Bülent Tanör'ün 2018'de yayımlanan Anayasal Gelişme Tezleri adlı eseri, Hukuk türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Hukuk okurları için Anayasal Gelişme Tezleri'den derlenen en akılda kalan sözler burada.
Anayasal Gelişme Tezleri'den En Beğenilen Alıntılar
Politikacılara, siyâsi partilere ve genel oy'a güvensizlik duyan yazar, ilerici seçkinlerin, yani aydınların önderliğine bel bağlamaktadır.
📖 Sayfa 48 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Başgil'in düşünceleri arasında var olan farklar belli bir anlam kazanmaktadır. Denebilir ki yazarımız, özellikle tek parti döneminin sonlarına kadar, "Kemalist" duygular, 1950'lerden itibarense çok açık bir şekilde gelenekçi ve İslamcı tezler sahibidir. Ancak bu sonuncu özelliğin de saptanabilmesi için onun üniversite dışı yayınlarına bakmak gerekecek.
📖 Sayfa 92 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Niyasi Berkes'e göre; "Köylü yoksulluk ve uyuşukluk içindedir." Direnmek için gücü ve isteği yoktur. Bu durumda Kurtuluş Savaşı'nın baş etkeni M. Kemal'dir. O olmasaydı Kurtuluş Savaşı da, çağdaşlaşma da olmayacaktı.
📖 Sayfa 70 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Yeni devletin kuruluş sürecinde hukuk, soyut ve dokunulmaz bir değer değil, siyasi amaçların gerçekleşmesini kolaylaştıran bir araçtır.
📖 Sayfa 25 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Bülent Nuri Esen'e göre; "Oy çokluğu belli bir zamanda demokrasiye aykırı irade belirtisi göstermişse, bunun anlamı bir kısım siyasilerin ihaneti, ya da aydınların gafleti demektir. Anayasa düzenine uygun olmayan kitle iradesi tezahürlerine itibar olunamaz. 27 Mayıs hadisesi bu esasa riayet zaruretinin ihtarıdır, aydının uyanışıdır."
📖 Sayfa 50 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Ali Fuat Başgil'e göre; Türkiye'de, demokratik ruhta bir anayasa mevcut olmasına rağmen, senelerce herkesin yalnız dinine, diline, hayat görüşüne ve kazancına değil, kılık kıyafetine, hatta sakal bıyığına varıncaya kadar her şeyine kâhya kesilen bunaltıcı bir idare tarzı hakim olmuştur.
📖 Sayfa 94 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
İttihat ve Terakki milliyetçiliği ile laiklik akımı, daha sonraki Atatürk reformlarının köklerini oluşturdu. Yazara göre, Atatürkçülük hareketinin iki ana fikri vardır: milliyetçilik ve çağdaş uygarlık.Milliyetçilik her alanda tam bağımsızlık demektir. Çağdaş uygarlığa ise "toplumsal devrimler'le ulaşılacaktır. Böylece Atatürkçü tez, "bağımsızlık içinde, toplumsal devrim yoluyla çağdaş uygarlığa ulaşma" diye özetlenebilir.
📖 Sayfa 66 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Anayasal tarihimizin ana şeması teokratik monarşi ("hak birliği") rejiminden ırk birliği ("halk birliği") temeli üzerine kurulu "milliyetçilik" ve "ülkü birliği" rejimine geçişi gösterir. Bu geçiş "ulu önder"in eseridir.
📖 Sayfa 41 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Türkiye'de reform hareketlerinin azınlıkta bulunan aydın gruplarından geldiği, sayı çoğunluğunu teşkil eden pasif kitlenin ise buna karşı reaksiyon gösterdiği bir gerçektir.
📖 Sayfa 47 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Günümüzün gerici tarih kitaplarında kendisinden övgü ve hayranlıkla söz edilen Abdülhamit dönemi, Kemalist "Tarih" kitaplarında sadece mutlakıyetçi niteliği yüzünden değil, aynı zamanda sömürgeleşmenin hızlanmasına olan katkısı açısından da kıyasıya eleştirilmektedir.
📖 Sayfa 38 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Necmettin Erbakan'ın anayasa ile ilgili önerilerin başlıca şöyledir: Yürütme organının başı olan Cumhurbaşkanı seçimle işbaşına gelmeli. (Başkanlık Sistemi)
📖 Sayfa 105 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Millet, yasama ve yargı görevlerinin yerine getirilmesinde doğrudan söz sahibi olmalıdır. (Referandum, halkın vetosu, halkın kanun teklifi, ceza davalarında jüri usulü)
Yargı sistemi üzerinde bir denetim gereklidir. Burada kastedilen, bu mercilerce verilen ve siyasi çevrelerin işine gelmeyen kararların "Anayasaya uygunluklarının sağlanması" gerekçesiyle etkisiz bırakılmasıdır.
18. yüzyıl Fransız uyduluğu, Tanzimat İngiliz uyduluğu,Meşrutiyet ise Alman uyduluğunu simgelemişlerdi. Cumhuriyetin simgesi ise bağımsızlıktır.
📖 Sayfa 77 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Doğan Avcıoğlu'na göre, 1945'ten sonra geçilen çok partili hayat, onu yaratan nedenler ne olursa olsun, sonuç olarak, toprak ağası, eşraf ve komprador kapitalistlerin egemenliğinin güçlenmesi demek oldu. "Hürriyet" ve "insan hakları" sloganlarının gerisinde gizlenen aslında bu sınıfların çıkarından başka bir şey değildir. Zaten sonuçta da gelen hürriyet olmamış, antikomünizm ve gericilik olmuştur.
📖 Sayfa 68 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
İsmail Cem'e göre; "Bizde meclislerin doğuşu, her şeye rağmen toplum çıkarını da kollayan devletin, başıboş ekonomik güçler üzerindeki denetimini yıkmak anlamını taşımıştır.. Nitekim, o gün bugün meclisleri dolduranların büyük çoğunluğu, her zaman geri sosyal yapıyı savunmuş, bir anlamda Ağa-Tüccar ikilisiyle özdeşleşmiştir.
📖 Sayfa 127 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Tunaya milli kurtuluş savaşımızın ilerki günlerin anayasal yapısını da yönlendirdiğini söyler. Ona göre bu hareketin temel amacı ve sonucu "Batı medeniyetini kabul etmek"ti. Yazara göre "Türkler, batılı olmak için batı ile savaşmışlardır". Batılılaşmada, hukuk özel bir yer tutmuş, itici güç rolünü oynamıştır. Bu hukuk ideolojik bir temele dayalı olmuştur. Laiklik reformları, modern yasaların alınması vb. bunun uygulamaya konuşuyla ilgili atılımlardır.
📖 Sayfa 82 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Kurtuluşu savaşından sonraki yıllarda ortam değişti. Takrir-i Sükun kanunuyla başlayan sindirme hareketi sadece gerici güçleri değil, demokratik düşünce ve örgütlenmeleri de hedef aldı. Rejimin otoriter yanı iyice belirdi. Avrupa'da faşizmin ilerlediği yıllarda ise ülke içindeki bu olumsuz gelişme elle tutulur hal aldı. Yine bu dönemde dikkat çeken bir diğer özellik, "seçkinci" tarih ve anayasa tezlerinde, özellikle ırkçı açıklamaların anlamlı bir yoğunluk kazanmasıdır.
📖 Sayfa 39 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Mustafa Kemal 19. yüzyıl Osmanlı anayasa hareketlerinin temelinde toplumdan gelen bir itme görmüyor ve bu yoldaki girişimleri daha çok yönetici kişilerin isteklerine bağlı sayıyor. Onları bu yönde davranmaya iten etkenler ise kimi zamna "taklitçilik" duygusu, kimi zaman da dış etkilere karşı koyabilme ve yabancı devletlerin gözünü boyama güdüsüdür.
📖 Sayfa 14 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Doğan Avcıoğlu'na göre, Atatürkçülük hareketinin iki ana fikri vardır: Milliyetçilik ve çağdaş uygarlık. Milliyetçilik her alanda tam bağımsızlık demektir. Çağdaş uygarlığa ise "toplumsal devrimler"le ulaşılacaktır. Fakat Kemalist devrimin antifeodal yönü güdük kaldı. Bunun başlıca sebebi, kurtuluş yıllarından başlayarak, eşrafın siyasal alanda önemli bir oynamakta oluşudur. Bir başka engel de, tutucu bürokratların devrimci kadrolara karşı direnmesidir.
📖 Sayfa 67 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Sayı çokluğunun egemenlik demek olmadığını ve egemenliğin kullanılma şeklinin Anayasa'da çizilmiş bulunduğunu unutmamak lazımdır.
📖 Sayfa 51 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
"Tatbik eden icra eden, karar verenden daima daha kuvvetlidir."
📖 Sayfa 28 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Doğan Avcıoğlu'na göre, bazılarının sandığının tersine Sened-i İttifak "Türkiye'de ilk kamu hukuku belgesi" değil, "eşkiyalığın meşrulaştırılması'dır. Derebeyi eşkıyadır, feodal bile değil. Daha sonraki II. Mahmut reformları da Batı'nın baskısına karşı koyabilmek için "yukarıdan" aşağıya sahneye konmuştur, bunlarda tabandan gelen bir baskı yoktur.
📖 Sayfa 64 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Anayasal hareketlerimizin şeması "yukarıdan aşağıya" doğrudur. Batılılaşma sürecinin sadece biçimde kalma nedeni, buna karşı toplumun direniş göstermesidir. İnanç ve zihniyet olarak doğulu pratikleri devam ettirmemiz batılılaşma sürecinde tezatlıklar yaratmıştır.
📖 Sayfa 43 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Ticaret antlaşmalarıyla sağlanan ekonomik başarıyı Avrupa, 1856 İslahat Fermanı ile hukuki yönden pekiştirmiş olacaktır. Bu durum, ticaretle uğraşan bir Hristiyan azınlığın işine yarayacaktır.
📖 Sayfa 89 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Kemalist hareketin olumsuz ve tutucu yönü ise daha temel toplumsal reformları, örneğin toprak reformunu gerçekleştirmemesi, halk kitlelerinin serbestçe örgütlenebilme hakkını tanımaması, buna karşı açıkça cephe alması, böylece işçi ve köylüleri ezen "burjuva karakterini" ortaya koymasıdır.
📖 Sayfa 145 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Milli ve bağımsız demokratik devlet tezinin bütün sosyal ve siyasi temelleriyle belirdiği bir dönemde, milli güçlerin ve onun önderinin anayasal tezi elbette "uzlaşma ve uyum" tezleri olamazdı. Bunlar, istilacıları kovmak ve feodal kurumlan ve devleti yok etmek için, "mücadeleci" olmak zorundaydılar. Dolayısıyla M. Kemal'in ağzından dile gelen "birlik ve uyum yok, baskı ve ona karşı direnme var" şeklindeki bu tez ulusal devrim şartlarının ve bu devrimin sürekli bir yükselme gösterdiği dönemlerin tezidir.
📖 Sayfa 20 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Arsel'in tezi, anayasal gelişmelerimizin, laiklik ekseni çevresinde dönen, en idealist ve kavramsal bir açıklaması niteliğindedir. Bu yönleriyle yazarımız, uzun süre maddeci yaklaşımlarını bir yana bırakmış olan Kemalist anayasacılığın yazı kadrosunda yer alır. Ancak onun öbürlerinden ayrıldığı nokta, bu tezleri ve sadece bunları günümüzde en militanca işleyen bir anayasacı oluşudur. Söz yerindeyse, onun özelliği ya da orijinalliği, günümüzde bile klasikliğini sürdürüyor oluşundadır.
📖 Sayfa 57 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Berkes'in düşüncesinin ana doğrultusu "çağdaşlaşma", bunun da kilit kavramı din-devlet ayrımıdır. Yazarın, çağdaşlaşma olayı içersinde büyük hayranlık beslediği iki seçkin devlet adamı vardır ve bunlardan biri Osmanlı dönemindeki, öbürü de Cumhuriyet dönemindeki çağdaşlaşma atılımlarının başmimarıdır: Sultan II. Mahmut ile M. Kemal Atatürk. Her ikisi arasında da, çağdaşlaşmanın başını çekmiş olmak ve bunu hem kendilerini hem de halkı zorlayarak yapmış olmak bakımından ortak bir nokta vardır.
📖 Sayfa 69 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Ahmet Kabaklı'ya göre, Osmanlı toplumu ve devlet düzeni, büyük servetlerin özel ellerde yığılmasına engel olan bir ideal düzendi.
📖 Sayfa 100 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Arsel'e göre, Osmanlı anayasal düzeninin belirleyici niteliği şeriat üzerine kurulu oluşudur. Şeriat ise, her zaman, ekonomik ve ekonomik olmayan bir sömürünün aracı olmuştur. Geriliğin ve her türlü toplumsal kötülüğün, bu arada keyfi ve zorba yönetimin kökü de şeriattadır. Çünkü şeriat devleti daima totaliter, despotik ve keyfidir, kişiyi hep hiçe sayar. Din-devlet birliği temeli üzerine olan şeriat düzeni iktidarın ilahi ve mutlak niteliğini savunduğu gibi, gerek siyasal ve hukuki, gerekse başka alanlarda yenilikçiliğe de karşıdır.
📖 Sayfa 56 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
II. Meşrutiyet ise "Avrupalılaşma fikri ve hukukla bağlı devlet prensibi"ni son derece güçlendirmiş, gerçek bir meşruti monarşinin kurucusu, Cumhuriyete giden yolun da köprüsü olmuştur. Hürriyet, milli egemenlik, liberal ve parlamenter bir anayasa anlayışı, laiklik, meşrutiyet ve parlamentarizm gibi çağdaş kamu hukukunun temel kuramlarının bizim hukukumuza girişi bu dönemin ve 1909 Anayasa değişikliklerinin bir ürünüdür.
📖 Sayfa 44 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Tarık Zafer Tunaya'nın görüşlerinin temeli emperyalizme ve feodal yapının ürünü olan dinci-İslamcı ideolojiye karşı olma esasına dayanır.
📖 Sayfa 83 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Kemalist yöntem, önce "emperyalizmle savaş ve bağımsızlık, sonra modernleşme ve demokrasiye hazırlık" yolunda ilerlemeye dayanmıştır.
📖 Sayfa 59 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Niyazi Berkes'in düşüncesinin ana doğrultusu "çağdaşlaşma", bunun da kilit kavramı din-devlet ayrımıdır. Yazarın çağdaşlaşma olayı içersinde büyük hayranlık beslediği iki seçkin devlet adamı vardır: bunlardan biri II. Mahmut diğer ise M. Kemal Atatürk'tür. Her ikisi arasında da, çağdaşlaşmanın başını çekmiş olmak ve bunu hem kendilerini hem de halkı zorlayarak yapmış olmak bakımından ortak bir nokta vardır.
📖 Sayfa 69 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
II. Mahmut deneyinin özel önemi ise din-devlet ayrımının ilk temellerini atmış oluşudur. Bu dönem "ilk batılılaştırıcı çağdaşlaşma kapısını açmıştır". Dolayısıyla bu, "devletin demokratlaştırılmasına doğru da ilkel bir adım" sayılabilmelidir. Uluslaşma ve anayasalılaşma da köklerini bu dönemde bulur.
📖 Sayfa 72 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
M. Kemal'in genel tarih (anayasa) tezinin özü, insan toplumlarındaki siyasal ilişkilerin esas yönünün uyum (ahenk) ve iyi geçinme değil, çatışma olduğu noktasında toplanır. Bu çatışma ya da zıtlık "ezen ile ezilen" arasındadır.
📖 Sayfa 19 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Özellikle Tanzimat döneminde atılan adımlar halk isteğinin ve kitleden gelen bir itişin değil, fakat başta bulunan devlet adamlarının duydukları ıslahat ve yenileşme ihtiyacının sonucudur. Bu konuda Batılı devletlerin oynadıkları önemli rolü de ayrıca belirtmek gerekir.
📖 Sayfa 58 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Niyazi Berkes'e göre; "Tanzimat Batıcılığı, yabancı devletlere karşı mali bağımlılığa düşen, yapısında modern uygarlığa uyacak toprak, endüstri, vergi, eğitim reformları, yapmamış ya da yaptığı kadarını uygulamamış olan bir ülkede, demokrasinin gerçekleşmeyeceğini, ondan gericilik ve istibdat doğacağını ilk kez olarak tam anlamıyla göstermiştir.
📖 Sayfa 74 · Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör
Sıkça Sorulan Sorular
Anayasal Gelişme Tezleri kimin eseridir?
Anayasal Gelişme Tezleri, Bülent Tanör tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2018'de yayımlanmıştır.
Anayasal Gelişme Tezleri kaç sayfadır?
Anayasal Gelişme Tezleri, 176 sayfadır (Yapı Kredi Yayınları baskısı).
Anayasal Gelişme Tezleri'nin en ünlü sözü nedir?
“Politikacılara, siyâsi partilere ve genel oy'a güvensizlik duyan yazar, ilerici seçkinlerin, yani aydınların önderliğine bel bağlamaktadır.”