Besinlerin İçerikleri
Günlük hayatta tüketilen yiyecek ve içeceklerin içerisinde bulunan maddeler besin içeriği olarak tanımlanabilir. Besinler içeriklerine göre gruplandırırken yapısında en çok bulunan besin içeriği dikkate alınır.
Besinler içeriklerine göre aşağıdaki gibi gruplandırılır:
1. Karbonhidratlar 2. Proteinler 3. Yağlar 4. Vitaminler 5. Su ve Mineraller
Karbonhidratlar
• Vücudun birinci derecede enerji kaynağıdır.
• Ekmek, makarna, patates, bal, tahıllar (pirinç, buğday, yulaf, mısır), şeker bol miktarda karbonhidrat içerir.
• Bir besindeki varlığı iyot çözeltisi (tentürdiyot ya da lügol) damlatılarak tespit edilir. Karbonhidrat içeren besinlere iyot damlatıldığında besinde mavi - mor renk oluşumu görülür.
• Fazla tüketildiğinde vücutta depolanır.
• Bitkisel besinler hayvansal besinlere oranla karbonhidrat bakımından daha zengindir.
Proteinler
• Vücutta öncelikli olarak yapıcı - onarıcı görev yapar. Büyüme, yaraların onarılması, tırnak ve saçların uzaması gibi olaylarda rol alır.
• Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, yumurta, balık, tavuk, fasulye, bezelye, mercimek, nohut bolca protein içerir.
• Bir besindeki varlığı nitrik asit çözeltisi damlatılarak tespit edilir. Protein içeren besinlere nitrik asit damlatıldığında besinde sarı renk oluşumu görülür.
Yağlar
• Vücudun ikinci derecede enerji kaynağıdır. Karbonhidratlardan elde edilen enerji yetersiz kaldığında yağlardan enerji elde edilir.
• Karbonhidratlardan daha fazla enerji verebilir. Ancak sindirimi zor olduğundan enerji elde etmede ikincil olarak rol alır.
• Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, balık gibi hayvansal besinlerde; zeytin, ceviz, fındık, soya, susam gibi bitkisel besinlerde yağ bulunur.
• Besinlerin beyaz kâğıda sürülmesi sonrası şeffaflaşan kâğıt o besinde yağ içeriği olduğunu gösterir.
• Fazla tüketildiğinde vücutta depolanır. Şişmanlamaya neden olur.
Su
• İnsan vücudunun %70' i su içerir.
• Tüm besinlerde bulunur.
• Vücutta düzenleyici olarak görev yapar.
• Besinlerin yumuşatılması, besin maddelerinin vücutta taşınması ve yaşamsal faaliyetlerin gerçekleşmesi için mutlaka gereklidir.
Mineraller
• Tüm besinlerin yapısında bulunur.
• Vücutta düzenleyici olarak görev yapar.
• Canlı ve cansız varlıkların yapısında bulunur.
• Eksikliğinde vücutta çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkar.
Bazı mineraller, minerallerin vücuttaki görevleri ve kaynak besinleri tablodaki gibidir:
Kalsiyum
Görevleri
• Kemik oluşumu ve dis sağlığı
• Kanın pıhtılaşması
Bulunduğu Besinler : Lahana, brokoli, sut ve süt ürünleri, badem, ceviz
Sodyum
Görevleri
• Sinir sisteminin çalışması
• Su dengesinin sağlanması
• Sindirimi kolaylaştırma
Bulunduğu Besinler : Kırmızı et, balık, ekmek, maden suyu, iyotlu tuz
Klor
Görevleri
• Su dengesini sağlamak
• Kilo kaybını önlemek
Bulunduğu Besinler : Su ve yemek tuzu
Demir
Görevleri
• Kanda oksijen taşımak
• Bağışıklığı güçlendirmek
Bulunduğu Besinler : Yumurta sarısı, tahıllar, et, yeşil sebze, kabuklu yemiş
Çinko
Görevleri
• Büyüme ve gelişme
• Bağışıklığı güçlendirmek
• Yaraların iyileşmesi
Bulunduğu Besinler : Yumurta sarısı, et ve süt, deniz ürünleri, baklagiller
İyot
Görevleri
• Sinir sisteminin çalışması
• Büyüme ve gelişme
Bulunduğu Besinler : Yeşil yapraklı sebzeler, deniz ürünleri
Fosfor
Görevleri
• Kas ve kemik gelişimi
• Vücutta enerji üretimi
Bulunduğu Besinler : Proteince zengin besinler ve tahıllar
Magnezyum
Görevleri
• Kemik ve dis sağlığı
• Sinir sisteminin çalışması
• Vücut sıcaklığının ayarlanması
Bulunduğu Besinler : Sert kabuklu yemişler, tahıllar, süt ve peynir
Potasyum
Görevleri
• Kas ve sinir sisteminin çalışması
• Vücutta su ve asitlik dengesi sağlamak
Bulunduğu Besinler : Yumurta, balık, süt, havuç, enginar, zeytin, tahıllar, baklagiller
Vitaminler
• Vücutta düzenleyici olarak görev yapar.
• Eksikliğinde sağlık sorunları ortaya çıkar.
Vitamin
A
Görevleri: • Büyüme• Göz ve deri sağlığı
Bulunduğu Besinler: Karaciğer, sut, balık, yumurta, havuç ve yeşil sebzeler
B
Görevleri: • Sindirim ve solunumun düzenlenmesi
Bulunduğu Besinler: Tahıllar, yeşil sebzeler, sut ve ürünleri, kırmızı et
C
Görevleri: • Vücut direncini arttırma• Kemik, dis ve ds eti sağlığı
Bulunduğu Besinler: Turunçgiller, domates, yeşil yapraklı sebzeler, kuşburnu
D
Görevleri: • Kemik ve dis gelişimi
Bulunduğu Besinler: Karaciğer, kırmızı et, balık, balık yağı, tereyağı, süt ve süt ürünleri
E
Görevleri: • Göz sağlığı
• Zararlı maddelerin etkisini azaltma
Bulunduğu Besinler: Tahıllar, kırmızı et, yeşil sebzeler, bitkisel yağlar, sut ve süt ürünleri
K
Görevleri: • Kanın pıhtılaşması
Bulunduğu Besinler: Mısır, pirinç, kırmızı et, çilek, karaciğer, yeşil sebzeler, muz