Uygur metinleri Köktürk devleti yıkıldıktan sonrasında tarih sahnesinde Uygurları görürüz. Yeni bir din arayışıyla Budizm’i benimseyen Uygur...
Uygur metinleri
Köktürk devleti yıkıldıktan sonrasında tarih sahnesinde Uygurları görürüz. Yeni bir din arayışıyla Budizm’i benimseyen Uygurlar, Uygur yazısı ve Engel, Brahmi yazılarıyla taş ve kâğıt üstüne yazılmış çeşitli metinlerle kütük basması eserler bırakmışlardır. Doğu Türkistan’daki kazılarda ortaya çıkarılan yüzlerce sandık eserin bir çok, dinî nitelikli olmakla birlikte aralarında tıp, falcılık, astronomi ve şiirle ilgili olanlar da vardır. En mühimleri şunlardır:
· Sekiz Yükmek (Sekiz Yığın): Çinceden çevrilen Sekiz Yükmek’te Burkancılığa ilişik dinî-ahlâkî inanışlar ve bazı ergonomik bilgiler vardır. Uygurlar içinde çok yayılan bu yaratı; kısa cümleleriyle, içten anlatımı ve varlıklı söz varlığıyla dikkati çeker.
· Altun Yaruk (Altın Işık): Sıngku Seli Tutung tarafınca Çinceden Uygurcaya çevrilen en hacimli sudurdur.* Burkancılığın temellerini, felsefesini ve Buda’nın menkıbelerini ihtiva eder. Bunlardan en meşhurları Şžehzade ile Aç Pars Hikâyesi (Açlıktan ölmek suretiyle olan parsı kurtarmak için kendini feda eden şehzadenin hikâyesi), Dantipali Beğ hikâyesi (Maiyetindeki geyikleri kurtarmak için kendini feda eden geyikler beğini Dantipali Beğ öldürür ve korkulu alevler de Dantipali Beğ’i yutar.) ve Çaştani Beğ hikâyesi (Ülkesindeki insanlara hastalık ve bela getiren şeytanlarla Çaştani Beğ’in mücadelesi)dir.
· Irk Bitig (Fal Kitabı): Köktürk yazısıyla yazılmış bir fal kitabıdır. Her biri ayrı fal olarak yazılan 65 paragraftan oluşur. Çeşitli inanışlar ve masal unsurlarının bulunmuş olduğu kitapta günlük dile ilişik bir çok kelime de vardır.
· Kalyanamkara ve Papamkara Hikâyesi (İyi Düşünceli Şžehzade ile Fena Düşünceli Şžehzade): Burkancılığa ilişik bir menkıbenin hikâyesidir: İyi düşünceli şehzadenin tüm canlılara yardım etmek ve canlıların birbirlerini öldürmelerini engellemek için bir mücevheri elde etmek suretiyle yapmış olduğu maceralı seyahat anlatılır.
YORUMLAR