El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi'nin 416 sayfalık eseridir. İlk kez 2004'te yayımlanmıştır. Bu derlemede yer alan sözler, kitabı okuyanların ortak beğenisini yansıtıyor.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân'dan En Beğenilen Alıntılar
Allah, Kur'ân nazil olmadan önce, kendilerine ilahi kitap hakkında bilgi verilenleri tanımlayarak şöyle buyurmaktadır:
📖 Sayfa 269 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
(İsra/107-109)
Hâris, cehennemliklerin azâbını şöyle tavsîf ediyor:
📖 Sayfa 92 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Sonra cehenneme itilirler. Cehennem bedeni yakar kavurur. Etler parça parça dökülüp kemikler kalır. Orada insan ateş yer. İkisinden biri daha serindir ümîdiyle kaynar su ve ateş arasında gider gelir. Ama nâfile!
Muhasibî şunları söylüyor:
📖 Sayfa 142 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
es-Sülemi, s. 56-60.
Kullarına karşı son derece merhametli olan Allah (c) bana, gönüllerinde vera ve takva izleri bulunan ve dünyaya karşılık ahireti tercih eden garipler arasına katılmayı nasib etti.
📖 Sayfa 31 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Bize herhangi bir fayda ya da zarar vermeyen, bizi diriltip öldürmeyen ve tekrar diriltemeyecek olan küçücük kulların söz ve yazılarını önemseriz de bütün bunlara Kadir olan Allah'ın kelamını nasıl olur da önemsemez, anlama endişesi taşımaz, bütün boyutlarıyla düşünmeyiz?!
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah'ın lütfu ile düşünenin kalbini merhamet kaplar, ve .
📖 Sayfa 154 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah'ın ayetlerini iyice düşünmedikçe O'nun ihsanını, senin için kötü olan şeyleri açıklayıp kurtuluş yolunu gösterdiğini ve hayatını nasıl idame ettirmen gerektiğini bildirdiğini nasıl anlayacaksın?
📖 Sayfa 229 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Gönlünün açılmasını ve imanın gönlüne erişmesini isteyen ve vuslat için vesile arayan kimse; Kitap ve sünnetin belirlediği, hidayet ehline mensup i̇mamlarımızın benimsediği sınırları gözetmeli ve akıl sahiplerinin izlediği yönteme göre hareket etmelidir.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
yöntemle ilgili ilk adım olarak Hâris, “eşyaya ilişkin yarığlara duyular karıştırılacak olursa; elde edilen sonucu ifsad etmeleri kaçınılmazdır” gerçeğinin altını çiziyor. Hâris, “ sevgi ve nefrette aşırılık, adaleti etkiler, aklı fesada uğratır,ve batılı gerçek gibi göster.” diyor ve ;”fehmi engelleyen unsurlar: gerçeğe karşı boyun eğmeye engel olan kibir,insanı tartışmaya iten üstün gelme arzusu ve doğru olanın kabulüne engel olacak düzeyde hata yapma” endişesidir. Demektedir.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
işte budur; o dünyalık şeylerin kalbinde yer etmesinden hoşlanmaz.
📖 Sayfa 111 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
, s. 43-45.
Her şeyin bir cevheri vardır; insanın cevheri akıl, aklın cevheri ise Allah'ın tevfikidir.
📖 Sayfa 102 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
varlıkların isimlerini öğrenme aşamasından sonra insan; bilinenlerden bilinmeyenlere doğru mantıkî bir seyir takip ederek bilinmeyenlere ulaşır. Bu eylem, arkasında seciye halinde gizli bir aklın var olduğunu gösteren âkli bir olgudur. Biz insanın; varlıklardan hiçbirini ismen öğrenemeyeceği varsayımından hareket edelim; bu durumda insan genellikle, varlıklar arasında görerek ayrım yapar.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Kur'an'ı okuyanlar dikkatlerini toplayıp onu anlamaya motive olurlarsa, zihinleri berraklaşır; zihinleri berraklaşırsa, anlama arzuları artar, yakini bilgi oluşur ve zikri ile de bu bilgi berraklaşır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
"Otuz yıl boyunca aklımın emirleri dışında hiçbir şey dinlemedim. Sonra bir otuz yıl da Allah'ın emirleri dışında hiçbir emir dinlemedim" demektedir.
📖 Sayfa 24 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İbnu'n-Nedim'in nakletriği gibi, ibn küllab ve arkadaşlarının ithâm edildikleri, "Allah'ın sıfatları Allah'tır" dedikleri doğru değildir.
📖 Sayfa 129 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Muhasibi; , kendini beğenme () ve öğünme () arasında; yine gösteriş () ve gösterişli yürüme () arasında ayrım yapmakta, daha sonra önce gösterişi sonra da gösterişli yürümeyi bölümlere ayırmakta ve bunu yaparken kullandığı terimlerin hem sözlük anlamlarından hem de çağrışımlarından yararlanmaktadır.
📖 Sayfa 88 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Akıl, Kur'ân nazarında iki doğrultuda hareket etmelidir. Bunlardan biri , ikincisi ise .
📖 Sayfa 127 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İnsan Kur'ân'ı anladığı oranda kurtulur ve yüz çevirdiği oranda da mahvolur.
📖 Sayfa 177 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Hamd, öncesinde hiç bir varlık (şey) bulunmayan Allah'a mahsustur; aksi takdirde sonradan meydana gelmiş (muhdes) ve yaratılmış (mahluk) olur; (sonsuz) bir süre varlığını devam ettiremez; fani ve bir başka varlık tarafından meydana getirilmiş (mevrus) olur..
📖 Sayfa 237 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
O'nu bir başka varlığa benzetme ve O'na herhangi bir cisim isnadı söz konusu olamaz.
Hz Peygamber şöyle buyurmaktadır:
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
-Kişinin şerefi; dini, kişiliği ve aklıdır.
-Aklı tam olmadıkça kişinin müslümanlığı sizi yanıltmasın.
- İnsanlar Rabbleri katında ancak akılları oranında yükselir ve rütbe kazanırlar.
-İnsanlar akılları oranında iyilik yaparlar.
-Her şeyin bir madeni vardır, takvanın madeni de akıl sahiplerinin kalpleridir.
-Kişi namaz kılabilir ve cihat edebilir ancak aklı oranında mükafatını alabilir.
Sevgi ve nefret eğer aşırıya kaçarsa, adaleti sarsar, aklı fesada uğratır ve batılı gerçek gibi gösterir.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
el-Hasanu'l-Basri okulu zühd ve takvada cennet umudu ve cehennem korkusunu temel alırken, buna karşılık Rabia okulu sevgi ve özlemle Allah'a yönelme ilkesini temel alıyordu.
📖 Sayfa 15 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Sevgi ve nefret ( buğz), ifrata varırlarsa, itidâli bozar ve aklı fesâda uğratırlar; bâtılı da hakk sûretinde gösterirler.
📖 Sayfa 247 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Eğer mü'min isen, Allah'ın zemmettiği kâfir ahlâkının sende bulunmamasına dikkat etmelisin. Çünkü Allah'ın yasakladığı şeylerde kâfirlere söz ve fiille muhâlefet etmek, îmanın kemâlindendir.
📖 Sayfa 325 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Âmir b. Abdi Kays şöyle demiştir:
📖 Sayfa 147 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Aklın seni gereksiz şeylerden alıkoyuyor ise sen akıllısın.
Allah'ı anlayan, düşünmenin tadına varır ve bu tada kendi yakarışlarını ilave eder; Kur'an'ın okunuşundan Onu tanır ve Allah'ın kendisine ne emrettiğini düşünür. Kur'an'ı kendine sığınak edinir, Allah'a yönelir, Onunla sırdaş olup tüm yanlızlıklarından kurtulur. Kendisinden önceki takva ehlinin yaşayan temsilcisi ve kendisinden sonrakilerin öncüsü olur.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Bir hadiste Hz. Peygamber(s.a) şöyle buyurmuştur:
📖 Sayfa 142 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Ben, Allah'ın akıllı kulunu âkibette cennete girinceye kadar yüceltip tökezleteceğine, sonra tekrar yüceltip tekrar tözekleteceğine şâhidim.
O'nun indinde, O'nu akıl ve bilgi açısından akledenlerin ve bilenlerin en üstünü, akıl ve ma'rifetle O'nu bilmenin künhüne ulaşmaktan âciz olduklarını itiraf edenlerdir.
📖 Sayfa 237 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah'ı akleden kimse; nefsinin 'kötülüğü emredici' olarak vasıflandığını akleden kimsedir. Çünkü bu durumu akleden kimse, günâhlarının ve kötü arzularının çokluğu sebebiyle işlemiş olduğu çok tâ'ati az görür.
📖 Sayfa 170 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Kur'ân karanlık gecenin nuru ve gündüzün aydınlığıdır. İnsan, Kur'ân'a uygun hareket etmelidir
📖 Sayfa 239 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah, Kur'an'dan başka yerde hidayet arayanı büsbütün saptırır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Dikkat edin! Yaptıklarınızı küçük görmek sureti ile kendinizi beğenme hastalığından kurtulun ve bu hususta birbirinzle yardımlaşın.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İmdi sen kendi nefsini yüceltmekten ve temize çıkarmaktan men edilmiş durumdasın, kendi kendini beğenmen sana haramdır.
İbn-i Ömer'den bir rivayete göre Hz. Peygamber (s.a): buyurmuştur. Bu konuda vardır.
📖 Sayfa 99 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
el-Mekasib, s. 232.
Şayet sen kendin de bu şekilde kullarına olan sevgisi gereği,
📖 Sayfa 189 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Hâris'in sözünü ettiği ifade, sadece aklın göstergesi olmakla kalmaz aynı zamanda öncüller ile sonuçlar arasında asla çelişki barındırmayan aksine sıkı bir mantıkî bağlantı kuran mantık yasaları ile de uygunluk arzeder.
📖 Sayfa 164 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
el-Fudayl b. İyaz (H. 270) ise şunları söylüyor:
📖 Sayfa 139 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İbn-i Teymiye şunları söylüyor:
📖 Sayfa 93 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
el-Gazali el-İhya isimli eserinde; Muhasibînin er-Riaye ve Ebu Talib el-Mekki'nin Kutu'l-Kulub isimli eserlerinden yararlanmıştır.
Allah akılları; hikmetin kaynakları, görüşlerin çekip çıkarıcısı, anlayışın keşfedicisi, ilmin barınağı, gözlerin nuru ve elde edilen her bilginin sığınağı kılmıştır. İnsan, akıl sayesinde kendisine bildirilen ğayb ilmine dair delîl getirebilir. Akıl sayesinde, amelleri olmadan önce takdir eder; varlığa gelmeden önce onların sonuçlarını bilir. Organlar, aklın emriyle harekete geçerler; ona derhal itâ'at ederler veya onları menedip çirkin gördüğü şeylerden alıkorlar.
📖 Sayfa 281 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İlim, âlimin kudretine göredir. Allâh, Her ilim sâhibinin üstünde bir âlim vardır ( Yusuf, 12/76) buyurmuştur. Her hangi birinin, söyleyen ve haber verenden daha iyi bilmesi mümkün mü? Herhangi bir kimsenin bu sözü söyleyen ve konuşandan daha fazla ilim sahibi olması mümkün müdür? Hiç kimse ilim bakımından bu sözü söyleyene ulaşamaz ki O, âlemlerin rabbi olan Allah'tır.
📖 Sayfa 195 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Mücahid'e: "Allah'a, Resulüne ve sizden olan ulül-emre itaat edin" ayetindeki ulül-emrin kimler olduğu sorulduğunda: "Akıllı ve Allah'ın dini konusunda derin kavrayış sahibi olanlardır" diye cevap vermiştir.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Metod bakımından Haris; samimiyet ve güzel ahlak hususunda kendi durumlarını beğendikleri için fıkıhcıları uyardığı gibi sufileri de uyarmış.
📖 Sayfa 39 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Bilinmelidir ki, 'tır. O'nun kelamı, öncelikle dinlenmeli, emir telakki edilmeli ve düşünülüp anlaşılmalıdır. Kur'ân'ı okuyanlar dikkatlerini toplayıp onu anlamaya motive olurlarsa,, zihinleri berraklaşırsa, , yakinive zikri ile de bu
📖 Sayfa 240 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Süneyt b. Davud, Abdullah b. Mübarek ve Muammer b. Yahya b. el-Muhtar kanalı ile bize gelen bir rivayete göre el-Hasen (el-Hasenu'l-Basri) (Sad/29) ayetini okumuş ve demiştir.
📖 Sayfa 266 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İnsan, sahip olduğu sayesinde dünya ve ahirette kendisi için faydalı olan şeylerin değerini anlayabilir. Bu nokta aklın, Allah'ı anlama noktasıdır. Çünkü bizzat bu aklî deneyim süreci es- nasında basireti Allah'a tam anlamı ile aklî taat sebebi haline getirecek bir biçimde insana; bizzat Allah'ın bu varlıktaki gücü ve eşyayı insan yararına vermiş olduğu gerçeği tecelli eder. Bu şu anlama gelir: Hâris'e göre insan ancak akıl ile Allah'a kulluk eder ki söz konusu akıl, bir seciye olan akıldan meydana gelen aklın basiretidir.
📖 Sayfa 161 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Bize Ömer b. Talha, Esbat b. Nasr ve Sımak'tan gelen bir rivayete göre Mülhan b. el-Meharik et-Teymî şunları söyledi:
📖 Sayfa 277 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Biz, bir halka oluşturmuş otururken yanımıza geldi. Biz kalkıp çevresine kümelenerek, dedik. Bize, dedi.
Kuran'ın kılavuzluğunda hareket eden sapmaz.
📖 Sayfa 263 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Kur'an'ın gözetiminde Allah'a yaklaşan, koyduğu ölçüleri muhafaza eden ve Kur'an hükümleri karşısında Allah için sabredenlere Kur'an kıyamette şefaatçi olacak, sadece okuyup ezberlemekle yetinip kalbine sindiremeyen ve davranışlarına yansıtmayanlar, bu şefaatten mahrum bırakılacaktır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Rablerini düşünenler, sürekli bir çaba içindedirler; çünkü Allah gerçek bilgi sahiplerinin gönüllülerindeki bahar, kendisinden bir şey umut edenler için rahmet ve dertli olanlar için teselli kaynağıdır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah, Kur'an'ı kalbine açar da sen onunla meşgul olmaz ve söyleneni anlamazsan, Allah sana buğz eder ve bilir ki sen O'na ve kelamına yeterince değer vermiyorsun.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Ahmed b. Asım el-Antakî ile onun akılla ilgili iki sözünü hatırlatmalayız:
📖 Sayfa 139 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
§ En faydalı akıl; Allah'ın verdiği nimetleri sana öğreten ve bu nimetlere şükür konusunda yardımcı olan akıldır.
§ Akıllı insan; Yüce Allah'ın öğütleri ile neyin faydalı ve neyin zararlı olduğunu bilendir.
- Tabakatu's-Sufiye, s. 137-139.
Her şeyin bir cevheri vardır. İnsanın cevheri akıl, aklın cevheri de tevfiktir (Allah'ın rıza ve muradına uygun hareket etmek). Zühd zahidin bilgisi, bilgisi aklı, aklı da sahip olduğu imanın gücü ile orantılıdır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
İbni Ata: Şeriatın koyduğu ahlak ilkelerine uygun davranışa kendini zorlayan kimsenin kalbini Allah marifet nuru ile nurlandırır. Ahlaki davranış ve eylemlerinde Hz Peygamberin sünnetine uygun davrananın bu davranışından daha soylu bir davranış yoktur.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Hâris bir ; bir başka ifade ile onun tasavvufu bir dur. Durumları bu yargıya uygun düşen beş kişiden -el-Cüneyd, Ruveym, İbn-i Ata ve Amr el-Mekki- biri de Hâris'tir
📖 Sayfa 105 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Sen akıllıyı endişeli, cahili ise aşırı güven içinde görürsün.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Allah'ın lütfuyla düşünen: O'nun bir lütfu ile anlar ki; dinde derin kavrayış sahibi olmak; Allah sevgisini miras bırakır. Bu doğrultuda azın azı bir bilgi bile insana Allah'ı tazim ve O'ndan sakınma hissi verir.
İbadetlerin en üstünü Allah'ı bilmek ve O'nu yüceltmektir. Bu hasletler sıralandığında amellerin en hayırlısı zayıflara acımaktır. Hz Peygambere; "En hayırlı amel hangisidir" diye sorulduğunda: "İçi yanan, dertli birinin imdadına yetişmen ve kardeşine yardım etmendir." buyurmaktadır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Tartışmaya giren insan, kendi düşüncesini üstün tutmak gibi bir çok felaketle yüz yüzedir.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
duyu organlarına(havas) güvenmemiz gerekir,çünkü düşünme ve ibret almamız için gerekli ön verileri bize duyu organları sağlar. Hurma, meyvesi gözle görülen ve tadı hissedilen bir meyvedir, rızık ve nimet veren yaratıcının varlığına delil niteliğinde bir düşünme ve ibret objesidir. Gökteki bulut,denizdeki gemi ve benzeri örnekler sadece birer bilgi objesi ve yaratıcının varlığını ortaya koyan delillerden ibaretlerdir.bu varlık ve oluş aleminde , son derece düzenli ve önceden düşünülmüş bir sistem vardır. Varlıkta gördüğümüz bu formu varlığa veren Allah’tır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Hâris'in insanı sıkı sıkıya bağlı olmaya davet ettiği temel ilke, dür. Buradaki yükümlülük Allah'a itaat yükümlülüğü olduğu için Bu ise ancak hareket ve davranışlarımızda le mümkündür. Allah'ın hukuku, ilahi emir ve yasakları nde geçtiği gibidir.
📖 Sayfa 191 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Hâris'in 'el-Muhasibî' lakabını alması da yine hayatının bu ilk yıllarına tekabül etmektedir. Miras olayından sonra o, nefsine karşı tavizsiz tutumu ve şüpheli şeylerden kaçınması ile şöhret bulmuş ve bu şöhreti dilden dile yayılmış ve bu nedenle de 'el-Muhâsibî' diye anılmaya başlamıştır. el-Münavi: "Nefsini sık sık hesaba çektiği veya yanında çok sayıda küçük taş bulundurarak zikir esnasında bunları saydığı için el-Muhasibî ismini almıştır" demektedir.(el-Kevakibu'd-Dürriyye, c. 1/218.)
📖 Sayfa 23 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Muhasibî'nin biyografisini veren bütün tabakat kitapları onun davranış ilimlerinde (ahlâk) imam, zahirî ilimlerde de fakih olduğunu söylemektedirler. Örneğin et-Temimî: "O fıkıh, tasavvuf, hadis ve kelamda müslümanların imamıdır" demektedir.
📖 Sayfa 36 · El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi
Sıkça Sorulan Sorular
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân kimin eseridir?
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, Haris El Muhasibi tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2004'te yayımlanmıştır.
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân kaç sayfadır?
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân, 416 sayfadır (İşaret Yayınları baskısı).
El-Akl ve Fehmü'l Kur'ân'un en ünlü sözü nedir?
“Allah, Kur'ân nazil olmadan önce, kendilerine ilahi kitap hakkında bilgi verilenleri tanımlayarak şöyle buyurmaktadır: (İsra/107-109)”