Dilin Mimarisi, Noam Chomsky'un 96 sayfalık eseridir. Orijinal adı The Architecture of Language olan kitap ilk kez 2014'te basılmıştır. Dilbilim meraklılarının Dilin Mimarisi'den seçtiği en etkileyici satırlar aşağıda.
Dilin Mimarisi'den En Beğenilen Alıntılar
İnsan dilinde en büyük kusurlardan biri, evrensel gibi görünen, son derece karmaşık olan ve formel dil denilen özel amaçlar için tasarlanmış sembolik sistemlerde asla tanımlanmayan yer değiştirme özelliğidir. Bununla kastettiğim şey, bazı öbeklerin adeta söylendikleri yerde değil de başka bir yerdeymiş gibi anlaşıldığı gerçeği. Bu, dilin evrensel bir özelliğidir ve anlam ve sesin yorumlanması açısından ciddi sonuçlar barındırır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim çok tuhaf bir etkinliktir. Sadece basit sorun larda işe yarar. Doğa bilimlerinde bile, en basit yapıların dışına çıkıldığı anda, her şey betimleyici bir hal alır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Örneğin konu büyük moleküller olunca, neredeyse tek yaptığınız şey betimlemektir. Derin bilimsel çözümleme lerin insanların sorunlarıyla, hayatlarıyla ya da birbirleriyle ilişkileriyle ilgili bir şey söylediğini sanmak bence boş bir beklentidir. Bu çıkarcı beklentinin kendisi, bir baskılama ve sömürü tekniğidir ve bundan kaçınılmalıdır.
Derin bilimsel çözümlemelerin, insanların sorunlarıyla, hayatlarıyla ya da birbirleriyle ilişkileriyle ilgili bir şey söylediğini sanmak bence boş bir beklentidir. Bu çıkarcı beklentinin kendisi, bir baskılama ve sömürü tekniğidir ve bundan kaçınılmalıdır. İnsanların, bilim insanlarının üniversite eğitimi ya da özel yöntemler olmaksızın edinilemeyecek bilgilere sahip olduklarına inanmalarının önüne geçmek elbette akademisyenlerin sorumluluğudur.
📖 Sayfa 16 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Yanıtlarla ilgili kavrayış derinleştikçe sorulan sorular da daha net hale gelir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
'Dil doğuştan gelen bir şey değildir' demek benim torunum ile bir kaya ve bir tavşan arasında hiçbir fark yoktur demektir. Bir başka şekilde ifade edecek olursak, bir kayayı, bir tavşanı ve benim tonınumu insanların İngilizce konuştuğu bir topluma koyduğumuzda, hepsi İngilizce öğrenecek demektir. Eğer insanlar buna inanıyorlarsa, o halde dilin doğuştan gelmediğine de inanıyorlardır. Yok eğer benim tonınum ile bir tavşan ve bir kaya arasında farklılık olduğuna inanıyorlarsa, o zaman dilin doğuştan geldiğine inanıyorlardır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Çok bilgili değilim ama biyogenetikçilerin beyni her şeye hükmeden merkezi bir organ olmaktan ziyade 'hareketli beyin' olarak yorumlamaları var aklımda.
📖 Sayfa 62 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Çok uzun zamandır sezgisel olarak kavranan çok önemli bir özelliği vardır dilin. Klasik bir ifade ile, dilin sınırlı araçların sınırsız kullanımını içerdiği söylenir; yani zihin kesinlikle sınırlıdır ancak her kişinin anlayıp kullanabileceği sınırsız sayıda ifade vardır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim, kavrayışımızı geliştirme işidir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
15 kişiden oluşan en küçük avcı toplayıcı kabilelerde bile, farklılaşma olacaktır. İnsanlar birbirinin kopyaları değildirler ve en ufak bir farklılık durumunda bile, bir çokdillilik türü çıkacaktır ortaya.
📖 Sayfa 53 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
...dilbilgisi betimlediği tümceleri ve onların yapısal betimlemelerini üretir; dilbilgisi, bir dilin tümcelerini 'zayıfça üretir'ken bu tümcelerin yapısal betimlemelerini 'kuvvetle üretir.' Dilbilimcinin dilbilgisinden 'üretici dilbilgisi' olarak söz ettiğimizde, bunun yalnızca o dildeki tümcelerin dilbilgisi tarafından nasıl tanımlandığını belirtmek için yeterli olduğunu kastederiz.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim mucizeler yaratma işi değildir. Bundan ziyade, kavrayışımızı geliştirme işidir. Bu görünürde (çoğunlukla yanlış bir şekilde) en basit olduğu varsayılan sorular için bile kolay bir iş değil.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Soru: Jacques Lacan'ın öznellik kuramında iddia ettiği gibi dil ile cinsellik arasında bir ilişki var mıdır?
📖 Sayfa 56 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Chomsky: Lacan'ı kişisel olarak tanırım ve söylediği tek bir kelimeyi bile hiçbir zaman anlamadım. O nedenle, bu soruyu cevaplayamam. Açıkçası onun oyun oynadığına ve çılgınlık yaptığı halde insanların onu nereye kadar ciddiye almaya devam edeceklerini görmek istediğine dair çok güçlü hislerim var. Bunun doğru olduğunu kanıtlayamam ama şüphelerim bu yönde. İyi geçiniriz, pek çok konuda konuşuruz ama bu konuda hiç konuşmadık.
Maymunların dili olup olmadığına dair on sekizinci yüzyılda yapılan canlı tartışmalar döneminde, iddialardan biri, onların dile sahip oldukları ancak bu yetilerini gösterdikleri takdirde insanların onları köle olarak çalıştıracaklarını fark edecek kadar da zeki olduklarıydı. Dolayısıyla insanlar etraftayken, sessiz kalmayı tercih ediyorlardı. Bu iddiayı hep sevmişimdir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dil edinim düzeneğiyle ilgili çokça tartışma var; ama dikkat ederseniz bunlar dil yetisinin bilişsel sistemine odaklanmıştır. Bu sistem elbette değişiyor.Dil yetisinde saklanan bilgi,yaşam süreci içinde değişir; Hintçe bilen biri İngilizce bilen birisi değildir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Biyolojik sistemler genelde ... doğa tarafından dayatılan birtakım tasarım sorunlarına bulunmuş kötü çözümlerdir. Belli bir durumda evrimin sunabildiği en iyi çözüm olsalar bile genellikle biçimsiz ve dağınık çözümlerdir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Diller bir şekilde son derece basit ve birbirlerine benzer olmalılar; aksi halde, onları edinmek mümkün değildir.
📖 Sayfa 27 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dil, biyolojik sistemler açısından oldukça gizemli ve beklenmedik özellikler taşıyor ve onu ne kadar yakından incelersek o kadar şaşırtıcı ve gizemli gibi görünüyor.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
İnsanların, bilim insanlarının üniversite eğitimi ya da özel yöntemler olmaksızın edinilemeyecek bilgilere sahip olduklarına inanmalarının önüne geçmek elbette akademisyenlerin sorumluluğudur.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Öncelikle, ciddi patolojileri bir yana bırakırsak , insan türü içindeki farklılıklar fazla değilmiş gibi görünüyor.
📖 Sayfa 17 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Binlerce yıldır, dil çalışmaları dilin özelliklerini bulmak için en azından ses-anlam ilişkilerini kullanmanız gerektiğini varsaydı. Bütün araştırmalar bunu varsayar. Ama biz şu anda tam da bu varsayımı sorguluyoruz. Yani okunabilirlik koşullarını anlamamız durumunda, ses-anlam ilişkilerinin bunların bir sonucu olduğunun düşünülebileceği olasılığını göz önüne alıyoruz.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
... dilbilgisi betimlediği tümceleri ve onların yapısal betimlemelerini üretir; dilbilgisi, bir dilin tümcelerini 'zayıfça üretir'ken bu tümcelerin yapısal betimlemelerini 'kuvvetle üretir.' Dilbilimcinin dilbilgisinden 'üretici dilbilgisi' olarak söz ettiğimizde, bunun yalnızca o dildeki tümcelerin dilbilgisi tarafından nasıl tanımlandığını belirtmek için yeterli olduğunu kastederiz.
📖 Sayfa 22 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
(Chomsky 1980:220)
Bilmediğiniz bir şeyle karşılaştığınızda, en basit varsayıma dayanırsınız.
📖 Sayfa 19 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dil edinim düzeneğiyle ilgili çokça tartışma var; ama dikkat ederseniz bunlar dil yetisinin bilişsel sistemine odaklanmıştır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Belli ses özelliklerine ve ritmik örüntülere ihtiyaç duyması duyu-motor sistemlerimizle ilgili bir olgudur.
📖 Sayfa 33 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Çok uzun zamandır sezgisel olarak kavranan çok önemli bir özelliği vardır dilin. Klasik bir ifadeyle, dilin sınırlı araçların sınırsız kullanımını içerdiği söylenir; yani zihin kesinlikle sınırlıdır ancak her kişinin anlayıp kullanabileceği sınırsız sayıda ifade vardır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim çok tuhaf bir etkinliktir. Sadece basit sorunlarda işe yarar. Doğa bilimlerinde bile, en basit yapıların dışına çıkıldığı anda, her şey betimleyici bir hal alır. Örneğin konu büyük moleküller olunca, neredeyse tek yaptığınız şey betimlemektir. Derin bilimsel çözümlemelerin insanların sorunlarıyla, hayatlarıyla ya da birbirleriyle ilişkileriyle ilgili bir şey söylemesini ummak bence boş bir beklentidir. Bu çıkarcı beklentinin kendisi, bir baskılama ve sömürü tekniğidir ve bundan kaçınılmalıdır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Derin bilimsel çözümlemelerin insanların sorunlarıyla, hayatlarıyla ya da bir birbirleriyle ilişkileri ile ilgili bir şey söylemesini ummak bence hoş bir beklentidir. Bu çıkarcı beklentinin kendisi, bir baskılama ve sömürü tekniğidir ve bundan kaçınılmalıdır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Hayvanlar dünyasında, dil yetisinin özellikleriyle benzerlikler bulmak isterseniz çok uzak da olsa bulabilirsiniz. Ancak, en benzer sistemlerin, dil bakımından hiçbir evrimsel tarihi paylaşmadığımız böceklerde ve kuşlarda bulunması ilginçtir. Görece daha yakın bir evrimsel geçmişi paylaştığımız canlılara, örneğin primatlara baktığınızda ise ilginç benzerlikler taşıyan neredeyse hiçbir şey bulamazsınız. Bu da dil yetisinin şaşırtıcı ve beklenmedik bir şekilde biyolojik olarak yalıtılmış olduğunu gösterir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Soru: Jacques Lacan'ın öznellik kuramında iddia ettiği gibi dil ile cinsellik arasında bir ilişki var mıdır?
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Chomsky: Lacan'ı kişisel olarak tanırım ve söylediği tek bir kelimeyi bile hiçbir zaman anlamadım... Açıkçası onun oyun oynadığına ve çılgınlık yaptığı halde insanların onu nereye kadar ciddiye almaya devam edeceklerini görmek istediğine dair çok güçlü hislerim var. Bunun doğru olduğunu kanıtla yamam ama şüphelerim bu yönde.
Bence daha çok edebiyat ve sanat olması gerekliliği gibi, daha çok bilim yapılmalı ve herkes bir ölçüde bunun bir parçası olmalı. Bunlar insan yaşamının zenginleştirici taraftarı ve bunlar insanlar için erişilebilir olmalı.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
İnsanlar varmış gibi davranabilir ve konuyu karmaşıkmış gibi gösterebilirler; bu entellektüellerin işidir.Ancak işin gerçeği,anlaşılan şeylerin son derece yüzeysel olduğudur; bunlara ulaşmak da zaten çok kolaydır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim çok tuhaf bir etkinliktir. Sadece basit sorunlarda işe yarar.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Anlam ifadelerine erişebilen sistemlere 'kavram-niyet' sistemleri denir. 'Niyet' (ya da amaçsallık) geleneksel felsefeye ait olan ve 'bir şey hakkında olma' ilişkisini anlatmak için kullanılan bir terimdir: İfadeler bir şeylerle ilgilidir. Çoğunlukla gizemli olan bu 'kavram-niyet' sistemi, düşüncelerinizi ifade etmek, dünya hakkında konuşmak gibi dille yaptığınız şeyleri yapmanızı sağlayan ifadelerin bazı özelliklerine giriş yapabilen bir sistemdir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
İnsan dili, nesnelerin mükemmel bir şekilde tasarlanmış olduğunu gösterme çabalarının pek de net olmayan nedenlerle başarılı olduğu cansız nesneler alemine ilişkin incelemelerde bulduğumuz şeylere daha çok benziyor.
📖 Sayfa 48 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dilde de adalette de ifadesini bulan şey, toplumun vicdanıdır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bilim mucizeler yaratma işi değildir. Bundan ziyade, kavrayışımızı geliştirme işidir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Mutasyon beyni tekrar düzenledi ve aslında bir primat beyni olan nesneye bir dil organı ekledi.Bu, kelimesi kelimesine doğru olduğu düşünülmemesi gereken bir hikaye.Ancak,dil dahil diğer evrimsel süreçlerle ilgili anlatılan pek çok masaldan daha gerçek olabilir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Herhangi bir gelişim sürecini ele alalım; bir embriyoda kanatların değil de kolların gelişmesi ya da insanların belli bir yaşta ergenlik geçirmeleri gibi. Biri, bunun deneyimlerin bir sonucu olduğunu iddia etse, insanlar ona güler ya da biri çıkıp bir çocuğun akran baskısı ('Onlar yapıyorsa ben de yaparım!') gibi bir sebepten ergenlik yaşadığını iddia etse, insanlar bunu gülünç bulur. Ama bu, dilin gelişiminin deneyimlerin bir sonucu olduğu inancından daha gülünç değildir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dil yetisi tarafından edinilen farklı durumların (yani farklı dillerin), yalnızca yüzeysel anlamda birbirinden farklı olduğu ve bunların ortak bir dil yetisi tarafından belirlendiği konusunda kendimizden emin olabiliriz. Buna inanma nedenimiz çok açık. Edinim için gerekli deneyim, açıkçası çok kısıtlı. mevcut deneyimi irdeleyebiliriz; ona bakabilir ve ne olduğunu görebiliriz. Bu dil deneyiminin, mevcut bir ortak yapıyı değiştirmekten başka bir şey yapma konusunda çok sınırlı ve bölük pörçük olduğu açıktır.*
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Hayvanlar dünyasında, dil yetisinin özellikleriyle benzerlikler bulmak isterseniz çok uzak da olsa bulabilirsiniz. Ancak, en benzer sistemlerin, dil bakımından hiçbir evrimsel tarihi paylaşmadığımız böceklerde ve kuşlarda bulunması ilginçtir. Görece daha yakın bir evrimsel geçmişi paylaştığımız canlılara, örneğin primatlara baktığınızda ise ilginç benzerlikler taşıyan neredeyse hiçbir şey bulamazsınız. Bu da dil yetisinin şaşırtıcı ve beklenmedik bir şekilde biyolojik olarak yalıtılmış olduğunu gösterir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Dil yetisinin en temel özelliklerinden biri kesintili sonsuzluk özelliğidir.
📖 Sayfa 60 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Beni duyabiliyor musunuz? Belki duyamıyorsunuz. (Dinleyicilerin bir kısmı): Hayır 'Hayır' dediğinize göre duyabiliyorsunuz.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
'Fibonacci serileri' denilen matematiksel serileri düşünün mesela.Doğada her şeyde karşımıza çıkıyor; nedenini kimse bilmiyor.Bir ayçiçeğini alıp incelediğinizde, farklı yönlere giden sarmallardan oluştuğunu görürsünüz.Yanyana olan sarmallardaki kısımların sayısı Fibonacci serilerinde arka arkaya gelen sayılar gibi birbirlerine bağlılar.
📖 Sayfa 58 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Belli ses özelliklerine ve ritmik örüntülere ihtiyaç duyması duyu-motor sistemlerimizle ilgili bir olgudur. Eğer bir ifadenin bu tip özellikleri yoksa, duyu-motor sistemi onu 'okuyamaz', algılayamaz, dışarıya çıkaramaz.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
[Bizdekine] en benzer sistemlerin, dil bakımından hiçbir evrimsel tarihi paylaşmadığımız böceklerde ve kuşlarda bulunması ilginçtir. Görece daha yakın bir evrimsel geçmişi paylaştığımız canlılara, örneğin primatlara baktığınızda ise ilginç benzerlikler taşıyan neredeyse hiçbir şey bulamazsınız. Bu da dil yetisinin şaşırtıcı ve beklenmedik bir şekilde biyolojik olarak yalıtılmış olduğunu gösterir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Bir maymunun doğumundan sonraki birkaç haftada örüntülü görsel uyartı almasını engellerseniz,görme sistemi bozulmaya başlıyor. Ya o dönemde örüntülü uyartıları alacak ya da çalışmayacak.İnsanlar söz konusu olduğunda,çift göz mercekli görüntüyü alabilmeniz için dört aylık olmadan önce yeterli uyartıyı almanız gerekiyor, yoksa bu görüntüyü hiç alamazsınız.Bilinen bütün biyolojik özelliklerin harekete geçirilmeleri gereken bir dönem var.Bu dönem geçtiğinde, onu harekete geçirme yetisi düşüyor ya da belki de ortadan kalkıyor.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Anlam ifadelerine erişebilen sistemlere 'kavram-niyet' sistemleri denir.
📖 Sayfa 23 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Her 'dil ifadesi' birtakım özelliklerin toplamıdır. Bunun teknik ifadesi, dilin 'sonsuz sayıda ifade üreten bir sistem' olduğudur.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
'Dil doğuştan gelen bir şey değildir' demek benim torunum ile bir kaya ve bir tavşan arasında hiçbir fark yoktur demektir. Bir başka şekilde ifade edecek olursak, bir kayayı, bir tavşanı ve benim torunumu insanların İngilizce konuştuğu bir topluma koyduğumuzda, hepsi İngilizce öğrenecek demektir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Anlam ifadelerine erişebilen sistemlere "kavram-niyet" sistemleri denir. 'Niyet'( ya da amaçsallık), geleneksel felsefeye ait olan ve bir şey hakkında olma ilişkisini anlatmak için kullanılan bir terimdir: ifadeler bir şeylerle ilgilidir. Çoğunlukla gizemli olan bu kavram-niyet sistemi, düşüncelerimizi ifade etmek, dünya hakkında konuşmak gibi dille yaptığınız şeyleri yapmanızı sağlayan ifadelerin bazı özelliklerine giriş yapabilen bir sistemdir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Buna bazen 'öğrenme' deniyor; ama bu 'öğrenme' diye adlandırılabilecek şeylerden daha çok bir 'gelişim' süreci olduğu için, bu terimi kullanmak oldukça yanıltıcıdır.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
“Maymunların dili olup olmadığına dair on sekizinci yüzyılda yapılan canlı tartışmalar döneminde,iddialardan biri, onların dile sahip oldukları ancak bu yetilerini gösterdikleri takdirde insanların onları köle olarak çalıştıracaklarını fark edecek kadar da zeki olduklarıydı.”
📖 Sayfa 79 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Ben dahil, dil üzerine çalışan herkes 'diller arasındaki farklılıklara' odaklanır. Eğer böyle yapılmasaydı, hangi dile bakıyorsak onun doğuştan geldiği sonucuna varırdık; bu da elbette dil yetisiyle ve dilin edinimiyle ilgili pek çok sorunu 'çözerdi'
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
''Zenginliğin ve gücün az sayıda insanın elinde birikmiş olduğu ve kararlan bu insanların verdiğini söylemek yeni bir
📖 Sayfa 53 · Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
şey değil. Onlar kararlarını piyasa değeri açısından beklentilerine göre veriyorlar. Bu toplumsal kararlan vermenin son derece akıldışı bir yöntemi. Bu tip kararlar, bütün
kararlar gibi, kaynakların nasıl kullanılması gerekliğiyle
ilgili düşüncelere dayanan toplumsal kararlar olmalıdır. ''
Maymunların dili olup olmadığına dair on sekizinci yüzyılda yapılan canlı tartışmalar döneminde, iddialardan biri, onların dile sahip oldukları ancak bu yetilerini gösterdikleri takdirde insanların onları köle olarak çalıştıracaklarını fark edecek kadar zeki olduklarıydı. Dolayısıyla insanlar etraftayken, sessiz kalmayı tercih ediyorlardı. Bu iddiayı hep sevmişimdir.
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky
Sıkça Sorulan Sorular
Dilin Mimarisi kimin eseridir?
Dilin Mimarisi, Noam Chomsky tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2014'te yayımlanmıştır. Türkçeye İsa Kerem Bayırlı çevirmiştir.
Dilin Mimarisi kaç sayfadır?
Dilin Mimarisi, 96 sayfadır (Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi baskısı).
Dilin Mimarisi'nin en ünlü sözü nedir?
“İnsan dilinde en büyük kusurlardan biri, evrensel gibi görünen, son derece karmaşık olan ve formel dil denilen özel amaçlar için tasarlanmış sembolik sistemlerde asla tanımlanmayan yer değiştirme özelliğidir. Bununla kastettiğim şey, bazı öbeklerin adeta söylendikleri yerde değil de başka bir yerdeymiş gibi anlaşıldığı gerçeği. Bu, dilin evrensel bir özelliğidir ve anlam ve sesin yorumlanması açısından ciddi sonuçlar barındırır.”