Osmanlı devletinin ikinci kurucusu sayılan Mehmet Çelebi yaşamı, periyodu, Fetret devri ve yaşamı hakkında bilgiler. I. Mehmet Çelebi , Os...
Osmanlı devletinin ikinci kurucusu sayılan Mehmet Çelebi yaşamı, periyodu, Fetret devri ve yaşamı hakkında bilgiler.
I. Mehmet Çelebi, Osmanlı padişahı (1380 Bursa – Haziran 1421 Edirne). Padişahlık periyodu: 1413-1421. Babası Yıldırım Bayezit, anası Devlet Hatun’dur.
Göndermiş olduğu Amasya sancakbeyliğinde (1391), Ankara Savaşı’na kadar kaldı (1402). Başlangıcında bulunmuş olduğu yedek kuvvetlerle harbe girmeyerek, Amasya yöresine çekildi, bir süre sonra Bolu yakınlarına kadar geldi ve Bursa’ya gitmenin yollarını araştırdı. Timur’un kentin başına geçirdiği Kara Devletşah’ı öldürterek 1403’te Amasya’ya girdi ve yönetimi eline aldı. Bölgenin kuvvetli Türkmen beyi İnaloğlu İbrahim Bey’i yenerek Tokat bölgesini de eline geçirdi. Sivas yöresine de egemen oldu Timur’un egemenliğini tanıdı. Timur Anadolu’dan çekildikten sonrasında, Yıldırım Bayezit’in oğullan içinde kardeş kavgası başladı. Komut Süleyman Rumeli’ye, İsa Çelebi, Musa Çelebi’nin elinde bulunan Bursa’yı da aldıktan sonrasında tüm Garp Anadolu’ya egemen oldu.
Çelebi Mehmet ağabeyi İsa Çelebi’ye Anadolu’nun aralarında bölünmesini önerdiyse de kabul ettiremedi. İki kardeş Ulubat civarlarında karşılaştılar. İsa Çelebi’nin yenilmesi üstüne Çelebi Mehmet Bursa’ya girdi ve hükümdarlığını duyuru etti (1404), adına para bastırdı. İsa Çelebi kardeşi Süleyman Çelebi’nin yanında yer aldı. Süleyman Çelebi, İsa Çelebi’yi bir ordunun başlangıcında Bursa’ya gönderdi. Fakat Bursalılar İsa Çelebi’yi kente sokmadılar. İkinci kez Çelebi Mehmet ile karşı karşıya gelen İsa Çelebi gene yenilince Kastamonu yöresine firar etti. İsa Çelebi bir kez daha şansını tecrübe etmek amacıyla Aydınoğlu Cüneyt Bey’in yanına gitti ve toplamış olduğu kuvvetlerle kardeşinin üstüne yürüdü, fakat gene yenilgiye uğradı ve Karamanoğullarına sığındı. Çelebi Mehmet, Karamanoğullarıyla anlaşarak İsa Çelebi’nin öldürülmesini sağlamış oldu. Cenazesi Bursa’ya getirildi. Anadolu’da tek başına kalan Çelebi Mehmet’in güçlenmesini istemeyen Süleyman Çelebi, Edirne’den Anadolu’ya geçti ve Bursa’ya girdi.
Çelebi Mehmet, Amasya’ya çekilmekten başka bir şey yapamadı. Karamanoğlunun yanında bulunan Musa Çelebi, Karadeniz üstünden Rumeli yakasına geçip kardeşini Edirne’de sıvaştırdı ve Bizans’a kaçmaya çalışırken yakaladığı Süleyman Çelebi’yi öldürttü. Böylelikle Osmanlı tahtına aday iki kardeş kaldı. Musa Çelebi, kardeşi Çelebi Mehmet’in Anadolu’da kuvvetli durumda bulunduğunu bilmiş olduğu için ilgilenmemiş göründü. Çelebi Mehmet, onun bir sürü komutanını yanına çekmeyi başardı. Güçlendiğini hissettiği aniden, Bizans’ın da yardımını sağlayarak büyük bir orduyla Rumeli’ye geçti. İki kardeş Ekim 1411’de Çatalca civarlarında İnceğiz denilen yerde karşılaştılar. Savaşı önceleri Çelebi Mehmet kazandıysa da, atının vurulması, kendisinin de yaralanması sebebiyle vaziyet aleyhine döndü ve Bizans imparatorunun verdiği bir gemiyle Bursa’ya çekildi.
1412’de İstanbul civarlarında meydana getirilen ikinci savaşı da Çelebi Mehmet yitirdi. 1413’te son darbeyi vurmak amacıyla üçüncü kez Rumeli’ye geçti. Gönderilmiş olduğu birlikler Vize civarlarında Musa Çelebi’nin komutanlarından Kara Halil’i yenilgiye uğrattılar. Musa Çelebi’nin bir takım birlikleri de Çelebi Mehmet’in yanına geçti. Musa Çelebi ilkin Edirne’ye sonrasında da Rumeli’nin içlerine doğru çekildi. Bu durumda Edirne’ye gelen Çelebi Mehmet’e şehir halkı, kardeş çekişmesinden kim galip gelirse kenti ona teslim edeceklerini bildirdiler. Çelebi Mehmet, Zağra üstüne yürüdü; Musa Çelebi de Tuna Irmağı’na kadar çekildi. Samakov kasabası yakınındaki Çamurlu Derbend denilen yerde meydana getirilen harpte Musa Çelebi yenildi ve yaralı olarak kaçarken yakalandı ve öldürüldü (10 Temmuz 1413). Böylelikle 1402-1413 içinde devam eden Fetret Süreci de son bulmuş oldu.
Çelebi Mehmet, Edirne’de tahta oturdu ve Osmanlı İmparatorluğu’nun elinden çıkan toprakları tekrardan elde etmek için Anadolu’ya geçti. Fetret döneminde Karamanoğulları Germiyan topraklarını işgal ettiğinden, ilkin Aydınoğullarını cezalandırıp peşinden 1414’te Karaman Seferi’ne çıktı. Karamanoğulları yenilgiye uğrayıp çekilince Konya kuşatıldıysa da ele geçirilemedi. Karamanoğulları sulh isteyince Çelebi Mehmet barışı kabul etti ve Bursa’ya döndü. Fakat Karamanoğulları barışı bozarak yitirdikleri toprakları tekrardan işgal etmeye başladılar. Çelebi Mehmet, Konya Ovası’nda Karamanoğullarını bozguna uğrattı, sulh önerisini kabul etti ve Osmanlı Devleti’nin yapacağı seferlere asker göndermeleri koşulunu koydu.
Bu kez de Eflak sorununa el attı. Yergöğü civarlarında meydana getirilen harpte Macarlar yenilgiye uğratıldı. Osmanlı akıncıları da Transilvanya’ya girerek yöreyi yağmaladılar. Denizlerde Venediklilerle uğraşmak zorunluluğu ortaya çıktı. Çelebi Mehmet döneminde Osmanlı Donanması kafi düzeyde değildi. Venedikliler bir donanmayı Çanakkale Boğazı’na gönderdiler. Lapseki açıklarında Osmanlı Donanması’nı yenilgiye uğrattılar. İsfendiyaroğlu Kasım Bey’in Osmanlı Devleti’ne sığınması ve yardım istemesi ayrı bir problem oldu. Çelebi Mehmet, Kasım Bey’e asker vererek Candaroğullarının üstüne gönderdi. İsfendiyar Bey Sinop’ta kuşatıldı, Çelebi Mehmet’in egemenliğini kabul etti. Kasım Bey’e de istediği yerlerin beyliği verildi. Şehzade Murat, Cenevizlilerin elinde bulunan Samsun’un alınmasıyla göreve getirildi. Cenevizlilerin kenti yakıp çekilmeleri üstüne Samsun, Osmanlı Devleti’ne katıldı. Bursa’dan gelen Çelebi Mehmet, kenti teslim aldı (1419).
Ayrıca Şeyh Bedrettin’in ayaklanması ortaya çıktı. Kısa zamanda yandaşları çoğaldığından devlet tedbir alabilmek mecburiyetinde bırakıldı. Ele geçirilen Börklüce öldürüldü. Manisa yöresinde ayaklanan Torlak Kemal de ortadan kaldırıldı, yandaşları da dağıtıldı. Şeyh Bedrettin yakalandıktan sonrasında ilkin Selanik’e, sonrasında padişahın bulunmuş olduğu Serez’e getirildi. Cemiyet düzenini bozmakla suçlandı ve ulemanın kararıyla Serez pazarında asıldı (1420). Öte taraftan Timur’ un yanından geldiğini söyleyen ve Yıldırım Bayezit’in oğlu bulunduğunu ileriye devam eden Mustafa adlı birisi tahtta hak aramaya başladı. Rumeli’ye geçerek Selanik çevresinde yandaş topladı. Çelebi Mehmet, Sahte Mustafa‘nın üstüne yürüdü, Mustafa, Selanik Kalesi’ne sığındı. Bunun üstüne padişah Selanik’i kuşattı. Bizans İmparatoru II. Manuel, kuşatmanın kaldırılması koşuluyla Mustafa’yı özgür bıraktı ve Limni Adası’nda koruma altına aldı. İstanbul’ u ve Boğaziçi’ni gezen padişah, Bursa’ya döndü.
Kısa bir süre sonrasında tekrardan Edirne’ye gitti. Edirne civarında meydana getirilen bir av esnasında nüzul geçirdi, Amasya’da bulunan oğlu Murat’a haber gönderildi. Çelebi Mehmet ertesi gün öldü. Cesedi Bursa’da kendi yaptırdığı Yeşil Türbe’ye gömüldü.
YORUMLAR