Evelyn Reed'in 1994'te yayımlanan Kadının Evrimi I adlı eseri, Antropoloji-Etnoloji türünün önemli örneklerindendir. Şemsa Yeğin çevirisiyle Payel Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Bu bölüm, kitaptan en çok alıntılanan sözlere ayrılmıştır.
Kadının Evrimi I'den En Beğenilen Alıntılar
Gerekli eşyalar arasındaysa yiyecek ve içecekleri taşıma, pişirme, sofraya koyma ve saklamada kullanılacak fıçı ve kaplar sayılabilir. Çevrede bulunan malzemeye göre bu kaplar tahta, ağaç kabuğu, lif, deri, vb. şeylerden yapılıyordu; sonunda kadınlar kili ateşte sertleştirerek çanak ve çömlek yapmayı öğreninceye dek...
📖 Sayfa 150 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Ateşten çeşitli işlerde yararlanılacağının anlaşılması bile kadınların emek etkinliklerinin bir sonucudur. Kadınlar ateşi ilk kez kazma çubuğunun ucunu sertleştirmede kullanmışlar, bundan sonra da bulgularını geliştirerek ateşin kullanım alanını genişletmişlerdir.
Gerçek anlamda ana-bakımı memeli hayvanlarda başlar. Yavrunun hızla olgunlaştığı ve yalnızca kısa bir süre için bakım gerektirdiği ot yiyen hayvanlarda ana-bakımı en az gelişmiş düzeydedir. Yavruların daha uzun bir bebeklik dönemi yaşadığı etoburlarda ana-bakımının ot yiyenlerden daha gelişmiş olduğu görülmektedir.
📖 Sayfa 75 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"İkincil bir kültürel nedenle etyemez olmamışlarsa, bilinen bütün insan ırklarının yiyecekleri arasında büyük oranda et bulunmaktadır. Diyebiliriz ki ,et yemek, insanoğlu kadar eskidir. Doğa yasalarına göre etyemez olmamız gerekirdi. Çünkü gerçek etoburlarda gelişen dişlerden yoksunuz. , öte yandan otoburlar gibi uzun bağırsağa sahip değiliz."
📖 Sayfa 49 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Açlık, doğal evrimin ortaya çıkardığı organik bir olgudur ve canlı türlerini, bu gereksinmeyi karşılamak üzere harekete geçmeye iter. Bu, iki biçimde kendini gösterir: yiyeceğe karşı duyulan açlık, çiftleşmeye karşı duyulan açlık. Bu dürtülerle güdülen hayvanlar, her iki açlığı da doyurmak üzere kendilerine en yakın kaynakları ararlar. Yalnızca tek bir türde, insan türünde, varlığı sürdürme, bu iki biyolojik gereksinmeye egemen olan toplumsal denetime bağımlı hale gelmiştir.
📖 Sayfa 45 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Eyy rahmi kanayan kadın, öyle zararlı bir şeysin ki
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Bütün doğa senden bir perdeyle ayrılmalı sımsıkı
Kadınların aslında etkileyici olan emek tarihleri, bu emeğin, "evişi" olarak tanımlanmasıyla çarpıtılmıştır. Bu alışılagelen tanımlama, ilkel kadının, bugünkü ev kadınları gibi bir evin ufak tefek işleriyle oyalandığı, birbirinden soyutlanmış halde yaşadığı ve toplumsal üretime katılmadığı izlenimini vermektedir. Gerçeklikte durum bunun tümüyle tersidir.
📖 Sayfa 166 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İnsan tribülerinin yerleştiği her yerde, kadınlar, yapılabilecek ilk işin, o yörenin ürününü büyük ölçüde üretmek olduğunu yavaş yavaş öğrenmişlerdir.
📖 Sayfa 149 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kadınlar çalışmaya böylesi bir alçakgönüllülük içinde başladığından, yaptıkları işi yalnızca "el sanatı" diye tanımlamak gelenek haline gelmiştir. Ancak, makinelerden önce, her şey elle yapılmaktaydı. Fabrikalar ve loncalardan önce bütün üretim evlerde -yani birey evlerinde değil topluluğun evinde- yapılıyordu. Bu başlangıçlar olmasaydı, ne ortaçağın loncaları varolabilir, ne de daha sonraki evrede, çağdaş makineleşmiş sanayi gelişebilirdi.
📖 Sayfa 167 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"..eğer insanlarda, kandaşla cinsel ilişkiye karşı güdüsel bir engel doğuştan vardıysa, neden böyle ilişkileri yasaklayan katı bir yasa ortaya atmak gerekli oldu?"
📖 Sayfa 29 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Tıp" ya da "ilaç" (medicine) sözcüğü "bilgi" ya da "akıl" - "zeki kadın"ın aklı anlamına gelen bir kökten üretilmiştir. Mitolojiye göre çeşitli otlarla hastalıkları iyileştirici büyüler yapan "büyücü kadın" Medea'nın adı da aynı kökten gelmektedir.
📖 Sayfa 153 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Yabanıl tribülerin yaşamından ögrenilecek derslerden biri, bir toplulugun düzeni sağlayacak polis memurlarına gerek göstermeden nasil yaşadığıdır.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Elinde sizin silahlarınızı tutan bir adama karşı onun silahlarıyla saldıramazsınız,
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Kadınla erkek, iki ayrı türmüş gibi birbirlerinden habersiz, birbirini tanımıyor. (...) Kadın ve erkek. salt cinsleri nedeniyle birbirlerine karşı tabu olma gizilgücünü taşıyor."
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kadınlar daha küçük yaştan, büyük yükler taşımaya alıştırılırlar.
📖 Sayfa 165 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Doğa yasalarına göre, etyemez olmamız gerekirdi. Çünkü gerçek etoburlarda gelişen dişlerden yoksunuz, öte yandan otoburlar gibi uzun bağırsağa sahibiz.
📖 Sayfa 49 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İster tekeşli, ister çokeşli olsun, evlilik kurumunu tarihöncesinde aslında varolmadığı bir dönemde varmış gibi göstermek, cinsler arasında görülen gerçek ilişkilerin yanlış yorumlanmasına yolaçar. Yabanıl toplumda erkek, kadının yalnızca arada bir ya da geçici olarak ilişki kurduğu cinsel arkadaşı oluyordu.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Totem yasalarına göre, bir erkek kendi toteminin akraba kümesinden olan hiçbir kadınla çiftleşemez. Yiyecek yasasına göre de, bir kimse, totem-akrabası olan hayvanları öldürmek ya da onları yemek hakkına sahip değildir.
📖 Sayfa 45 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Phlliys Jay'in dişi primattan söz ederken belirttiği gibi, 'Cinsel etkinliği yalnız ve yalnız dişi başlatır; dişinin çağrısı olmaksızın erkek dişiye yaklaşamaz.' ... Bu demektir ki doğadaki hayvanlar arasında ırza geçme olayı yoktur. Erkekler olgunlaşmamış ya da cinsel istek sergilemeyen dişilerle ilişkide bulunmaya kalkışmazlar."
📖 Sayfa 93 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kadınların toprağın işlenmesi ve yenecek bitki ve köklerin aranması yönündeki etkinlikleri, onların ilkel insanlar arasında olağanüstü yaygın olan bitkibilimsel alanda uzmanlaşmasına yol açtı. Otlardaki maddeleri ilk onlar tanıdı, dolayısıyla ilk hekimler onlardı.
📖 Sayfa 152 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Taş çağı insanında iki özgün değişiklik görüyoruz; ölü gömme alışkanlığı giderek artarken yamyamlık azalıyor."
📖 Sayfa 51 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"(...) zekâ yaşamın sorunlarını tanıma ve çözümlemeyle kendini gösterir."
📖 Sayfa 296 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Bir tabunun yetkesi, başka hiçbir yasaklamanın yetkesine benzemez. Bu konuda düşünülmez, akıl yürütülmez, tartışma yapılmaz. Tabu demek, düpedüz, varlığı kabul edilen, kendisinden korkulan bir tehlikenin gölgesi altında bir "yapmayacaksın" buyruğudur. Yasaklamaya uymama hareketinin istemeden ya da iyi niyetle yapılmış olmasının hiçbir anlamı yoktur, tabuya karşı gelenin övgüye değer amaçları ya da bilgisizliği sonucu değiştirmez, yapılan hareketin hoşgörüyle karşılanmasını sağlamaz.
📖 Sayfa 42 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Avcılar ve yiyecek toplayıcılar arasında savaş pek görülmez. Kaldı ki, çoğu, savaş fikrini bir türlü kavrayamamaktadırlar.(...) Hâttâ, bir toplumsal bağ olan ve ilkel toplumda "barış" sözcüğüyle aynı anlama gelen akrabalık ilişkisinin yaygınlaşmasıyla savaş tümden yasaklanmıştır.
📖 Sayfa 279 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Dişilerde bulunan besleme, büyütme ve eğitme güdüsü, hayvanların dürtülerini değiştirmede ve giderek bu güdüleri toplumsallaşmış davranışlar halinde geliştirmede başı çekmelerine olanak sağlamıştır.
📖 Sayfa 73 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İnsanoğlu, yani daha doğrusu kadınlar, uygun bitkiler ve onların işlenmesi için uygun yöntemler bulmak zorunda olmaktan başka, toprağı kazmak, ürünleri toplayıp bir yere yığmak, bunları yiyecek haline sokmak için de özel aletler yaratmak durumundaydılar.
📖 Sayfa 148 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Yaşam yolu dikenlidir, çenesi düşük kişilerin fısıldaşması, hakikati zehirleyebilir...
📖 Sayfa 263 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Bize göre anne, çocuk doğuran bir kadındır;doğuruncaya dek ve doğurmadıkça anne olamaz.İlkel toplumdaysa, analık,dişi cinsin bir toplumsal işlevidir; dolayısıyla bütün kadınlar, topluluğun olgusal ya da gizil (anneleri) dir.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Buhara'da kadınlar doğum yaptıktan sonra kırk gün kirli sayılırlar ; o varsayılan kirlilik sürecinde Tanrı'ya dua etmeye bile kalkışamazlar.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Anaerkillikten ataerkilliğe geçiş döneminde, daha önce kadın olan tanrıların bile yerini erkekler aldı.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Toplumsal olarak genetik akraba diye tanımlanan herhangi bir kişiyle çiftleşmek yasaktır. Böyle yasak bir çiftleşme, kandaşla cinsel ilişki demektir.
📖 Sayfa 40 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kandaşla cinsel ilişki tabuları bütün halklar arasında yaygındır, çünkü bu cinsel birleşme, en uygar halklara olduğu gibi en ilkel halklara göre de iğrençtir.
"İlk çiftçi ve sanayiciler kadındı; ilk bilim adamı, doktor, hemşire, mimar ve mühendisler, kadındı; ilk öğretmen, ilk sanatçı, dilbilimci ve tarihçiler kadındı. Yalnızca mutfak ve çocuk bakımevleri değil, yeryüzündeki ilk fabrikalar, laboratuvarlar, klinik, okul ve diğer toplumsal merkezler de kadınlar tarafından yönetilmiştir."
📖 Sayfa 172 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
tüfeğin yörelerinde gelmesine dek, hiçbir kıyım olayına rastlanmıyor.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Çağdaş evliliğin en temel özelliği, kocanın karısını denetleyebilmesidir."
📖 Sayfa 179 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
(...) ilkel halklarda, yöneticilere kendini aşağılayıcı biçimde boyuneğme kavramı ya da anlayışı yoktu.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İlkel insana göre kendi dışındaki bütün insanlar iki sınıfa ayrılır : Kendisinin yaşamını kutsal sayanlar ve saymayanlar . Bunlardan ilki kendi yoldaşlarıdır , ikincisi yabancılar dolayısıyla gizli düşmanlar .
📖 Sayfa 228 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Tarihte ilk hekimler,aslında kadındı."Kadınların toprağın işlenmesi ve yenecek bitki ve köklerin aranması yönündeki etkinlikleri,onların,ilkel insanlar arasında olağanüstü yaygın olan bitkibilimsel alanda uzmanlaşmasına yolaçtı.Otlardaki maddeleri ilk onlar tanıdı, dolayısıyla ilk hekimler onlardı".
📖 Sayfa 158 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"(...) bilgisizlik, bu korkunun büyüklüğünü artıran güçlü bir öğedir."
📖 Sayfa 140 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Yeni Güney Galler'de acemi gençler, deneme sürecince, bir kadına ne bakabilir, ne de onunla konuşabilir; bu süreden sonra bile, bir kadının bulunduğu yerde, ağzını örtüyle kapamak zorundadır..."
📖 Sayfa 125 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kadınlar mısır ektiklerinde bir dalda iki, üç mısır çıkmaktadır.... Neden? Çünkü kadınlar, çocuk üretmeyi biliyorlar, mısırı, filizlenip gelişecek biçimde ekmesini biliyorlar. Bu durumda bırakıyoruz onlar eksin; biz onlar kadar çok bilmiyoruz ki.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Ateş her şeyden önce soğuktan korunmayı ve etobur hayvanların gece saldırısına karşı korunmayı sağladı." Ateş, "ister mağarada ister açık alanda olsun, belli bir yerleşme yerinin güvenilir bekçisiydi," bu da insanların yerleşme yerlerini "hayvanların egemenliğinde bulunan alanlara ve serin yaylalara, soğuk kuzey topraklarına yaymalarına" olanak sağladı.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Cinsel itkinin doğayı acımasızlık çığlıklarıyla dolduran bir olgu olabileceğini söylemek, sevgi ilahileriyle dolduracağını söylemekten daha uygundur."
📖 Sayfa 87 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Ateşten çeşitli işlerde yararlanılacağının anlaşılması bile kadınların emek etkinliklerinin bir sonucudur. Kadınlar ateşi ilk kez kazma
📖 Sayfa 150 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
çubuğunun ucunu sertleştirmede kullanmışlar, bundan sonra da bulgularını geliştirerek ateşin kullanım alanını genişletmişlerdir."
"Cinsellik, insanın evriminde çok önemli bir rol oynaması nedeniyle çok büyük, ama aynı zamanda doyurulmaması halinde en yıkıcı ve bölücü insan tutkularını harekete geçiren bir güçtür."
📖 Sayfa 115 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Uygar dünyanın, ahlak konusunda onlara öğretecek bir şeyi yoktur, çünkü onlar, ahlaktan hiç söz etmemekte, ama ahlakın içinde yaşamaktadır.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İlkel savaşma dizgesine genellikle savaş, savaşanlara da savaşçı denilmesine karşın, çağdaş ordu ve savaşlarla bu kavgaların ortak yanı yok denecek kadar azdır. Birçok insanbilimci, gerçek anlamda savaşın, tarihin ileriki evrelerinde görülen bir gelişme olduğuna işaret etmişlerdir.
📖 Sayfa 278 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Tüketim ve kırıp dökme, sözcüğün tam anlamıyla, sınırsız. Bazı potlaç dizgelerinde, insan varını yoğunu elinden çıkarmak ve hiçbir şeye sahip olmamak için büyük çaba harcıyor. (...)Rekabet ve düşmanlığın belirli ilkeleri var. (...) Her şeye bir zenginlik savaşıymış gözüyle bakılıyor.(...) Fıçılarla balina yağı, evler, binlerce battaniye yakılır; çok değerli bakır eşya ezilip denize atılır; bunu yapmadaki amaç rekabeti kırmak ve düşmanlığı ortadan kaldırmaktır.(...) Görülüyor ki böyle bir dizgede, büyük servetler sürekli olarak tüketilmekte ve başka ellere geçirilmektedir.
📖 Sayfa 277 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İlkel insanların, kadınlara, çocuk büyütmedeki güçlerinin yanısıra, yiyecek yetiştirmede de gizemli güçlere sahip kişiler gözüyle bakmalarına şaşmamak gerekir. Crawley, Orinoco Yerlilerinin, bunu bir din görevlisine şu sözlerle açıkladıklarını yazıyor:
📖 Sayfa 148 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Kadınlar mısır ektiklerinde bir dalda iki, üç mısır çıkmaktadır; manyok ektiklerinde, bir ocaktan iki, üç sepet manyok kökü çıkar; her şey, böylece çoğalır. Neden? Çünkü kadınlar, çocuk üretmeyi biliyorlar. Bu durumda bırakıyoruz onlar eksin; biz onlar kadar çok bilmiyoruz ki."
Yalnız primatlar değil bütün dişi memeliler, doğum yapma ve yavrularına bakma döneminde tek başına kalma, bir yere kapanma gerek sinmesi duyuyorlar. Bu dönemlerde, ana bütün yaşamı boyunca olduğu gibi, genel olarak hiçbir erkekten yardım görmeden kendi karnını doyuruyor. Bir erkek, dişinin yuvasının yakınına arada bir yiyecek getirse de bu, tümüyle rastlantısal bir durumdur ve dişinin salt kendine güvenme duygusunu değiştirmez.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Aslında, yabanıl toplumda ne tekeşli ne de çokeşli evlilik yoktu. Bir erkek nasıl ki, eşinin cinsel etkinliklerini denetleyemezse, bir kadın da erkeğin etkinliklerine kısıtlamalar koyamazdı.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"W. Robertson Smith'e göre, insan yaşamının kutsal niteliği kavramı, insan yaşamının kutsal olduğunun kabul edilmesinden değil, gerek hayvan ve gerek insan olan bütün 'akrabaları' koruyan totemci tabuların varlığından kaynaklanmaktadır."
📖 Sayfa 63 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Cinsellik evrimindeki en korkunç değişiklik, insanlar dünyasında, cinselliğin sevgi ve sevecenlik duygularıyla birleşerek üretme işlevlerinden başka ve yeni boyutlar kazanmasıyla olmuştur.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Toplumumuzun kadının gelişmesi yoluna ciddi engeller koymada, onun çocuk doğurma yetisinden yararlandığı yadsınmaz bir gerçektir. Ancak çocuk doğurmanın bir «eksiklik olarak sunulması bir ölçüde yeni  tümüyle toplumsal bir olgudur.
📖 Sayfa 73 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Üretme ve doğurma, insan toplumunun üzerinde yükseldiği iki temel taştır. İnsanlar, emek aracılığıyla yaşamın gereklerini sağlar, doğurma yoluyla yeni yaşamlar yaratırlar. Ancak bunlardan yalnızca bir tanesi yalnız ve yalnız insana özgü bir etkinliktir. Doğurma, insanların hayvanlarla paylaştığı bir doğal işlevdir; üretimse, yalnızca insanlar tarafından edinilmiş bir etkinliktir. Dolayısıyla aletlerin yapılması ve kullanımı, insan toplumuyla hayvan varlığı arasındaki büyük ayırıcı çizgiyi çizmektedir.
📖 Sayfa 144 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Kadınlar ev ve aile içinde dar ve bağımlı bir yaşam sürmek duru munda bırakılırken erkeklerin toplumsal ve kültürel yaşamın her alanında başat noktalarda bulunmaları, bu durumu haklı çıkarmak üzere yapay bir nedenin ortaya atılmasına olanak sağladı. Kadının toplumda aşağılanmasına neden olarak biyolojik yapısındaki eksiklikler gösterildi. Çocuk doğurma, dişi cinsin önünde sonsuza dek duracak olan bir engel ve onun ikinci cins olmasının nedeni olarak sunuldu.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Doğadaki hayvanlar arasında ırza geçme olayı yoktur. Erkekler olgunlaşmamış ya da cinsel istek sergilemeyen dişilerle ilişkide bulunmaya kalkışmazlar.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Yabanıl reislerin gerçek rolü, onları, servet, rütbe zor kullanma yetkisine sahip ataerkil yöneticiler olarak gösteren sayısız kişi tarafından çarpıtılmıştır. Ne var ki, ilkel halklarda, yöneticilere alçakça boyuneğme kavramı ya da anlayışı yoktu.
📖 Sayfa 209 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
"Başka etkenler dikkate alındığı sürece, cins boğa, yarış atı ve cins köpek gibi eşsiz ölçüde yüksek nitelikte hayvanlar üretmede soy içi üreme genellikle en iyi sonuç veren yöntemdir."
📖 Sayfa 26 · Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
İlkel bir Sami Tanrısı olarak ortaya çıktığı söylenen Babil ya da Asur tanrıçası İştar, daha sonra erkek olarak düşünülmüştür. "Toplum anaerkil düzenden ataerkile geçince" tanrıça dişiyken erkek olmuş, İştar, Aştar diye anılmıştır
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
...Bunlar, çaresiz eş ve çocuklara yiyecek ve barınak sağlamak için bir babanın kaçınılmaz olduğunu söylemektedirler. Anaerkil klan döneminde, erkekler av ve savaşla uğraşırken kadınların topluluğun bütün üyeleri için yaşamın gereklerini üreten temel kişiler olduğunu, emek tarihlerinin bunu gösterdiğini görememektedirler.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Uygarlık" kendi kendisini yaratmış değildir; yaşamak için gerekli araçlarını üretirken kültürel bir üstyapıyı da üreten insanların yaratımıdır uygarlık. Bu süreçte temel öğe, kadın cinsidir. Çünkü, insanı, analar tarafından beslendiği ve korunduğu bebeklik döneminden başlayarak "tehlikelerden uzak tutan, giydiren, doyuran ve avutan" kadın cinsidir.
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed
Sıkça Sorulan Sorular
Kadının Evrimi I kimin eseridir?
Kadının Evrimi I, Evelyn Reed tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1994'te yayımlanmıştır. Türkçeye Şemsa Yeğin çevirmiştir.
Kadının Evrimi I kaç sayfadır?
Kadının Evrimi I, 352 sayfadır (Payel Yayınları baskısı).
Kadının Evrimi I'nin en ünlü sözü nedir?
“Gerekli eşyalar arasındaysa yiyecek ve içecekleri taşıma, pişirme, sofraya koyma ve saklamada kullanılacak fıçı ve kaplar sayılabilir. Çevrede bulunan malzemeye göre bu kaplar tahta, ağaç kabuğu, lif, deri, vb. şeylerden yapılıyordu; sonunda kadınlar kili ateşte sertleştirerek çanak ve çömlek yapmayı öğreninceye dek... Ateşten çeşitli işlerde yararlanılacağının anlaşılması bile kadınların emek etkinliklerinin bir sonucudur. Kadınlar ateşi ilk kez kazma çubuğunun ucunu sertleştirmede kullanmışlar, bundan sonra da bulgularını geliştirerek ateşin kullanım alanını genişletmişlerdir.”