REKüPERATÖR a. (fr. röcupdrateur) Isıbil. Bir termodinamik çevrimde iç ısı alışverişlerini gerçekleştiren ısı aktarma aygıtı. (Isı a...
REKüPERATÖR a. (fr. röcupdrateur) Isıbil. Bir termodinamik çevrimde iç ısı alışverişlerini gerçekleştiren ısı aktarma aygıtı. (Isı aktarımı ya içinde almaşık olarak sıcak ya da soğuk akışkan ile ısıtılacak ya da soğutulacak akışkanın dolaştırıldığı uygun bir araç-gereç içinde ısı [ya da soğuk] biriktirme yöntemiyle ya da içinde iki akışkanın ters akımla gezdiği bir ısı değiştiricisinde gerçekleştirilir.) [Bk. ansikl. böl.]
*Petr. san. Su yüzeyine örtü halinde yayılmış hidrokarbonları gerikazanmadc kollanılan aygıt. || Bantlı reküperatör, gerika- zanılan hidrokarbonları bir stoklama ünitesine taşıyan bir bantla donatılmış reküperatör. || Diskli reküperatör, su yüzeyinde bir eksen çevresinde dönen, metalden ya da plastik malzemeden yapılmış düşey disklerden oluşan reküperatör. (Hidrokarbonlar, durağan bir fırçayla kurutulan diske yapışır ve pompalamayla gerikazanılır.) || Savaklı reküperatör, hidrokarbon katmanını sıyıran ve bir süre sonra belirgin bir miktar suyla pompalayan ayarlanabilir bir savakla donatılmış reküperatör. || Vorteksli reküperatör, pompalama yöntemiyle kolayca toplanacak şekilde inde bir katman halinde dağılmış hidrokarbon hacminin tek bir noktada birikmesini elde eden bir vorteksle donatılmış reküperatör.
*ANSİKL. Bir sürü sanayisel işlemde az ya da oldukça yüksek sıcaklıkta ısı kullanılır. Çoğu zaman bir yanma vakasından lanan bu ısıyı, ısıtılacak maddelere ya da ortama gaz halindeki yanma ürünleri aktarır. Böylelikle soğutulan yanma ürünleri çoğu zaman başlangıçtaki enerjilerinin mühim bir kısmını korumaya devam ederler. Mesela bir kazanın ocağından çıkan gazlar, mecburi olarak, kazanı suyun kaynama sıcaklığından daha yüksek bir sıcaklıkta terk eder; bu gazlar, besleme suyunu ve yanma havasını ısıtan reküperatörlerde (ekonomizörler ve hava ısıtıcıları), bu sıcaklığın oldukça alt kısmındaki bir sıcaklığa değin soğutulabilir. Bu tür durumlar, ana işleme, doğrusu buğu üretimine destek olan işlemlerdir. Fırınların çıkışında gazların sıcaklığı daha da yüksektir. Fabrikanın buhara gereksinmesi olduğunda, bu gazlar reküperatör kazanlarında kullanılabilir, hatta buradan ekonomizörlere gönderilebilir. Diğer durumlarda ve bilhassa fırın içinde oldukça yüksek bir sıcaklığa gereksinme duyulduğunda, yanmış gazların ısısı yakma havasını ve hatta bu hava yoksul bir gazdan oluşuyorsa yakıtı ısıtmaya yarar. Bu şekilde bir durumda kullanılan reküperatörler çoğu zaman bir evirtim düzeneği yardımıyla içlerinden almaşık olarak sıcak gazların ve ısıtılacak gaz ya da havanın geçirildiği ateşe dayanıklı tuğlalardan oluşur; bunlara “rejeneratör" ismi verilir.
Aynı şekilde yüksek fırınların tepesinden alınan gazlar fırın içine üflenen havayı ısıtmakta kullanılır; bununla birlikte yanıcı da olan bu gazlar tozları giderildikten sonrasında gerek kazan ocaklarında, gerek yoksul gaz motorlarında ya da gaz türbinlerinin yanma odalarında yakılarak tümüyle değişik bir gerikazanma vakasının konusunu oluştururlar.
Reküperatörlerin endüstri dışı uygulamalarda kullanılan tipleri de vardır: baca reküperatörleri (açık ocaklar üstünde); havalandırma ve iklimlendirme devrelerinden alınan havadan ısıyı gerikazanmakta kullanılan reküperatörler; ticari bir kuruluşta, ısıyı, soğutma makinesinin kondansöründen elde eden reküperatörler.
*Petr. san. Su yüzeyine örtü halinde yayılmış hidrokarbonları gerikazanmadc kollanılan aygıt. || Bantlı reküperatör, gerika- zanılan hidrokarbonları bir stoklama ünitesine taşıyan bir bantla donatılmış reküperatör. || Diskli reküperatör, su yüzeyinde bir eksen çevresinde dönen, metalden ya da plastik malzemeden yapılmış düşey disklerden oluşan reküperatör. (Hidrokarbonlar, durağan bir fırçayla kurutulan diske yapışır ve pompalamayla gerikazanılır.) || Savaklı reküperatör, hidrokarbon katmanını sıyıran ve bir süre sonra belirgin bir miktar suyla pompalayan ayarlanabilir bir savakla donatılmış reküperatör. || Vorteksli reküperatör, pompalama yöntemiyle kolayca toplanacak şekilde inde bir katman halinde dağılmış hidrokarbon hacminin tek bir noktada birikmesini elde eden bir vorteksle donatılmış reküperatör.
*ANSİKL. Bir sürü sanayisel işlemde az ya da oldukça yüksek sıcaklıkta ısı kullanılır. Çoğu zaman bir yanma vakasından lanan bu ısıyı, ısıtılacak maddelere ya da ortama gaz halindeki yanma ürünleri aktarır. Böylelikle soğutulan yanma ürünleri çoğu zaman başlangıçtaki enerjilerinin mühim bir kısmını korumaya devam ederler. Mesela bir kazanın ocağından çıkan gazlar, mecburi olarak, kazanı suyun kaynama sıcaklığından daha yüksek bir sıcaklıkta terk eder; bu gazlar, besleme suyunu ve yanma havasını ısıtan reküperatörlerde (ekonomizörler ve hava ısıtıcıları), bu sıcaklığın oldukça alt kısmındaki bir sıcaklığa değin soğutulabilir. Bu tür durumlar, ana işleme, doğrusu buğu üretimine destek olan işlemlerdir. Fırınların çıkışında gazların sıcaklığı daha da yüksektir. Fabrikanın buhara gereksinmesi olduğunda, bu gazlar reküperatör kazanlarında kullanılabilir, hatta buradan ekonomizörlere gönderilebilir. Diğer durumlarda ve bilhassa fırın içinde oldukça yüksek bir sıcaklığa gereksinme duyulduğunda, yanmış gazların ısısı yakma havasını ve hatta bu hava yoksul bir gazdan oluşuyorsa yakıtı ısıtmaya yarar. Bu şekilde bir durumda kullanılan reküperatörler çoğu zaman bir evirtim düzeneği yardımıyla içlerinden almaşık olarak sıcak gazların ve ısıtılacak gaz ya da havanın geçirildiği ateşe dayanıklı tuğlalardan oluşur; bunlara “rejeneratör" ismi verilir.
Aynı şekilde yüksek fırınların tepesinden alınan gazlar fırın içine üflenen havayı ısıtmakta kullanılır; bununla birlikte yanıcı da olan bu gazlar tozları giderildikten sonrasında gerek kazan ocaklarında, gerek yoksul gaz motorlarında ya da gaz türbinlerinin yanma odalarında yakılarak tümüyle değişik bir gerikazanma vakasının konusunu oluştururlar.
Reküperatörlerin endüstri dışı uygulamalarda kullanılan tipleri de vardır: baca reküperatörleri (açık ocaklar üstünde); havalandırma ve iklimlendirme devrelerinden alınan havadan ısıyı gerikazanmakta kullanılan reküperatörler; ticari bir kuruluşta, ısıyı, soğutma makinesinin kondansöründen elde eden reküperatörler.
Kaynak: Büyük Larousse
YORUMLAR