Claude Levi-Strauss'un 1968'de yayımlanan Yaban Düşünce adlı eseri, Antropoloji-Etnoloji türünün önemli örneklerindendir. Tahsin Yücel çevirisiyle Yapı Kredi Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Yaban Düşünce'yi okuyan herkesin işaretlediği sözler, aşağıda bir arada.
Yaban Düşünce'den En Beğenilen Alıntılar
"1921'de yaptığımız gezinin bitki bilimcisinin toplayıp da adlarını öğrenmek istediği adsız ("yararsız") "kötü otlar"a gösterdiği ilgi (onlara göre tam bir budalalıktı bu) karşısında ... Markiz adalarındaki dostlarımın attığı kahkahaları hâlâ anımsarım."
📖 Sayfa 26 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Örneğin buzların erime döneminde doğmuş bir çocuk için,
📖 Sayfa 214 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Suların-sürüklediği-buz-parçası
Yaşam deneyim demekti, tam ve kesin anlamla yüklü deneyim.
📖 Sayfa 26 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Kişi insanları incelemek istediği zaman yakınına bakmalıdır; ama insanı incelemek için gözlerini uzaklara çevirmesi gerekir.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Erkekler kadınlardan, erginler erginleşmemişlerden, kutsal dindışından üstün; ne var ki, bütün üstün ögeler, açlık, yalnızlık ve tehlike mevsimi olan yağmur mevsiminin benzeşikleri olarak sunulmuş; aşağı ögelerse, bolluğun egemen olduğu ve kutsal töremlerin düzenlendiği kurak mevsimin benzeşikleri.
📖 Sayfa 120 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... felsefe daha çok kavram ya da sözcük düzleminde kalan bir cambazlık, belki usu geliştiren, ama gerçek düşünceyi kurutan bir etkinlik olmaktan öteye geçmez o dönemde, istenince otobüsün tramvaydan, istenince tramvayın otobüsten daha üstün olduğunu kanıtlamayı sağlayan bir anahtar, her kapıyı aynı biçimde açan bir "maymuncuk" verir kişinin eline; göndergenin ortadan kalktığı, gösterenin hiçbir gösterilene bağlanmadığı, gerçek kaygısının yerini becerinin aldığı bir alıştırmadan öte bir şey değildir.
📖 Sayfa 11 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... cinsel ilişki, hayvansallık, vb. "kutsala saygısızlık" töremleri diye adlandırılan töremlere benzer.
📖 Sayfa 267 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
İnsanlar, aralarında bütünleyicilik ve iş birliği bağıntıları kurabilmek için, (iş bölümü ve uzmanlaşmayı bilmedikleri sürece) esilenebilecekleri biricik nesnel örnekçe olan doğa düzeninde gerçek bir çeşitlilik arayarak bu tuzaktan kurtulmaya çalışmışlardır.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... gerçek totem yoktur*: bireysel hayvan gösteren işlevi görür, kutsal nitelikse, ona ya da "görüntüsel gösterge"sine değil, ayrım gözetilmeksizin yerini tuttukları gösterilene bağlanır.
📖 Sayfa 282 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Bir ülkenin hayvanlar topluluğuna ilişkin yerli terimlerinin anısını saklamak yalnız bir saygı ve dürüstlük edimi değil, aynı zamanda bilimsel bir görevdir de.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... kişi adları "ölümü, kederi, yoksulluğu, komşuların birbirine ettiği kötülüğü" anıştırır. Ama bunun nedeni "adı veren kişinin kendini özne değil de nesne: başkalarının çekememezlik ve kinlerinin kurbanı olarak görmesi"dir. Başkalarınca oluşturulmuş bulunan kendi imgesini çocuğun üzerine yansıtan bu ruhsal edilgenlik, anlatımını dilbilimsel düzlemde bulur: "... Lunyoro dilinde 'yitirmek' ve 'unutmak' fiilleri, öznenin yeri unutulmuş olan şeye, nesnenin yeri de unutan kişiye verilerek kullanılır. Yitiren ya da unutan kişi nesnelere etkimez, nesneler ona etkir..."
📖 Sayfa 216 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Çünkü, işler birer "toplumsal tür" oluşturur, ama kadınlar farklı kesim ya da alt kesimlerden gelmekle hep aynı doğal türün malı olmaktan çıkmaz. Gerçeğin insanların imgelemine kurduğu tuzak da buradadır işte.
📖 Sayfa 153 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Doğa ile kültür, aralarında biçimsel bir benzerlik bulunan iki farklılık dizgesi olarak düşünüldüğü zaman, her alanın kendine özgü dizgesel niteliği öne çıkarılmış olur. Toplumsal öbekler birbirlerinden seçilir, ama aynı bütünün parçaları olarak gene birbirlerine bağlı kalır.
📖 Sayfa 146 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Batı düşüncesi, insanı yücelteceğim diye, önce doğayı "budamış", sonra da insan kavramını sınırlamaya başlamıştır:
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Peki, gerçek nerededir? Canlılarla ölüler arasında durmamacasına sürüp giden bu büyük dirimsel ve toplumsal oyunda, kazanan tek tarafın canlılar olduğu kesin. Ama -bütün Kuzey Amerika söylenleri de bunu doğrulamaktadır- simgesel olarak (nice söylenler bunu gerçek biçiminde betimler) oyunda kazanmak, karşıtını "öldürmek"tir.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Biz, baş başa kaldıkları zaman, cumhurbaşkanının damadının onu bir kaynatadan çok bir devlet başkanı olarak görmesini pek tasarlayamayız.
📖 Sayfa 309 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
İnsan Fransız devrimi'nin tarihini yazmayı düşünür düşünmez, bu tarihin aynı zamanda ve aynı sıfatla hem devrimcinin, hem de soylunun tarihi olamayacağını bilir (ya da bilmesi gerekir). Varsayım gereği, her birinin tümleyimi (bunların her biri ötekiyle ters-bakışımlıdır) aynı biçimde doğrudur. Öyleyse iki yoldan birini seçmek: ya öncelikle bunlardan birini ya da bir üçüncüsünü (sayılamayacak oranda çoktur bunlar) alıkoymak ve tarihte yarım toplayımlardan oluşmuş bir bütüncül toplayım aramaktan vazgeçmek; ya da hepsinin gerçekliğinin eşit olduğunu benimsemek gerekir.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... önemli olan Van Gogh'un yatağının uyumuş olduğu yatak olması değildir: ziyaretçinin bütün beklediği bu yatağın kendisine gösterilebilmesidir.
📖 Sayfa 285 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Son olarak, kadınlar (anatomik yapıları ve fizyolojik işlevleri bakımından) doğal olarak birbirleriyle değiştirilebilirler, kültür de onlar üzerinde büyük farklılaşım oyununu oynamak için alanı serbest bulur (bu farklılaşım ister olumlu, ister olumsuz olarak düşünülmüş, dolayısıyla ister dışevliliği, ister içevliliği temellendirmekte kullanılmış olsun, durum değişmez); ama besinler tam olarak birbirlerinin yerine konulamaz.
📖 Sayfa 160 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Deviniden yoksun olan, devinebilen yaratıklara yem olur. Dişli hayvanlar dişsiz hayvanları, elleri olanlar elsizleri, gururlu çekingeni yer."
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... var olan her şey
📖 Sayfa 211 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
şu ya da bu yarınındır.
- " (…) Modern insan toprağa saygı göstermez!
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Ama bir Brezilyalı Omaho yerlisi zevk için çiçek bile koparmaz. Sadece açken bitki toplar.
Topladığında da bitkinin dibine ufak bir tütün sungusu koyarak bitkinin ruhunun gönlünü almayı hiç unutmaz..."
Yerlilerin sözcüğün çevrebilimsel anlamıyla her "bitki topluluğu"na özgü otlar, çalılıklar ve belirgin nitelikli ağaçlar konusunda keskin bir bilinçleri vardır. Topluluğa özgü ağaçları, lif ve reçine türünü, otları, bunlardan sağladıkları hammaddeleri, her bölgenin memelilerini ve kuşlarını hiç mi hiç duralamadan, en ufak ayrıntılarına kadar sayabilecek durumdadırlar. Gerçekte, bilgileri öyle kesin, öyle ayrıntılıdır ki, ara tipleri de rahatlıkla sayabilirler...
📖 Sayfa 72 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... "soğuk toplumlar", yarattıkları kurumlar aracılığıyla, tarihsel etkenlerin kendi dengeleri ve süreklilikleri üzerinde gösterebileceği etkileri sıfıra indirmeye çabalarlar; "sıcak toplumlar"sa, tarihsel oluşumu gelişmelerinin itici gücü olarak benliklerine katarlar.
📖 Sayfa 275 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Denklemler gibi bitkilerin de aynı görünüp farklı olmak ya da farklı görünüp aynı olmak gibi kötü bir huyları vardır. Kısacası, matematikte olduğu gibi bitkibilimde de kafam karışır benim."
📖 Sayfa 31 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"İlkel halkların özensiz bahçıvanlar oldukları inancına yol açanlar, çok sık karşılaştığımız yerliler, yani büyük ulaşım yolları ve kentlerin yakınında yaşayan ve kültürleri ağır bir biçimde bozulmuş olanlardır."
📖 Sayfa 97 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Denklemler gibi bitkilerin
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
de aynı görünüp farklı olmak ya da farklı görünüp aynı olmak gibi kötü bir huylan vardır.
"Yeryüzünde hiç kimse, işlerini yabanıllar, köylüler ve taşralılar kadar derinlemesine ve her yönüyle incelemez; bu nedenle, Düşünce' den İş'e geldikleri zaman, her şey tamamdır."
📖 Sayfa 21 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Farklı budunsal kökenlerden gelip birbirine karışmış yüz binlerce insan!
📖 Sayfa 197 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Karadjeri'lerde, doğacak çocuğunun hangi toteme bağlanacağını erkek düşler, Aranda'lardaysa bunu kadın yaşar; böylece iki topluluk birbirine göre bakışımlı ve ters olarak belirir.
📖 Sayfa 114 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Bir yerli düşünür, derinlikle, "Her kutsal şey kendi yerinde olmalıdır," diyordu. Onu kutsallaştıranın bu olduğu bile söylenebilir, çünkü, düşüncede bile olsa, ortadan kaldırıldığı zaman, evrenin tüm düzeni yıkılmış olur; öyleyse, kendine düşen yerde kalmakla, düzeni ayakta tutmaya katkıda bulunmaktadır.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Kuzey Amerika'nın kuzey-batı dillerinden Chinook'ça, varlıkların ve nesnelerin pek çok özellik ya da niteliklerini belirtmek için soyut sözcükler kullanır. Boas, "bu dilde bildiğim bütün öteki dillerden daha çok başvurulur bu yola", der. Örneğin "kötü adam zavallı çocuğu öldürdü" önermesi, Chinook'çada "adamın kötülüğü çocuğun zavallılığını öldürdü" biçiminde verilir; bir kadının fazla küçük bir sepet taşıdığını anlatmak için de "bir istiridye sepetinin küçüklüğüne beşparmak otu kökleri koyuyor", denilir.
📖 Sayfa 25 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... çünkü kendilerine ilişkin imgeleri gerçekliklerinin önemli yanlarından birini oluşturur.
📖 Sayfa 276 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... yapı ile olay, zorunluluk ile olumsallık, içsellik ile dışsallık arasındaki denge eğreti bir dengedir; modanın, biçemin, genel toplum koşullarının dalgalanmalarına göre, şu ya da bu yöne çekilmek tehlikesindedir her zaman. Bu açıdan bakılınca, izlenimcilikle kübizm, aynı anda doğmamış olmakla birlikte, resim sanatının gelişiminin birbirini izleyen iki evresinden çok, yaşamı bile büyük tehlikelerle karşı karşıya bulunan (bugün bunu daha iyi anlıyoruz) bir anlatım biçimini birbirini bütünleyen bozmalarla sürdürmek için işbirliği yapan iki suç ortağı girişim olarak belirir.
📖 Sayfa 54 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... sanki insanlar özgürlük düşünü "biz" düzleminde, ancak fazlasıyla kof "ben"lerden el çekmek koşuluyla bulabilirlermiş gibi.
📖 Sayfa 305 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Dağlar, dereler, pınarlar ve gölcükler onun [yerli] için yalnızca güzel ve ilginç görünümler değildir... Onun için tüm yurt, eski, ama hep yaşayan bir soy ağacı gibidir.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Hiç kimse anasının karnına dönemediğine göre, en iyisi eve dönmektir ..."
📖 Sayfa 194 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Yaşamımda ilk kez, on yaşındaki çocukların matematikte benden üstün olmadıkları bir toplulukta bulunuyorum, ama, aynı zamanda, yabanıl ya da ekilmiş her bitkinin bir adı ve kesin bir kullanımı bulunan ve her erkek, her kadın ve her çocuğun yüzlerce tür tanıdığı bir yerdeyim. İstesem bile bunları kendileri kadar bilemeyeceğime hiçbiri inanmaya yanaşmayacak."
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Böylece, gölge için avı, karanlık için aydınlığı, sanısal için kesini, bilim-kurgu için gerçeği elden bırakırmışız.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Aynı türden uslamlamalar bir oymaklar basamaklanması tanımlamamızı sağlar: leopar keçiden, demir hayvanlardan, yağmur da demirden üstündür, çünkü onu paslandırır; ayrıca, yağmur oymağı geri kalan bütün oymaklardan üstündür.
📖 Sayfa 87 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
''Kişi insanları incelemek istediği zaman yakınına bakmalıdır; ama insanı incelemek için gözlerini uzaklara çevirmesi gerekir.''
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
(Jean-Jacques Rousseau)
Bir üst doğa kavramı, ancak kendisinde doğaüstü güçler gören, buna karşılık doğaya da kendi üst-insanlığının güçlerini yükleyen bir insanlık için var olabilir.
📖 Sayfa 263 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Eskiler aralarına yeni katılacaklara belli bir sayıda nesne gösterir... Kimi zaman çok uzun olan bu döküm bir tür simgeler sözlüğüdür, bu simgelerin değişik düzenlenme biçimleri belirtilmiştir. Böylece, en gelişmiş poro'larda, insanlar gerçek bir felsefe görünüşü alan bir düşüncenin göstergesel dayanaklarını kullanmayı öğrenirler."
📖 Sayfa 189 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Her oymağın bir "yaşam simgesi" -totem ya da tanrısı- vardır, onun adını alır: puma, kara ayı, büyük kartal, genç geyik, vb. Böylece oymaklar, birbirlerine göre, bir ayrımsal sapma aracılığıyla tanımlanırlar.
📖 Sayfa 182 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Descartes'ın Cogito'su evrensele ulaşmayı sağlıyordu, ama ruhbilimsel ve bireysel kalmak koşuluyla; Sartre'sa, Cogito'yu toplumsallaştırmakla, yalnızca hapisane değiştirmiş olur. Bundan böyle, her öznenin toplumu ve çağı kendisi için zamandışı bilinç yerini tutacaktır.
📖 Sayfa 293 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Yerlilerin sözcüğün çevrebilimsel anlamıyla her "bitki topluluğu"na özgü otlar, çalılıklar ve belirgin nitelikli ağaçlar konusunda keskin bir bilinçleri vardır. Topluluğa özgü ağaçları, lif ve reçine türünü, otları, bunlardan sağladıkları hammaddeleri, her bölgenin memelilerini ve kuşlarını hiç mi hiç duralamadan, en ufak ayrıntılarına kadar sayabilecek durumdadırlar."
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Balzac, "Düşünceler içimizde doğa evrenlerinden birini andıran, tam bir dizge, bir tür çiçeklenme oluşturur, bir gün dahi bir kişi bunun resimlerini çizecek ve belki de bir deli diye tanınacaktır", diye yazıyordu*. Ama bu girişimi göze alacak kişinin dahiden çok deli olması gerekecektir kuşkusuz.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Bütün toplumlar cinsel ilişkilerle beslenme arasında bir benzerlik kurar; ama, durumlara ve düşünce düzeyine göre, yenilen ya da yenen konumunda kimi zaman erkek, kimi zaman da kadın yer alır. Ortak gereksinimin öğeler arasında bir ayrımsal sapma yapılması, herbirinin kesinlikle ayırdedilmesi olduğunu değil de neyi gösterir bu?
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Burada da mantıksal düzeye anlamsal yoksullaşmayla ulaşılır: erkekle kadının, yiyenle yenilenin "en büyük" ortak paydası her ikisinin de biitünleyicilik yoluyla bir bağlaşım işlemini gerçekleştirmesidir:
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Deviniden yoksun olan, devinebilen yaratıklara yem olur. Dişli hayvanlar dişsiz hayvanları, elleri olanlar elsizleri, gururlu çekingeni yer."
Denklemler gibi bitkilerin de aynı görünüp farklı olmak ya da farklı görünüp aynı olmak gibi kötü huyları vardır.
📖 Sayfa 31 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Negrito'ların kendilerini ovalı Hıristiyan komşularından ayıran özelliklerinden biri, hayvan ve bitki evrenlerine ilişkin tükenmez bilgileridir. Bu bilgi şaşılacak ölçüde çok sayıda bitki, kuş, memeli hayvan ve böceğin gerektiği gibi tanınmasını içermekle kalmaz, her türlü alışkanlık ve törelerinin de bilinmesini içerir. .. "
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Hawaii yerlileri ellerinde bulunan doğal kaynaklardan nerdeyse eksiksiz olarak yararlanıyorlardı; bu konuda, bugünkü tecim çağında, şimdiki durumda para getiren birkaç ürünü amansızca sömürüp de çoğu kez geride kalan her şeyi küçümseyip yok edenlerden çok daha ilerdeydiler ... "
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Ölüm zordur. Ama üzüntü daha da zordur.”
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Her türün tek biçimliliği ortak bir köken düşüncesini esinlemekle kalmaz, bireysel özgünlükten böylesine yoksun, böylesine kesin bir biçimde -cetvel ve pergelle diyebiliriz rahatlıkla- ölçülü niteliklerle donatılmış olan yaratıkların saymaca bir biçimde davranan, bağımsız öznelerden çok, ortak bir örnekçenin kopyaları ya da kendilerini denetleyen tanrıların araçları olabilecekleri düşüncesini de esinler."
📖 Sayfa 200 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... uzak atalarının kullandığı silahlara bağlı kalır, onları geliştirmek hiç usuna gelmez.
📖 Sayfa 277 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
... çerçevenin sürekli olarak kendilerinden uzaklaştığı ölüler adlarını yitirir: ya bunları boş bırakılmaması gereken konumların simgeleri olarak canlılar alır*, ya da ölü adları, çerçevenin öbür ucunda, canlıların adlarını da aşındıran devinimin etkisiyle yok olup gider.
📖 Sayfa 237 · Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
"Yeryüzünde hiç kimse, işlerini yabanıllar, köylüler ve taşralılar kadar derinlemesine ve her yönüyle incelemez; bu nedenle, Düşünce' den İş'e geldikleri zaman, her şey tamamdır."
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
H. DE BALZAC
Bir devrimin ya da bir savaşın her oluntusu ruhsal ve bireysel bir yığın deviniye dönüşür; bu devinilerin her biri bilinçdışı evrimleri dile getirir, bunlar da. göndermeleri fiziksel ve kimyasal türden olan beyinsel, hormona!, sinirsel olgulara dönüşür.
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss
Sıkça Sorulan Sorular
Yaban Düşünce kimin eseridir?
Yaban Düşünce, Claude Levi-Strauss tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1968'de yayımlanmıştır. Türkçeye Tahsin Yücel çevirmiştir.
Yaban Düşünce kaç sayfadır?
Yaban Düşünce, 384 sayfadır (Yapı Kredi Yayınları baskısı).
Yaban Düşünce'nin en ünlü sözü nedir?
“"1921'de yaptığımız gezinin bitki bilimcisinin toplayıp da adlarını öğrenmek istediği adsız ("yararsız") "kötü otlar"a gösterdiği ilgi (onlara göre tam bir budalalıktı bu) karşısında ... Markiz adalarındaki dostlarımın attığı kahkahaları hâlâ anımsarım."”