Bağlaç olan "ki" kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.
Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.Ki bağlaçlarının özelllikleri:
* Özneyi pekiştirir.
- Ben ki yedi iklimin padişahıyım.
- Sen ki Fransa eyaletinin valisisin.
* Niçin-sonuç vardır.
- Günü fena geçmiş ki çok kızgın görünüyor.
- Sana kıymet veriyorum ki seninle konuşuyorum.
* Şüphe,yakınma,şaşma,amaç-sonuç, tahmin bildirir
- Beni tanımıyorsun ki… (Yakınma)
- Kafamı bir kaldırdım ki onu karşımda gördüm. (Şžaşma,)
- Arabayı o çizmiş olabilir mi ki? (Şüphe)
- Sana iş buldum ki hiç kimseye muhtaç olmayasın. (A-S)
- Geç saatlere kadar çalışmış olmalı ki sabah uyanamamış. (tahmin)
* “ki†ile başlamış olan bir ara cümle aslolan cümlenin içinde kısa çizgiler içinde verilebilir:
- Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli-
* Başlı başına bir sözcüktür. Cümleleri birbirine bağlar. Kendinden ilkin gelen sözcükten ayrı yazılır. Bu sözcüğün meşhur harflerinden etkilenmez.
a) O şekilde anlaşılıyor ki, sen gelmeyeceksin.
Cümle 1 : O şekilde anlaşılıyor.
Cümle 2 : Sen gelmeyeceksin.
b) Onu görünce o şekilde şaşırdım ki, anlatamam.
Cümle 1 : Onu görünce o şekilde şaşırdım.
Cümle 2 : Anlatamam.
* "ki" bağlacı kimi sözcüklerle birleşip, kaynaşarak birleşik sözcük olur. O süre ayrı yazılmaz.
- Mademki, oysa, bir ihtimal, sanki, bu sebeple, oysaki.
* "ki" bağlacı bazı sözcüklerle de öbekleşir, fakat ayrı yazılır.
- Demek ki, o şekilde ki , kaldı ki
* Şžüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan "ki" sözcüğü de ayrı yazılır.
- Babam geldi mi ki?
- Hekim izah etme meydana getirecek mı ki?EK OLAN "-ki"
Daima sözcüklere bitişik yazılır. "Kiminki?" ve "hangi?" sorularının karşılığı olan sözcüklerin almış olduğu "ki" ler ektir.
** Sonunda ince-yuvarlak meşhur bulunan bazı sözcüklerden sonrasında getirilen "-ki" eki ufak meşhur uyumuna uyarak "-kü" olur.**
- Dünkü vaka beni çok etkiledi.
- Bugünkü toplantı uzun sürdü.Ek olan "-ki", iki şekilde karşımıza çıkar:
1- İlgi zamiri olan "-ki":
Sözcüklerin yerini alır. -mki,-inki biçiminde eklenmiş olur.
- Benim ellerim kirli, seninkiler temiz.
- Seninki.........senin ellerin
- Seninki, bugün gene okula gitmedi.
- Seninki......senin çocuğun
- Benimki çok eskidiği için, yenisini aldım.
- Benimki.......benim çantam2 -Belirtme sıfatı üreten "-ki"
Yer ve süre belirten sıfatlar türetir:
- Duvardaki resmi ben yaptım.
- Akşamki yemeği çok beğendim.
- Penceredeki çiçek, soğuktan dondu.Ki eki ile Ki bağlacını iyi mi ayırt ederiz
Mühim : ** Yazımda "-ki" eki ile, "ki" bağlacını birbirinden ayırabilmek için "ki" ler cümleden çıkarılır. Cümlenin kuruluşunda bozulma oluyorsa "ki" ler ektir, bitişik yazılır. Olmuyorsa, bağlaçtır, ayrı yazılır.Açıklamalı Örnekler:
Şžimdi, yukarıdaki bilgilerle son bilgiyi harmanlayıp, aşağıdaki alıştırmaları yapalım:
Örnek 1:
1- Evdek(ki) kitapları da getir.
a) Hangi kitap? Evindeki.
b) Evde kitapları da getir.
Izah etme : Cümle bozuldu. O halde ek ve bitişik yazılmalı.
Doğrusu : Evindeki kitapları da getir.
2- O şekilde bir illet(ki), iyi olmak bilmiyor.
a) 1. Cümle : O şekilde bir illet.
2. Cümle : İyi olmak bilmiyor.
Izah etme : İki cümleyi birbirine bağlıyor. O halde bağlaç ve ayrı yazılmalı
b) O şekilde bir illet iyi olmak bilmiyor.
Izah etme : Cümle bozulmadı. Bağlaç ve ayrı yazılmalı.
Doğrusu : O şekilde bir illet ki, iyi olmak bilmiyor
3- Senin(ki) bu yıl iyi ders çalışıyor.
a) Kiminki? Seninki
b) Senin bu yıl iyi ders çalışıyor.
Izah etme : Cümle bozuldu. Ek ve bitişik yazılmalı
Doğrusu : Seninki bu yıl iyi ders çalışıyor.
4- Düşündüm(ki) seninle gelsem iyi olacak.
a) 1. Cümle : Düşündüm.
2. Cümle : Seninle gelsem iyi olacak.
Izah etme : İki cümleyi birbirine bağlıyor. O halde bağlaç, ve ayrı yazılmalı
b) Düşündüm seninle gelsem iyi olacak.
Izah etme : Cumle bozulmadı. Bağlaç ve ayrı yazılmalı.
Doğrusu : Düşündüm ki, seninle gelsem iyi olacak.
5- Parti kongrelerinde(ki) coşkuyu seçimlerde göremedik.
a) Hangi coşku? Parti kongrelerindeki.
b) Parti kongrelerinde coşkuyu seçimlerde göremedik.
Izah etme : Cümle bozuldu. O halde buradaki "ki" ektir. Bitişik yazılmalıdır.
Doğrusu : Parti kongrelerindeki coşkuyu seçimlerde göremedik.Kaynaklar:
Tahir Nejat Gencan (Dil Bilgisi)
Fen Bilimleri Yayınları (Türkçe Hazırlık)
TDK
Yorumlar
Yorumlar
Yorum Gönder