Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud'un 2016 tarihli Psikoloji alanında öne çıkan eseridir. Kitabın en beğenilen satırları, sayfa bilgileriyle birlikte burada.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar'dan En Beğenilen Alıntılar
Bir erişkinin anımsadığı çocukluk, ona mutlu bir dönem gibi gelir: Yaşanılan anın zevki çıkarılmış, her dilenen şeye kavuşulmuş, tasa ve kaygı nedir bilinmeden gelecekten içerlere doğru yol alınmıştır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Biz tek tek bütün insanlar, pratikte kendini açığa vuran doğa egemenliğinin sayısız kanıtlarından biriyiz.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Psikanaliz çalışmalarının ortaya koyduğu gibi, kadınlar daha çocuklukta kendilerine haksızlık yapıldığı, biraz haklarının yenip arka plana itildikleri kanısını içlerinde yaşatırlar; pek çok kızın annesine karşı duyduğu öfke, kendisini erkek değil, kız olarak dünyaya getirdiği suçlamasının bir sonucudur.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
"İnsan, çocukluğunun ilk dönemindeki yaşantıları anımsamak istediği zaman, kendi başından geçenleri başkalarından duyup işittikleriyle karıştırır çok kez."
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Yazarlar en değerli müttefiklerimizdir, yargıları bizler için hayli önem taşır, çünkü gökyüzüyle yeryüzü arasında bizim okul bilgeliklerimizin hayalinden bile geçiremeyeceği kadar çok şey bilirler. Hele psikoloji konusun da biz sıradan kişilerin haydi haydi ilerisinde bulunurlar, çünkü bizim henüz bilimin hizmetine sokamadığımız kuyulardan, kaynaklardan çekip alırlar bilgilerini.
📖 Sayfa 250 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Bir vakit Leonardo, bilim adamı kişiliğini sanatçı kişiliğinin hizmetinde kullanmış, ama zamanla uşak efendisinden daha güçlenerek onu sultası altına almıştı.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Hiç kimse sağlıklı ve sayrısal (patolojik) eylemleri aynı amansızlıkla egemenliği altında tutan yasalara boyun eğmenin kendisini utandıracağı kadar büyük değildir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Öyle görülüyor ki, çocukluk, bizim sonradan değiştirip ortaya koyduğumuz gibi asla bir cennet ülke değildir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Leonardo bilimsel notlarından biri içine çocukluğu konusunda bir açıklama serpiştirir; akbabanın uçuşuna değindiği bir notta birden sözünü yarıda keser, ruhunda uyanan çok eski yıllara ilişkin bir anıyı dile getirir:
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
«Galiba akbabayla bu kadar enine boyuna uğraşacağım, önceden belirlenmiş benim; çünkü çok eski bir anı olarak belleğimde canlandığına göre, küçükken beşikte yatıyordum: akbabanın biri yukarıdan inerek geldi, kuyruğuyla ağzımı açtı, kuyruğunu birkaç kez dudaklarıma değdirip çekti.»
Oyunun karşıtı ciddilik değil, gerçektir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Mona Lisa del Giocondo tablosu üzerinde çalışırken, Üstat Leonardo, kadının çehresindeki fizyonomik incelikleri öylesine duygusal bir yoğunlukla yaşadı ki, yüzdeki hatları, ama hepsinden çok o gizemsel gülümsemeyle tuhaf bakışı yağlıboya ya da karakalemle sonradan yaptığı bütün yüzlere aktarmaktan kendini alamadı.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Karamazov Kardeşler'deki baba katliyle Dostoyevski 'nin kendi babasının akıbeti arasındaki yoksayılamayacak ilişki, birden çok yaşamöykücünün (biyograf ) gözünden kaçmamış, "modern bir psikolojik ekol" den söz açılmaya başlanmıştır. Psikanaliz-modern psikolojik akımla anlatılmak istenen budur çünkü- babasının katlini Dostoyevski için alabildiğine güçlü bir travma, sanatçının buna karşı tepkisini ise ondaki nevrozun belkemiği sayar.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
"Yani içyüzünü doğru dürüst bilmediği sürece kişinin ne bir şeyi sevmeye ne de ondan nefret etmeye hakkı vardır."
📖 Sayfa 24 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dışarıdan şaheser diye bakılan şey, sanatçı (Leonardo Da Vinci) için kafasında yapmayı tasarladığı eserin her zaman yetersiz bir kopyasıydı.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Erişkinlik döneminin yaşantılarını içeren insan belleğini, eski kavimlerde yaşanan olayların "ruznamesi" niteliğindeki tarih yazarlığına benzetebiliriz kuşkusuz; böyle bir benzetmede çocukluk anıları, doğuş biçimleriyle güvenilirlik dereceleri bakımından, bir ulusun tarih öncesi yaşamının belli eğilimlere uyularak hayli zaman sonra yazılmış tarihinin yerini tutar.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
İnsanın ruh yaşamının betimlenmesi, yazarın başlıca egemenlik alanıdır çünkü yazar her zaman bilimin, dolayısıyla bilimsel psikolojinin öncülüğünü yapmıştır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Kuşkusuz herkes, ben sıradışı bir kişiyim deyip ortaya çıkarak kendisine birtakım ayrıcalıklar tanınmasını isteyebilir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Öyle bir dünya ki, Küçük, Büyük'ten daha az harikulade değildir ve daha az önem taşımaz.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Üstat, Floransalı Francesco del Giocondo'nun eşi Mona Lisa'nın portresinin üzerinde dört yıl çalışmış, ama ona son biçimini bir türlü kazandıramamıştır. Nitekim portrenin sahibine teslim edilmeyerek Leonardo'da kalışı ve Leonardo'nun bunu sonunda yanına alarak Fransa'ya götürüşü Vasari'nin açıklamasına uygun düşmektedir. Fransa'da Kral François I tarafından satın alınan tablo, bugün Louvre Müzesi'nin en değerli hazinelerinden birini oluşturuyor.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Cinsel yönelimlerin hizmetindeki bir etkinliğin arkasından, libidosunun büyük bölümünü yüceltip bilip öğrenme tutkusunu araştırı tutkusuna dönüştürebilmek: işte Leonardo’nun doğa’sının çekirdeği ve bu doğa’da saklı yatan sır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dostoyevski'ye ahlaksız, hatta suçlu biri gözüyle bakmak, pek çok kişinin sert direnişiyle karşılaşacaktır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Freud, pek çok yıl sonra 1902'de Pompei'ye giderek burasını kendi gözleriyle görür. Freud'u her şeyden önce büyüleyen, Pompei'nin yazgısı (lavlar, küller altında kalışı ve sonradan yapılan kazılarda yerin altından tekrar çıkarılışı) ve aşinası olduğu ruhsal olayların (bilinçdışına itilip üstlerinin örtülüşü ve çözümleme sonucunda yeniden ortaya çıkarılışı) arasındaki benzerlik olmuştur.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Vakit vakit ahlak dışı eylemlere girişip sonradan pişmanlik duyarak ahlakdışı davranışların ardından pek yüce ahlak kurallarını kendine amaç edinen ve davranışlarını bu kurallara uydurmaya çalışanlar, işin pek kolayına kaçmakla suçlanacak kişilerdir. Korkunc İvan'ın (Karamazov) davranışları da buna örnektir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Ruhumuzun derinliklerinde saklı yatan kaynaklardan daha büyük hazların doğmasını sağlamak için sanatçının bizlere sunduğu hazzı "ayartı ödülü" ya da "ön haz"diye nitelemekteyiz. Bana sorarsanız, sanatçının sağladığı tüm estetik haz bu niteliği taşımakta, bir sanat yapıtının bize verdiği asıl haz ise ruhumuzdaki gerilimleri gidermesinden kaynaklanmaktadır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Bütün aptallıklar içinde "evlenmenin kuşkusuz en büyük, en akıl almaz ve en baş köşede yer alan aptallık olduğu" sonucuna varır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Ama insan ruhunu tanıyanlar bilir ki bir zaman tadılmış bir hazdan el çekmek kadar güç şey yoktur.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dostoyevski insanların öğretmeni ve kurtarıcısı aşamasına yücelme fırsatını elden kaçırmış, onların cellatları arasında yer almıştır. İnsanlığın gelecekteki uygarlığı, bu bakımdan kendisine pek şükran borcu duymayacaktır. Ancak biz, söz konusu başarısızlığa onu bir nevrozun sürüklediğini kanıtlayabileceğimizi sanıyoruz. Zeka düzeyi ve insanları sevme gücü düşünülürse, Dosytoveski'nin gerçekte havarilere özgü bir yaşam yolunu izlemesi beklenebilirdi.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Karamazov Kardeşler şimdiye dek yazılmış romanların en güçlüsü, "Büyük Engizitör" epizodu dünya edebiyatının şimdiye dek ortaya koyduğu yaratıların en üstünüdür ve ne denli övülse azdır.
📖 Sayfa 223 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dostoyevski, çocukken babasını öldürme isteğini duymanın vicdanı için oluşturduğu yükten asla yakasını kurtaramamış, büyük baba ilişkisinin egemen rol oynadığı devlet otoritesi ve Tanrı inancı gibi diğer iki alanda da davranışını enikonu etkilemiştir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki, mutlu kişiler düş kurmaz, bunu ancak yeterince doyuma ulaşmamış kişiler yapar.
📖 Sayfa 107 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Şairin, kahramanının tüm gizli güdülerini açık ve eksiksiz bir şekilde ifade etmesine izin vermemesi incelikli, sanatsal bir tasarruftur.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
...ne yazar psikiyatristin önünde ne de psikiyatrist yazarın önünde gerilemelidir. Psikiyatri alanına giren bir temayı işleyen bir yazar, pekala güzelliğinden hiçbir şey kaybetmeyen kusursuz bir yapıt yaratıp ortaya koyabilir
📖 Sayfa 284 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
«...Çünkü büyük sevgiler, doğrusu, sevilen’in enine boyuna tanınmasından alır kaynağını. Obje yeterince tanınmadı mı, asla sevilemez ya da gerektiği gibi bir sevme olanağı bulunmaz ortada...»
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
herşeye rağmen, bilme tutkusu dış dünyaya yönelik kaldı; bir şey vardı ki, Leonardo’yu insanın ruh yaşamını incelemekten alıkoymaktaydı; sipariş üzere ustaca amblemler resmettiği Academia Vinciana’da ruhbilime pek yer yoktu.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dostoyevski’nin kişiliği, çabuk kızmasında, acı çektirmeden "zevk alıp sevdiklerine bile hoşgörüsüz davranmasında, ayrıca yazar olarak okurlarına karşı tutumunda kendini belli eden yeterince sadistik özelliği içerir. Yani küçük planda sanatçının dışa yönelik sadizmi, büyük planda içe yöneliktir; dolayısıyla, sanatçı, alabildiğine yumuşak, iyilik ardında koşan, enikonu yardımsever bir mazoşisttir...
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
suçluyu belirleyen iki özellik söz konusudur; sınırsız bir bencillik ve güçlü bir yıkım içgüdüsü. Her iki özelliğin dışavurumunu sağlayan ortak bir koşul var ki, o da sevgisizlik, (insani) objelere duygusal açıdan yaklaşım yetersizliğidir.
📖 Sayfa 234 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki, mutlu kişiler düş kurmaz, bunu ancak yeterince doyuma ulaşmamış kişiler yapar.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
sanki tüm yaşamı ayakta tutan sevgiyi (eros), araştırıcı Leonardo, bilip öğrenme tutkusuna konu edilmeye lâyık görmez.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
"Mutlu kişiler düş kurmaz, ancak bir doyuma ulaşamayanlar yapar bunu."
📖 Sayfa 197 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
İtalyan Rönesansı'nın yetiştirdiği en büyük adamlardan biridir Leonardo (1452-1519)...Her ne kadar resim alanında bizlere üstün eserler bırakmışsa da, bilimsel bulgulamaları yayımlanmadan ve değerlendirme konusu yapılmadan kalan sanatçının gelişim sürecinde bilim adamı kişiliği, sanatçı kişiliğine hiçbir zaman tam bir özgürlük tanımamış, üstadın çalışmalarına çokluk ağır kısıtlamalarla karşı çıkmıştır, hatta sonunda belki düpedüz geri plana itmiştir bu çalışmaları.
📖 Sayfa 16 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Eşcinselliğe yöneliş bilindiği üzere buluğ dönemine yakın yıllar da açığa vurur kendini. Leonardo'nun ruhunda söz konusu yöneliş gerçekleşir gerçekleşmez, sanatçının babasıyla özdeşleşmesi cinsel yaşam için tüm önemini yitirmiş, ancak başka alanlarda cinsellikten uzak bir etkinlik kılığına bürünerek varlığını sürdürmüştür.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Zaten büyük Leonardo, ömür boyu kimi bakımdan çocuksallığını korumuştur. Bütün büyük adamların yaşamlarında çocuksu bir tarafın varlığını ister istemez sürdürdüğü söylenir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Yaşamsal zorunlukların yanı sıra insanı eğiten büyük bir gücü içerir sevgi; henüz olgunlaşmamış birey, yakınlarından gördüğü sevgiyle gerçek'in zorunluklarını dikkate almayı, dolayısıyla bunlara aykırı davranmanın başına saracağı belalardan yakasını kurtarmayı öğrenir.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Ressamlığa ilişkin yazısının dinsizlikle suçlanmasına karşı kendini
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
savunma gözüyle bakılacak bir yerinde aynı anlamda sözler
söyler Leonardo da Vinci : "Bu gibi suçlayıcılar seslerini çıkarmasa, daha
iyi ederler. Çünkü söz konusu tutum, hayranlık konusu pek
çok eseri atölyesinde yaratan sanatçının tanınmasını sağlar; bu
ise işte öylesine büyük bir yaratıcıyı sevmeye götüren yoldur.
Çünkü büyük sevgiler, doğrusu, sevilenin adamakıllı tanınmasından kaynaklanır. Sevi objesi yeterince tanınmadı mı, yeterince sevilemez ya da hiç sevgi duyulmaz ona karşı... "
Bilimin konuştuğu dil , filolojik araştırmalar konusu ölü bir dildi. Bunların, ruh deyin, gönül deyin, yürek deyin, böyle bir şeyle nesnelerin kavranmasına herhangi bir katkısı yoktu; böyle bir kavrayışı arzulayan kişinin tek canlı varlık olarak bir başına kızgın öğle sessizliğinde Pompei'deki geçmişin kalıntıları arasında dikilmesi, maddi gözlerden başka gözlerle görüp maddi kulaklardan başka kulaklarla işitmesi gerekirdi. O zaman ... ölüler uykusundan uyanacak, Pompei yeniden yaşama başlayacaktı."
📖 Sayfa 258 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Daha önce bir başka yerde belirttim annenin sevgisini hiç tartışmasız tekellerinde tutan kişiler, yaşam boyu ele geçirme duygusunu ve seyrek olmayarak gerçekten kişiyi başarıya ulaştırdığını gördüğümüz güven duygusunu içlerinde taşırlar.
📖 Sayfa 218 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dolayısıyla, "bendeki güç, annemle aramdaki ilişkiden almak
tadır kaynağını" gibi bir sözü haklı olarak Goethe "Şiir ve Gerçek" kitabında özyaşam öyküsünün başına koyabilirdi.
Nitekim bizzat sanatçılar, kendi özel durumlarıyla tüm insanlara özgü durum arasındaki uzaklığı azaltmaya çalışmaktan hoşlanmakta, her insanda bir sanatçının saklı yattığını ve insan soyunun kökü kurumayıp dünyada tek insan var olduğu süre sanatçının da var olacağını bize kesinlikle söyleyip durmaktadır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
"Çünkü bir ayartıya kendini kaptırdıktan sonra değil, ayartı daha içte kıpırdanmaya başlar başlamaz ona tepki gösterip, karşı koyan kişi ahlaklıdır yalnız."
📖 Sayfa 103 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
İnsanların çoğunluğu, bugün de tarihöncesi dönemlerdeki gibi, yüce otoritelerden birine tutunmak gereksinimini büyük bir amansızlıkla duyar ve otorite tehlikeye düşer düşmez, sanki dünya ayakları altından kayıp gidiyormuş duygusuna kapılır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Demek yaşamak için bir kimsenin ilkin ölmesi gerekiyor.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Conference Fiorentine’deki bir yazısından aktarılan şu sözü, Leonardo’nun inancını belirtmekte ve yaradılışının anahtarını elimize tutuşturmaktadır:
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
«Nesuna cosa si pub amare odiare, se prima nonsi ha cogni- tion quelin’.»
Yani içyüzünü doğru dürüst bilmediği süre, ne bir şeyi sevmeye, ne de ondan nefret etmeye hakkı vardır kişinin.
"İnsan ruhunu tanıyanlar bilir ki bir zaman tadılmış bir hazdan el çekmek kadar güç şey yoktur."
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Dostoyevski'de sevilmeye karşı büyük bir gereksinim ve alabildiğine büyük bir sevme gücü karşımıza cikar. Öyle bir güç ki, aşırı ölçüde iyi yürekliliği içeren eylemlerle kendini açığa vurur. Kin ve öç alma duygularına haklı olarak kapılabileceği durumlarda, örneğin kendisine ihanet eden ilk karısıyla aşığı karşısında bile sanatçıyı sevmeye ve yardım elini uzatmaya götürür.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Belki de ruhsal itici gücün çeşitli etkinlik biçimlerine dönüşmesi, tıpkı fiziksel güçlerdeki gibi pek kayıp verilmeden
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
gerçekleşememektedir.
Onca zaman ölü olarak kalan, ancak kısa süreler için yaşama dönen biri için hüzün en yakışan şeydir kuşkusuz.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Herhangi bir hissi uyandırmadığı sürece, hiçbir zihinsel güç önemli değildir.
📖 Sayfa 19 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Geçmiş, hal ve gelecek, kopuntusuz uzanıp giden istek ipi üzerinde boncuk taneleri gibi art arda dizilir.
📖 Sayfa 108 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Çocukluk anılarının bir başka kaynağı yoktur çok vakit; bu anılar, olgunluk döneminin bilinçli anıları gibi yaşantı anında saptanıp sonradan yinelenmez, ancak çocukluğun gerilerde bırakıldığı ileriki bir dönemde deşilip ortaya çıkarılır, bu arada yer yer değişikliklere başvurulur üzerlerinde, tahrif edilir, bireyin o sıradaki eğilimlerinin hizmetine sokulur; öyle ki, genellikle düşlemlerden pek ayırt edilmez nitelik kazanır.
📖 Sayfa 138 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Çünkü rastlantı, kaçan insanın, kendisini kaçtığı şeyin eline teslim etmesine yol açan bir yazgıyı yansıtır.
📖 Sayfa 52 · Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Leonardo üzerindeki yargısı şöyledir Solmi’nin: «Kendisini çevreleyen herşeyi tanıyarak ve serinkanlı düşünerek mükemmel’de saklı en derin gizleri araştırıp ele geçirme yolundaki o dindirilmez güçlü tutku, Leonardo’nun eserlerini yarım kalmak gibi bir talihsizlikle karşı karşıya bırakmıştır her vakit.»
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud
Sıkça Sorulan Sorular
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar kimin eseridir?
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, Sigmund Freud tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2016'da yayımlanmıştır.
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar kaç sayfadır?
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar, 360 sayfadır (Yapı Kredi Yayınları baskısı).
Sanat ve Sanatçılar Üzerine Notlar'ın en ünlü sözü nedir?
“Bir erişkinin anımsadığı çocukluk, ona mutlu bir dönem gibi gelir: Yaşanılan anın zevki çıkarılmış, her dilenen şeye kavuşulmuş, tasa ve kaygı nedir bilinmeden gelecekten içerlere doğru yol alınmıştır.”