İshaller (İshal)

İshaller Bu maddedeki yazılar yalnızca bilgi verme amaçlıdır. Yazılanlar, hekim uyarısı ya da uzman önerisi değildir. Tüm yeryüz...

İshaller

Bu maddedeki yazılar yalnızca bilgi verme amaçlıdır. Yazılanlar, hekim uyarısı ya da uzman önerisi değildir.

Tüm yeryüzündeki ölüm nedenlerine bakıldığında ishaller ikinci sırada yer almıştır. Kişide ishalin ortaya çıkmasına yol açan türlü etmenler mevcuttur. En önemlisi çevreye ait olan etmenlerdir. Yoksulluk, kalabalık ve sağlıksız evlerde yaşama, kanalizasyon problemininin çözülememiş olması, temiz su eldesindeki güçlükler, besin yetersizliği ve gıdaların sağlıksız olması v.b. olumsuzluklar ishalin sebeplerinden sayılabilir. Kişinin yaşına bağlı olarak ishale yol açan parazit yada bakterinin etkinliği değişiyor. Bir takım etmenler çocuklarda bazıları da yetişkinlerde etkili olmaktadır. Şahsi hijyenin kafi olmaması da ishal oluşumunu etkisinde bırakır.
Bağırsak enfeksiyonu olup olamayacağı ilk olarak alınan etkenlerin sayısı belirler. Etkenlerin neredeyse tamamı ağız yolu ile alınır. Bulaşmada genellikle dışkı ağız yolu iledir. Suların temiz olması ve dağıtım sisteminin kafi olması yayılımı büyük oranda azaltır. İshale yol açan etkenler çoğu zaman midenin asitli ortamında yok olurlar ve bağırsaklara ulaşamadıkları için ishale niçin olamazlar. Ama mide asit ortamını azaltan anti-asitlerin kullanımı bu etmenlere duyarlılığı arttırır. Bağırsak hareketliliğinin düzgüsel olması da ishal oluşumunu etkileyen bir faktördür. Düzgüsel hareketlilik bağırsakta bakterilerin birikmesini engelleyerek ishal oluşumunu engeller. Bağırsaklarda düzgüsel şartlarda bakteriler bulunmakta ve bu bakteriler insan vücudunda herhangi bir hastalığa niçin olmamaktadır bu bakteriler bağırsak florası diye adlandırılır. Ama antibiyotik kullanımı sonucu bağırsak florasında azalma olursa başka patojen doğrusu ishal yapıcı bakterilerin çoğalmasına niçin olur ve böylelikle hastalık ortaya çıkar. Bağırsağın kendine ait müdafa sistemleri mevcuttur. Bir takım hastalılarda bu müdafa sistemleri ortadan kalktığından ishal oluşumu kaçınılmaz olur.
Bulaşma yolları: Ten yolu ile bulaşan parazitleri bir tarafa bırakacak olursak, büyük bölümü enfeksiyoz ishaller etkenlerin ağız kanalıyla alınması sonucu edinilir. Dışkı-ağız kanalıyla bulaşma su, besin ya da kişiden kişiye dokunma kanalıyla olmaktadır. Yayılım şekli her etmende farklılıklar göstermektedir.
Etkenler: Akut ishale neden olan pek çok enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan etmenler vardır. Bununla beraber akut ishal olgularının çoğundan enfeksiyöz etkenler sorumludurlar. Bakteriler, virüsler, mantar ve parazitler ishale niçin olabilmektedir.

• 
  İshal olan şahıs niçin sulu gıdalarla beslenir?


• 
  Rüyada İshal Olmak


• 
  İshal nedir?

İshaller

Tarif :

Günde üç kereden fazla ya da gevşek kıvamlı, sulu ya da günlük 200 gr'dan fazla oranda dışkılamaÖzellikle çocuklarda ve az gelişmiş ülkelerde en büyük hastalık ve ölüm sebeplerinden biridir. Bütün ülkelerce her yıl ortalama 3,5 milyon kişinin ishale bağlı olarak yaşamını kaybetmiş olduğu tahmin edilmektedir.


Süresine gore:

• Akut ishal : İki haftadan daha kısa süreli
• Kronik ishal evamlı ya da aralıklı olarak iki haftadan daha uzun soluklu ishal olarak tanımlanmaktadır.

Bilhassa beş yaş altı çocuklarda senelik girişken hızı gelişmiş ülkelerde 3-4 iken gelişmekte olan ülkelerde alt yapı ve hijyen şartlarına bağlı olarak 10-18'e kadar çıkmaktadır.

Şekline gore:

• Akut gastroenterit: Bulantı, kusma ve karın ağrısının ishalle beraber olduğu durumlar
• Dizanteri: Karın ağrısı-sancısı, ağrılı dışkılama, kanlı -mukuslu gaita ve çok sayıda dışkılamanın olduğu durumlar
• Enterokolit: Barsaklarda irin olması durumudur.

İshalli bir hasta değerlendirilirken gözönünde tutulması gerekenler :

• Süre
• Günlük dışkı sayısı
• Dışkının
  • Koku
  • Kıvam
  • Görünüm
  • Miktar

• Beraber olan bulgular
  • Bulantı ve kusma
  • Ateş
  • Karın ağrısı-sancısı
  • Havale
  • İdrar miktarında azalma
  • Susuzluk hissi
  • Çok sayıda kişide aynı bulguların olması
  • Ortak gıda yenme hikayesi

Korunma :

• Genel hijyen kurallarına uyma,
• Sıhhatli ve temiz su kullanımı ile olmaktadır.

İshalle ilişkili risk faktörleri :

• Gezi
• Kreşler
• Huzurevi ya da akıl hastaneleri,
• Kronik bir takım hastalıklar , AIDS şeklinde
• Antibiyotik kullanımı
• Bir takım başka ilaçlar, kanser ilaçları şeklinde
• Temizliğinden güvenilir olunmayan yiyeceklerin yenmesi ve suların içilmesi
• Evde hayvan beslemek
• Deniz ürünlerinin tüketimi

İshaller

Hazırlayan: Bursa Sıhhat Müdürlüğü Ana ve Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Şubesi


İshal; çocuğun alışılmış sayıdan ya da günde 3 defadan daha çok SULU KAKA yapmasıdır.


İshal; çocuğun vücudundan kısa sürede su ve tuz yitirilmesine yol açarak ÖLüM'e niçin olabilir.

İshal Iyi mi Meydana Gelir?

İshalin sebebi MİKROP'tur. Bu mikrop en fazla dışkıda vardır.

Mikrop şu yollarla vücuda göç eder:

• Kirli eller
• Karasinek ve çöpler
• Temiz olmayan su içilmesi
• Yıkanmadan sebze ve meyvelerin yenmesi
• İshalli çocuğun dışkısı ile temas

Vücuttan Su ve Tuz Kaybı Emareleri Nedir?

• Gözler çukura firar etmiş, kuru
• Ağız, dil kuru, susamış
• Genel görünüm halsiz, huzursuz
• Süt çocuğunda bıngıldak içe çökük
• Karın teni gerginliğini yitirmiş, pörsümüş

Çocuğunuzu İshalden Iyi mi Koruyabilirsiniz?

• Yemekten ilkin, tuvaletten sonrasında, bebeğinizi beslemeden ilkin, bebeğinizin altını temizledikten sonrasında ELLERİNİZİ SABUNLA YIKAYINIZ!
  
• Temiz içme suyu içiriniz
• Çocuğunuzun içme suyunu kullanmadan ilkin kaynatınız
• Sebze ve meyveleri bolca su ile yıkayınız
• Yiyeceklerinizi kapalı yerlerde saklayınız, sineklerden koruyunuz
• Çöplerinizi kapalı kutularda toplayınız, belediyelerin çöp toplama hizmeti sunmadığı bölgelerde çöplerinizi toprağa gömünüz.
• Kapalı hela kullanınız

Çocuğunuzda İshal Başladıysa Ne Yapmalısınız?

• Çocuğunuzda ishal başlar başlamaz bolca su, ayran, açık çay, şeftali ve elma suyu şeklinde sıvı içecekler veriniz. Su kaybının meydana gelmesini önleyiniz.
• Çocuk anne sütü ile besleniyorsa, anne sütünü kesmeyiniz.
• Çocuğunuzu beslemeyi sürdürünüz. Sindirimi kolay olan, pirinç çorbası, yoğurt, şeftali ve elma püresi, patates ve havuç püresi, pişmiş yağsız et şeklinde yiyecekleri tercih ediniz.
• Çocuğunuzda su ve tuz kaybı emareleri var ise ağızdan hazır tuz - şeker eriyiği (ORS) vermeniz gerekir.
• İshal durduktan sonrasında çocuğunuzu iyi besleyiniz. Doktora danışmadan ishal kesici ilaç kullanmayınız. Bu tedavilere karşın ishal düzelmezse, Sıhhat Kuruluşuna başvurunuz.

Klinik:

İshali tanımı halen tartışmalı bir mevzudur. İshal klinik olarak 24 saat içinde düzgüsel şeklini yitirmiş, 3 ya da daha çok sayıda dışkılama olarak tanımlanabilir. Bu tanımlamanın haricinde dışkı miktarı ?200 gr/gün ve dışkı suyunun ?%80 ölçümlerine gore daha objektif tanımlamalarda söz mevzusudur. Fakat pratikte bu ölçümlere çık ender başvurulmaktadır. İki haftayı aşmayan ishaller akut, aşanlar ise kronik ishal olarak tanımlanabilir. Akut ishallerin sebebi çoğu zaman enfeksiyöz ajanlardır. İshalle ishalle ilgili başkaca tanımlamalar da yapılmaktadır.
Gastroenterit; bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı-sancısı şeklinde yakınmalarla seyreden mide ve ince bağırsağın beraber tutulduğu klinik tablodur.
Enterekolit; çoğu zaman bulantı ve kusmanın tesir etmediği, ateş, karın ağrısı-sancısı ve ishal şeklinde yakınmalarla seyreden ince ve kalınca bağırsakların beraber tutulduğu klinik tablodur.
Dizanteri sendromu; kramp şeklinde karın ağrısı-sancısı, kanlı-mukuslu-tenezimli sık ve az oranda dışkalamayla seyreden klinik tablodur.
İnce bağırsak tipi ishal; bolca ve sulu dışkılamadır.
Kalınca bağırsak tipi ishal; az oranda sık sık dışkılamadır.
Tenezim; sık sık ağrılı dışkılama ve yetersiz dışkılama hissidir.
Besinlerde bulunan bakteri toksinlerinin alınmasıyla oluşan gastroenteritlerde kuluçka süresi kısa (1-6 saat, 6-24 saat), dışkı ile bulaşık suların içilmesi ya da bu sular ile yıkanmış gıdaların iyi pişirilmeden yenilmesi ile dışkı-ağız kanalıyla bulaşan gastroenteritlerin etkenlerinde kuluçka süresi averaj 3 gündür. Dışkı sayısının çok sayıda (?10/gün) olması akla kalınca bağırsak tutulumunu getirmelidir. Sekretuvar ishallerde dışkı sulu, fazla oranda, renksiz ya da ak renklidir. Dizanterik olanlarda ise dışkının miktarı azdır ve kan, müküs, ve püy içermektedir. İshale birlikte rol alan karın ağrısının özellikleri klinik olarak mühim ipuçları verebilir. Karın ağrısı-sancısı tutulumu mideden aşağı inildikçe ve bağırsak yayılımı varlığında çoğalmaktadır. Bir takım ishal tiplerinde bu ağrı-sancı göbek çevresinde ya da sağ alt tarafta ve aralıklı olarak gelip kramp tarzında olurken, bir takım tiplerde gene karın alt tarafında sürekli tenezimle beraber olabilir. Bolca sulu ishallerde ateş sık görülmezken bakterilerin oluşturduğu büyük bölümü ishallerde ateş görülebilir.


Tedavi:


İshallerde en mühim mevzu ve kısa zamanda tedbir alınması ihtiyaç duyulan mevzu su kaybıdır. İshalle beraber vücut su yitirilmesine uğramaktadır. Bilhassa bu vaziyet çocuklarda çok tehlikeli duruma varabilmektedir. Tedavide de ilk yapılması ihtiyaç duyulan kişideki su kaybını değerlendirerek, su kaybının yerine konmasıdır. Bilhassa geçmişten kalan bir inançla ishalli kişiler su alınımı azaltarak ishalin azalacağı kanısıdır. Bu yanlış davranışın önlenmesi ve aksine kişiye bolca sıvı verilmesinin sağlanması lazım. Bu kaybedilen sıvı ile beraber vücut türlü mineraller de kaybetmekte bunların yerine konulması içinde tedavi oluşturulmalırdır. Bu sebeple ORS (Oral Rehidratasyon Sıvıları) kullanılabilir. ORS evde de rahatlıkla hazırlanabilir. Evde 1 litre suya, 1 çay kaşığı tuz, 8 çay kaşığı şeker, bir fincan portakal suyu ya da 2 muz ilave edilebilir. Eğer su kaybı kararlı boyutlarda ise hastane şartlarında damar içi sıvı verilmesi uygulanabilir. Hastalar süt ürünleri, alkol, kafein ve karbonatlı içeceklerden uzak durmalıdır. Antibiyotik kullanımı hastaların %10'unda işe yarabilir. Ama bir takım ishal vakalarında antibiyotik kullanımı gerekmemektedir. Ama en iyi tedavi şeklinin belirlenmesi için doktora başvurmak gerekmektedir.

İSHAL NEDİR ?

İshal, bebeklerde en sık görülen hastalıklardan biridir. Vücuttan çok fazla su ve mineral yitirilmesine yol açan ishalin ana emareleri sulu dışkı ve kusmadır. Bu, sonuçta kararlı bir vaziyet olan dehidrasyon'a (sıvı yitirilmesine) niçin olabilir. Bununla birlikte dehidrasyon (sıvı kaybı) alt tarafta tanım edilen rahat yöntemlerle önlenebilir ve tedavi edilebilir. İshalin bir başka sonucu da kararlı vakalarda gelişme geriliğine neden olan besinlerin iyi sindirilememesi durumudur. Bu şartları doğru besleme önleyecektir.

SHAL NASIL TEDAVİ EDİLİR ?

1. Daima verdiğinizden daha çok su verin (içirin). Bebeğinizin dışkısının sulu ya da kanlı olması durumunda yapılacak en acil şey, çocuğunuza bolca sıvı vermektir. Bu; ishali durdurmak için değildir, kaybolan suyu yerine koymak içindir.2. Bebeği beslemeye ilerleyin. Eğer bebeğinizi emziriyorsanız, yapabileceğiniz en iyi şey, daha sık emzirmektir. Bebeğinizi emzirmiyorsanız, eczaneden (doktorunuzun tavsiyesi ile) alabileceğiniz ishal maması yedirin. Şiddetli ishallerde, kaybedilen sıvı ve minerallerin yerine konması amacıyla, tuz-şeker çözeltisi (ORS) içirin. Bu çözeltiyi, ANA ÇOCUK SAĞLIĞI MERKEZİNDEN parasız alabileceğiniz poşetteki tozu, evinizde bir litre suda eriterek hazırlayabilirsiniz. İshal olan bebeğinizi, az az ve sık sık besleyiniz. Bebeğinizin ishali bitince, yavaş yavaş eski gıdalarına başlayınız.

3. Bebeğinizi doktora götürün. Eğer bebeğinizin şartları üç günde düzelmezse ya da aşğıdaki belirtilerden birisi görülürse; bebeğinizi tekrardan doktoruna götürün.

* Sık olarak sulu dışkılama,

* Bilhassa sulu dışkı ile birlikte tekrarlayan kusma,

* Çok fazla susama,

* Çökmüş gözler,

* Ateş,

* İştah kaybı,

* Dışkıda kan olması.

Pek çok vakada hekim şeker-tuz çözeltisi olan ORS önerecektir. Bu çözelti, düzgüsel sudan daha iyi emildiğinden vücut sıvı ve mineral kaybını telafi etmede daha etkili olacaktır.

Ak İshal
Daha çok civcivlerde görülen öldürücü bir hastalıktır. Hasta tavukların yumurtalarından çıkan civcivler de hasta olur. Ama hayvandan hayvana da kolayca bulaşır. Kuluçka evleri dikkat etmezlerse bu hastalığı her yere bulaştırırlar . Ak ishal bir çok hastalık şeklinde yem, ilaç, kümeste kullanılan malzemeler, fare ve kuşlar tarafınca başka kümeslere yayılır. Hastalanan fakat tavuklar ömürlerinin sonuna kadar hastalık bulaştırırlar.
Hasta Tavuklar birbirlerine sokulurlar. Süratli nefes alırlar. Kanatları aşağıya doğru sarkar. Ak yapışkan , köpüklü bir ishal görülür.

Temizlik kurallarına uyulması tek korunma yoludur. Kümesler iki dönem içinde boş kalmış olduğu süre içinde çok iyi temizlenmelidir. Fare şeklinde hayvanlar hem bu hastalığın hem de diğerlerinin bulaşmasına destek olduklarından yok edilmelidirler. 12.2.3. Kanlı İshal

Bu hastalığa tavukların bağırsaklarında yaşayan bir parazit sebep olur. Genç hayvanlar hastalıktan daha çok etkilenir.
Hastalığa yakalanan hayvanlar solgun ve halsizdir. Tüyleri kabarır, ishal görülür. Dışkıları kanlıdır. Hastalık kümese girince hızla yayılır. Ve çok sayıda hayvanın ölümüne sebep olur.
Hastalığa neden olan parazitin yumurtaları dışkı ile kümese yayılır. Gözle görülmeyecek kadar minik olan bu yumurtalar yemlere de bulaşır. Bu yumurtaları yiyen tavuklar hastalığa yakalanır.Hastalığın olduğu kümese giren insanların ayakkabılarına ve elbiselerine bulaşan yumurtalar kolayca başka kümeslere göç eder.
Tavukların altına serilen altlığın ıslak olması ve kümeste çok sayıda tavuk bulunması hastalığın ortaya çıkmasını ve yayılmasını kolaylaştırır. Bu sebeple altlığı devamlı kuru tutmak ve kümeste olması gerekenden fazla tavuk bulundurmamak gerekir.
Kanlı ishalin ortaya çıkmasını engelleyecek ilaçlar vardır. Bu ilaçlar tertipli olarak kullanılır ve başka hususlara dikkat edilirse hastalığın ortaya çıkması engellenebilir. Gene de hastalık görülürse bu sefer tedavi amacıyla ilaç kullanılır.

iSHAL NEDİR ?

İshal, bebeklerde en sık görülen hastalıklardan biridir. Vücuttan çok fazla su ve mineral yitirilmesine yol açan ishalin ana emareleri sulu dışkı ve kusmadır. Bu, sonuçta kararlı bir vaziyet olan dehidrasyon'a (sıvı yitirilmesine) niçin olabilir. Bununla birlikte dehidrasyon (sıvı kaybı) alt tarafta tanım edilen rahat yöntemlerle önlenebilir ve tedavi edilebilir. İshalin bir başka sonucu da kararlı vakalarda gelişme geriliğine neden olan besinlerin iyi sindirilememesi durumudur. Bu şartları doğru besleme önleyecektir.

İSHAL OLAN BEBEĞİNİZİN ÇABUK İYİLEŞMESİ NASIL OLUR?


İshal olan pek çok bebek normalde çabucak iyileşir. Bebeğin ihtiyacına uygun kaliteli besinler ve iyi bir bakım bebeğinizi sıhhatli tutacak ve uygun büyüme- gelişmeyi elde edecektir. İshal riskine karşı, şahsi ve ev hijyenine itina gösterilmesi, en mühim korunma faktörüdür. Bebeğin beslenmesinde kullanılan araç-gereç temiz tutulmalıdır. Bebeğin maması hazırlanmadan ve bebeği beslemeden ilkin eller iyice yıkanmalıdır. Bebeğin besinini hazırlarken, kaynatılıp soğutulmuş içme suyu kulanmalısınız.

İshal, dışkılama sayısında artışla birlikte, dışkının şekilsiz bir hal alması olarak tariflenir. Normalde dışkı kuru ve şekilli iken, ishal durumunda ihtiva ettiği su miktarı artarak şekilsiz olur. İshal sebebiyle barsak hareketleri artar, düzgüsel süreden daha kısa aralıklarla dışkılama ortaya çıkar. Mesela günde bir kez katı, şekilli dışkılaması olan bir şahıs, günde 3-4 kez ya da daha fazla dışkılıyorsa ya da dışkı cıvıklaşmış, su gibiyse ya da sümüksü olmuşsa ishalden bahsedebiliriz.

İshale yol açan bir çok vaziyet mevcuttur. İshal sebeplerinin başlangıcında mikrobik ishaller gelmektedir ki, mevzumuz olan yaz ishalleri de bu gruptandır. Mikroplar haricinde başta antibiyotikler olmak suretiyle türlü ilaçlar, türlü mide-barsak hastalıkları, bir takım hormonal hastalıklar, barsak ya da barsak komşuluğunda ortaya çıkan tümöral durumlar, çok fazla ve birdenbire ısı değişimleri de ishale niçin olabilir. Heyecanlanma, üzüntü, korku, stres şeklinde durumlar da ishale niçin olabilir.

Yaz ishallerinin sebepleri nedir ?

Yaz ishaline yol açan mikroplar, bakteriler ile protozoon denilen gözle görülmeyen parazitlerdir.

Yaz ishalleri iyi mi ortaya çıkar ?

Doğadaki ısı artışıyla tüm canlıların su gereksinimleri da buna paralel olarak artar. Bundan ötürü insanoğlu, yazları daha çok su tüketir. Böylelikle, bu tüketimin beklenmeyen bir sonucu olan yaz ishalleri, genellikle mikroplu suların içilmesi ya da bu sularla yıkanmış meyva ve sebzelerin yenilmesiyle ortaya çıkar. Kimi zaman insanoğlu ishal olup bu mikropları dışkıları ile çevreye yayabilir. Dışkıyla bulaşmış ellerin ağıza götürülmesi sonucu da ishal olabilir. Daima kullanılan suların sıhhatli olup olmadığını bilmek mümkün olmaz. Tabiatta, bilhassa insan ve hayvan dışkılarıyla kirlenmiş sularda yaşayan, ishal sebebi olabilecek türlü mikroplar mevcuttur. Bu tür şeyler bilhassa durgun sularda, kanalizasyonun karıştığı sularda, iyi ilaçlanmamış içme ve kullanma sularında, bilhassa yazları uzun süre diri kalmış olarak artar. Bu suların içilmesi ya da bu şekilde sularla bulaşık, sıcak ortamda beklemiş gıdaların, mesela çiğ sebzelerle hazırlanmış salataların ve meyvaların tüketilmesi sonucu ishal icra eden mikroplar, ağız kanalıyla alınarak insanların barsaklarına ulaşır. Bunların bir bölümü barsak duvarında irin oluşturarak hem barsak hareketlerini artırır, hem de barsağa su ve iltihabi hücrelerin geçmiş olmasına niçin olur; bir bölümü de barsakta irin yapmadan, salgıladıkları toksin denilen zehirli maddelerin etkisiyle su ve tuz geçişini çoğaltmak suretiyle ishale niçin olur.

Yaz ishallerinin emareleri nedir?

En mühim emare, dışkılama sayısının artması ve dışkı vasfının değişmesidir. Dışkı, cıvık, patates püresi görünümünde olabileceği şeklinde, sümüksü ve iltihaplı ya da su şeklinde olabilir. Dışkı miktarı ve su içinde ne olduğu, ince barsaklarda hastalık icra eden parazit ve bakterilerin ishallerinde fazladır, kalınca barsakta hastalık yapanlarınkinde ise azdır; bununla birlikte bunlarda dışkılama sayısı diğerlerine oranla daha fazladır. Su şeklinde tariflenen ishallerin çoğunluğu paraziter nedenlidir. En sık giardia denilen protozoon niçin olur. Bu tip ishallerin en ciddisi ve yaşamı tehtid edeni ise dışkının pirinç suyu görüntüsü olarak tariflendiği, kolera bakterisinin yapmış olduğu ishaldir. İltihaplı dışkılamaya yol açan bakterilere ise tifo ve tifo benzeri hastalıklara yol açan salmonella bakterilerini örnek verebiliriz. Kalınca barsakta ishale yol açan bakterilerin bir bölümü ve bir takım parazitler dışkının iltihaplı, sümüksü görünmesine, bununla beraber barsak duvarını da zedeleyerek damarların kanamasına niçin oldukları için, kanlı olmasına da niçin olurlar. Dışkının bu şekilde kanlı ve iltihaplı olması dizanteri olarak adlandırılır. Sebeplerinden biri şigella denilen bakteri, bir öbürü amip denilen protozoondur. İshalle beraber bulunan başka emareler karın ağrısı-sancısı, karında buruntu hissi, kimi zaman bulantı, iltihabi durumlarda bunlara ilaveten ateş olarak karşımıza çıkar. Dışkılamadan sonrasında tam rahatlayamama da bir başka emare olabilir. Mesela kalınca barsak ishallerinde ağrı-sancı ve rahatlayamama sıktır. Çok fazla su ve tuz yitirilmesine bağlı olarak kalp damar sistemine, böbreklere, sinir sistemine ait kalp ritm bozuklukları, böbrek yetmezliği, bilinç bozuklukları şeklinde emareler de olabilir. Dilin kuruması, cildin parlaklık, rutubet ve yumuşaklığını kaybetmesi, gözlerin göz çukuruna çökmesi şeklinde emareler, su kaybının işaretleridir.

İshal olunca ne yapmalıyız ?

İlk önlem olarak kaybedilen su ve tuzu geri koymak için ergonomik olarak hazırlayacağımız şu solusyonu içebiliriz: Bir litre kaynatılmış soğutulmuş suya 1 çorba kaşığı şeker, 1 tatlı kaşığı sofra tuzu ve 1 çay kaşığı karbonat konularak karıştırılır, içilebildiği kadar sık aralıklarla içilir. Ama mikrobik ishallerin derhal hepsi 24 saatten fazla devam eder ve derhal hepsi ilaç tedavisi almadan düzelmez. Bundan dolayı, 24 saatten fazla devam eden ishallerde en yakın sıhhat merkezine başvurularak muayene ve incelem olunması gerekir. Çünkü bilincinde olmadan dışkımız kanalıyla çevreye mikrop bulaştırabilir, bununla birlikte ishalin tedavisiz kalmış olarak daha kararlı sıhhat problemlerine yol açmasına niçin olabiliriz.

Sıhhat kuruluşunda neler yapılacaktır ?

Sıhhat kuruluşunda, şüphelenilen gıdaların ve suyun olup olmadığı ve ne süre tüketildiği, ishalin ne süre başladığı, karın ağrısı-sancısı, ateş, dışkıda irin ve/ya da kan olup olmadığı, yakınımızda başka hasta insanların olup olmadığı sorulacak; muayenenin arkasından dışkı tahlili ve kültürü, kan sayımı ve gerekirse başka kan tetkikleri istenecektir. Tüm verilere gore doktor tedaviye karar verecektir.

Iyi mi tedavi edilir ?

Sıvı ve tuz kaybının az olduğu, ishalin hastanın komforunu çok bozmadığı durumlarda, hastaneye yatırılmadan çoğu zaman yalnız uygun bir rejimle hasta ayaktan tedavi edilir. Çok fazla su ve tuz kaybı, ağır dizanteri halleri, kolera şüphesi olan durumlarda hasta kesinlikle hastaneye yatırılarak ilk olarak kaybedilen su ve tuzun yerine konması amacıyla serum verilir, bir süre sonra uygun ilaçlara başlanır. İshal rejimi nasıldır? İshali olan kimselerin düzelene kadar posasız ve yağsız gıdalar alması gerekir. Doğrusu sebze ve meyvalar, kuru yemiş, çikolata, kızartmalar şeklinde gıdalar alınmamalıdır. Yağsız makarna, pirinç pilavı, haşlanmış patates-patates püresi, haşlanmış yağsız et ve tavuk, yağsız ızgara köfte yenebilir. Bununla birlikte bolca oranda içeçek alınmalıdır.

İyileşme şansı nedir ?

Uygun tedaviyle yaz ishallerinin tedavisi oldukça yüz güldürücüdür; derhal hepsinde iyileşme tamdır. Ama mikroplu ortamla temas devam ediyorsa, lüzumlu tedbirler alınmadıysa ishalin tekrarlama şansı daima vardır.

Yaz ishalleri iyi mi önlenebilir ?

Bu ishallerin önlenmesinin en mühim yolu, menşei bilinmeyen suların tüketilmemesi ve şahsi temizliğe dikkat edilmesi, bilhassa ellerin her yemekten ilkin ve sonrasında yıkanmasıdır. Kullanılan ve içilen suların klorlanması pekçok mikrobun yaşamasını önler. Şüpheli suların, şüpheli olmasa dahi salgın olduğu malum yerlerdeki suların kaynatılarak kullanılması gereklidir.

Mesut Darendeli

İSHAL

İshal, ya da tıbbi adlandırmasıyla diyare, günde üç seferden fazla, sulu ve gevşek dışkılama halidir. Oldukça yaygın karşılaşılan bir sorundur.

Çoğu zaman hususi bir bakım ya da tedavi gerektirmeden bir ya da bir çok gün içinde kendiliğinden geçer. Ama uzamış ishal, başka sorunların göstergesi olabilir.


İshal vücudun işlevlerini düzgüsel olarak sürdürmesi için lüzumlu sıvıların eksilmesi anlamına gelen dehidratasyona yol açabilir. Dehidratasyon bilhassa çocuk ve yaşlılarda kararlı sıhhat problemlerine yol açabilecek, acilen tedavisi ihtiyaç duyulan tehlikeli bir durumdur.

İshale her yaşta rastlanabilir. Averaj bir erişkin yılda ortalama 4 kere ishal olur.

İshale yol açan durumlar nedir?
İshal bakteriyel enfeksiyon şeklinde geçici bir vaziyet ya da bağırsak hastalığı şeklinde süregen bir hastalığa bağlı olarak ortaya çıkabilir. İshalin en sık gözlenen sebepleri şunlardır:

" Su ve gıdalarla alınan bağırsağın mikrobik hastalıkları,

" Süt ve süt ürünlerin şeklinde gıdalara tahammülsüzlük,

" Parazitler,

" Müshil kullanımı,

" İlaca bağlı yan etkisinde bırakır,

" İnflamatuar bağırsak hastalığı şeklinde barsak yapısını bozan hastalıklar,

" İrritabl bağırsak hastalığı şeklinde barsak işlevini bozan hastalıklar.
İshalin bulguları nedir?
Karın ağrıları-sancıları ve krampları, gaz, bulantı ve devamlı sıkışma hissi ishale çoğunlukla birlikte rol alan bulgulardır. Nedene bağlı olarak ateş ve kanlı dışkılama da bunlara eklenebilir.

İshal akut ya da kronik olarak gözlenebilir. Akut tip 3 haftadan kısa sürer ve sebebi

çoğu zaman mikrobiktir. Kronik vaziyet ishalin 3 haftadan uzun sürmesi ile başlar ve sebebi çoğu zaman bağırsağın kendi hastalıklarıdır.

Çoğu zaman zararsız olsa da ishal kimi zaman tehlikeli durumlara yol açabilir ve bir takım kararlı hastalıkların emaresi olabilir. Hemen aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız gereklidir:

" İshaliniz üç günden fazla sürdüyse,

" Karnınızda ya da makatınızda şiddetli ağrı-sancı var ise,

" 38,8oC ya da üstü ateşiniz oluyorsa,

" Dışkınızda kan ya da katran rengi var ise,

" Dehidratasyon bulgularınız var ise.
Tanı :
Ilk olarak tıbbi hikayeniz alındıktan ve fizik muayeneniz yapıldıktan sonrasında hekiminiz durumunuza gore alt taraftaki testlerden bir ya da bir çok tanesini yaptırmanızı isteyebilir:

" Dışkı kültürü ile bakteri ve parazit şeklinde infeksiyon etkenlerinin aranması,

" Bir takım hastalıkları dışlamak için kan testleri,

" Besin tahammülsüzlüğünü ortaya koymak için açlık testi,

" Bağırsaklarınızın bir kısmını direkt gözle incelemek için sigmoidoskopi ya da kolonoskopi şeklinde endoskopik muayeneler.
İshalin tedavisi :
Büyük bölümü hastada yitirilen sıvının yerine konması kafi tedavidir. Bir takım durumlarda ishali durdurucu ilaçların kullanılması gerekebilir. Ama bir enfeksiyona ya da parazite bağlı ishallerde ishali durdurucu ilaçları kullanmak, organizmaların barsak içinde kalmasına niçin olarak problemi derinleştirmekten başka bir işe yaramaz. Bu durumlarda hekimler çoğu zaman bu organizmalara karşı etkili antibiyotikleri reçete ederler. Viral nedenlere bağlı ishaller virusun tipine ve klinik tablonun ağırlığına gore çoğu zaman kendi seyrine bırakılırlar ya da destekleyici ilaçlar kullanılır.

Prof. Dr. Yavuz Baykal

Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Kordinatörü

İshal





Yazılanlar, hekim uyarısı ya da önerisi değildir. Ayrıntılar için Vikipedi'nin tıbbi mesuliyet reddini okuyun. İshal ya da diyare (Rumca: διαÏÏοή = sızıntı, "akıp gitme") dışkının sık olarak sulu ya da yumuşak çıkması durumudur. Bütün ülkelerce ishal beş yaşından küçükler içinde ölümün ikinci büyük nedenidir (pnömoniden sonrasında), yılda 1,5 milyon bebek bu yolla ölür [1]. Az gelişmiş ülkelerdeki bu ölümlerin en büyük sebebi yeterince temiz suyun yokluğu ve atık su arıtma kapasitesinin yetersizliğidir; içme suyuna kanalizasyon suyu karışması da mühim bir nedendir. İnsan ishal olunca çok wcye çıkar.

Sebepleri


İshal bir emare, hastalık, alerji, besin entoleransı, gıdayla bulaşan bir hastalıktır. C vitamini ya da magnezyumun çok fazla oranda alınmasından da lanabilir. İshalle birlikte karın ağrısı-sancısı, bulantı ve kusma da görülebilir. İshalin bir takım özellikleri başka durumlarda da görülebildiği için ishalin tıbbî tanımı günde 200 gramdan fazla dışkı üretimini ihtiva eder.

İshal, kalınca bağırsağın yeterince sıvı emmemesinden meydana gelir. Normalde, hem sindirim sürecinin bir parçası olarak, hem de sıvı içmekten dolayı, yiyecek bolca oranda suyla karışıktır. Bundan ötürü kalınca bağırsağa varmadan ilkin sindirilmiş yiyecek esas olarak sıvı durumdadır. Kalınca bağırsak suyu emerek kalan malzemeyi yarı katı bir hale getirir. Kalınca bağırsak ziyan olmuş ya da yangılıysa su emilmesi engellenir ve sulu dışkı meydana gelir.

İshalin en sıkça görülen sebebi viral enfeksiyon ya da bakteriyel toksinlerdir. Sıhhatli yaşam şartlarında ve bolca besin ve su olduğunda ishallı olmak haricinde sıhhatli olan bir şahıs viral bir enfeksiyondan bir çok günde, en fazla bir haftada kurtulur. Buna rağmen hastalıklı ya da fena beslenen kişilerde ishal ciddî su yitirilmesine yol açabilir ve tedavi olunmadığı takdirde dirimsel çekince oluşturabilir.

İshal bununla birlikte daha ciddî hastalıkların bir emaresi olabilir; mesela dizanteri, kolera, botulizm ya da Crohn hastalığı şeklinde kronik bir duruma işaret edebilir. Apandisit hastalarında genel anlamda ishal olmasa da apandis patlamasının sık görülen bir emaresidir. Işınım hastalığının da bir sonucudur.

Laktoz toleranssız olanlarda beslenme ishal sebebi olabilir.

İshalin tedavisi hastanın yitirmiş olduğu suyun yerini alacak oranda ona su almasıdır, tercihan suda lüzumlu tuz ve bir takım gıdaları de elde etmiş olmak için suya elektrolitler bulunmalıdır. Büyük bölümü şahıs için bundan başka bir tedavi lüzumlu değildir. Ama, alt taraftaki tip ishallerde genel anlamda tıbbi nezaret önerilir.

• Bebeklerde ishal;
• Ufak çocuklarda orta aşama ya da şiddetli ishal;
• Kanla karışık ishal;
• İki haftadan uzun soluklu ishal;
• Kramp yapmayan karın ağrısı-sancısı, kilo kaybı şeklinde genel hastalıkla ilintili ishal;
• Az gelişmiş ülkelerde gezi edenlerde ishal, çünkü parazit şeklinde alışık olmadıkları enfeksiyonları olma olasılıkları daha yüksektir;
• Yiyecek hazırlayanlar, çünkü başkalarına bulaştırma olasılığı daha yüksektir.
• Hastane, çocuk bakım, geriyatrik ya da rehabilitasyon merkezlerinde ishal.,

Mekanizması


İshal dört değişik mekanizma sonucu meydana gelebilir:

• 
  Osmotik ishal. Emilemiyen ya da az emilen maddelerin varlığı dışkı ile bağırsak hücreleri içinde bir osmotik tazyik oluşturur. Bu tazyik farkı yüzünden hücrelerden su çıkar. Osmotik basınca yol açan durumlar emilim bozuklukları, bir takım kabız ilaçları ve magnezyum içeren antasitlerdir.
• 
  Salgısal ishal. Söz konusu ishalde bağırsak epitel hücrelerinin iyon taşıma mekanzmalarında bir bozukluk vardır, bunun sonucu çok fazla su salgılaması, yetersiz su emilimi ya da ikisi beraber olur. Kolera ve enterotoksijenik E. coli enfeksiyonları böyledir. Hipertiroidizm, çölyak hastalığı, kolajenli kolit şeklinde hastalıklarda da bu mekanizma hakimdir. Bir takım kabız ilaçları da bu yolla tesir eder.
• 
  Hareketlilik farklılıkları. Bu iki değişik yoldan tesir edebilir:
  • 
    Fazla hareketlilik: dışkı, hücrelerle yeterince uzun süre temas edemeden bağırsaktan geçmiş olduğu için taşımış olduğu su vücut tarafınca emilemez. Bunun sebepleri içinde hipertiroidizm, spastik kolon sendromu, karsinoid sendrom, gastrektomi sonrası ve vagotomi sonrası sayılabilir.
  • 
    Az hareketlilik. Çok fazla bakteri büyümesi olur, bu sebeple safra tuzları parçalanır bu da yağlı dışkı ve ishale neden olur.

Genel anlamda hareket bozukluklarının tanısını koymak zor olduğundan başka mekanizmalar dışlandıktan sonrasında kalan tek seçenek olmasıyla varlığına hükmedilir.


Bu yukarda belirtilen mekanizmalar daima tek başlarına çalışmazlar. Mesela enfeksiyonlu ve enflamatuar ishalde emilim bozuklukları hem osmotik ishale hem de etken su salgılanmasına yol açabilir.

Akut ishal


Bu, iki haftadan kısa devam eden ishaller olarak tanımlanır ve enterit olarak da adlandırılır. Derhal daima enfeksiyondan lanır.

Akut ishalde hastaya itimat vermek, yeterince sıvı almasını sağlamak ve beklemek yeterlidir. Ağır vakalarda ya da hastalığın sebebinin anlaşılmasının mühim olduğu durumlarda dışkı kültürleri alınır.

En sık görülen organizmalar Campylobacter (hayvan lıdır), Salmonella (O da hayvan kökenlidir), Cryptosporidium (hayvan kökenli), Giardia lamblia (içme suyunda yaşar). Daha nadir olarak görülen Shigella (dizanteri) genel anlamda insan lıdır. Kolera kalkınmış ülkelerde enderdir, genel anlamda kanalizasyon suyunun kullanma suyuna karışmasıyla ilişkilidir. Escherichia coli da muhtemelen ishalin çok sık olarak nedenidir ama rutin teknolojiyle tanınması zor olsa gerek. Mıntıkadan mıntıkaya ve ülkeden ülkeye E. coli tipleri farklılık gösterir.

Virüsler, bilhassa rotavirüs çocuklarda yaygındır. Norwalk virüsü enderdir.

Toksinler ve besin zehirlenmesi ishalin sebepleri arasındadır. Bunların içinde stafilokok (genel anlamda süt ürünlerini hazırlayan birisinde enfekte olmuş bir yaradan dolayı) ve Bacillus cereus toksinleri sayılabilir. Genel anlamda "besin zehirlenmesi" aslen Salmonella enfeksiyonudur. İshalin bir başka sebebi sindirilemeyen araç-gereç içeren yiyecek maddeleridir, mesela olestra.

Parazit ve bağırsak kurtları da ishal yapabilirler ama bununla birlikte olarak kilo kaybı, sinirlilik, kızarıklık ve anusta kaşınma da olur. En sık olarak kıl kurdu (kararlı bir tıbbi sorundan ziyade can bunaltıcı bir durumdur). Başka kurtlar, kancalı kurt, askaris ve tenya tıbbi olarak daha önemlidirler, kilo kaybı, kansızlık, halsizlik ve alerji problemlerine niçin olabilirler. Entamoeba histolytica'nın niçin olduğu amip dizanterisi kanlı ishale niçin olabilir. Uygun tıbbi bakım gerektirir.

Kronik ishal


İshalin uzun sürmesi enderdir. Bir takım organizmaların niçin olduğu ishal senelerce sürse de uzun vadeli bir hastalık yapmaz. Bu şekilde durumlarda genel anlamda hasta zaman içinde düzelir ama taşıyıcı olur, doğrusu hasta olmadan enfeksiyonunu sürdürür. Bilhassa yiyecek servisi yapanlar ve kurumsal işçiler için bu vaziyet tedaviyi gerektirir.

Parazitler (amip ve kurtlar) kesinlikle tedavi edilmelidir. Salmonella insanlarda görülen en sık inatçı bakteridir.

Emilim bozukluğu


Bu tür şeyler genel anlamda kararlı tibbi sorunlardır. Emilim bozukluğu (malabsorpsiyon) ince bağırsağın gıdayı ememe sorunudur, kimi zaman mesele pankreastan da lanabilir.

Sebepleri içinde şunlar sayılabilir: çölyak hastalığı laktoz intoleransı, früktoz emilim bozukluğu, pernisyöz anemi pankreas salgı bozuklukları (kısa bağırsak sendromu ışınım fibrozu (genel anlamda kanser tedavisinin arkasından olur) ve bir takım ilaçlar

İnflamatuar bağırsak hastalığı


İki tip vardır, benzer özellikleri vardır, sebepleri bilinmemektedir:

• ülseratif kolit, kronik kanlı ishal ve kalınca bağırsağın rektuma yakın kısmının enflamasyonudur.
• Crohn hastalığı, kalınca bağırsağın belirgin kısımların ve büyük bölümü süre ince bağırsağın uç kısımlarını etkisinde bırakır.

Spastik kolon sendromu


Spastik kolon sendromu (Huzursuz barsak sendromu). Tanımlayan emareleri: son 3 ay süresince haftada minimum 3 gün devam eden, dışkılama ile giden karın rahatsızlığı ya da ağrısı-sancısı, anormal dışkı (ishal, kabız ya da her ikisi) ya da dışkılama sıklığı.[2] . Bu sendromun emareleri besin alerjisi, infektif ishal, çölyak ve enflamatuar bağırsak hastalığı şeklinde türlü durumlarda görülebilir. Emarelere yol açan durumun tedavi edilmesi genel anlamda ishal sorununu çözer.[3] . Spastik kolon sendromu çok fazla bağırsak duyarlılığı (visseral hipersensitivite) yapabilir. Tanısı konmamış Spastik kolon sendromu'nin direkt bir tedavisi olmamasına rağmen onun emareleri, ishal dahil olmak suretiyle, beslenme değişimleri, çözünür lifler ve ilaç tedavisi ile denetim altında tutulabilir.

Başka mühim sebepleri

• İskemi lı bağırsak hastalığı. Genel anlamda yaşlı insanlarda görülür ve tıkanmış arterlerden lanır.
• Kalınca bağırsak kanseri. Bir takım bağırsak kanserlerinde ishal görülebilir. Kalınca bağırsak kanserinde sık görülür.
• Hormon salgılayan tümörler. Bir takım hormonlar (mesela serotonin) çok fazla oranda salgılanırlarsa (genel anlamda bir tümör tarafınca) ishale yol açabilirler.
• safra tuzlarının ince bağırsakta emilmek yerine kalınca bağırsağa geçmeleri, ishale niçin olabilir. Safra tuzu ishali safra kesesi ameliyatının bir ihtimaller içinde yan etkisidir. Genel anlamda bir safra tuzu ayırıcısı olan kolestiramin ile tedavi edilir.

Alkol


Kronik ishal alkol tüketiminden de lanabilir[4]. Alkol tüketimi vücudun su emme kabiliyetini azaltır. Çok alkol almanın arkasından akşamdan kalma durumunun bir emaresidir. Alkol bağırsak hücrelerinden emilince onların su emme kabiliyetini kaybetmelerine ve aksine, su salmalarına niçin olur. İshal, alkol detoksifiye edilip sindirim sisteminden atılana kadar, bir çok saat sürebilir. Söz konusu ishalin sertliği ve süresi alınan alkolun miktarı ve fizyoljik farklılıklara bağlıdır.

İshalin iyilestirilmesi

1. Lüzumlu şekilde dengelenmiş elektrolitlerle vücudun su oranı korunmalıdır. İshalin her türü için, hatta dizanteri için dahi bu en uygun tedavidir. Elektrolitle dengelemeden bolca oranda su içmek elektrolit dengesizliğine yol açabilir ki, bu nadir durumlarda ölümcüldür (su zehirlenmesi).
2. Tertipli olarak, sık ve minik öğünler şeklinde yiyecek yenmeli. Çok süratli yenmemeli ve içilmemeli.
3. Kimi zaman, bilhassa çocuklarda, su kaybı dirimsel çekince yaratabilir ve damardan sıvı verilmesi gerekebilir.
4. Oral rehidrasyon terapisi. Ağızdan bir tuz ya da şeker çözeltisi alabilmek şeklinde olur.
5. Opioitler. Enfeksiyon lı ishal için opioit ve türevleri alınmamalıdır, çünkü hastalığın süresini artırırlar ve taşıyıcılığa dönüşme riskini artırırlar. Opioitler en etkili ishal ilaçlarıdır. Başlıca tesir mekanizmaları peristalsisi engellemektir. Loperamide (Imodium olarak da bilinir) en sık alına ishal ilacıdır. Ötekileri (artan tesir gücü sırasına gore) : Lomotil (diphenoxylate veatropin); Motofen (difenoxin ile atropin); kodein; paregoric (camphorated tincture of opium), afyon suyu (laudanum); ve morfin. En kuvvetli opioitler kronik ishal (mesela AIDS komplikasyonlarından doğan) için saklanır.
6. Antibiyotikler. Eğer ishalin sebebinin bir bakteri olduğundan şüpheleniliyorsa ve şahıs tıbben hastaysa antibiyotik kullanımı gerekebilir. Parazit lı ishal (mesela giardiasis) de uygun antibiyotikler gerektirir. Antibiyotikler rutin olarak kullanılmazlar çünkü ishalin sebebi nadiren bakteriyeldir ve kullanımları bağırsak florasını bozup ishalin daha da kötüleşmesine niçin olabilirler. Clostridium difficile nedenli ishal ve psödomembranöz kolit sıkça antibiyotik kullanımı yüzünden meydana gelir.
7. Beslenme düzenlemesi. çölyak hastaları buğday ürünlerinden kaçınmalıdır. Spastik kolon sendromu olan hastalar ishalin sebebi olan gastrokolik reflekse a;iri tepkiyi azaltmak için rejimlerini değiştirebilirler. Çözünür lifli gıdalar alabilmek, süt ürünleri yerine soya ve pirinç ürünleri kullanmak, posalı (çözünmeyen) lif oranı yüksek olan meyve ve sebzeleri yerken dikkatli olmak, tertipli ve minik öğünler yiyecek spastik kolon sendromu emarelerini azaltmakta destek verir[5]. Kaçınılması ya da en üye indirilmesi ihtiyaç duyulan yiyecekler, kırmızı et, yağlı ya da kızartma yemekler, süt ürünleri (laktoz intoleransı olmasa da), çikolata, kahve (düzgüsel ya da kafeinsiz), alkol, gazozlu içecekler (bilhassa sorbitol içerenler) ve yapay tatlandırıcılar. Meydana getirilen araştırmalar spastik kolon sendrom hastalarının yağlara, çözünmeyen liflere ve früktoza çok fazla hassasiyeti bulunduğunu göstermiştir[6] [7] [8].
8. Hijyen ve yalıtım hastalığın yayılmasını engeller.

• 
  İshal olan şahıs niçin sulu gıdalarla beslenir?


• 
  Rüyada İshal Olmak


• 
  İshal nedir?

Kaynak:msxlabs.org