Mehmet Emin Katırcı'nın kaleme aldığı Kelime Köken, hikmetli sözleriyle okurların sıkça başvurduğu bir eserdir. İlk kez 2020'de yayımlanmıştır. Kitabın en çok işaretlenen cümleleri, sayfa bilgileriyle birlikte aşağıda.
Kelime Köken'den En Beğenilen Alıntılar
Kitaptan en etkileyici sözleri sizin için derledik; ama yine de en etkili söz, sizin beğendiğinizdir.
Kelimeler, bazısı tüyden bazısı demir...
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
" İris" dilimize Fransızcadan girmiştir. Fransızca kelime Eski Yunanca íris 'gökkuşağı' kelimesinden alıntıdır. İris kelimesi mitolojide haber ve müjde tanrısının adıdır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Dilimize Fransızcadan geçen " mélancholie" tam olarak "kara sevda" demektir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Yunanca papadiá "papaz karısı" anlamına gelmektedir. Papatya Yunanca papas "papaz, din adamı" kelimesinden türetilmiştir. Papatya kelimesinin "papaz karısı" anlamıyla ilişkili çeşitli rivayetler bulunmakla birlikte bunların pek çoğu söylenti niteliği taşımaktadır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"Neşe kelimesi "nevşe"den gelir. Nevşe "sarhoşluk hâli, çakırkeyif olma" anlamını taşımaktadır.
📖 Sayfa 65 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Eski Türkçe çeçek "çiçek, tohumlu bitkilerin, üreme organını taşıyan renkli ve güzel kokulu bölümü." Bir diğer deyişle doğanın benzersiz süsü.
📖 Sayfa 71 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Farsça çeşm "göz" demektir. Su gözü, su gözesi anlamındaki "çeşme" kelimesimde çeşm kelimesimden türemiştir. Bilinir ki "çeşm"den yaş, "çeşme"den su akar.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Sahiplik sahip olduğu düşünülene ancak muhabbetle bağlanıldığı zaman olur. Sohbet edilene muhabbet besleniyorsa bu gerçekten sohbettir. Sahip olan da sohbet eden de en nihayetinde " dost" olandır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Ey meh leyâl-i vesvese-hîz-i firâkda
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Sen gelmeyince hâtıra bilsen neler gelür
Dil kim harîm-i kâ'be-i aşkın tavâf eder
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Hûnâb-i derd-i hasret içer zemzem istemez.
Nergis efsanesi içerisinde "narsist" yani "kendine hayran olma, kendini sevme hastalığı" sözcüğüne de değinmemiz gerekir. Narsist kelimesi dilimize Fransızca narcissisme "özsever" kelimesinden geçmiştir. Kelime, suyun başında kendi suretine hayran olup durmadan kendini seyreden ve en nihayetinde orada can veren Narkissos'a atıfla psikolojik bir tanım olarak türetilmiştir.
📖 Sayfa 115 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Sevda kelimesinin türetildiği "svd" kökünden dilimizde kullanılan başka kelimeler de türetilmiştir. Örneğin hepimizin çok iyi bildiği ve Kâbe'de bulunan "Hacerü'l- esved" taşı adını bu
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
kökten alır. Arapça hacer "tas" ve esved "kara" kelimelerinden "kara taş" anlamında "Hacerü'l- esved" oluşturulmuştur.
Eski Türkçe çeçek “ çiçek, tohumlu bitkilerin, üreme organını taşıyan renkli ve güzel kokulu bölümü. Bir diğer deyişle doğanın benzersiz süsü.
📖 Sayfa 71 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Cümle kuşlar sende öter
Derdi olan alır satar
Elvan Elvan çiçek biter
Ne hoş kokar gülün senin
Âşık Vahdetî
Mucize kelimesi dilimizde çoğunlukla "harikulade olay/durum" anlamında kullanılsa da kök olarak "acz" ifade eder. Mu- cize, Arapça mu'ciz "âciz bırakan, acze düşüren" kelimesinden gelmektedir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Dilimizde bir önceki günü ifade etmek için kullanılan "dün" kelimesi Eski Türkçe "tün" kelimesinden alıntıdır. Eski Türkçe'de "tün" kelimesi esasen " gece" anlamına gelmektedir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Argoda "bir işin en iyisi, bir işi en iyi bilen, üstať" anlamında yerleşmiş bir kullanım olan "feriştah" aslında Farsça "melek, elçi" anlamına gelen "ferişte" kelimesine dayanmaktadır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Dilin tarihi insanlığın tarihidir.
📖 Sayfa 12 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"Pembe" dilimize Farsçadan geçmiştir. Farsçada " panbe" olarak telaffuz edilen "pamuk" kelimesinden gelmektedir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Arapça ışk "yakıcı sevgi, sevda, tutkunluk" anlamındadır.
📖 Sayfa 27 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Kelime 'aşika "âşık olmak, sarmak, sarmaş dolaş olmak" filinden gelir. Arapça "çokça sevilen, sevgili, yâr" anlamindaki "ma-suk" da aşktan gelir. Aşkın Türkçe karşılığı "sevmek" filinden gelen "sevi" dir.
"Ask imis her ne var âlemde
İlm bir kıy ü kâl imis ancak"
Fuzûlî
Cümle kuşlar sende öter
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Derdi olan alır satar
Elvan elvan çiçek biter
Ne hoş kokar gülün senin
Kelimeler, bazısı tüyden bazısı demir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
- İsmet Özel
"Farsça çeşm" göz " demektir. Su gözü, su gözdesi anlamındaki" çeşme" kelimesi de çeşm kelimesinden türemiştir. Bilinir ki "çeşm" den yaş, "çeşme" den su akar."
📖 Sayfa 78 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Aksine devretti devranı felek
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Hep hebâya gitti çektiğim emek
Sevda çöllerinde Leylâ diyerek
Mecnun da ben gibi gezer mi böyle
Tokatlı Âşık Nuri
Galaksi kelimesi Eski Yunanca gàla, galakt "süt" kelimesinden türetilmiştir.
📖 Sayfa 39 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Ayrılık zamanı elveda günü
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Tanrı'ya emanet olun komşular
Bir de hatırlayın bu geçen günü
Kalın sağ selamet olun komşular
Hasret kelimesinin dilimizdeki karşılığı “özlem”dir. Özlem “öz” ile yani “benlik”le ilgilidir. Sevdiğimiz şeyi veya kişiyi benliğimizin bir parçası sayar, onun eksikliğini özümüzün eksikliği olarak görürüz.
📖 Sayfa 109 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Gönüldeki yükün azalması, kalbin sıkıntısını atması "inşirah"tır. Arapça şrh kökünden gelen inşirah "ferahlık,gönül boşluğu,huzur,suhulet, mutluluk" sözcüğünden alıntıdır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Yunan şehri Magnesia'da çıkarılan mıknatıs, bu şehrin adıyla anılır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"mersin(mür)" kelimesinin "Myrrha" adından gelir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Aşk imiş her ne var âlemde
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
İlm bir kıyl ü kâl imiş ancak
Fuzuli
Sonsuz bir uzay olan dil, göğsünde "kelime" dediğimiz binlerce yıldız taşır. Bu yıldızların her biri insan zihninin coğrafyasını aydınlatır. Kimi yıldızlar öylesine parlak, öylesine güçlüdür ki insanlık o yıldızın peşinde binlerce yıl yürür.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Özlem “öz” ile yani “benlik”le ilgilidir. Sevdiğimiz şeyi veya kişiyi benliğimizin bir parçası sayar, onun eksikliğini özümüzün eksikliği olarak görürüz.
📖 Sayfa 109 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Âğyâr elemin çekme gönül nâfile gamdır
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Hasmın sitemin anlamamak hasma sitemdir.
Çapraz, Farsça çap "aykırı, sol" ve rast "düz, sağ taraf" sözcüklerinin bileşiğidir.
📖 Sayfa 66 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"Bilinir ki 'çeşm'den yaş, 'çeşme'den su akar."
📖 Sayfa 78 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
İnşirahla kökteş olan bir diğer kelime "açma, yarıp çıkarma, bir metni inceleyip onu açıklama" anlamındaki "şerh" kelimesidir. İyiliğin gönlü açıp genişletmesi gibi, yazar da bir kitabı açar, inceler, düzenler. Şerh bir nevi kitabın gönlünü açıp, içindeki duyguları okura sunmaktır.
📖 Sayfa 119 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Sevdiğimiz şeyi veya kişiyi benliğimizin bir parçası sayar, onun eksikliğini özümüzün eksikliği olarak görürüz.
📖 Sayfa 109 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Arapça veda "ayrılma,ayrılırken güzellikler dileme, esenleşme, Allah'a ısmarlama, sevilen kişiden ayrılma" anlamındadır. Arapça wada'a "bırakma,ısmarlama, emanet etme" fiilinden türetilmiştir.
📖 Sayfa 182 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Şeb-i hicran yanar cânum töker kan çeşm-i giryânum
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Uyanır halkı efgânum kara bahtum uyanmaz mı
Dilimize Arapçadan geçen "anı, hafızada yaşamaya devam eden şey, zihinde iz bırakan olay veya kişi" anlamındaki "hatıra" kelimesi, hatir "gönül, bilinç, zihin" kelimesinden türetilmiştir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Fransızca technologie "çeşitli sanayi dallarına ait yöntem ve usul bilgisi" anlamına gelen kelime. Eski Yunanca téxne "marangozluk, ustalık, zanaat" ve logia "söz, mantık, bilim" kelimelerinden türetilmiştir.
📖 Sayfa 74 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Dilimize Fransızcadan geçen "mélancholie" tam olarak "kara sevda" demektir. Eski Yunanca melas "kara" ve khole "safra" kelimelerinin birleşiminden oluşan "melankoli" yukarıda belirtilen sebeplerden ötürü "üzüntü" duygusu ifade etmek için kullanılmıştır.
📖 Sayfa 29 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Dünya, Arapça adnā "daha aşağıda, en aşağıda olan, en yakın olan" kelimesinden gelmektedir. Kelime aşağı, yakın olan yer anlamı üzerinde yaşamamızdan kaynaklanmaktadır. Hemen ayağımızın altında yer alan dünya bu şekilde adlandırılmıştır.
📖 Sayfa 178 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"Hatıra gönülden akla giden bir yoldur."
📖 Sayfa 93 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Bülbül havalanmış yüksekten uçar
📖 Sayfa 116 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Has bahça içinde gülüm var deyi
Seni seven yiğit serinden geçer
Güzeller içinde yârim var deyi
Mucize kelimesi kök olarak 'acz' ifade eder. Mucize, Arapça mu' ciz "âciz bırakan, acze düşüren" kelimesinden gelmektedir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Güzel olan her şeyin istisnasız en büyük nişanesi olan beyaz; barışı, evliliği, saflığı, temiz olmayı ve daha nice hoş manayı karşılamaktadır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Aynı kökten doğan, neredeyse aynı anlama gelen kelam ve kelime 'söz' e dayanır. Kelime "anlamlı hecelerden oluşan söz" anlamına gelirken kelam "hikmetli söz" anlamıyla dilimizde yer edinmiştir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
"Etimoloji bir kelimenin sadece "kelime" olmadığını anlatan, bir kelimenin içine gizlenmiş onlarca anlamı gösteren, insan duygularının bir kelimede nasıl şekillendiğini açıklayan bilimdir."
📖 Sayfa 11 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Birincil anlamı "yar, arkadaş, dost" olan "sahip" kelimesi sonradan "mâlik, efendi" anlamında değişime uğramıştır.
📖 Sayfa 18 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Zamanla, sahip olanın, sahip olduğu şey üzerinde sonsuz şekillendirme hakkı olduğu algısı oluşmuş ve sahip eşittir mâlik düşüncesi doğmuştur. Ancak gerçek sahiplik "sevgi, muhabbet" temellidir.
Avesta dilinde "daeva" olarak geçen kelime Hint inançlarında "tanrı" anlamında kullanılmıştır. Kadim Hint tanrılarını ifade ederken kullanılan bu kelime, İran inancında tamamen anlam değişimine uğramış ve "kötü ruh, iblis, şeytan" anlamında kullanılmıştır. İran toplumunun çok tanrılı dinden kopup Ahura Mazda'nın temelde olduğu "tek tanrılı inanç sistemi"ne geçişiyle birlikte eski tanrılar "iblis" konumuna geçmiştir. İnanca göre devler insanları yoldan çıkan fena varlıklardır ve Ahura Mazda'ya inananlar onlarla mücadele etmelidir.
📖 Sayfa 98 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Fransızca allarme "silaha çağrı, her çeşit uyarı" anlamındaki kelime İtalyanca all'arme "silahlara - silah başına!" deyiminden türemiştir.
📖 Sayfa 79 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Şerh bir nevi kitabın gönlünü açıp içindeki duyguları okura sunmaktır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Hatıra gönülden akla giden yoldur. Gönle yerleşen akla da yerleşir ve orada sonsuza kadar kalır.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Mucize kelimesi dilimizde çoğunlukla "harikulade olay/durum" anlamında kullanılsa da kök olarak "acz" ifade eder. Mucize, Arapça mu'ciz "âciz bırakan, acze düşüren" kelimesinden gelmektedir.
📖 Sayfa 51 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Eski Türkçe sev- "muhabbet duyma, bağ kurma" fiilinden "sevgü" yani "sevi, kalpte oluşan derin muhabbet" anlamındadır.
📖 Sayfa 148 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Üzüm kelimesinin türetildiği "üz-" fiili aynı zamanda bir duyguyu ifade eden "üzüntü" kelimesinin de kökenini oluşturur. Üzüntü kelimesi “kırılmış, koparılmış, incitilmiş" anlamı üzerinden türetilmiştir. "Üzüm üzüm üzülmek” deyimi de her iki kelimeyi bir arada görebilece- ğimiz güzel bir örnektir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Leyla gibi âşık kimseleri tanımlamak tabirlerinden biri de "Leyla'ya benzeyen, Leyla gibi" anlamındaki "Leyliveş"tir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Arapça ' ışk " yakıcı sevgi,sevda, tutkunluk" anlamındadır. Kelime ' aşika " âşık olmak,sarmak, sarmaş dolaş olmak" fiilinden gelir. Arapça " çokça sevilen, sevgili,yâr" anlamındaki " maşuk" da aşktan gelir. Aşkın Türkçe karşılığı "sevmek" fiilinden gelen " sevi" dir.
📖 Sayfa 27 · Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
Adam kelimesi Adem'den, Âdem kelimesi ise topraktan gelir.
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı
İngilizce human "insan" kelimesi Hint-Avrupa ana dilinde ghomon- "toprağa ait olan" kelimesinden türetilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kelime Köken kimin eseridir?
Kelime Köken, Mehmet Emin Katırcı tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2020'de yayımlanmıştır.
Kelime Köken kaç sayfadır?
Kelime Köken, 184 sayfadır (Bilge Kültür Sanat baskısı).
Kelime Köken'in en ünlü sözü nedir?
“Kelimeler, bazısı tüyden bazısı demir...”