Kuş Gribi Bu maddedeki yazılar yalnızca bilgi verme amaçlıdır. Yazılanlar, hekim uyarısı ya da uzman önerisi değildir. Kuş Gribi...
Kuş Gribi
Bu maddedeki yazılar yalnızca bilgi verme amaçlıdır. Yazılanlar, hekim uyarısı ya da uzman önerisi değildir.
Kuş Gribi; bazılarına nazaran kimyasal bir tabanca, bazılarına nazaran bir terör silahı... Tıp dilinde Avian Gribi olarak da isimlendirilen Tavuk Vebası ya da son günlerde sıkça duyduğumuz adı ile Kuş Gribi dünya sağılığını tehdit ediyor. Sonunda korkulan oldu ve Manyas Kuş Cenneti'ne göç eden kuşlar virüsü ülkemize taşıdı. İlk olarak Balıkesir'de görülen Kuş Gribi nedir, bulaşıcı mıdır, öldürücü tesiri var mıdır? İşte bu ve bunun benzer biçimde bir sürü probleminin yanıtını bu dosya da göreceksiniz.
Kuş Gribi Nedir?
Tıp dilinde Avian Gribi olarak da isimlendirilen Tavuk Vebası ya da son günlerde sıkça duyduğumuz adı ile Kuş Gribi dünya sağılığını tehdit etmeye devam ediyor. Hemen hemen hastalığın bulaşmasını tamamen önleyecek önlemlerin alınamadığını bildiren uzmanlar, geçmiş yıllarda insanlara bulaşımının olmadığı bu virüsün mutasyona uğrayarak geriye kalan insanoğlu için de ağırbaşlı tehlikeler yaratabileceği uyarısında bulunuyorlar. Dünya üstünde grip virüsünün bir sürü çeşidi bulunmakta. Her yıl grip aşısı çalışmalarında çıkan yeni tip virüsler grip aşısının hazırlanmasında ehemmiyet taşıyor. Bütün ülkelerde gribe yol açan virüsler genel olarak A,B,C olarak kategorize ediliyor. Değişik karekterde olan bu virüslerden B ve C tipi, insanda grip enfeksiyonuna niçin olurken; A tipinin kanatlı hayvanlarda Avian ismi verilen bir tür gribe niçin olduğu bilinmektedir.
H5N1 virüsünün özellikleri ve tesirleri
Kuş gribine yol açan en tehlikeli virüs H5N1'dir. Bilimadamları, Asya'da türlü ülkelerdeki kümes hayvanları çiftliklerini harabeye çeviren kuş gribi virüsü H5N1'in ihtimaller içinde tesirleri şu şekilde sıralıyor;
Tesirleri: Bir mekanda bu virüsün tespit edilmesiyle, hükümetlerin virüsün hızla yayılmasını önlemek için kümes hayvanlarını itlaf etmesi sebebiyle virüsün görüldüğü bölgelerde kümes hayvancılığı sektörü ağır darbe yiyor. Yetkililer bununla birlikte, virüsün farklılıklara uğrayarak insanoğlu için çekince yaratmasını ve grip salgınına yol açmasını önlemek için herhangi bir salgını hızlıca yok etmek istiyor. Virüs bununla birlikte ne kadar çok yayılırsa farklılıklara uğrama olasılığı da o denli çok artacaktır.
İnsanlar için tehlikesi: Asya'da 2003'ten ilkin ortaya çıkan salgından bu yana kuş gribi virüsü bulaşan 117 kişiden 60'ı ölürken, uzmanlar H5N1 virüsünün kolayca insanlara bulaşmadığını söylüyor. Virüs bulaşan insanların pek çok, kümes hayvancılığı sektöründe çalışan kimseler benzer biçimde kanatlılarla çok yakın temasta bulunan kişilerden oluşuyor. Bir grup insana virüsün başka insanlardan bulaştığına inanılıyor, fakat bu durumda da virüsün çok yakın temasla geçmiş olduğu düşünülüyor. Bilimadamları, virüsün insandan insana kolayca geçebilecek bir türe dönüşmesinden kaygılanıyorlar.
H5N1 virüsü başka kuş türlerine iyi mi yayılır?
H5N1, muhtemelen 100'den fazla kuş gribi virüsü türünden birisi. Bir takım kuş gribi virüsü türleri diğerlerine nazaran daha ölümcül kalite taşıyor. H5N1 türü daha çok ölümcül ya da daha az ölümcül bir tür olabilir. İngiltere'de 1992 senesinde hindilerde bulunan H5N1 türünün, Asya'da ölümlere neden olan H5N1 ile ilgisi bulunmadı.
Besin güvenliği: Uzmanlar pişirilmiş tavuğun risk taşımadığını söylüyor. Virüs, 70 aşama ısıda saniyelerle ölçülebilen bir sürede ölüyor. BM Besin ve Ziraat Örgütü'nde görevli hayvan sağlığı uzmanı Peter Roeder'e nazaran, virüsün dondurulmuş çiğ tavukta da yaşamış olduğu düşünülmüyor. Fakat bir sürü ülke bu virüsün görüldüğü ülkelerden çiğ kümes hayvanı ithalatını yasaklıyor.
Tertipli grip aşıları: Tertipli mevsimsel grip aşılarının insanları H5N1 virüsüne karşı koruduğu düşünülmüyor.
Alıntıdır.
Kuş gribi ilk olarak ne süre hangi hayvanda görülmüştür?
Kuş gribi vatanımızda ilk ne süre görülmüştür?
Domuz Gribi
Kuş Gribi Bulaşıcı Mıdır?
Kanatlı hayvanlarda %100 ölüme yol açan bu virüs şimdilerde insan sağlığını da tehdit ediyor. Avian Gribi'nin, düzgüsel şartlarda yalnız kuşlar ve domuzlarda hastalığa yol açmış olduğu bilinirken, 1997 senesinde Hong Kong'da bu virüsün bir serotipi olan H5N1 isminde yeni virüs insanlarda grip salgınına niçin oldu. Bu salgında 18 kişinin ağır solunum yolu enfeksiyonu geçirdiği ve bu 18 kişiden 6'sının tedaviye karşın hayatlarını kaybettikleri açıklandı. Bu salgın ile beraber kuşlarda ve domuzlarda %100 ölüme yol açan Kuş Gribi etkeni hakkında yeni araştırmalar yapılmış oldu. Salgına yakalan kişilerde görülen grip etkeninin kanatlı hayvanlarda ölüme kadar götürmüş olan virüs etkeni ile oldukça benzer özelliklere haiz oldukları sonucuna varıldı. Bununla birlikte, meydana getirilen araştırmaların sonucunda hastalığa yakalanan kişilerin, kümes hayvanları ve başka kanatlı hayvanlar ile yakın temas halinde olduğu belirlendi.
Hayvandan insana geçebiliyor
O yıllarda kuş gribi ile ilgili bir sürü araştırma yapılmış oldu. Bu araştırma sonrası çıkan başka bir garip netice ise Kuş Gribinin -insanlara geçemeyeceği gerçeği üzerine- insanlarda görülen tipinin inanılan şeklinin aksine kanatlı hayvanlardan insana geçmiş olduğu fakat bu virüsün hayvanlarda görülen yapısına nazaran mutasyona uğramış olduğuydu.
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), kuş gribinin günün birinde insandan insana geçmeye başlayabileceği uyarısında bulundu. H5N1 adlı kuş gribi virüsünün göçmen kuşlardan ya da kümes hayvanlarından insanlara bulaşarak öldürücü olabildiğini, fakat şimdiye kadar virüsün insandan insana bulaşmadığını hatırlatıldı. Bunun, virüsün insandan insana hiç bir zaman bulaşmayacağını göstermediği belirtilirken, aksine bunun olabileceğini düşündüren ipuçları olabileceği kaydedildi. DSÖ, büyük bir salgın halinde şimdiki aşı üretiminin yetmeyeceğini düşünüyor.
Kuş Gribini Önlemek İçin Ne Yapılmalı?
Birleşmiş Millletler sıhhat uzmanları, Cenup Şark Asya'da görülen Kuş Gribi salgınının başka mıntıkalara de yayılabileceği uyarısında bulunarak, kümes hayvanlarına yönelik aşı kampanyaları düzenlenmesini önerdi. Uzmanlar aşının, toplu itlafları tamamlayıcı bir tedbir olarak düşünülmesini savunuyorlar. İtalya`nın başkenti Roma`da iki gün devam eden Kuş Gribi Konferansında konuşan Birleşmiş Millletler Besin ve Ziraat Örgütü Başkanı Jacques Diouf, virüsün denetim altına alınamadığını izah ederken, virüsün yayılmasını durdurmak için toplumun, internasyonal acil önlemlere gereksinim duyduğunu belirtti. Toplantıya katılan uzmanlar, Asya devletlerinde şüpheli Kuş Gribi vakalarını dünyaya geç bildirdikleri için eleştirildiler.
Çalışanlar risk altında
Uzmanlar, Kuş Gribinden korunmanın, hastalığın salgın boyutunun önlenmesinde oldukça mühim olduğu açıklamasında bulundular. Bilhassa kanatlı hayvanlara yakın bulunan çalışanların hijyen kurallarına uymaları, eldiven ve maske benzer biçimde ekipmanlarla, lüzumlu başka korunma önlemlerini almaları gerektiği ve bu kişilerin Kuş Gribi hakkında bilinçlendirilmesi mevzusunda duyarlılık gösterilmesi gerektiği uyarısında bulundular.
Kuş Gribinden Korunma Önerileri
Amerikan Salgın Hastalıkları Önleme Merkezi (CDC) kuş gribi (H5N1) virüsünden korunmak için dirimsel öneme haiz ikazlar yayınladı. CDC'ye nazaran tavuk eti ve yumurta yemenin bir sakıncası yok ama iyi pişmiş olması şartıyla...
Kuş Gribi Aşısı Var Mı?
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) gelecek kıştan ilkin kuş gribine karşı aşı olamayacağını açıkladı. DSÖ sözcüsü Peter Cordingley, 1997 ve 2003'teki virüsten alınan örnekler temelinde bir aşı geliştirdiklerini, fakat aşı tamamlanmadan kısa süre ilkin Vietnam'da virüsün değişik bir şekilde ortaya çıktığını söylemiş oldu. Cordingley, bu sebeple geliştirdikleri aşının önemi kalmadığını ve yeni bir aşı yapmak zorunda olduklarını belirtti. Sözcü, yeni aşının gelecek ''grip mevsimine'', kısaca Aralık ayına kadar hazır olamayacağını kaydetti. Ayrıca, ülkeye kuş gribinin sıçradığını kabul eden, fakat kuş gribinin hangi türüne rastlandığının hemen hemen tespit edilemediğini açıklayan Laos'un Dışişleri Bakanlığı, ülkede H5N1 türüne değildir klasik kuş gribi türüne rastlandığını duyurdu. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Yong Chantalangsy, ülkede yüzlerce tavuğun öldüğünü de doğruladı. Sözcü, ''Şu anda mevsim kuru. Bizim kışımız bu şekilde. Her yıl olduğu benzer biçimde kuş gribi var ama H5N1 virüsü değildir'' dedi.
Kuş Gribi Virüsü Ne Kadar Süre Yaşar?
Kuş gribi virüsünün, gübrede minimum üç ay, suda 22 derecede 4 gün ve 0 derecede 30 günden fazla etkinliğini koruyabildiği bildirildi. Virüsün, kuşları ve seyrek olarak domuzları infekte etmiş olduğu, infekte kuşların, virüsü tükürük, burun salgıları ve dışkılarıyla virüsü yaydıkları kaydedildi.
Hassas kuşların infekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu infeksiyon yayılır. Virüs, hava kanalıyla da yayılmakla beraber, fekal-oral geçiş en önemlisidir. Patojenitesi yüksek virüsle ilgili çalışmaların sonuçlarına nazaran, kontamine gübrenin 1 gramı 1 milyon kuşu infekte etmeye yetecek oranda virüs partikülü içermektedir. Patojenitesi yüksek kuş gribi virüsleri, çevrede bilhassa az sıcaklıkta uzun süre etkinliğini koruyabilir. Virüs, gübrede minimum üç ay, suda 22 aşama sıcaklıkta 4 gün ve 0 derecede ise 30 günden fazla etkinliğini koruyabilir.
Virüsün, 56 derecede 3 saat, 60 derecede ise 30 dakikada etkinliğini yitirdiği, formalin ve iyot bileşikleri benzer biçimde yaygın olarak kullanılan dezenfektanlara hassas olduğu açıklandı.
Sual ve Yanıtlarla Kuş Gribi
1. Iyi mi yayılıyor?
Kuşlar içinde dışkı ve solunum kanalıyla bulaşıyor. 1 gram tavuk dışkısında 1 milyon kümes hayvanına bulaşmaya yetecek virüs bulunmakta.
2. İnsana iyi mi geçiyor?
İnsanların hayvanlara yakınlaşmasıyla bulaşıyor. Hayvanın dışkısıyla atılan virüs solunum kanalıyla insanlara geçiyor.
3. İnsandan insana geçiyor mu?
Şimdilik hayır... Fakat Dünya Sıhhat Örgütü'ne nazaran H5N1 virüsü devamlı olarak farklılıklara (mutasyon) uğruyor ve yakın gelecekte insandan insana geçmeye başlaması devasa yükseklikte olasılık.
4. İnsandan insana geçerse ne olur?
Şimdilik yalnız kümes hayvanları ve kuşlarla fazla içli dışlı olanları etkiliyor. İnsandan insana geçtiğinde küresel bir salgına dönüşecek.
5. Emareleri neler?
38 aşama ve daha üstünde ateş, kızgınlık, boğazda üzüntü ve öksürük.
6. Düzgüsel griple kuş gribinin emareleri aynı mı?
Aslen evet... Her ikisinde de öksürük, halsizlik ve boğaz ağrısı-sancısı görülüyor. Bu sebeple kuş gribinin görüldüğü bölgelerde bulunuyorsanız ve grip emareleri 2'nci günden itibaren ağırlaşıyorsa sıhhat yetkililerine başvurun.
7. Tedavisi var mı?
Aşısının en erken 2007'de piyasaya çıkması planlanıyor.
8. Kimler risk altında?
Bağışıklık sistemi zayıf olanların ölüm riskleri daha yüksek. Kuş gribinden yaşamını kaybedenlere bakıldığında 50 yaş üstü, sigara kullanan ve sıhhatli beslenmeyen kişiler oldukları görülüyor.
Kuş Gribinin Görüldüğü Mıntıkalar
Asya'da hızla ilerleyen ve 7 ülkede görülen kuş gribi salgını, 7 kişinin ölümüne yol açtı. Tüm kuş türlerini etkiliyen virüsün, bilhassa kümes hayvanları çiftliklerinde kendisini gösterdiğine inanılıyor. Kuşlardan insanlara geçebilen virüsün, insandan insana bulaştığına dair bir kanıt ise bulunamadı. Sıhhat Bakanlığı ise vatanımızda, Asya'da etkili olan kuş gribi ile ilgili her hangi bir problemin bulunmadığını açıkladı.
Kuş Gribinin İnsan Gribinden Farkı
Memorial Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları Bölüm Başkanı Uzm. Dr. Servet Alan sual ve yanıtlarla, kuş gribiyle ilgili merak edilenleri ve kuş gribinin, insanlarda görülen gripten farkını açıkladı.
Kuş gribi insandan insana bulaşır mı?
Grip hastalığı (influenza) virüsünün A, B ve C olmak suretiyle üç tipi vardır. Influenza A ve B virüsü insanlarda salgınlar icra eden grip virüsüdür. İnfluenza A ve B virüsleri antijenlerine nazaran alt gruplara ayrılırlar. İnsanlarda ve kuşlarda infeksiyona neden olan A virüsünün 15 değişik H, 9 değişik N antijeni vardır. Bir takım influenza virüsleri insanlarda bazıları ise kuşlarda infeksiyona neden olur. Domuzlar ise hem insan hem kuş influenza virüslerine duyarlı olabilir. Kuş gribi bir hayvan hastalığıdır ve çok seyrek olarak kuşlardan insana bulaşır. İnsandan insana bulaşması ise kati olarak gösterilememiştir.
Grip hastalığının bulguları nedir?
Grip hastalığı kendisini yüksek ateş, üşüme-titreme, öksürük, yaygın kas ağrıları-sancıları ve halsizlikle gösterir. Değişik bir hastalık olan soğuk algınlığında ise, gözlerde yaşarma, burun akıntısı, aksırma benzer biçimde bulgular daha baskın iken, hastanın genel şartları daha iyi, ateş, halsizlik benzer biçimde bulguları daha hafiftir. Grip ve kuş gribinin bulguları benzerdir, fakat kuş gribi daha ağır seyreder.
Grip hastalığı tanısı için güvenilir yöntemler var mıdır?
Grip hastalığı tanısı ve grip türlerinin ayırımı için hem süratli netice veren, hem de güvenilir testler mevcuttur.
Gripten iyi mi korunabilinir?
Grip solunum salgıları ile bulaşır. Öksürme, aksırma esnasında ağız ve burun mendille kapatılmalıdır. Hasta kişilerle tokalaştıktan sonrasında göz, burun ya da ağza dokunmak bulaşmaya niçin olabilir. Ellerin gereğinde ve sık sık yıkanması grip de dahil olmak suretiyle pek çok hastalıktan korunmaya destek sunar.
Grip aşıları kuş gribine karşı da etkili olabilir mi?
Gripten korunmanın en etkin yolu aşıdır. Her yıl infeksiyona yol açan grip virüsleri bundan önceki yıldan değişik olabilir. Bu yüzden, tüm Dünyaya yayılmış olan laboratuarlarda grip virüsleri izlenmekte ve elde edilmiş sonuçlara nazaran daha sonraki senenin aşısında yer alacak virüs tipleri saptanmaktadır. Bundan önceki yıl meydana getirilen aşının koruyuculuğu da giderek azalabildiği için her yıl aşı olmak gereklidir. Fakat, aşı tüm grip virüslerinden ve grip benzeri bulgulara yol açan başka viral hastalıklardan korunmayı sağlamaz. Şu anda kullanımda olan aşılar kuş gribine karşı etkili değildir. Kuş gribi için aşı emekleri sürmektedir.
Grip virüsüne karşı etkili olan ilaçlar kuş gribine karşı da etkili midir?
Acil durumlarda, grip tedavisinde kullanılan, grip virüsüne karşı etkili bir takım ilaçları korunma amacıyla kullanmak mümkündür. Soğuk algınlığı ve gripte ateşi düşürmek ve burun akıntısı benzer biçimde bulguları azaltmak için kullanılan ilaçlar virüse etkili değildir. Yalnızca hastalığın bulgularını hafifletir. Grip virüsüne etkili bir takım ilaçlar kuş gribine karşı da etkilidir.
Grip aşısı kimlere uygulanmalıdır?
Grip aşısı; bilhassa 65 yaşın üstündeki kişiler, kronik kalp ve akciğer hastaları, şeker hastaları, kronik böbrek yetmezliği hastaları benzer biçimde hastalığın ağır seyretmesi mümkün olan kişilere uygulanmalıdır. Bununla birlikte, bu kişilere hastalığın bulaşmasına niçin olabileceklerin de aşılanması uygundur. 6 ay- 2 yaş arasındaki çocuklar, 6 ay-18 yaş içinde olup devamlı aspirin tedavisi kullananlar aşılanmalıdır. Hamileliğin son 6 ayında olanlar doktorlarına danışarak aşılanabilirler.
Grip aşısı kimlere uygulanmaz?
6 aydan ufak küçüklere ve ilk üç aydaki hamilelere, ağır yumurta alerjisi olanlara, bir süre önce grip aşısı uygulandığında ağır yan tesir gelişmiş olanlara grip aşısı uygulanmaz. Yakıcı hastalarda ateş ve genel vaziyet düzeldikten sonrasında uygulanabilir.
Grip virüsü iyi mi etkisiz hale getirilebilinir?
Grip virüsü türlü kimyasal dezenfektanlara, deterjanlara (sabuna), alkole, oksijenli suya, iyotlu antiseptiklere ve 75 derecenin üstünde sıcaklığa hassasdır.
Prof. Dr. Osman Müftüoğlu; Kuş Gribinden Korkmayın
Prof. Dr. Osman Müftüoğlu'na nazaran kuş gribinden çok fazla korkmak yersiz... Prof. Dr. Müftüoğlu, Özgürlük Gazetesi'ndeki yazısında 'Tüm bu telaşın ne kadarı gerçek ne kadarı suni?' bulunduğunu şu şekilde açıkladı ve mühim tavsiyelerde bulundu.
"Vaziyet zannedildiği ya da anlatıldığı kadar acil ve tehlikeli mi? Derhal söyleyelim: Tedbir almakta, bilgilenmekte ve korunmakta yarar var ama fazla da korkmadan, problemi gereğinden çok abartmadan. Her şey benzer biçimde iyice sulandırıp, bulandırmadan.
Tüm bütün ülkelerce kanatlı hayvanlar içinde bir kuş gribi salgını beklentisinin olduğu, salgının göçmen kuşlarla ülkeden ülkeye kolayca yayılmış olduğu doğru. Bir göçmen kuş konaklama merkezi olarak Türkiye'nin tavukları, ördekleri, hindileri ya da yabani kuşları ile tehdit altında olduğu ise kuşkusuz. Manyas kuş cennetinde konaklayan ilk göçmen kuşlarla korktuğumuz şey başımıza geldi. Daha pekçok orta ve cenup Avrupa, Afrika ülkesinin ve ABD'nın da başına gelecek. Ne bizim ne de başka ülkelerin enfeksiyonu göçmen kuşlarla kanatlı hayvanlar içinde yayılmasını, belli başlı bir alanda sınırı olan tutmaktan başka yapabilecek pek bir şeyimiz yok! Alınabilecek en etkili tedbir halkı mümkün olmasıyla birlikte iyi bilgilendirmek, ortaya gelebilecek krizi iyi yönetmektir.
Bulaşma yolu
Kuş gribinin kanatlı hayvanlardan da insanlara geçebileceği anlaşılıyor ama geçiş yolu hemen hemen tam net değildir. Kanatlı hayvanlardan insanlara geçişin bu hayvanların iyi pişmemiş etlerinin yenmesi, hasta hayvanlara dokunulması ya da bunların dışkılarının tozlarının solunması ile oluşması mümkün. Kanatlı hayvanların iyice pişirilmesi halinde bulaşma tehlikesi neredeyse tamamen ortadan kalkıyor. Bu yüzden de tavuk ve başka kanatlı hayvanların tüketilmesinde hiçbir sakınca yok. Yüksek ısıda ve iyice pişirilmeleri yetiyor. Av hayvanlarının tüketilmemesi, sıhhatli koşullarda üretildiğinden güvenli bulunmadığınız kanatlı hayvan etlerinin yenmemesi ve pişirmek amacıyla diri kanatlı hayvanların eve getirilmemesi öneriliyor. Virüsün kuşlardan ya da kanatlı hayvanlardan insanlara solunum kanalıyla da geçebileceği varsayılıyor.
Emareleri
Virüsün, bulaştığı her insanda hastalık oluşturması koşul değildir. Hastalığın emareleri daha çok ağır bir gribi ve zaatüreyi çağrıştırıyor. Bu gripte solunum yolu emareleri ön plandadır. Pek çok olguda ağır bir solunum yetmezliği ve morarma ortaya geliyor. Bu yüzden ‘mavi hastalık' diye de tanımlanıyor.
Acilen alınması ihtiyaç duyulan önlemler
Genel anlamda grip sorununa karşı alınabilecek olan önlemleri siz şimdiden uygulamaya koymaya bakın. Bu önlemlerin en azından her kış karşılaştığınız bayağı gribe karşı sizi ve bağışıklık sisteminizi müdafaasını sağlayın.
Kanatlı hayvanlarda %100 ölüme yol açan bu virüs şimdilerde insan sağlığını da tehdit ediyor. Avian Gribi'nin, düzgüsel şartlarda yalnız kuşlar ve domuzlarda hastalığa yol açmış olduğu bilinirken, 1997 senesinde Hong Kong'da bu virüsün bir serotipi olan H5N1 isminde yeni virüs insanlarda grip salgınına niçin oldu. Bu salgında 18 kişinin ağır solunum yolu enfeksiyonu geçirdiği ve bu 18 kişiden 6'sının tedaviye karşın hayatlarını kaybettikleri açıklandı. Bu salgın ile beraber kuşlarda ve domuzlarda %100 ölüme yol açan Kuş Gribi etkeni hakkında yeni araştırmalar yapılmış oldu. Salgına yakalan kişilerde görülen grip etkeninin kanatlı hayvanlarda ölüme kadar götürmüş olan virüs etkeni ile oldukça benzer özelliklere haiz oldukları sonucuna varıldı. Bununla birlikte, meydana getirilen araştırmaların sonucunda hastalığa yakalanan kişilerin, kümes hayvanları ve başka kanatlı hayvanlar ile yakın temas halinde olduğu belirlendi.
O yıllarda kuş gribi ile ilgili bir sürü araştırma yapılmış oldu. Bu araştırma sonrası çıkan başka bir garip netice ise Kuş Gribinin -insanlara geçemeyeceği gerçeği üzerine- insanlarda görülen tipinin inanılan şeklinin aksine kanatlı hayvanlardan insana geçmiş olduğu fakat bu virüsün hayvanlarda görülen yapısına nazaran mutasyona uğramış olduğuydu.
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), kuş gribinin günün birinde insandan insana geçmeye başlayabileceği uyarısında bulundu. H5N1 adlı kuş gribi virüsünün göçmen kuşlardan ya da kümes hayvanlarından insanlara bulaşarak öldürücü olabildiğini, fakat şimdiye kadar virüsün insandan insana bulaşmadığını hatırlatıldı. Bunun, virüsün insandan insana hiç bir zaman bulaşmayacağını göstermediği belirtilirken, aksine bunun olabileceğini düşündüren ipuçları olabileceği kaydedildi. DSÖ, büyük bir salgın halinde şimdiki aşı üretiminin yetmeyeceğini düşünüyor.
Kuş Gribini Önlemek İçin Ne Yapılmalı?
Birleşmiş Millletler sıhhat uzmanları, Cenup Şark Asya'da görülen Kuş Gribi salgınının başka mıntıkalara de yayılabileceği uyarısında bulunarak, kümes hayvanlarına yönelik aşı kampanyaları düzenlenmesini önerdi. Uzmanlar aşının, toplu itlafları tamamlayıcı bir tedbir olarak düşünülmesini savunuyorlar. İtalya`nın başkenti Roma`da iki gün devam eden Kuş Gribi Konferansında konuşan Birleşmiş Millletler Besin ve Ziraat Örgütü Başkanı Jacques Diouf, virüsün denetim altına alınamadığını izah ederken, virüsün yayılmasını durdurmak için toplumun, internasyonal acil önlemlere gereksinim duyduğunu belirtti. Toplantıya katılan uzmanlar, Asya devletlerinde şüpheli Kuş Gribi vakalarını dünyaya geç bildirdikleri için eleştirildiler.
Çalışanlar risk altında
Uzmanlar, Kuş Gribinden korunmanın, hastalığın salgın boyutunun önlenmesinde oldukça mühim olduğu açıklamasında bulundular. Bilhassa kanatlı hayvanlara yakın bulunan çalışanların hijyen kurallarına uymaları, eldiven ve maske benzer biçimde ekipmanlarla, lüzumlu başka korunma önlemlerini almaları gerektiği ve bu kişilerin Kuş Gribi hakkında bilinçlendirilmesi mevzusunda duyarlılık gösterilmesi gerektiği uyarısında bulundular.
Kuş Gribinden Korunma Önerileri
Amerikan Salgın Hastalıkları Önleme Merkezi (CDC) kuş gribi (H5N1) virüsünden korunmak için dirimsel öneme haiz ikazlar yayınladı. CDC'ye nazaran tavuk eti ve yumurta yemenin bir sakıncası yok ama iyi pişmiş olması şartıyla...
* Her türlü kümes hayvanından uzak durun. Bunlara güvercin, yaban kazı ve bıldırcın da dahil.
* Kuş gribi salgının görüldüğü bölgelerden uzak durun. Çünkü hastalığın bununla beraber insanlardan insana geçme olasılığı güçlendi.
* Ellerinizi sık sık sudan geçirin. Çünkü virüsler yoğun olarak hastaların dokunduğu nesnelerde ya da hasta hayvanların bulunmuş olduğu zeminlerde birikiyor.
* Kuş gribi virüsü 70 aşama ısıda ölüyor. Bir başka deyişle pişmemiş kümes hayvanlarının eti ya da kanından virüsün insana geçme ihtimali devasa yükseklikte.
* Tavuk ya da hindi eti yiyebilirsiniz. Fakat iyi pişmiş (70 aşama) olmasına dikkat edin. İçi iyi pişmemiş ya da kanlı tavuk etinde virüs bulunması ihtimali var.
* Yumurtanın da iyi pişmiş olması gerekiyor. Sarısı ya da akı pişirilmesine karşın hala sıvı kıvamdaysa virüs ölmemiş olabilir.
* Pişmemiş tavuk etlerini koyduğunuz tabakları açıkta bırakmayın ve ne olursa olsun sudan geçirin.
* Tavuk etini keserken eldiven kullanın.
* Yumurtaları da buzdolabınıza yerleştirmeden ilkin sıcak sabunlu suyla sudan geçirin.
* Çiğ tavuk etine dokunduğunuzda ne olursa olsun elinizi sabunla sudan geçirin.
Kuş Gribi Aşısı Var Mı?
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) gelecek kıştan ilkin kuş gribine karşı aşı olamayacağını açıkladı. DSÖ sözcüsü Peter Cordingley, 1997 ve 2003'teki virüsten alınan örnekler temelinde bir aşı geliştirdiklerini, fakat aşı tamamlanmadan kısa süre ilkin Vietnam'da virüsün değişik bir şekilde ortaya çıktığını söylemiş oldu. Cordingley, bu sebeple geliştirdikleri aşının önemi kalmadığını ve yeni bir aşı yapmak zorunda olduklarını belirtti. Sözcü, yeni aşının gelecek ''grip mevsimine'', kısaca Aralık ayına kadar hazır olamayacağını kaydetti. Ayrıca, ülkeye kuş gribinin sıçradığını kabul eden, fakat kuş gribinin hangi türüne rastlandığının hemen hemen tespit edilemediğini açıklayan Laos'un Dışişleri Bakanlığı, ülkede H5N1 türüne değildir klasik kuş gribi türüne rastlandığını duyurdu. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Yong Chantalangsy, ülkede yüzlerce tavuğun öldüğünü de doğruladı. Sözcü, ''Şu anda mevsim kuru. Bizim kışımız bu şekilde. Her yıl olduğu benzer biçimde kuş gribi var ama H5N1 virüsü değildir'' dedi.
Kuş Gribi Virüsü Ne Kadar Süre Yaşar?
Kuş gribi virüsünün, gübrede minimum üç ay, suda 22 derecede 4 gün ve 0 derecede 30 günden fazla etkinliğini koruyabildiği bildirildi. Virüsün, kuşları ve seyrek olarak domuzları infekte etmiş olduğu, infekte kuşların, virüsü tükürük, burun salgıları ve dışkılarıyla virüsü yaydıkları kaydedildi.
Hassas kuşların infekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu infeksiyon yayılır. Virüs, hava kanalıyla da yayılmakla beraber, fekal-oral geçiş en önemlisidir. Patojenitesi yüksek virüsle ilgili çalışmaların sonuçlarına nazaran, kontamine gübrenin 1 gramı 1 milyon kuşu infekte etmeye yetecek oranda virüs partikülü içermektedir. Patojenitesi yüksek kuş gribi virüsleri, çevrede bilhassa az sıcaklıkta uzun süre etkinliğini koruyabilir. Virüs, gübrede minimum üç ay, suda 22 aşama sıcaklıkta 4 gün ve 0 derecede ise 30 günden fazla etkinliğini koruyabilir.
Virüsün, 56 derecede 3 saat, 60 derecede ise 30 dakikada etkinliğini yitirdiği, formalin ve iyot bileşikleri benzer biçimde yaygın olarak kullanılan dezenfektanlara hassas olduğu açıklandı.
Sual ve Yanıtlarla Kuş Gribi
1. Iyi mi yayılıyor?
Kuşlar içinde dışkı ve solunum kanalıyla bulaşıyor. 1 gram tavuk dışkısında 1 milyon kümes hayvanına bulaşmaya yetecek virüs bulunmakta.
2. İnsana iyi mi geçiyor?
İnsanların hayvanlara yakınlaşmasıyla bulaşıyor. Hayvanın dışkısıyla atılan virüs solunum kanalıyla insanlara geçiyor.
3. İnsandan insana geçiyor mu?
Şimdilik hayır... Fakat Dünya Sıhhat Örgütü'ne nazaran H5N1 virüsü devamlı olarak farklılıklara (mutasyon) uğruyor ve yakın gelecekte insandan insana geçmeye başlaması devasa yükseklikte olasılık.
4. İnsandan insana geçerse ne olur?
Şimdilik yalnız kümes hayvanları ve kuşlarla fazla içli dışlı olanları etkiliyor. İnsandan insana geçtiğinde küresel bir salgına dönüşecek.
5. Emareleri neler?
38 aşama ve daha üstünde ateş, kızgınlık, boğazda üzüntü ve öksürük.
6. Düzgüsel griple kuş gribinin emareleri aynı mı?
Aslen evet... Her ikisinde de öksürük, halsizlik ve boğaz ağrısı-sancısı görülüyor. Bu sebeple kuş gribinin görüldüğü bölgelerde bulunuyorsanız ve grip emareleri 2'nci günden itibaren ağırlaşıyorsa sıhhat yetkililerine başvurun.
7. Tedavisi var mı?
Aşısının en erken 2007'de piyasaya çıkması planlanıyor.
8. Kimler risk altında?
Bağışıklık sistemi zayıf olanların ölüm riskleri daha yüksek. Kuş gribinden yaşamını kaybedenlere bakıldığında 50 yaş üstü, sigara kullanan ve sıhhatli beslenmeyen kişiler oldukları görülüyor.
Kuş Gribinin Görüldüğü Mıntıkalar
Asya'da hızla ilerleyen ve 7 ülkede görülen kuş gribi salgını, 7 kişinin ölümüne yol açtı. Tüm kuş türlerini etkiliyen virüsün, bilhassa kümes hayvanları çiftliklerinde kendisini gösterdiğine inanılıyor. Kuşlardan insanlara geçebilen virüsün, insandan insana bulaştığına dair bir kanıt ise bulunamadı. Sıhhat Bakanlığı ise vatanımızda, Asya'da etkili olan kuş gribi ile ilgili her hangi bir problemin bulunmadığını açıkladı.
Pakistan'da da ortaya çıktı
Dünyayı tehdit eden kuş gribi vakasına Pakistan'ın güneyindeki liman kenti Karaçi'de de rastlandığı fakat insanlara geçip geçmediğinin bilinmediği bildirildi. Ayrıca, Pakistan'da kuş gribinden 4 milyona yakın tavuğun öldüğü bildirildi. İslamabad'daki bir araştırma enstitüsü uzmanı, laboratuvar testlerinin kuş gribi salgınını kanıtladığını belirtti.
Tayland'da 6 yaşındaki bir çocuk grip yüzünden öldü
Tayland'da 2 kişinin daha kuş gribi virüsü taşıdığının belirlendiği ve hastalığın ülkenin 8 yeni eyaletinde görüldüğü bildirildi. Tayland Ziraat Bakanı, 8 yeni eyalette virüsün saptandığını, böylelikle ülkede virüsün görüldüğü eyalet sayısının 10'a yükseldiğini kaydetti. Tayland'da 6 yaşındaki bir çocuk kuş gribi yüzünden ölmüştü.
Guney Kore ve Laos
Öte taraftan, Cenup Kore'de 2 haftalık bir aradan sonrasında şüpheli bir kuş gribi vakası saptandığı ve başkent Seul'ün 90 kilometre güneyindeki hayvan yetiştirme çiftliğinin bulunmuş olduğu bölgenin karantinaya alındığı açıklandı. 15 Aralık'ta ülkenin 16 bölgesinde etkili olan kuş gribi yüzünden 2 milyon civarında kümes hayvanının itlaf edildiği Cenup Kore'de, yeni vakayı araştırmak amacıyla tahliller yapılacağını söylemiş oldu. 55 bin kümes hayvanının itlaf edildiği Tayvan'da ise, yetkililer kaygı yaratacak bir vaziyet olmadığını belirtirken, Laos'ta kuş gribi şüphesi ortaya çıktı. Laos Ziraat Bakanlığı'nın ilkin koleradan şüphelendiği, fakat ülkede tavukların biner biner ölmesi üstüne kuş gribinden kaygı edildiği belirtiliyor.
Türkiye'de de ortaya çıktı
Türkiye'de ilk kuş gribi Balıkesir'in Manyas ilçesine bağlı Kızıksa beldesinde görüldü. Bölge karantinaya alınırken, açıkta beslenen kümes hayvanları kademeli olarak itlaf ediliyor. Kuş gribi salgının ilk emaresi bir hafta ilkin Kızıksa beldesinde Mehmet Eksen'e ait hindi sürüsünde görüldü. Ölen hayvanlardan alınan kan ve başka numunelerin tahlil edilmesi sonucu toplu ölümün kuş gribinden landığı belirlendi. Bunun üstüne karantina uygulaması başladı.
Kuş Gribinin İnsan Gribinden Farkı
Memorial Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları Bölüm Başkanı Uzm. Dr. Servet Alan sual ve yanıtlarla, kuş gribiyle ilgili merak edilenleri ve kuş gribinin, insanlarda görülen gripten farkını açıkladı.
Kuş gribi insandan insana bulaşır mı?
Grip hastalığı (influenza) virüsünün A, B ve C olmak suretiyle üç tipi vardır. Influenza A ve B virüsü insanlarda salgınlar icra eden grip virüsüdür. İnfluenza A ve B virüsleri antijenlerine nazaran alt gruplara ayrılırlar. İnsanlarda ve kuşlarda infeksiyona neden olan A virüsünün 15 değişik H, 9 değişik N antijeni vardır. Bir takım influenza virüsleri insanlarda bazıları ise kuşlarda infeksiyona neden olur. Domuzlar ise hem insan hem kuş influenza virüslerine duyarlı olabilir. Kuş gribi bir hayvan hastalığıdır ve çok seyrek olarak kuşlardan insana bulaşır. İnsandan insana bulaşması ise kati olarak gösterilememiştir.
Grip hastalığının bulguları nedir?
Grip hastalığı kendisini yüksek ateş, üşüme-titreme, öksürük, yaygın kas ağrıları-sancıları ve halsizlikle gösterir. Değişik bir hastalık olan soğuk algınlığında ise, gözlerde yaşarma, burun akıntısı, aksırma benzer biçimde bulgular daha baskın iken, hastanın genel şartları daha iyi, ateş, halsizlik benzer biçimde bulguları daha hafiftir. Grip ve kuş gribinin bulguları benzerdir, fakat kuş gribi daha ağır seyreder.
Grip hastalığı tanısı için güvenilir yöntemler var mıdır?
Grip hastalığı tanısı ve grip türlerinin ayırımı için hem süratli netice veren, hem de güvenilir testler mevcuttur.
Gripten iyi mi korunabilinir?
Grip solunum salgıları ile bulaşır. Öksürme, aksırma esnasında ağız ve burun mendille kapatılmalıdır. Hasta kişilerle tokalaştıktan sonrasında göz, burun ya da ağza dokunmak bulaşmaya niçin olabilir. Ellerin gereğinde ve sık sık yıkanması grip de dahil olmak suretiyle pek çok hastalıktan korunmaya destek sunar.
Grip aşıları kuş gribine karşı da etkili olabilir mi?
Gripten korunmanın en etkin yolu aşıdır. Her yıl infeksiyona yol açan grip virüsleri bundan önceki yıldan değişik olabilir. Bu yüzden, tüm Dünyaya yayılmış olan laboratuarlarda grip virüsleri izlenmekte ve elde edilmiş sonuçlara nazaran daha sonraki senenin aşısında yer alacak virüs tipleri saptanmaktadır. Bundan önceki yıl meydana getirilen aşının koruyuculuğu da giderek azalabildiği için her yıl aşı olmak gereklidir. Fakat, aşı tüm grip virüslerinden ve grip benzeri bulgulara yol açan başka viral hastalıklardan korunmayı sağlamaz. Şu anda kullanımda olan aşılar kuş gribine karşı etkili değildir. Kuş gribi için aşı emekleri sürmektedir.
Grip virüsüne karşı etkili olan ilaçlar kuş gribine karşı da etkili midir?
Acil durumlarda, grip tedavisinde kullanılan, grip virüsüne karşı etkili bir takım ilaçları korunma amacıyla kullanmak mümkündür. Soğuk algınlığı ve gripte ateşi düşürmek ve burun akıntısı benzer biçimde bulguları azaltmak için kullanılan ilaçlar virüse etkili değildir. Yalnızca hastalığın bulgularını hafifletir. Grip virüsüne etkili bir takım ilaçlar kuş gribine karşı da etkilidir.
Grip aşısı kimlere uygulanmalıdır?
Grip aşısı; bilhassa 65 yaşın üstündeki kişiler, kronik kalp ve akciğer hastaları, şeker hastaları, kronik böbrek yetmezliği hastaları benzer biçimde hastalığın ağır seyretmesi mümkün olan kişilere uygulanmalıdır. Bununla birlikte, bu kişilere hastalığın bulaşmasına niçin olabileceklerin de aşılanması uygundur. 6 ay- 2 yaş arasındaki çocuklar, 6 ay-18 yaş içinde olup devamlı aspirin tedavisi kullananlar aşılanmalıdır. Hamileliğin son 6 ayında olanlar doktorlarına danışarak aşılanabilirler.
Grip aşısı kimlere uygulanmaz?
6 aydan ufak küçüklere ve ilk üç aydaki hamilelere, ağır yumurta alerjisi olanlara, bir süre önce grip aşısı uygulandığında ağır yan tesir gelişmiş olanlara grip aşısı uygulanmaz. Yakıcı hastalarda ateş ve genel vaziyet düzeldikten sonrasında uygulanabilir.
Grip virüsü iyi mi etkisiz hale getirilebilinir?
Grip virüsü türlü kimyasal dezenfektanlara, deterjanlara (sabuna), alkole, oksijenli suya, iyotlu antiseptiklere ve 75 derecenin üstünde sıcaklığa hassasdır.
Prof. Dr. Osman Müftüoğlu; Kuş Gribinden Korkmayın
Prof. Dr. Osman Müftüoğlu'na nazaran kuş gribinden çok fazla korkmak yersiz... Prof. Dr. Müftüoğlu, Özgürlük Gazetesi'ndeki yazısında 'Tüm bu telaşın ne kadarı gerçek ne kadarı suni?' bulunduğunu şu şekilde açıkladı ve mühim tavsiyelerde bulundu.
"Vaziyet zannedildiği ya da anlatıldığı kadar acil ve tehlikeli mi? Derhal söyleyelim: Tedbir almakta, bilgilenmekte ve korunmakta yarar var ama fazla da korkmadan, problemi gereğinden çok abartmadan. Her şey benzer biçimde iyice sulandırıp, bulandırmadan.
Tüm bütün ülkelerce kanatlı hayvanlar içinde bir kuş gribi salgını beklentisinin olduğu, salgının göçmen kuşlarla ülkeden ülkeye kolayca yayılmış olduğu doğru. Bir göçmen kuş konaklama merkezi olarak Türkiye'nin tavukları, ördekleri, hindileri ya da yabani kuşları ile tehdit altında olduğu ise kuşkusuz. Manyas kuş cennetinde konaklayan ilk göçmen kuşlarla korktuğumuz şey başımıza geldi. Daha pekçok orta ve cenup Avrupa, Afrika ülkesinin ve ABD'nın da başına gelecek. Ne bizim ne de başka ülkelerin enfeksiyonu göçmen kuşlarla kanatlı hayvanlar içinde yayılmasını, belli başlı bir alanda sınırı olan tutmaktan başka yapabilecek pek bir şeyimiz yok! Alınabilecek en etkili tedbir halkı mümkün olmasıyla birlikte iyi bilgilendirmek, ortaya gelebilecek krizi iyi yönetmektir.
Bulaşma yolu
Kuş gribinin kanatlı hayvanlardan da insanlara geçebileceği anlaşılıyor ama geçiş yolu hemen hemen tam net değildir. Kanatlı hayvanlardan insanlara geçişin bu hayvanların iyi pişmemiş etlerinin yenmesi, hasta hayvanlara dokunulması ya da bunların dışkılarının tozlarının solunması ile oluşması mümkün. Kanatlı hayvanların iyice pişirilmesi halinde bulaşma tehlikesi neredeyse tamamen ortadan kalkıyor. Bu yüzden de tavuk ve başka kanatlı hayvanların tüketilmesinde hiçbir sakınca yok. Yüksek ısıda ve iyice pişirilmeleri yetiyor. Av hayvanlarının tüketilmemesi, sıhhatli koşullarda üretildiğinden güvenli bulunmadığınız kanatlı hayvan etlerinin yenmemesi ve pişirmek amacıyla diri kanatlı hayvanların eve getirilmemesi öneriliyor. Virüsün kuşlardan ya da kanatlı hayvanlardan insanlara solunum kanalıyla da geçebileceği varsayılıyor.
Emareleri
Virüsün, bulaştığı her insanda hastalık oluşturması koşul değildir. Hastalığın emareleri daha çok ağır bir gribi ve zaatüreyi çağrıştırıyor. Bu gripte solunum yolu emareleri ön plandadır. Pek çok olguda ağır bir solunum yetmezliği ve morarma ortaya geliyor. Bu yüzden ‘mavi hastalık' diye de tanımlanıyor.
* Ağır ve ilerleyici bir bitkinlik dayanılması güç bir halsizlik ve bitkinlik hep var.
* Göğüs ağrısı-sancısı, öksürük en mühim yakınmalar.
* Ateş ve titreme değişmez emareler.
* Nefes darlığı, hırıltılı solunum, giderek ağırlaşan solunum darlığı ve morarma.
* Kas ve eklemlerde ağrı-sancı, halsizlik, bitkinlik hastalığın başlıca tanımlayıcılarıdır.
* Kümes hayvanlarında ve ördeklerde son aşama süratli yayılan, ağır ve öldürücü olan hastalık etkeni virüsün yapısı son aşama değişken. Bu değişken yapı insanlarda da kolayca hastalık yapıcı bir virüs haline gelmesini kolaylaştırırken koruyucu aşının üretimini zorlaştırıyor. Anti-viral etkili bir takım ilaçların hastalığın emarelerini hafifletebileceği söyleniyorsa da kuş gribini tedavi edecek bir ilaca hemen hemen haiz değiliz. Anti-viral bir ilaç olan oseltamivir'in hastalığın emarelerini hafifletebileceğine ilişkin gözlemler var.
* İnsandan insana geçişin hemen hemen kanıtlanamadığı, kuş gribinde hastalığın damlacık enfeksiyonu şeklinde öksürük, aksırıkla ve solunan havaya yayılan mikroplarla bulaşmasına karşı tedbir alınmasında gene de yarar var.
Acilen alınması ihtiyaç duyulan önlemler
Genel anlamda grip sorununa karşı alınabilecek olan önlemleri siz şimdiden uygulamaya koymaya bakın. Bu önlemlerin en azından her kış karşılaştığınız bayağı gribe karşı sizi ve bağışıklık sisteminizi müdafaasını sağlayın.
* Meyve ve sebze tüketiminizi arttırın. Ek C vitamini desteği alabilirisiniz.
* Çinko, beta-glukan ve histidin destekleri yararlı olabilir.
* Dengeli beslenin. Bolca sıvı tüketin.
* Soğuğa karşı tedbir almaya, terleyip üşütmemeye itina gösterin.
* 80 yaş üstünde, kalp, solunum, böbrek yetmezliği problemi olan, şeker hastalığı sebebiyle tedavi gören birisi iseniz grip aşısı olun.
* Öpüşmeyin. Gereğinden çok yakın temas içinde olmayın. Kalabalık ortamlardan, iyi havalandırılmamış yerlerden uzaklaşın.
* El, ağız ve burun temzliğine azami dikkati gösterin. Elinizi çok sık sudan geçirin.
KUŞ GRİBİ
Kuş gribi nedir?
Uzakdoğu Asya'da kuşlar ve kümes hayvanları içinde başlayıp bir süre sonra insanlara geçen kuş gribinin, Rusya ve Romanya'dan sonrasında vatanımızda de görülmesi, hastalığın sınırı olan bir salgın olmayıp, tüm dünyayı tehlike arzettiğine dair ikazları doğruladı
Kuş gribi tavuk, kaz, ördek benzer biçimde kanatlı hayvanlarda kitlesel ölümlere neden olan ve aslına bakarsak bir hayvan hastalığının etkeni olan H5N1 virusunun insanlarda yapmış olduğu hastalıktır. Grip (influenza A) virusunun hemaglutinin (H1-H7) ve nöraminidaz (N1-N3) olmak suretiyle iki tip antijeni vardır. Bunlardan biride yalnız H1, H2, H3 ve N1, N2 antijeni taşıyan virüslerin insanda grip hastalığına ve salgılarına yol açmış olduğu bilinir.
1918 senesinde H1N1 virusu, 1. Dünya Harbinde ölenlerden daha fazla sayıda insanı öldürmüş; 1957'de antijenik yapısını tamamen değiştirerek H2N2 virusu şeklinde Asya gribi pandemisine yol açmıştır. 1968'de tekrardan farklılıklara uğrayarak H3N2 virusu şeklinde Hong Kong gribi pandemisini yaratmıştır. 1977'de dünyaya yayılan Rus gribinin etkeni, 60 yıl önceki influenza A virusu ile aynı antijenik yapıda, kısaca H1N1 virusu idi.
Ortalama her 10 yılda bir antijenik yapısını değiştirerek ülkeler ve kıtalar içinde yayılan grip salgınlarında etken, hep H1, H2 ya da H3 antijenik yapısında olmuştur. H5 ya da H7 antijeni taşıyan grip virusu ise değişik bir virus olup kanatlılarda hastalık ve ölüme yol açmış, 8 yıl öncesine kadar insanlara bulaşmamıştır. Fakat 1997 senesinde Çin'deki kuş gribi salgını esnasında H5N1 virusunun insanda da hastalık meydana getirecek bir kalite kazanılmış olduğu ve insanlarında kuş gribi sebebiyle öldüğü saptanmıştır.
Hastalık Çin'den komşu ülkelere yayılmış ve Vietnam, Tayland benzer biçimde Güneydoğu Asya devletlerinde de görülmüştür. Göçmen kuşlar aracılığı ile, göç yolları üstünde bulunan ülkelere de yayılma olasılığı, o zamandan bu yana, bilhassa Asya ve Avrupa ülkeleri için bir tehdit oluşturmaktadır.
KUŞ GRİBİ İNSANA NASIL BULAŞIR?
H5N1 virusunun insana bulaşarak hastalık oluşturma riski düşüktür. İnsana bulaşma, hasta hayvanlarla direkt temas, virus içeren enfeksiyöz damlacıkların solunması, virüslerin bulaştığı araç-gereçle temastan sonrasında ellerin yıkanmadan ağız-burun ya da gözlere teması sonucu olabilir. İnsandan insana bulaşma kuramsal olarak mümkündür, ama geçerli bir bulaşma yolu değildir.
Kuş gribi nedir?
Uzakdoğu Asya'da kuşlar ve kümes hayvanları içinde başlayıp bir süre sonra insanlara geçen kuş gribinin, Rusya ve Romanya'dan sonrasında vatanımızda de görülmesi, hastalığın sınırı olan bir salgın olmayıp, tüm dünyayı tehlike arzettiğine dair ikazları doğruladı
Kuş gribi tavuk, kaz, ördek benzer biçimde kanatlı hayvanlarda kitlesel ölümlere neden olan ve aslına bakarsak bir hayvan hastalığının etkeni olan H5N1 virusunun insanlarda yapmış olduğu hastalıktır. Grip (influenza A) virusunun hemaglutinin (H1-H7) ve nöraminidaz (N1-N3) olmak suretiyle iki tip antijeni vardır. Bunlardan biride yalnız H1, H2, H3 ve N1, N2 antijeni taşıyan virüslerin insanda grip hastalığına ve salgılarına yol açmış olduğu bilinir.
1918 senesinde H1N1 virusu, 1. Dünya Harbinde ölenlerden daha fazla sayıda insanı öldürmüş; 1957'de antijenik yapısını tamamen değiştirerek H2N2 virusu şeklinde Asya gribi pandemisine yol açmıştır. 1968'de tekrardan farklılıklara uğrayarak H3N2 virusu şeklinde Hong Kong gribi pandemisini yaratmıştır. 1977'de dünyaya yayılan Rus gribinin etkeni, 60 yıl önceki influenza A virusu ile aynı antijenik yapıda, kısaca H1N1 virusu idi.
Ortalama her 10 yılda bir antijenik yapısını değiştirerek ülkeler ve kıtalar içinde yayılan grip salgınlarında etken, hep H1, H2 ya da H3 antijenik yapısında olmuştur. H5 ya da H7 antijeni taşıyan grip virusu ise değişik bir virus olup kanatlılarda hastalık ve ölüme yol açmış, 8 yıl öncesine kadar insanlara bulaşmamıştır. Fakat 1997 senesinde Çin'deki kuş gribi salgını esnasında H5N1 virusunun insanda da hastalık meydana getirecek bir kalite kazanılmış olduğu ve insanlarında kuş gribi sebebiyle öldüğü saptanmıştır.
Hastalık Çin'den komşu ülkelere yayılmış ve Vietnam, Tayland benzer biçimde Güneydoğu Asya devletlerinde de görülmüştür. Göçmen kuşlar aracılığı ile, göç yolları üstünde bulunan ülkelere de yayılma olasılığı, o zamandan bu yana, bilhassa Asya ve Avrupa ülkeleri için bir tehdit oluşturmaktadır.
KUŞ GRİBİ İNSANA NASIL BULAŞIR?
H5N1 virusunun insana bulaşarak hastalık oluşturma riski düşüktür. İnsana bulaşma, hasta hayvanlarla direkt temas, virus içeren enfeksiyöz damlacıkların solunması, virüslerin bulaştığı araç-gereçle temastan sonrasında ellerin yıkanmadan ağız-burun ya da gözlere teması sonucu olabilir. İnsandan insana bulaşma kuramsal olarak mümkündür, ama geçerli bir bulaşma yolu değildir.
Kuş gribinin ölümcül tehlikesi nereden gelmektedir?
Genel
Ocak 2004 senesinde Tayland ve Vietnam sıhhat otoriteleri A/H5N1 kuş gribi virüsü ile meydana gelen ilk insan kuş gribi vakalarını bildirmişlerdir. İnsanlarda oluşan enfeksiyon, 2003 yılı Aralık ayı ortalarında Kore'de ortaya çıkan ve 7 Asya ülkesine yayılan, kümes hayvanlarında görülen enfeksiyonla direkt olarak bağlantılıdır. Şu ana kadar Vietnam ve Tayland haricinde bir ülkeden insanlarda enfeksiyona yol açan kuş gribi vakası bildirilmemiştir.
Kuş gribi salgınının kaygı yaratmasının tarihsel bir sebebi vardır. Zamanlaması tam olarak bilinememekle beraber dünya genelinde grip salgınları ortalama 10-40 yıl benzer biçimde düzensiz aralıklarla ortaya çıkan ve her seferinde çok sayıda insanoğlunun yaşamını kaybetmesine, toplumsal karmaşaya ve ekonomik kayıplara yol açan bir tablo çizmektedir. Geçtiğimiz yüzyılda üç büyük dünya genelinde salgın yaşanmış ve bunların içinde en büyüğü olan 1918-1919 yıllarındaki dünya çapındaki salgında ortalama 40 milyona yakın insan yaşamını yitirmiş ve bu salgın insanlık tarihinin en ölümcül hastalık öyküsünü oluşturmuştur.
Tarihsel olarak incelendiğinde 20. yüzyılda 9-39 yıl arayla antijen kayması sonucu ortaya çıkan yeni virus alt tiplerine bağlı dört ya da beş grip pandemisi olmuştur. 1918-1919 yıllarındaki H1N1 pandemisinin 40-50 milyon kişinin ölümüne niçin olduğu tahmin edilmektedir. Peşinden 1957-1958 (H2N2), 1968-1969 (H3N2) ve 1977-1978 (H1N1) pandemileri olmuştur. Halen dünya üstünde H3N1 ve H1N1 virusları beraber dolaşmaktadır.
Bundan sonrasında da yeni pandemilerin olması kaçınılmaz benzer biçimde görünmektedir. Uğradıkları sık ve kalıcı antijen farklılıkları sebebiyle, dünya üstündeki influenzavirus aktivitesi devamlı olarak izlenmekte ve grip aşılarının bileşiminde her yıl ayarlamalar yapılması gerekmektedir. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) bu maksatla 1947'de başlatmış olduğu Küresel Grip Programı'nı uygulamaktadır.
Geçtiğimiz yüzyıla kıyasla içinde bulunduğumuz yüzyılda dünya çapındaki salgınların başlamasında rol oynayan faktörler daha iyi anlaşılmıştır. Griple ilgili araştırmalar 1997'de Hong Kong'da ortaya çıkan ilk kuş gribi salgını ile hız kazanmıştır. Bu salgında ilk kez bir kuş gribi virüsü ilkin başka bir memeli canlıda değişiklik geçirmeden direkt olarak insanlara atlamış ve ağırbaşlı hastalığa niçin olmuştur. 18 kişide enfeksiyon gelişmiş ve bunların 6'sı yaşamını yitirmiştir. 3 gün içinde Hong Kong'daki salgın esnasında üç gün içinde tüm tavuklar kesilerek salgın durdurulmuştur.
Aynı kuş gribi virüsü 2003 senesinde Hong Kong'ta yeniden ortaya çıkmış ve biri ölümle sonuçlanan iki vakaya niçin olmuştur. Bir takım uzmanlar 1997 yılındaki Hong Kong salgınında olduğu benzer biçimde tüm bütün ülkelerce yaygın bir izlem ağı ile ortaya gelebilecek yeni bir virüsün süratli olarak tespiti ve vakaların karantinası ile yeni bir dünya genelinde salgının önlenebileceğini düşünmektedir.
Kümes hayvanları çiftliklerinde ortaya çıkan salgın ekonomiyi zayıflatmış ve yiyecek güvenliği ile ilgili etkilerine karşın esas olarak insanlarda dünya genelinde bir salgını başlatabilmesi ihtimali sebebiyle kaygı oluşturmuştur. Dünya genelinde bir salgının başlaması için lüzumlu olan faktörlerden üçü araştırmalar sonucunda tanımlanmıştır. Bunlardan biride birincisi genel toplumun bağışıklık kazanmamış olduğu ve ona karşı etkin bir aşının bulunmadığı yeni bir grip virüsünün ortaya çıkmasıdır. İkincisi yeni virüsün insanlarda çoğalabilme ve hastalığa niçin olma kabiliyetine haiz olmasıdır. üçüncüsü yeni virüsün etkin bir biçimde bir insandan diğerine geçebiliyor olmasının ve topluma yayılması gerekliliğidir. Şu anda ilk iki unsur gerçekleşmiş durumdadır.
Şu anda hayvanlardaki bu kadar büyük ve yaygın bir kuş gribi salgınının yanında insan vakalarının sayısının kısıtlı kalması kuş gribi virüsünün kümes hayvanlarından insanlara geçişinin çok kolay gerçekleşmediğini göstermektedir. Bununla birlikte bugüne dek meydana getirilen araştırmalar hemen hemen insandan insana etkin bir geçiş bulunduğunu göstermemiştir. Fakat bununla beraber virüs iki mekanizma ile rahatlıkla ve hızla insandan insana geçme kabiliyeti kazanabilir. Bunlardan biride birincisi insanlarda gelişen kuş gribi enfeksiyonu esnasında halihazırda insanlarda dolaşan insan gribi virüsleri ile aynı anda enfeksiyon olması durumunda her iki grip virüsü genetik etkileşim geçirip bir süre önce insanoğlu içinde geçme kabiliyeti kazanmış olan insan grip virüsünden kolaylıkla insandan insana geçiş hususi durumunu alabilir. İkinci mekanizma ise insanda enfeksiyona yol açan kuş gribi mutasyona uğrayıp gene insandan insana bulaşma kabiliyetine kazanabilir. Uzmanlar virüsün bu kabiliyeti kazanabilmesi için yalnız küçük bir farklılık geçirmesinin kafi olacağına inanmaktadır.
Asla kimse dünya genelinde bir salgının gelişmesi için lüzumlu olan 3 faktörden sonuncusunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ya da ne süre gerçekleşebileceğini öncesinden tahmin edemez. Fakat gerçekleşme ihtimali kümes hayvanlarındaki salgının yaygınlığının artmasıyla, salgının denetim edilmesinin zorluğuyla ve insana bulaşma ve insanda enfeksiyona niçin olma ihtimalinin artmasıyla beraber çoğalmaktadır. Bu koşullar şu andaki şartları, dünya genelinde bir salgına hazırlık planının hızlandırılması için, yeterince ağırbaşlı yapmaktadır.
Dünya genelinde salgına yol açan faktörlerin anlaşılması gerçekçi bir biçimde lüzumlu önlemlerin alınması için yarar elde etmiştir. Bu önlemler; dünya genelinde salgının önlenmesi için; insanlardaki salgının önlenmesi ve daha çok yayılımın olmasını önlemek; daha iyi hazırlık yapabilmek ve yanıt verebilmek amacıyla kuş gribi virüsüne karşı aşı üretilmesi de dahil olmak suretiyle araştırma yapılmasını içermektedir. Dünya genelinde salgını durdurmaya yönelik ilk tedbir virüsün barındığı hayvanları yok etmektir, böylelikle virüsün insanlara bulaşma ve enfeksiyona niçin olma ihtimali azaltılabilmektedir. Bu amaca yönelik müdahale hasta kümes hayvanlarının süratli bir biçimde kesilerek imhası, karantinaya alınması, dezenfeksiyonu ve çiftliklerde katı biyo-güvenlik önlemlerinin alınmasıdır. Kuş gribi virüsü ile karşı karşıya gelme ihtimali devasa yükseklikte olan çiftlik çalışanlarının her yıl hazırlanan grip aşılarıyla aşılanmaları bilhassa önemlidir çünkü hem insan grip virüsü hem de kuş gribi virüsü aynı kişide enfeksiyon oluşturursa genetik yapılarını değişiklik yapma ihtimalleri yüksektir.
İnsanlarda salgınların denetim edilmesi, yaygın ve etkin bir tarama ve olay tespitine, uluslar arası standartlarda laboratuar teşhisine ve vakaların artmaması için enfeksiyonun kontrolüne bağlıdır. Bu hastalıkla ilgili klinik deneyimler hemen hemen yetersizdir ve bu salgında etkili olan kuş gribi virüsü ile oluşan salgınlarda olay ölüm oranları çok yüksektir.
Yeni kuş gribi ile oluşabilecek salgında antiviral kullanımı mesele olabilme ihtimali taşımaktadır. Yeni kuş gribi esasen halihazırda iki tip antiviral ilaçtan herhangi birine karşı dirençli bulunmuştur. Eğer bu virüs insanların solunum yolunun haricinde da çoğalabiliyorsa ki bir takım ilim adamları bundan şüphelenmektedir, o süre ikinci tip antiviralde etkisiz kalacaktır.
Tüm bu endişelere yanıt olarak Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) dünya genelinde bir grip salgınına hazırlık için teknik danışım yapmak amacıyla 16-18 Mart 2004 tarihleri içinde toplanmıştır. 100'ün üstünde uzman DSÖ'nün önerilmiş olduğu önlemlerin yaygınlığı, uygulanabilirliği ve etkinliğini; ulusal otoriteler ise gribin ülke içinde ve ülkeler içinde yayılımını yavaşlatmak ve niçin olabileceği hastalık, ölüm ve toplumsal karmaşayı azaltmak için alınması ihtiyaç duyulan önlemleri değerlendirmiştir.
Yüksek oranda hastalık ve ölümlerin oluşmasını önlemede ilk sıradaki müdafa yöntemi olan aşı temini dünya genelinde bir salgının başlangıç döneminde ve uluslar arası ilk yayılım dalgasında büyük oranda yetersiz kalacaktır. üretim kapasitesi limitlidir ve üretim ve stoklamada da kısıtlamalarla karşılaşılabilecektir. üretim kapasitesinin kısıtlı kalması bilhassa Avrupa ve Şimal ABD'da eşitsiz dağılım problemi daha da büyütebilecektir.
Genel
Ocak 2004 senesinde Tayland ve Vietnam sıhhat otoriteleri A/H5N1 kuş gribi virüsü ile meydana gelen ilk insan kuş gribi vakalarını bildirmişlerdir. İnsanlarda oluşan enfeksiyon, 2003 yılı Aralık ayı ortalarında Kore'de ortaya çıkan ve 7 Asya ülkesine yayılan, kümes hayvanlarında görülen enfeksiyonla direkt olarak bağlantılıdır. Şu ana kadar Vietnam ve Tayland haricinde bir ülkeden insanlarda enfeksiyona yol açan kuş gribi vakası bildirilmemiştir.
Kuş gribi salgınının kaygı yaratmasının tarihsel bir sebebi vardır. Zamanlaması tam olarak bilinememekle beraber dünya genelinde grip salgınları ortalama 10-40 yıl benzer biçimde düzensiz aralıklarla ortaya çıkan ve her seferinde çok sayıda insanoğlunun yaşamını kaybetmesine, toplumsal karmaşaya ve ekonomik kayıplara yol açan bir tablo çizmektedir. Geçtiğimiz yüzyılda üç büyük dünya genelinde salgın yaşanmış ve bunların içinde en büyüğü olan 1918-1919 yıllarındaki dünya çapındaki salgında ortalama 40 milyona yakın insan yaşamını yitirmiş ve bu salgın insanlık tarihinin en ölümcül hastalık öyküsünü oluşturmuştur.
Tarihsel olarak incelendiğinde 20. yüzyılda 9-39 yıl arayla antijen kayması sonucu ortaya çıkan yeni virus alt tiplerine bağlı dört ya da beş grip pandemisi olmuştur. 1918-1919 yıllarındaki H1N1 pandemisinin 40-50 milyon kişinin ölümüne niçin olduğu tahmin edilmektedir. Peşinden 1957-1958 (H2N2), 1968-1969 (H3N2) ve 1977-1978 (H1N1) pandemileri olmuştur. Halen dünya üstünde H3N1 ve H1N1 virusları beraber dolaşmaktadır.
Bundan sonrasında da yeni pandemilerin olması kaçınılmaz benzer biçimde görünmektedir. Uğradıkları sık ve kalıcı antijen farklılıkları sebebiyle, dünya üstündeki influenzavirus aktivitesi devamlı olarak izlenmekte ve grip aşılarının bileşiminde her yıl ayarlamalar yapılması gerekmektedir. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) bu maksatla 1947'de başlatmış olduğu Küresel Grip Programı'nı uygulamaktadır.
Geçtiğimiz yüzyıla kıyasla içinde bulunduğumuz yüzyılda dünya çapındaki salgınların başlamasında rol oynayan faktörler daha iyi anlaşılmıştır. Griple ilgili araştırmalar 1997'de Hong Kong'da ortaya çıkan ilk kuş gribi salgını ile hız kazanmıştır. Bu salgında ilk kez bir kuş gribi virüsü ilkin başka bir memeli canlıda değişiklik geçirmeden direkt olarak insanlara atlamış ve ağırbaşlı hastalığa niçin olmuştur. 18 kişide enfeksiyon gelişmiş ve bunların 6'sı yaşamını yitirmiştir. 3 gün içinde Hong Kong'daki salgın esnasında üç gün içinde tüm tavuklar kesilerek salgın durdurulmuştur.
Aynı kuş gribi virüsü 2003 senesinde Hong Kong'ta yeniden ortaya çıkmış ve biri ölümle sonuçlanan iki vakaya niçin olmuştur. Bir takım uzmanlar 1997 yılındaki Hong Kong salgınında olduğu benzer biçimde tüm bütün ülkelerce yaygın bir izlem ağı ile ortaya gelebilecek yeni bir virüsün süratli olarak tespiti ve vakaların karantinası ile yeni bir dünya genelinde salgının önlenebileceğini düşünmektedir.
Kümes hayvanları çiftliklerinde ortaya çıkan salgın ekonomiyi zayıflatmış ve yiyecek güvenliği ile ilgili etkilerine karşın esas olarak insanlarda dünya genelinde bir salgını başlatabilmesi ihtimali sebebiyle kaygı oluşturmuştur. Dünya genelinde bir salgının başlaması için lüzumlu olan faktörlerden üçü araştırmalar sonucunda tanımlanmıştır. Bunlardan biride birincisi genel toplumun bağışıklık kazanmamış olduğu ve ona karşı etkin bir aşının bulunmadığı yeni bir grip virüsünün ortaya çıkmasıdır. İkincisi yeni virüsün insanlarda çoğalabilme ve hastalığa niçin olma kabiliyetine haiz olmasıdır. üçüncüsü yeni virüsün etkin bir biçimde bir insandan diğerine geçebiliyor olmasının ve topluma yayılması gerekliliğidir. Şu anda ilk iki unsur gerçekleşmiş durumdadır.
Şu anda hayvanlardaki bu kadar büyük ve yaygın bir kuş gribi salgınının yanında insan vakalarının sayısının kısıtlı kalması kuş gribi virüsünün kümes hayvanlarından insanlara geçişinin çok kolay gerçekleşmediğini göstermektedir. Bununla birlikte bugüne dek meydana getirilen araştırmalar hemen hemen insandan insana etkin bir geçiş bulunduğunu göstermemiştir. Fakat bununla beraber virüs iki mekanizma ile rahatlıkla ve hızla insandan insana geçme kabiliyeti kazanabilir. Bunlardan biride birincisi insanlarda gelişen kuş gribi enfeksiyonu esnasında halihazırda insanlarda dolaşan insan gribi virüsleri ile aynı anda enfeksiyon olması durumunda her iki grip virüsü genetik etkileşim geçirip bir süre önce insanoğlu içinde geçme kabiliyeti kazanmış olan insan grip virüsünden kolaylıkla insandan insana geçiş hususi durumunu alabilir. İkinci mekanizma ise insanda enfeksiyona yol açan kuş gribi mutasyona uğrayıp gene insandan insana bulaşma kabiliyetine kazanabilir. Uzmanlar virüsün bu kabiliyeti kazanabilmesi için yalnız küçük bir farklılık geçirmesinin kafi olacağına inanmaktadır.
Asla kimse dünya genelinde bir salgının gelişmesi için lüzumlu olan 3 faktörden sonuncusunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ya da ne süre gerçekleşebileceğini öncesinden tahmin edemez. Fakat gerçekleşme ihtimali kümes hayvanlarındaki salgının yaygınlığının artmasıyla, salgının denetim edilmesinin zorluğuyla ve insana bulaşma ve insanda enfeksiyona niçin olma ihtimalinin artmasıyla beraber çoğalmaktadır. Bu koşullar şu andaki şartları, dünya genelinde bir salgına hazırlık planının hızlandırılması için, yeterince ağırbaşlı yapmaktadır.
Dünya genelinde salgına yol açan faktörlerin anlaşılması gerçekçi bir biçimde lüzumlu önlemlerin alınması için yarar elde etmiştir. Bu önlemler; dünya genelinde salgının önlenmesi için; insanlardaki salgının önlenmesi ve daha çok yayılımın olmasını önlemek; daha iyi hazırlık yapabilmek ve yanıt verebilmek amacıyla kuş gribi virüsüne karşı aşı üretilmesi de dahil olmak suretiyle araştırma yapılmasını içermektedir. Dünya genelinde salgını durdurmaya yönelik ilk tedbir virüsün barındığı hayvanları yok etmektir, böylelikle virüsün insanlara bulaşma ve enfeksiyona niçin olma ihtimali azaltılabilmektedir. Bu amaca yönelik müdahale hasta kümes hayvanlarının süratli bir biçimde kesilerek imhası, karantinaya alınması, dezenfeksiyonu ve çiftliklerde katı biyo-güvenlik önlemlerinin alınmasıdır. Kuş gribi virüsü ile karşı karşıya gelme ihtimali devasa yükseklikte olan çiftlik çalışanlarının her yıl hazırlanan grip aşılarıyla aşılanmaları bilhassa önemlidir çünkü hem insan grip virüsü hem de kuş gribi virüsü aynı kişide enfeksiyon oluşturursa genetik yapılarını değişiklik yapma ihtimalleri yüksektir.
İnsanlarda salgınların denetim edilmesi, yaygın ve etkin bir tarama ve olay tespitine, uluslar arası standartlarda laboratuar teşhisine ve vakaların artmaması için enfeksiyonun kontrolüne bağlıdır. Bu hastalıkla ilgili klinik deneyimler hemen hemen yetersizdir ve bu salgında etkili olan kuş gribi virüsü ile oluşan salgınlarda olay ölüm oranları çok yüksektir.
Yeni kuş gribi ile oluşabilecek salgında antiviral kullanımı mesele olabilme ihtimali taşımaktadır. Yeni kuş gribi esasen halihazırda iki tip antiviral ilaçtan herhangi birine karşı dirençli bulunmuştur. Eğer bu virüs insanların solunum yolunun haricinde da çoğalabiliyorsa ki bir takım ilim adamları bundan şüphelenmektedir, o süre ikinci tip antiviralde etkisiz kalacaktır.
Tüm bu endişelere yanıt olarak Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) dünya genelinde bir grip salgınına hazırlık için teknik danışım yapmak amacıyla 16-18 Mart 2004 tarihleri içinde toplanmıştır. 100'ün üstünde uzman DSÖ'nün önerilmiş olduğu önlemlerin yaygınlığı, uygulanabilirliği ve etkinliğini; ulusal otoriteler ise gribin ülke içinde ve ülkeler içinde yayılımını yavaşlatmak ve niçin olabileceği hastalık, ölüm ve toplumsal karmaşayı azaltmak için alınması ihtiyaç duyulan önlemleri değerlendirmiştir.
Yüksek oranda hastalık ve ölümlerin oluşmasını önlemede ilk sıradaki müdafa yöntemi olan aşı temini dünya genelinde bir salgının başlangıç döneminde ve uluslar arası ilk yayılım dalgasında büyük oranda yetersiz kalacaktır. üretim kapasitesi limitlidir ve üretim ve stoklamada da kısıtlamalarla karşılaşılabilecektir. üretim kapasitesinin kısıtlı kalması bilhassa Avrupa ve Şimal ABD'da eşitsiz dağılım problemi daha da büyütebilecektir.
Dr. Meric Altinoz
KUŞ GRİBİ (Tavuk Vebası)
BOX
Grip etkeni, zarflı tek zincirli RNA virüsleri olan Orthomyxoviridae ailesindeki influenzavirüs A, B ve C tipleridir. İnfluenzavirüs A ve influenzavirüs B her yıl salgın yapabilir; influenzavirüs C ise yalnız hafifçe hastalıklara niçin olur. İnfluenzavirüs A, bununla birlikte pandemilere de niçin olabilir. İnfluenzavirüs A ile tabii enfeksiyon, insanların yanı sıra, domuzlar, atlar, deniz memelileri, sansargiller ve kuşlarda da görülebilir.
İnfluenzavirüs A, hemaglütinin ve nöraminidaz yüzey glikoproteinlerine nazaran alt tiplere ayrılır. Malum 15 hemaglütinin alt tipi ve 9 nöraminidaz alt tipi vardır. Kuşlarda tüm alt tipler bulunabilir. İnsanlar içinde dolaşanlar ise yalnız 3 hemaglütinin (H1, H2 ve H3) ve 2 nöraminidaz alt tipidir (N1 ve N2). İnfluenzavirüs B'nin ise yalnız bir hemaglütinin ve bir nöraminidaz alt tipi vardır.
Virüs suşunun yüzey glikoproteinlerindeki nokta mutasyonlarının birikmesi, öncesinden toplumda dolaşanla benzerliği olan, fakat ondan değişik bir suş ortaya çıkarır. Buna antijen sürüklenmesi (“antigenic driftâ€) denir. Toplumun kış aylarında sahneye çıkan bu şekilde değişik suşlara karşı hassas olmasından dolayı, her yıl grip salgınları görülür. Yüzey glikoproteinlerinde büyük bir değişme olursa, ya yalnız yeni bir hemaglütinini ya da hem yeni bir hemaglütinini hem de yeni bir nöraminidazı olan, tümüyle “yeni†bir virüs ortaya çıkar. Buna antijen kayması (“antigenic shiftâ€) denir. Bu şekilde virüslerin pandemi potansiyeli vardır.
İnfluenzavirüs A'nın başka mühim bir özelliği de değişik türlere özgü alt grupların, birbirlerinden genetik materyal alışverişine açık ve böylecçok uzun beya e değişik bir virüsün oluşmasına son aşama elverişli olmasıdır. Oluşan yeni virüs, insana özgü bir influenzavirüsten gen alırsa, insandan insana bulaşma özelliği de kazanabilir. Memeli ve kuş virüsleri için özgül hücre reseptörlerinin olduğu gösterilmiş olan domuzlar, hem kuş hem de insan ve başka memeli virüsleriyle oluşabilecek enfeksiyonlara hassasdır. Bu yüzden de insan ve kuş virüslerine ait genetik materyalin birbirine karıştığı bir “hamur teknesi†görevi yaparak yepyeni bir alt tipin ortaya çıkmasını sağlayabilirler. Son bulgular, insanların da kuş topluluklarında dolaşan kimi influenzavirüs alt tipleri için benzer bir rolünün olabileceğini göstermektedir.
Raundu
Tarihsel olarak incelendiğinde 20. yüzyılda 9-39 yıl arayla antijen kayması sonucu ortaya çıkan yeni virüs alt tiplerine bağlı dört ya da beş grip pandemisi olmuştur. 1918-1919 yıllarındaki H1N1 pandemisinin 40-50 milyon kişinin ölümüne niçin olduğu tahmin edilmektedir. Peşinden 1957-1958 (H2N2), 1968-1969 (H3N2) ve 1977-1978 (H1N1) pandemileri olmuştur. Halen dünya üstünde H3N1 ve H1N1 virüsleri beraber dolaşmaktadır.
Bundan sonrasında da yeni pandemilerin olması kaçınılmaz benzer biçimde görünmektedir. Uğradıkları sık ve kalıcı antijen farklılıkları sebebiyle, dünya üstündeki influenzavirüs aktivitesi devamlı olarak izlenmekte ve grip aşılarının bileşiminde her yıl ayarlamalar yapılması gerekmektedir. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) bu maksatla 1947'de başlatmış olduğu Küresel Grip Programı'nı uygulamaktadır.
Kuş Boxu
Bu hastalık, influenzavirüs A'ya bağlı olarak çoğu zaman kuşlarda ortaya çıkar. Tertipli sürveyans emekleri, göçmen kuşlarda son aşama geniş bir influenzavirüs A havuzu bulunduğunu göstermektedir. İnfluenzavirüslerin 15 hemaglütinin alt tipinin hepsi, kuşları infekte edebilir. Kuşlara özgü bu denli çok sayıda influenzavirüs olması, bu tür durumlar içinde gerçekleşen gen transferi ve tekrardan eşleşme (“reassortmentâ€) sonucunda ortaya çıkan yeni alt tiplerin, insan influenzavirüslerindekinden daha sık bulunduğunu düşündürmektedir.
Su kuşları virüslerin doğadaki sürekliliğini sağlar. Enfeksiyon, yabanıl kuş topluluklarından kümes hayvanları benzer biçimde evcil kuşlara yayılabilir ve bu vaziyet ağırbaşlı sonuçlar doğurabilir.
Kümes hayvanlarını enfekte eden influenzavirüs A, hastalığa niçin olma kabiliyetine nazaran ikiye ayrılır.
1. Çok virülan virüsler, patojenitesi yüksek olan kuş gribine (HPAI) neden olur, ki bunun bir kuş sürüsündeki mortalitesi %100'ü bulabilir. Kuşlar ilk belirtilerin başladığı gün içinde dahi ölebilirler. Bu tablolardan görevli virüsler H5 ve H7 alt tiplerindendir. Fakat bu alt tiplerdeki virüslerin hepsi, patojenitesi yüksek olan kuş gribine yol açmaz.
2. Başka virüsler ise daha hafifçe bir hastalığa niçin olurlar. Patojenitesi az kuş gribi (LPAI) geçiren hayvanlarda tüyler kabarır ve yumurta üretimi azalır; hafifçe solunum yolu hastalığı ve depresyon görülür.
Patojenitesi yüksek olan kuş gribi virüslerinin yabanıl kuş topluluklarında bulunmadığı; H5 ya da H7 alt tipindeki patojenitesi az olan kuş gribi virüslerinin, kümes hayvanları içinde yayıldıktan sonrasında geçirdikleri mutasyonlarla yüksek patojenite kazandıkları kabul edilmektedir. aslına bakarsak virüs 19.yüzyıllarda bulunmuş ama teknnoloji olmadığı için teşhis edilememiştir.
Kuşa özgü influenzavirüs A H5N1'nin önemi
İnfluenzavirüs A H5N1, ilk kez 1961'de Cenup Afrika'da balıkçıllardan izole edilmiş olmakla beraber, patojenitesi yüksek kuş gribi daha öncesinden, ilk kez 1878'de İtalya'da tanımlanmıştır. Kuş gribi virüsünün tabii rezervuarı, yeşilbaş ördeklerdir ve enfeksiyona en dayanıklı olan kuşlar da bunlardır. Virüsleri çok uzaklara taşıyabilmelerine ve dışkılarıyla çıkarmalarına karşılık, yalnızca hafifçe ve kısa devam eden bir hastalık geçirirler. Evcil ördeklerdeki enfeksiyon ise tıpkı tavuklar, hindiler, kazlar ve benzeri kümes hayvanlarındaki benzer biçimde öldürücüdür.
Virüs, enfekte olmuş yabanıl kuşların dışkılarıyla kümes hayvanlarına geçebilir. Evcil kuşların serbestçe gezindikleri, yabanıl kuşlarla aynı tan su içtikleri ya da taşıyıcı durumdaki enfekte olmuş yabanıl kuşların dışkılarıyla kontamine olabilecek su larını kullandıkları yerlerde, enfeksiyonun yabanıl kuşlardan evcil kümes hayvanlarına bulaşma riski daha yüksektir. Diri kuşların sıkışık ve sıhhatli olmayan koşullarda satılmış olduğu pazarlar da bir başka yayılma membaı olabilir.
Kuşa özgü influenzavirüs A H5N1 suşunun yayılması
Kuş gribi virüsleri, kuşları ve daha seyrek olarak domuzları enfekte eder. Enfekte olan kuşlar, virüsü tükürük, burun salgıları ve dışkılarıyla yayarlar. Hollanda'da ev kedilerinde gösterilen deneysel enfeksiyon ve Tayland'da enfekte kaplan ve leoparlardan H5N1 virüslerinin izolasyonu, kedigillerin de enfeksiyonu bulaştırabileceğini düşündürmektedir. Hassas kuşların enfekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu enfeksiyon yayılır. Virüs, hava kanalıyla da yayılmakla beraber, fekal-oral geçiş en önemlisidir. Patojenitesi yüksek virüsle ilgili çalışmaların sonuçlarına nazaran, kontamine gübrenin 1 gramı 1 milyon kuşu enfekte etmeye yetecek oranda virüs partikülü içermektedir. Patojenitesi yüksek kuş gribi virüsleri, çevrede bilhassa az sıcaklıkta uzun süre etkinliğini koruyabilir. Virüs, gübrede soğukta minimum üç ay, suda 22°C'de 4 gün ve 0°C'de 30 günden fazla etkinliğini koruyabilir.
Sağ kalan kuşların H5N1 virüsünü oral olarak ve dışkılarıyla minimum 10 gün çıkarabildiği bildirilmiştir. Bu da diri kümes hayvanı pazarlarındaki ve göçmen kuşlar vasıtasıyla yayılmayı kolaylaştırmaktadır. Virüs, kuş dışkısının kontamine etmiş olduğu toz ve toprak vasıtasıyla, mesela kontamine donanım, araçlar, yem, kafesler ve giyecekler, bilhassa ayakkabılarla bir çiftlikten diğerine yayılabilir. Virüsü, ayakları ve vücutlarında taşıyarak “mekanik vektör†rolünü oynayan kimi hayvanlar, mesela kemiriciler de yayabilir. Bilgiler sınırı olan olmakla beraber, sineklerin de mekanik vektör olabileceği düşünülmektedir.
Kuş gribinin, bilhassa patojenitesi yüksek formla oluşan salgınların, bilhassa gelişmekte olan ülkelerde kümes hayvanları endüstrisi ve çiftlik sahipleri üstündeki tesirleri son aşama yıkıcı olabilir. Kuş gribi salgınları bir ülkenin içine yayılacak olursa, denetim altına alınması çok güç olabilir. Mesela 1992'de Meksika'da patojenitesi az virüsle başlamış olan salgın, oldukça ölümcül bir biçime dönüşmüş ve 1995'e dek denetim altına alınamamıştır.
Hastalık, ülkeden ülkeye diri kümes hayvanlarının ticareti vasıtasıyla yayılabilir. Göçmen kuşlar da virüsü uzaklara taşıyabilir; geçmişteki patojenitesi yüksek kuş gribinin internasyonal yayılımı bu şekilde açıklanmaktadır.
İnsanda kuşa özgü influenzavirüs A H5N1 enfeksiyonu
Kuş gribi virüsleri çoğu zaman insanları direkt enfekte etmez ve insanoğlu içinde dolaşmaz. İnsanda kuş gribi virüsleriyle oluştuğu bildirilmiş tabii enfeksiyon sayısı çok azdır. Fakat gönüllü çalışmalarıyla kuş kökenli kimi virüslerle enfekte edilmiş insanlarda kısa süreli enfeksiyonların geliştiği de gösterilmiştir. İnsanlardaki olguların enfekte kümes hayvanları ya da kontamine yüzeylerle temas sonucunda geliştiği düşünülmektedir. Kuş gribi virüslerinın insanoğlu içinde tutunabilmesine karşı bir dereceye kadar etkili bir engelin bulunmuş olduğu açıktır. Bu engel, gen segmentlerinden bir ya da birkaçıyla ilişkilidir. İnsandaki olgular, kümes hayvanları içinde patojenitesi yüksek kuş gribi salgınlarıyla eşzamanlı olarak görülmektedir. Çünkü kuşlardaki enfeksiyonun yayılması, insanların direkt enfeksiyonu için doğacak fırsatları artırır. Süre içinde daha çok insan enfekte olup bu tür durumlar bir de insana ve kuşa özgü influenzavirüs suşlarıyla aynı anda enfekte olurlarsa, bu insanoğlu insandan insana kolayca bulaşmayı sağlayacak insan genlerine haiz olan yepyeni bir alt tipin yoğrulduğu bir hamur harcı teknesi benzer biçimde işlev görebilir. Bu şekilde bir vaka, bir grip pandemisinin başlangıcı da olacaktır. H5N1 suşunun sıhhat çalışanları, aile fertleri, tavukçuluk yapanlar ve tavuk imha ekiplerinde çalışanlarda insandan insana çok sınırı olan bir şekilde de olsa bulaşabildiği anlaşılmaktadır. Bu gruplarda virüsle enfeksiyonu gösteren H5 antikorları belirlenmişse de ağır hastalık gelişen bir olguyla karşılaşılmamıştır. Tavukçuluk yapanların %17'sinde, tavuk imha edenlerin %3'ünde, temaslı sıhhat çalışanlarının %3.7'sinde, temas etmemiş sıhhat çalışanlarının ise %0.7'sinde antikor saptanmıştır. Kuşa özgü influenzavirüs H5N1 ile oluşan insan enfeksiyonunun klinik gidişine ilişkin yayımlanmış bilgiler sınırlıdır. 1997 Hong Kong salgınında hastalananlarda gripteki benzer biçimde tipik emareler (ateş, boğaz ağrısı-sancısı, öksürük ve kas ağrıları-sancıları), göz enfeksiyonları, pnömoni, akut sıkıntılı solunum sendromu (ARDS), çoğul organ yetmezliği, lenfopeni, karaciğer enzim düzeylerinde yükselmeler ve pıhtılaşma bozuklukları benzer biçimde emare ve bulgular bildirilmiştir. Salgın, gerek öncesinden sıhhatli erişkin ve evlatları, gerekse kronik tıbbi sorunları olanları etkilemiştir.
Tüm hayvan ve insan influenzavirüslerinin tanısında kullanılan süratli ve güvenilir testler mevcuttur. WHO'nun Küresel Grip Ağı'nda yer edinen bir sürü laboratuvarın, bu testleri yapmak için lüzumlu yüksek güvenlik olanakları ve reaktiflerin yanı sıra, mühim seviyede deneyimi de vardır. İnsan gribinin tanısı için süratli yatak başı testleri de mevcuttur. Fakat bunların, son olarak olguların tam olarak anlaşılabilmesi ve insan enfeksiyonlarının direkt doğruya kuşlardan mı ya da insandan insana mı yayıldığının belirlenmesi için gereksinim duyulan testler kadar kati bir bilgi vermeleri söz mevzusu değildir.
Kimileri hem tedavide hem korunmada kullanılmakta olan antiviral ilaçlar, influenzavirüs A suşlarına karşı başka bir sıhhat problemi olmayan erişkin ve çocuklarda klinik olarak etkilidir. Fakat kullanımlarını sınırlandıran bir takım yönleri vardır. Bunların kimileri bununla beraber pahalı ve stokları sınırı olan ilaçlardır.
1997'den bu yana insanda belgelenmiş kuş gribi örnekleri:
1996 yılına değin insandan kuş gribi virüsünun (H7N7) izolasyonuna ilişkin toplam üç olgunun kaydı bulunmaktayken, bu tarihten sonrasında kuş gribi virüsleriyle oluşmuş insan enfeksiyonlarının profilinde çarpıcı bir artış olmuştur.
1997: Hong Kong'ta, tavuklar içinde kuşa özgü influenzavirüs A (H5N1) enfeksiyonu salgını çıkmıştır. Bu sırada 18 insan hastalanmış, ekranda görülen pencereden 6'sı ölmüştür. Olgulardan birinde çiftlikte bulunan, 17'sinde ise pazarlarda satılan hastalıklı kuşlarla temas söz mevzusudur. Salgını denetim altına alabilmek suretiyle 3 gün içinde toplam 1.5 milyon kümes hayvanı itlaf edilmiştir. Böylelikle dünyanın yeni bir pandeminin eşiğinden döndüğü düşünülmektedir.
1999: Hong Kong'ta iki çocukta kuşlardaki patojenitesi yüksek olmayan influenzavirüs A H9N2 enfeksiyonu kanıtlanmış ve her iki çocuk da iyileşmiştir. Hastalığın geçişinde kümes hayvanlarının rol oynadığı düşünülmüş; fakat insandan insana geçiş olasılığı üstünde de durulmuştur. 1998-1999'da Çin'de başka insan H9N2 enfeksiyonları da bildirilmiştir.
2003: Çin'den yeni dönen Hong Konglu bir baba ve oğlundan kuşa özgü influenzavirüs A (H5N1) izole edilmiş, hastalanan baba ölmüştür. Bu iki kişinin iyi mi enfekte olduğu tam olarak açıklanamamıştır. Öte taraftan insanın kızı da Çin'deyken hastalanarak ölmüş, fakat bunun H5N1 virüsüne bağlı olup olmadığı belirsiz kalmıştır.
2003: Şubat ayında Hollanda'da kuşlar içinde patojenitesi yüksek olan H7N7 kuş gribi kafa göstermiştir. Bir süre sonra tavuk çiftliği çalışanları ve bunların aile fertleri içinde konjonktivit ve/ya da gripal enfeksiyon tablosu şeklinde bir salgın ortaya çıkmış ve bu salgından etkilendiği fikredilen 260 kişiden 82'sinde kuşa özgü influenzavirüs A (H7N7) enfeksiyonu olduğu doğrulanmıştır. üç olguda insandan insana geçişle ilgili kanıtlar bulunmuştur. Bununla birlikte 260 kişiden 6'sının H3N2 virüsü yönünden pozitif olduğu gösterilmiş; fakat bunların hiçbiri bununla beraber H7N7 yönünden de pozitif olarak bulunmamıştır. Bu salgın esnasında profilaktik antiviral ilaç almamış ve enfekte kuşlarla temas etmiş olan 57 yaşındaki bir baytar ARDS tablosundan ölmüştür. Salgını denetim altına alabilmek suretiyle toplam 100 milyon olan kuş nüfusundan 30 milyonu 1 hafta içinde itlaf edilmiştir.
2003: Aralık ayının ortalarında Hong Kong'da bir çocukta H9N2 enfeksiyonu saptanmış ve çocuk iyileşmiştir.
2003-2005 kuş gribi salgını: 2003 Aralık ayının ortalarından bu yana, Cenup Kore'den başlayarak Şark Asya devletlerinde tavuk ve ördeklerde görülen patojenitesi yüksek kuş gribi salgınlarının sayısında artış olduğu bildirilmektedir. Kimi yabanıl kuş türleri ve domuzlarda da enfeksiyonlar bildirilmiştir. Bu şekilde patojenitesi yüksek kuş gribinin türlü ülkelerde bununla beraber ortaya çıkan salgınlarla beraber hızla yayılması, eşine asla rastlanmadık bir durumdur ve baytar tababetin yanı sıra beşeri tababeti de yakından ilgilendirmektedir. Kümes hayvanları arasındaki bu salgınların kaygı yaratmasının birden fazla sebebi vardır. İlkin, bu salgınların çoğunda “H5N1†olarak malum patojenitesi yüksek suşun belirlenmesi, insan sağlığı yönünden bilhassa kaygı membaı olmuştur. H5N1, yakın geçmişte iki kez tür barajını aşarak insanlarda da ağır ve mortalitesi yüksek bir hastalığa niçin olmuş bir alt tiptir ve şimdi de Vietnam ve Tayland'da gittikçe artan sayıda insanı etkilemiştir.
BOX
Grip etkeni, zarflı tek zincirli RNA virüsleri olan Orthomyxoviridae ailesindeki influenzavirüs A, B ve C tipleridir. İnfluenzavirüs A ve influenzavirüs B her yıl salgın yapabilir; influenzavirüs C ise yalnız hafifçe hastalıklara niçin olur. İnfluenzavirüs A, bununla birlikte pandemilere de niçin olabilir. İnfluenzavirüs A ile tabii enfeksiyon, insanların yanı sıra, domuzlar, atlar, deniz memelileri, sansargiller ve kuşlarda da görülebilir.
İnfluenzavirüs A, hemaglütinin ve nöraminidaz yüzey glikoproteinlerine nazaran alt tiplere ayrılır. Malum 15 hemaglütinin alt tipi ve 9 nöraminidaz alt tipi vardır. Kuşlarda tüm alt tipler bulunabilir. İnsanlar içinde dolaşanlar ise yalnız 3 hemaglütinin (H1, H2 ve H3) ve 2 nöraminidaz alt tipidir (N1 ve N2). İnfluenzavirüs B'nin ise yalnız bir hemaglütinin ve bir nöraminidaz alt tipi vardır.
Virüs suşunun yüzey glikoproteinlerindeki nokta mutasyonlarının birikmesi, öncesinden toplumda dolaşanla benzerliği olan, fakat ondan değişik bir suş ortaya çıkarır. Buna antijen sürüklenmesi (“antigenic driftâ€) denir. Toplumun kış aylarında sahneye çıkan bu şekilde değişik suşlara karşı hassas olmasından dolayı, her yıl grip salgınları görülür. Yüzey glikoproteinlerinde büyük bir değişme olursa, ya yalnız yeni bir hemaglütinini ya da hem yeni bir hemaglütinini hem de yeni bir nöraminidazı olan, tümüyle “yeni†bir virüs ortaya çıkar. Buna antijen kayması (“antigenic shiftâ€) denir. Bu şekilde virüslerin pandemi potansiyeli vardır.
İnfluenzavirüs A'nın başka mühim bir özelliği de değişik türlere özgü alt grupların, birbirlerinden genetik materyal alışverişine açık ve böylecçok uzun beya e değişik bir virüsün oluşmasına son aşama elverişli olmasıdır. Oluşan yeni virüs, insana özgü bir influenzavirüsten gen alırsa, insandan insana bulaşma özelliği de kazanabilir. Memeli ve kuş virüsleri için özgül hücre reseptörlerinin olduğu gösterilmiş olan domuzlar, hem kuş hem de insan ve başka memeli virüsleriyle oluşabilecek enfeksiyonlara hassasdır. Bu yüzden de insan ve kuş virüslerine ait genetik materyalin birbirine karıştığı bir “hamur teknesi†görevi yaparak yepyeni bir alt tipin ortaya çıkmasını sağlayabilirler. Son bulgular, insanların da kuş topluluklarında dolaşan kimi influenzavirüs alt tipleri için benzer bir rolünün olabileceğini göstermektedir.
Raundu
Tarihsel olarak incelendiğinde 20. yüzyılda 9-39 yıl arayla antijen kayması sonucu ortaya çıkan yeni virüs alt tiplerine bağlı dört ya da beş grip pandemisi olmuştur. 1918-1919 yıllarındaki H1N1 pandemisinin 40-50 milyon kişinin ölümüne niçin olduğu tahmin edilmektedir. Peşinden 1957-1958 (H2N2), 1968-1969 (H3N2) ve 1977-1978 (H1N1) pandemileri olmuştur. Halen dünya üstünde H3N1 ve H1N1 virüsleri beraber dolaşmaktadır.
Bundan sonrasında da yeni pandemilerin olması kaçınılmaz benzer biçimde görünmektedir. Uğradıkları sık ve kalıcı antijen farklılıkları sebebiyle, dünya üstündeki influenzavirüs aktivitesi devamlı olarak izlenmekte ve grip aşılarının bileşiminde her yıl ayarlamalar yapılması gerekmektedir. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) bu maksatla 1947'de başlatmış olduğu Küresel Grip Programı'nı uygulamaktadır.
Kuş Boxu
Bu hastalık, influenzavirüs A'ya bağlı olarak çoğu zaman kuşlarda ortaya çıkar. Tertipli sürveyans emekleri, göçmen kuşlarda son aşama geniş bir influenzavirüs A havuzu bulunduğunu göstermektedir. İnfluenzavirüslerin 15 hemaglütinin alt tipinin hepsi, kuşları infekte edebilir. Kuşlara özgü bu denli çok sayıda influenzavirüs olması, bu tür durumlar içinde gerçekleşen gen transferi ve tekrardan eşleşme (“reassortmentâ€) sonucunda ortaya çıkan yeni alt tiplerin, insan influenzavirüslerindekinden daha sık bulunduğunu düşündürmektedir.
Su kuşları virüslerin doğadaki sürekliliğini sağlar. Enfeksiyon, yabanıl kuş topluluklarından kümes hayvanları benzer biçimde evcil kuşlara yayılabilir ve bu vaziyet ağırbaşlı sonuçlar doğurabilir.
Kümes hayvanlarını enfekte eden influenzavirüs A, hastalığa niçin olma kabiliyetine nazaran ikiye ayrılır.
1. Çok virülan virüsler, patojenitesi yüksek olan kuş gribine (HPAI) neden olur, ki bunun bir kuş sürüsündeki mortalitesi %100'ü bulabilir. Kuşlar ilk belirtilerin başladığı gün içinde dahi ölebilirler. Bu tablolardan görevli virüsler H5 ve H7 alt tiplerindendir. Fakat bu alt tiplerdeki virüslerin hepsi, patojenitesi yüksek olan kuş gribine yol açmaz.
2. Başka virüsler ise daha hafifçe bir hastalığa niçin olurlar. Patojenitesi az kuş gribi (LPAI) geçiren hayvanlarda tüyler kabarır ve yumurta üretimi azalır; hafifçe solunum yolu hastalığı ve depresyon görülür.
Patojenitesi yüksek olan kuş gribi virüslerinin yabanıl kuş topluluklarında bulunmadığı; H5 ya da H7 alt tipindeki patojenitesi az olan kuş gribi virüslerinin, kümes hayvanları içinde yayıldıktan sonrasında geçirdikleri mutasyonlarla yüksek patojenite kazandıkları kabul edilmektedir. aslına bakarsak virüs 19.yüzyıllarda bulunmuş ama teknnoloji olmadığı için teşhis edilememiştir.
Kuşa özgü influenzavirüs A H5N1'nin önemi
İnfluenzavirüs A H5N1, ilk kez 1961'de Cenup Afrika'da balıkçıllardan izole edilmiş olmakla beraber, patojenitesi yüksek kuş gribi daha öncesinden, ilk kez 1878'de İtalya'da tanımlanmıştır. Kuş gribi virüsünün tabii rezervuarı, yeşilbaş ördeklerdir ve enfeksiyona en dayanıklı olan kuşlar da bunlardır. Virüsleri çok uzaklara taşıyabilmelerine ve dışkılarıyla çıkarmalarına karşılık, yalnızca hafifçe ve kısa devam eden bir hastalık geçirirler. Evcil ördeklerdeki enfeksiyon ise tıpkı tavuklar, hindiler, kazlar ve benzeri kümes hayvanlarındaki benzer biçimde öldürücüdür.
Virüs, enfekte olmuş yabanıl kuşların dışkılarıyla kümes hayvanlarına geçebilir. Evcil kuşların serbestçe gezindikleri, yabanıl kuşlarla aynı tan su içtikleri ya da taşıyıcı durumdaki enfekte olmuş yabanıl kuşların dışkılarıyla kontamine olabilecek su larını kullandıkları yerlerde, enfeksiyonun yabanıl kuşlardan evcil kümes hayvanlarına bulaşma riski daha yüksektir. Diri kuşların sıkışık ve sıhhatli olmayan koşullarda satılmış olduğu pazarlar da bir başka yayılma membaı olabilir.
Kuşa özgü influenzavirüs A H5N1 suşunun yayılması
Kuş gribi virüsleri, kuşları ve daha seyrek olarak domuzları enfekte eder. Enfekte olan kuşlar, virüsü tükürük, burun salgıları ve dışkılarıyla yayarlar. Hollanda'da ev kedilerinde gösterilen deneysel enfeksiyon ve Tayland'da enfekte kaplan ve leoparlardan H5N1 virüslerinin izolasyonu, kedigillerin de enfeksiyonu bulaştırabileceğini düşündürmektedir. Hassas kuşların enfekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu enfeksiyon yayılır. Virüs, hava kanalıyla da yayılmakla beraber, fekal-oral geçiş en önemlisidir. Patojenitesi yüksek virüsle ilgili çalışmaların sonuçlarına nazaran, kontamine gübrenin 1 gramı 1 milyon kuşu enfekte etmeye yetecek oranda virüs partikülü içermektedir. Patojenitesi yüksek kuş gribi virüsleri, çevrede bilhassa az sıcaklıkta uzun süre etkinliğini koruyabilir. Virüs, gübrede soğukta minimum üç ay, suda 22°C'de 4 gün ve 0°C'de 30 günden fazla etkinliğini koruyabilir.
Sağ kalan kuşların H5N1 virüsünü oral olarak ve dışkılarıyla minimum 10 gün çıkarabildiği bildirilmiştir. Bu da diri kümes hayvanı pazarlarındaki ve göçmen kuşlar vasıtasıyla yayılmayı kolaylaştırmaktadır. Virüs, kuş dışkısının kontamine etmiş olduğu toz ve toprak vasıtasıyla, mesela kontamine donanım, araçlar, yem, kafesler ve giyecekler, bilhassa ayakkabılarla bir çiftlikten diğerine yayılabilir. Virüsü, ayakları ve vücutlarında taşıyarak “mekanik vektör†rolünü oynayan kimi hayvanlar, mesela kemiriciler de yayabilir. Bilgiler sınırı olan olmakla beraber, sineklerin de mekanik vektör olabileceği düşünülmektedir.
Kuş gribinin, bilhassa patojenitesi yüksek formla oluşan salgınların, bilhassa gelişmekte olan ülkelerde kümes hayvanları endüstrisi ve çiftlik sahipleri üstündeki tesirleri son aşama yıkıcı olabilir. Kuş gribi salgınları bir ülkenin içine yayılacak olursa, denetim altına alınması çok güç olabilir. Mesela 1992'de Meksika'da patojenitesi az virüsle başlamış olan salgın, oldukça ölümcül bir biçime dönüşmüş ve 1995'e dek denetim altına alınamamıştır.
Hastalık, ülkeden ülkeye diri kümes hayvanlarının ticareti vasıtasıyla yayılabilir. Göçmen kuşlar da virüsü uzaklara taşıyabilir; geçmişteki patojenitesi yüksek kuş gribinin internasyonal yayılımı bu şekilde açıklanmaktadır.
İnsanda kuşa özgü influenzavirüs A H5N1 enfeksiyonu
Kuş gribi virüsleri çoğu zaman insanları direkt enfekte etmez ve insanoğlu içinde dolaşmaz. İnsanda kuş gribi virüsleriyle oluştuğu bildirilmiş tabii enfeksiyon sayısı çok azdır. Fakat gönüllü çalışmalarıyla kuş kökenli kimi virüslerle enfekte edilmiş insanlarda kısa süreli enfeksiyonların geliştiği de gösterilmiştir. İnsanlardaki olguların enfekte kümes hayvanları ya da kontamine yüzeylerle temas sonucunda geliştiği düşünülmektedir. Kuş gribi virüslerinın insanoğlu içinde tutunabilmesine karşı bir dereceye kadar etkili bir engelin bulunmuş olduğu açıktır. Bu engel, gen segmentlerinden bir ya da birkaçıyla ilişkilidir. İnsandaki olgular, kümes hayvanları içinde patojenitesi yüksek kuş gribi salgınlarıyla eşzamanlı olarak görülmektedir. Çünkü kuşlardaki enfeksiyonun yayılması, insanların direkt enfeksiyonu için doğacak fırsatları artırır. Süre içinde daha çok insan enfekte olup bu tür durumlar bir de insana ve kuşa özgü influenzavirüs suşlarıyla aynı anda enfekte olurlarsa, bu insanoğlu insandan insana kolayca bulaşmayı sağlayacak insan genlerine haiz olan yepyeni bir alt tipin yoğrulduğu bir hamur harcı teknesi benzer biçimde işlev görebilir. Bu şekilde bir vaka, bir grip pandemisinin başlangıcı da olacaktır. H5N1 suşunun sıhhat çalışanları, aile fertleri, tavukçuluk yapanlar ve tavuk imha ekiplerinde çalışanlarda insandan insana çok sınırı olan bir şekilde de olsa bulaşabildiği anlaşılmaktadır. Bu gruplarda virüsle enfeksiyonu gösteren H5 antikorları belirlenmişse de ağır hastalık gelişen bir olguyla karşılaşılmamıştır. Tavukçuluk yapanların %17'sinde, tavuk imha edenlerin %3'ünde, temaslı sıhhat çalışanlarının %3.7'sinde, temas etmemiş sıhhat çalışanlarının ise %0.7'sinde antikor saptanmıştır. Kuşa özgü influenzavirüs H5N1 ile oluşan insan enfeksiyonunun klinik gidişine ilişkin yayımlanmış bilgiler sınırlıdır. 1997 Hong Kong salgınında hastalananlarda gripteki benzer biçimde tipik emareler (ateş, boğaz ağrısı-sancısı, öksürük ve kas ağrıları-sancıları), göz enfeksiyonları, pnömoni, akut sıkıntılı solunum sendromu (ARDS), çoğul organ yetmezliği, lenfopeni, karaciğer enzim düzeylerinde yükselmeler ve pıhtılaşma bozuklukları benzer biçimde emare ve bulgular bildirilmiştir. Salgın, gerek öncesinden sıhhatli erişkin ve evlatları, gerekse kronik tıbbi sorunları olanları etkilemiştir.
Tüm hayvan ve insan influenzavirüslerinin tanısında kullanılan süratli ve güvenilir testler mevcuttur. WHO'nun Küresel Grip Ağı'nda yer edinen bir sürü laboratuvarın, bu testleri yapmak için lüzumlu yüksek güvenlik olanakları ve reaktiflerin yanı sıra, mühim seviyede deneyimi de vardır. İnsan gribinin tanısı için süratli yatak başı testleri de mevcuttur. Fakat bunların, son olarak olguların tam olarak anlaşılabilmesi ve insan enfeksiyonlarının direkt doğruya kuşlardan mı ya da insandan insana mı yayıldığının belirlenmesi için gereksinim duyulan testler kadar kati bir bilgi vermeleri söz mevzusu değildir.
Kimileri hem tedavide hem korunmada kullanılmakta olan antiviral ilaçlar, influenzavirüs A suşlarına karşı başka bir sıhhat problemi olmayan erişkin ve çocuklarda klinik olarak etkilidir. Fakat kullanımlarını sınırlandıran bir takım yönleri vardır. Bunların kimileri bununla beraber pahalı ve stokları sınırı olan ilaçlardır.
1997'den bu yana insanda belgelenmiş kuş gribi örnekleri:
1996 yılına değin insandan kuş gribi virüsünun (H7N7) izolasyonuna ilişkin toplam üç olgunun kaydı bulunmaktayken, bu tarihten sonrasında kuş gribi virüsleriyle oluşmuş insan enfeksiyonlarının profilinde çarpıcı bir artış olmuştur.
1997: Hong Kong'ta, tavuklar içinde kuşa özgü influenzavirüs A (H5N1) enfeksiyonu salgını çıkmıştır. Bu sırada 18 insan hastalanmış, ekranda görülen pencereden 6'sı ölmüştür. Olgulardan birinde çiftlikte bulunan, 17'sinde ise pazarlarda satılan hastalıklı kuşlarla temas söz mevzusudur. Salgını denetim altına alabilmek suretiyle 3 gün içinde toplam 1.5 milyon kümes hayvanı itlaf edilmiştir. Böylelikle dünyanın yeni bir pandeminin eşiğinden döndüğü düşünülmektedir.
1999: Hong Kong'ta iki çocukta kuşlardaki patojenitesi yüksek olmayan influenzavirüs A H9N2 enfeksiyonu kanıtlanmış ve her iki çocuk da iyileşmiştir. Hastalığın geçişinde kümes hayvanlarının rol oynadığı düşünülmüş; fakat insandan insana geçiş olasılığı üstünde de durulmuştur. 1998-1999'da Çin'de başka insan H9N2 enfeksiyonları da bildirilmiştir.
2003: Çin'den yeni dönen Hong Konglu bir baba ve oğlundan kuşa özgü influenzavirüs A (H5N1) izole edilmiş, hastalanan baba ölmüştür. Bu iki kişinin iyi mi enfekte olduğu tam olarak açıklanamamıştır. Öte taraftan insanın kızı da Çin'deyken hastalanarak ölmüş, fakat bunun H5N1 virüsüne bağlı olup olmadığı belirsiz kalmıştır.
2003: Şubat ayında Hollanda'da kuşlar içinde patojenitesi yüksek olan H7N7 kuş gribi kafa göstermiştir. Bir süre sonra tavuk çiftliği çalışanları ve bunların aile fertleri içinde konjonktivit ve/ya da gripal enfeksiyon tablosu şeklinde bir salgın ortaya çıkmış ve bu salgından etkilendiği fikredilen 260 kişiden 82'sinde kuşa özgü influenzavirüs A (H7N7) enfeksiyonu olduğu doğrulanmıştır. üç olguda insandan insana geçişle ilgili kanıtlar bulunmuştur. Bununla birlikte 260 kişiden 6'sının H3N2 virüsü yönünden pozitif olduğu gösterilmiş; fakat bunların hiçbiri bununla beraber H7N7 yönünden de pozitif olarak bulunmamıştır. Bu salgın esnasında profilaktik antiviral ilaç almamış ve enfekte kuşlarla temas etmiş olan 57 yaşındaki bir baytar ARDS tablosundan ölmüştür. Salgını denetim altına alabilmek suretiyle toplam 100 milyon olan kuş nüfusundan 30 milyonu 1 hafta içinde itlaf edilmiştir.
2003: Aralık ayının ortalarında Hong Kong'da bir çocukta H9N2 enfeksiyonu saptanmış ve çocuk iyileşmiştir.
2003-2005 kuş gribi salgını: 2003 Aralık ayının ortalarından bu yana, Cenup Kore'den başlayarak Şark Asya devletlerinde tavuk ve ördeklerde görülen patojenitesi yüksek kuş gribi salgınlarının sayısında artış olduğu bildirilmektedir. Kimi yabanıl kuş türleri ve domuzlarda da enfeksiyonlar bildirilmiştir. Bu şekilde patojenitesi yüksek kuş gribinin türlü ülkelerde bununla beraber ortaya çıkan salgınlarla beraber hızla yayılması, eşine asla rastlanmadık bir durumdur ve baytar tababetin yanı sıra beşeri tababeti de yakından ilgilendirmektedir. Kümes hayvanları arasındaki bu salgınların kaygı yaratmasının birden fazla sebebi vardır. İlkin, bu salgınların çoğunda “H5N1†olarak malum patojenitesi yüksek suşun belirlenmesi, insan sağlığı yönünden bilhassa kaygı membaı olmuştur. H5N1, yakın geçmişte iki kez tür barajını aşarak insanlarda da ağır ve mortalitesi yüksek bir hastalığa niçin olmuş bir alt tiptir ve şimdi de Vietnam ve Tayland'da gittikçe artan sayıda insanı etkilemiştir.
Kuş gribi ilk olarak ne süre hangi hayvanda görülmüştür?
Kuş gribi vatanımızda ilk ne süre görülmüştür?
Domuz Gribi
YORUMLAR