parmaklık -ğı isim 1 . Dik ve birazcık aralıklı olarak yan yana dizilmiş tahta, demir vb. çubuklarla yapılmış bölme ya da korkuluk...
parmaklık -ğı
isim
1 . Dik ve birazcık aralıklı olarak yan yana dizilmiş tahta, demir vb. çubuklarla yapılmış bölme ya da korkuluk:
"Köşkün tahta parmaklıkları önünde rahatsız etmekten çekinerek hatır soruyorlar."- A. Gündüz.
Rüyada Demir Parmaklık Görmek
PARMAKLIK a. Ahşap ya da metal minik dikmelerin aralıklı olarak birleştirilmesiyle oluşan ve bir açıtı kapatmaya ya da iki mekânı ayırmaya yarayan kafes: Bir cezaevinin pencere parmaklıkları. Gişe parmaklığı. Parmaklık gerisinden konuşmak. (Bk. ansikl. böl.)
*Demire. Parmaklık demiri, bir parmaklığın üst bölümünü süsleyen sivri uçlu demir. || Parmaklık kuşağı, bir parmaklığı oluşturan dikmeleri birleştirmeye yarayan demir başlık.
*istihke. Asma parmaklık, Ortaçağda, tahkimli bir yapının giriş kapısını korumak amacıyla yerleştirilmiş, dikey olarak hareket edebilen, tahtadan, daha sonraları metalden parmaklık.
*Sey. oy. Ortaoyununun sergileneceği alanda, seyircilerle oyun yerini birbirinden ayıran bölme. (Çoğu zaman yarım metre uzunluğundaki kazıkların arasına ip dolayarak yapılır.)
*Spor. Okçuluk sporunda kirişi çekip bırakırken parmakları korumak amacıyla kullanılan vasıta.
*Tıp. Mikrop kapmış ya da yaralı bir parmağı korumak amacıyla örtmeye yarayan ya da hekimler tarafınca, başta göden- bağırsağı (tek parmaklı parmaklık) ve dölyolu (iki parmaklı parmaklık) muayeneleri olmak suretiyle çeşitli araştırmalarda kullanılan kılıf. (Parmaklık, kullanım amacına gore kauçuk, deri ya da plastik maddeden yapılır.)
*ANSİKL. Türk mimarlığında cami, medrese, türbe, çeşme, şadırvan ve sebillerin yanı sıra saray, köşk ve konutlarda da ahşap, taş ya da demir parmaklıkların güzel örnekleriyle karşılaşılmaktadır. Ahşap yapıların parmaklıkları çoğu zaman ahşaptan, kâgir binalarınkiyse taş, demir ya da tunçtandır. Pencere parmaklıkları çoğunlukla yuvarlak demir çubukların birbirini dikey kesmesinden meydana gelen kare boşluklar biçimindedir ve çubukların kesiştiği bölümler, demir takozlarla güçlendirilmiştir (Bursa Yüce camisi, İstanbul Ba- yezit camisi vd.). Bu tür parmaklıkların birbirine geçmeli, geometrik ya da uçları kıvrık halkalı motiflerden (zülbahar) oluşan örnekleri de vardır (İstanbul Atikalipaşa camisi, Mimarsinan türbesi, Yeni cami, Topkapı sarayı Kubbealtı vb.). Camilerin hünkâr ve müezzin mahfilleri de heybetli parmaklıklarla çevrelenir XVIII. yy.'dan sonrasında devrin beğenisine uygun olarak barok ve rokoko süslemeli parmaklıklar yaygınlaşmıştır (Nuruosmaniye külliyesi sebili). Fatih Nakşidilvalidesultan sebili empire (ampir) üsluptaki parmaklıklarıyla dikkati çeker. Mehmet ll'nin (Fatih) türbesinde, sandukayı çevreleyen parmaklık da belirtilmesi ihtiyaç duyulan örneklerdendir. Geleneksel türk evinde bilhassa ahşap parmaklıklar yoğun olarak kullanılmıştır (pencereler yaşamın çevresi, seki altı ile seki üstünü ayıran bölmeler vb.).
*Demire. Parmaklık demiri, bir parmaklığın üst bölümünü süsleyen sivri uçlu demir. || Parmaklık kuşağı, bir parmaklığı oluşturan dikmeleri birleştirmeye yarayan demir başlık.
*istihke. Asma parmaklık, Ortaçağda, tahkimli bir yapının giriş kapısını korumak amacıyla yerleştirilmiş, dikey olarak hareket edebilen, tahtadan, daha sonraları metalden parmaklık.
*Sey. oy. Ortaoyununun sergileneceği alanda, seyircilerle oyun yerini birbirinden ayıran bölme. (Çoğu zaman yarım metre uzunluğundaki kazıkların arasına ip dolayarak yapılır.)
*Spor. Okçuluk sporunda kirişi çekip bırakırken parmakları korumak amacıyla kullanılan vasıta.
*Tıp. Mikrop kapmış ya da yaralı bir parmağı korumak amacıyla örtmeye yarayan ya da hekimler tarafınca, başta göden- bağırsağı (tek parmaklı parmaklık) ve dölyolu (iki parmaklı parmaklık) muayeneleri olmak suretiyle çeşitli araştırmalarda kullanılan kılıf. (Parmaklık, kullanım amacına gore kauçuk, deri ya da plastik maddeden yapılır.)
*ANSİKL. Türk mimarlığında cami, medrese, türbe, çeşme, şadırvan ve sebillerin yanı sıra saray, köşk ve konutlarda da ahşap, taş ya da demir parmaklıkların güzel örnekleriyle karşılaşılmaktadır. Ahşap yapıların parmaklıkları çoğu zaman ahşaptan, kâgir binalarınkiyse taş, demir ya da tunçtandır. Pencere parmaklıkları çoğunlukla yuvarlak demir çubukların birbirini dikey kesmesinden meydana gelen kare boşluklar biçimindedir ve çubukların kesiştiği bölümler, demir takozlarla güçlendirilmiştir (Bursa Yüce camisi, İstanbul Ba- yezit camisi vd.). Bu tür parmaklıkların birbirine geçmeli, geometrik ya da uçları kıvrık halkalı motiflerden (zülbahar) oluşan örnekleri de vardır (İstanbul Atikalipaşa camisi, Mimarsinan türbesi, Yeni cami, Topkapı sarayı Kubbealtı vb.). Camilerin hünkâr ve müezzin mahfilleri de heybetli parmaklıklarla çevrelenir XVIII. yy.'dan sonrasında devrin beğenisine uygun olarak barok ve rokoko süslemeli parmaklıklar yaygınlaşmıştır (Nuruosmaniye külliyesi sebili). Fatih Nakşidilvalidesultan sebili empire (ampir) üsluptaki parmaklıklarıyla dikkati çeker. Mehmet ll'nin (Fatih) türbesinde, sandukayı çevreleyen parmaklık da belirtilmesi ihtiyaç duyulan örneklerdendir. Geleneksel türk evinde bilhassa ahşap parmaklıklar yoğun olarak kullanılmıştır (pencereler yaşamın çevresi, seki altı ile seki üstünü ayıran bölmeler vb.).
Kaynak: Büyük Larousse
YORUMLAR