ÖRGüTLENME a. Örgütlenmek eylemi; teşkilatlanma. *işi. ikt. Örgütlenme şeması, karmaşık bir örgütün (işletme, işletmeler grubu vb....
ÖRGüTLENME a. Örgütlenmek eylemi; teşkilatlanma.
*işi. ikt. Örgütlenme şeması, karmaşık bir örgütün (işletme, işletmeler grubu vb.) yapısını, çeşitli öğeleriyle ve bu öğeler arasındaki ilişkilerle beraber gösteren grafik. (Bk. ansikl. böl.)
*Ruhbil. Örgütlenme ruhbilimi, işletme içindeki çeşitli hiyerarşik örgütlenme ve işbölümü tiplerinin ve bunların, emekçilerin güdülenim ve doyumu üstündeki tesirinin doğurduğu sorunlarla ilgilenen ruhbilim kolu.
*Topbil. Bilimsel iş örgütlenmesi, yapılacak işlerin çözümlenmesinin bu işlerden her birinin, içindeki beklenmedik durumların oranı en aza düşürülecek üretim sü- devam eden kuram, (Bk. ansikl. böl.) || iş örgütlenmesi, belli bir toplumsal oluşum (imalathane, endüstri ya da tecim kurumu, işletme) içinde üretim ereğiyle her ferdin vazife ve sorumluluklarının dağılım ve eşgüdümünü amaçlayan etkinliklerin tümü. (Bk. ansikl. böl.) || Toplumsal örgütlenme, bir toplumun oluşturucu öğeleri içinde mevcud azca ya da çok emin ilişkilerin tümü. (Bk. ansikl. böl.)
*ANSİKL. işi. ikt. Örgütlenme şemasında işletmenin iç yapısı, her düzeyde, bir alt düzeyden birkaç birimi, bir şefin yönetimi altında bir araya getiren birimler halinde gösterilir. Şema, işletmenin insan gücü larını en iyi şekilde kullanmayı sağlayacak bir düzenlemeyi yansıtmalıdır. Böylece, çeşitli yapı tipleri (hiyerarşik yapı, işlevsel yapı, staff*-andline yapı) oluşturulabilir. Bu şekilde bir grafik, ya mevcud bir örgütün kusurlu yanlarının (komut kumanda ikiliği, aynı şefe bağlı görevli sayısında aşırı fazlalık vb.) ortaya çıkmasına olanak verir ya da yeni bir örgütlenme ağı kurulması bakımından yararlı olur Sadece, bir çok kez, resmi örgütlenme şemasına, işletmenin ve gerçek karar devrelerinin somut işleyişine karşılık gelen resmi olmayan bir örgütlenme şeması da eklenmiş olur (dönem dışı bırakmalar, yan bağlantılar, resmi olmayan "atlamalar" vb.).
*Topbil.
*1900-1930: Bilimsel iş örgütlenmesi. iş örgütlenmesi mevzusundaki ilk tutarlı kuramı, F. W. Taylor ve öğrencilerine borçluyuz. Taylorcı yöntemin üç temel ilkesi, uygulama işini tasarlama işinden kati olarak ayırmak, yapılacak işleri yinelenen, dolayısıyla kronometre ile ölçülebilen temel öğelere bölmek ve bireysel emekçiyi uygun bir ücretlendirme sistemiyle (parça başına ücret) özendirmekten oluşuyordu. Taylor'ın seyircileri içinde, Henry L. Gantt, C. B. Thompson, Cari G. Barth, Frank B. ve Ullian Gilbreth, üuther Gulick, Lyndall Urvvick ve James D. Mooney benzer biçimde kişiler vardı. Avrupa'da bilimsel iş örgütlenmesi, bilhassa Henri Fayol'un çabalarıyla sadece Birinci Dünya savaşı'ndan sonrasında büyük bir yaygınlık kazanmıştır.
•1930-1950: İnsan ilişkileri. Elton Mayo yönetimindeki harvardlı araştırıcılar, Western Electric'in Havvthorne'daki atölyelerinde yaptıkları uzun bir soruşturma esnasında, Bilimsel iş örgütlenmesinin kuramsal çerçevesi içinde açıklanamayan olgularla karşılaştılar. Bu araştırıcılar, emek verme grubunun ve bu grup içinde gelişen insan ilişkilerinin, bireylerin emek verme ahlakı ve doyumu üstünde olmasıyla birlikte başarıları üstündeki tesirini de yavaş yavaş ortaya koydular. Bu doğrultuda meydana getirilen birçok araştırma, emek verme ekiplerinin en uygun boyutu ve bu takımlar içinde uygulanması ihtiyaç duyulan komuta üslubu konularına yöneldi. Elton Mayo'nun en meşhur ardılları, F. J. Roethlisberger, T. N. VVhitehead, W. F. Whyte ve G. Flomans benzer biçimde araştırıcılardır.
* 1950-1970: Örgütlenme toplumbilimi. Toplumbilimciler, Max Weber'in siyaset çözümlemesini tekrardan ele aldılar ve işletmeyi, bünyesinde çeşitli güçlerin yer almış olduğu, bilgilerin aktarıldığı ve çeşitli stratejilerin rol oynadığı bir kurum olarak incelediler. Bu açıdan iş örgütlenmesi toplam bir kurumsal bütünlüğün tikel bir öğesinden başka birşey değildi, iş yerlerindeki kurallar iyi mi oluşuyor ve iyi mi değişikliğe uğruyorlardı? Bu kurallar kimilerince iyi mi kullanılıyor ya da amaçlarından uzaklaştırılıyorlardı? Bürokratik sistemin kurumsal çıkmazları nerelerdeydi? Robert K. Merton, R. Dubin, Philip Selznick, Alvin W. Gouldner ve Michel Crozier benzer biçimde araştırıcılar işte bu soruların yanıtını arıyorlardı.
* K. Marx'ın Kapitalde manüfaktürden fabrikaya geçiş mevzusunda yapmış olduğu benzer biçimde, bazıları da işin çeşitli ardışık aşamalarındaki örgütlenmesini teknolojik gelişmeye sa'da bilhassa A. Touraine ve öğrencilerinin araştırmalarını etkiledi.
Taylorcı iş örgütlenmesi modeli, sanayide egemenliğini sürdürmekle beraber, kuvvetli direnişlerle de karşılaştı (iş yavaşlatmalar. çatışmalar, sorumsuz davranışlar, teknik değişimlere uyumsuzluklar, vb.). Hem insan ilişkileri (ustalık eğitimi, özerk ya da yarı özerk ufak takımlar kurulması), hem hiyerarşik yetkinin kullanılması (amaca bakılırsa yönetim, danışma yapıları, yönetimin tutumsal seçimleri mevzusunda personelin bilgilendirilmesi), hem de emekçinin teknikle ilişkileri (işlerin çeşitlendirilmesi, çokdeğerlilik) mevzusunda birçok gözlem yapılmış oldu.»
*işi. ikt. Örgütlenme şeması, karmaşık bir örgütün (işletme, işletmeler grubu vb.) yapısını, çeşitli öğeleriyle ve bu öğeler arasındaki ilişkilerle beraber gösteren grafik. (Bk. ansikl. böl.)
*Ruhbil. Örgütlenme ruhbilimi, işletme içindeki çeşitli hiyerarşik örgütlenme ve işbölümü tiplerinin ve bunların, emekçilerin güdülenim ve doyumu üstündeki tesirinin doğurduğu sorunlarla ilgilenen ruhbilim kolu.
*Topbil. Bilimsel iş örgütlenmesi, yapılacak işlerin çözümlenmesinin bu işlerden her birinin, içindeki beklenmedik durumların oranı en aza düşürülecek üretim sü- devam eden kuram, (Bk. ansikl. böl.) || iş örgütlenmesi, belli bir toplumsal oluşum (imalathane, endüstri ya da tecim kurumu, işletme) içinde üretim ereğiyle her ferdin vazife ve sorumluluklarının dağılım ve eşgüdümünü amaçlayan etkinliklerin tümü. (Bk. ansikl. böl.) || Toplumsal örgütlenme, bir toplumun oluşturucu öğeleri içinde mevcud azca ya da çok emin ilişkilerin tümü. (Bk. ansikl. böl.)
*ANSİKL. işi. ikt. Örgütlenme şemasında işletmenin iç yapısı, her düzeyde, bir alt düzeyden birkaç birimi, bir şefin yönetimi altında bir araya getiren birimler halinde gösterilir. Şema, işletmenin insan gücü larını en iyi şekilde kullanmayı sağlayacak bir düzenlemeyi yansıtmalıdır. Böylece, çeşitli yapı tipleri (hiyerarşik yapı, işlevsel yapı, staff*-andline yapı) oluşturulabilir. Bu şekilde bir grafik, ya mevcud bir örgütün kusurlu yanlarının (komut kumanda ikiliği, aynı şefe bağlı görevli sayısında aşırı fazlalık vb.) ortaya çıkmasına olanak verir ya da yeni bir örgütlenme ağı kurulması bakımından yararlı olur Sadece, bir çok kez, resmi örgütlenme şemasına, işletmenin ve gerçek karar devrelerinin somut işleyişine karşılık gelen resmi olmayan bir örgütlenme şeması da eklenmiş olur (dönem dışı bırakmalar, yan bağlantılar, resmi olmayan "atlamalar" vb.).
*Topbil.
*1900-1930: Bilimsel iş örgütlenmesi. iş örgütlenmesi mevzusundaki ilk tutarlı kuramı, F. W. Taylor ve öğrencilerine borçluyuz. Taylorcı yöntemin üç temel ilkesi, uygulama işini tasarlama işinden kati olarak ayırmak, yapılacak işleri yinelenen, dolayısıyla kronometre ile ölçülebilen temel öğelere bölmek ve bireysel emekçiyi uygun bir ücretlendirme sistemiyle (parça başına ücret) özendirmekten oluşuyordu. Taylor'ın seyircileri içinde, Henry L. Gantt, C. B. Thompson, Cari G. Barth, Frank B. ve Ullian Gilbreth, üuther Gulick, Lyndall Urvvick ve James D. Mooney benzer biçimde kişiler vardı. Avrupa'da bilimsel iş örgütlenmesi, bilhassa Henri Fayol'un çabalarıyla sadece Birinci Dünya savaşı'ndan sonrasında büyük bir yaygınlık kazanmıştır.
•1930-1950: İnsan ilişkileri. Elton Mayo yönetimindeki harvardlı araştırıcılar, Western Electric'in Havvthorne'daki atölyelerinde yaptıkları uzun bir soruşturma esnasında, Bilimsel iş örgütlenmesinin kuramsal çerçevesi içinde açıklanamayan olgularla karşılaştılar. Bu araştırıcılar, emek verme grubunun ve bu grup içinde gelişen insan ilişkilerinin, bireylerin emek verme ahlakı ve doyumu üstünde olmasıyla birlikte başarıları üstündeki tesirini de yavaş yavaş ortaya koydular. Bu doğrultuda meydana getirilen birçok araştırma, emek verme ekiplerinin en uygun boyutu ve bu takımlar içinde uygulanması ihtiyaç duyulan komuta üslubu konularına yöneldi. Elton Mayo'nun en meşhur ardılları, F. J. Roethlisberger, T. N. VVhitehead, W. F. Whyte ve G. Flomans benzer biçimde araştırıcılardır.
* 1950-1970: Örgütlenme toplumbilimi. Toplumbilimciler, Max Weber'in siyaset çözümlemesini tekrardan ele aldılar ve işletmeyi, bünyesinde çeşitli güçlerin yer almış olduğu, bilgilerin aktarıldığı ve çeşitli stratejilerin rol oynadığı bir kurum olarak incelediler. Bu açıdan iş örgütlenmesi toplam bir kurumsal bütünlüğün tikel bir öğesinden başka birşey değildi, iş yerlerindeki kurallar iyi mi oluşuyor ve iyi mi değişikliğe uğruyorlardı? Bu kurallar kimilerince iyi mi kullanılıyor ya da amaçlarından uzaklaştırılıyorlardı? Bürokratik sistemin kurumsal çıkmazları nerelerdeydi? Robert K. Merton, R. Dubin, Philip Selznick, Alvin W. Gouldner ve Michel Crozier benzer biçimde araştırıcılar işte bu soruların yanıtını arıyorlardı.
* K. Marx'ın Kapitalde manüfaktürden fabrikaya geçiş mevzusunda yapmış olduğu benzer biçimde, bazıları da işin çeşitli ardışık aşamalarındaki örgütlenmesini teknolojik gelişmeye sa'da bilhassa A. Touraine ve öğrencilerinin araştırmalarını etkiledi.
Taylorcı iş örgütlenmesi modeli, sanayide egemenliğini sürdürmekle beraber, kuvvetli direnişlerle de karşılaştı (iş yavaşlatmalar. çatışmalar, sorumsuz davranışlar, teknik değişimlere uyumsuzluklar, vb.). Hem insan ilişkileri (ustalık eğitimi, özerk ya da yarı özerk ufak takımlar kurulması), hem hiyerarşik yetkinin kullanılması (amaca bakılırsa yönetim, danışma yapıları, yönetimin tutumsal seçimleri mevzusunda personelin bilgilendirilmesi), hem de emekçinin teknikle ilişkileri (işlerin çeşitlendirilmesi, çokdeğerlilik) mevzusunda birçok gözlem yapılmış oldu.»
Kaynak: Büyük Larousse
YORUMLAR