Ahmet Kahraman'ın kaleme aldığı Kürt İsyanları, hikmetli sözleriyle okurların sıkça başvurduğu bir eserdir. İlk kez 2013'te yayımlanmıştır. Bu sayfada Kürt İsyanları'dan seçilmiş alıntılar sayfa numaralarıyla yer alıyor.
Kürt İsyanları'dan En Beğenilen Alıntılar
Giyin, gidiyoruz diyorlardı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Seyrediyorduk. Seid Rıza yatağında doğrulmuş,
— Nereye? diye soruyordu Seid.
— Mahkemeye! Cevabını alınca, Seid Rıza güldü:
— Gündüzler, gün ışığı bitti mi? Gece yarısından sonra mahkeme mi olur? Bu saatte ancak asılacak adam yatağından kaldırılır. Asmaya götürmeye geldiğinizi neden gizliyorsunuz, dedi.
Diyarbakır askeri cezaevinde, ilkel çağlarda savaş tutsaklarına bile reva görülmeyen işkenceler yapılıyor, eski bakan, milletvekilleri dahil, “ele düşmüşlere” pislik yediriliyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Soykırım, sürgün ve asimilasyon fırtınalarıyla savrulmalarına, yurtlarının parçalanıp bölünmesine rağmen, varlıklarını koruyabilen Kürtler, Ortadoğu'nun en eski halklarından biridir.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
unutmayın, yakın geçmişte yaşadıklarımız, gelecekte olacakların aynasıdır.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Dersim 1937’de “büyük taarruz”a uğradığında, “ele geçirilen suç aletleri”nin başında kitaplar sayılmıştı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Batılı tarihçiler ise Kürtleri, yalnız Batı Asya'da değil, dünyada kendi etnik yüzünü koruyabilmiş nadir halklardan biri olarak belirliyorlar
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Artık Kürtler, “resmen” yoktu. Ama “olmayan” ve “olmamış” Kürtlerin İsyanları
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“var”dı, resmi tarihe göre...
Başbakan ismet İnönü, daha sonra Dersim’in Kürtlerden arındırılmasının projesini sunuyordu. Birkaç ay içinde yasaya dönüşen proje”nin adı, “Dersim’in ıslahı idi.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Seid Rıza trajedisinin dokusu ise ayrıydı.Resmi tarih,Onun sonunu noktalayan nedenlere"Dersim Isyanı"diyordu.Ama,gerçeklerin tarihinde isyan yoktu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Necip Fazıl Kısakürek, “Kürt Feryadı” adındaki yazısında, İstiklal Mahkemeleri’nin dehşetini, “Beraber mahkûm olmuşsa, önce oğulu idam edip babaya seyrettiriyor, sonra babayı asıyorlardı” diye anlatıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Çarpışma meydanında canlı hedef üzerine bomba atmak insana hiçbir acımak hissi vermiyor. İnsan yalnız vazifesini görmek için aramayı, vurmayı düşünüyor." (Sabiha Gökçen, Tan, 15 Haziran 1937)
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Fakat düşünemiyordu ki, Türklerin gözünde Kürtler ister hizmetkâr, isterse asi olsun, yine de Kürt'tü.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Kürtler sayısız soykırıma, “tehcir” (toplu sürgün) ve savrulmalara rağmen, direnerek, etnik yüzünü, yapısını koruyup, eski çağlardan günümüze akmış nadir halklardan biriydi.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Şêx seîd efendi gayet kararlı bir şekilde şöyle diyor : zorlukları biliyorum, fakat zoru başarmak imkânsız değildir. Tek başıma da kalsam bunun için mücadele edeceğim. Hiçbir zorluk, sonunda ölüm de olsa hiçbir engel beni yolumdan alıkoymayacaktır."
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Dört saat taradık tüfek ve mitralyözlerle. Sağ yakaladığımız 20-30 kişinin dışında kurtulan olmadı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
O yayladakilerin suçu neydi, bilmiyorum. Kürt diyorlardı. Devlete isyan etmişlerdi.
Sesler, kıpırtılar kesilince çadırlara girdik. Her taraf ölü... Çok ölü vardı. Birbirine sarılıp kalmış çocuklar, kadınlar, ihtiyarlar orada burada düşüp ölmüşlerdi...
.
Seid Abdülkadir, ayağının altındaki sandalye çekilmeden önce son olarak şöyle diyordu:
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“Beni asmakla Kürtleri gayretlendiriyorsunuz!”
.
Hakkari Kürtlerinden olan Ebul Hayca, Haçlılara karşı Akka kalesini savunmuş, daha sonra Kudüs valisi ve Eyyubi ordularının başkomutanı olmuştu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Atatürk dahil yeni sözcüler, Kürtlerin hak ile özgürlüklerine kavuşacaklarını, “namus sözü” olarak sık sık tekrarlıyorlardı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“Dünyadaki hayatımın sonuna geldim. Ulusum için kendimi kurban ettiğimden dolayı pişmanlık duymuyorum. Yeter ki torunlarımız, düşman önünde bizi mahcup etmesinler. ”
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Kürtlerin tarihi, "anne ve babaların kayıp evlatlarını, kardeşlerin birbirini aradığı bir tarih”tir...
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
1925 yılında yürürlüğe giren "şark ıslahat planı " ile Kürtlerin dili , kültürü yasaklanıyor, varlıkları inkar ediliyor, onlara , " Sen hiç, olmadın" denilerek, "Türk" kimliği boyunlarından aşağı asılıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
İsmail beşikçinin denimiyle Kürt coğrafyası, artık " sömürge bile değil, alt sömürge" oluyordu.
Evrensel tarih , Kürtlerin köklerini ve insanlık sahnesine çıkış dönemlerini milattan binlerce yıl öncesine dayandırıyor.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Rus tarihçi M.S Lazarev ; " Kürtlerin etnik ataları olarak kabul edilen halklar , özellikle 3-4 . Bin yılların sonlarında, ön Asya'da tarih sahnesine çıkmışlardır.
Bunlar Hurriler , lullubeler ( lullubi) kassiler , karduklar ,Medler ve öteki bazı boylardır.
Biz kaybettik ve zafere ulaşamadık. Fakat bu, haksız olduğumuz anlamına gelmez.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Şeyh Sait, Sehpaya çıkarken, mahkeme başkanına gülümseyerek, 'senden hoşlandım' dedi. 'Ama kıyamet günü hesaplaşacağız. ' Askeri komutana takılarak, 'Paşa' dedi. “Gel de düşmanınla vedalaş.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Kurbanlar asılmadan önce, herkese son istekleri soruluyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Babalar, oğullarını darağacında görmek istemiyorlardı.
Seid Rıza, henüz 17 yaşını bitirmemiş Reşik Hüseyin'e ayrıca düşkündü. Onu darağacında asılı görmek istemiyordu.
— Beni oğlumdan önce asın, dedi.
Yusufanlı Kamer de, “beni oğlumdan önce asın” diyordu.
Fakat tersini yaptılar. Babalara, son anlarında evlat acısı yaşattılar. Seid Abdülkadir ve Şeyh Said'in idamında olduğu gibi, önce oğulları asıp babalara seyrettirdiler.
.
Abdülhamit yönetimi, Kürtleri din kardeşliği ile okşayıp Ermenilere karşı kullanıyor, öte yandan, “kardeşleri”nin kırım ile toplu sürgünlerine devam ediyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
N. Y. Marr'ın deyimiyle, "tarihin üvey evlatları"dır
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Adını koruyabilmiş köy isimleri Türkçeleştiriliyor, 1930'lardaki gibi “vatandaş
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Türkçe konuş” kampanyası açılıyor, Kürtçe konuşanlar aşağılanıyor, kendisi de bir Kürt olan darbenin askeri lideri General Cemal Gürsel, “Kürt yok, hiçbir zaman olmamıştır”
tezini savunuyor, memleketi Erzurum'a yaptığı gezide, “size Kürt diyenlerin yüzüne tükürün, hepiniz Türksünüz” diyordu.
.
Kürtlerde kişi adları, bazen söylem takı ve kısaltmalarla değişikliğe uğruyordu. Erkek adları kısaltılıp, sonuna o harfi eklenerek söyleniyor, örneğin Hesen “Heso”, Mehemed Memo oluyordu. Kadınlarda ise kısaltmaların sonuna e eki geliyordu. Emine’nin “Eme” olması gibi...
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
İstiklal mahkemelerinde, Çalışma temposunu bozduğu, karara varma hızını kestiği ve "boş yere zaman kaybına neden olduğu" gerekçesiyle avukat "nafile" bulunmuş, fazlalık sayılmış ve varlığına son verilmişti.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Dersim’i ıslah” planını hazırlayıp uygulayan ismet Paşa, nedeni bilinmez, ama büyük bir tuhaflık örneği olarak kırımdan kurtulabilenlerle, çocukları ve torunlarının “tapındığı adam haline geldi. Tuncelililer, her vesileyle ona sevgilerini, saygı ve bağlılıklarını sunuyor, 1950’lerde her yerde seçimleri kaybederken, yalnız Dersim’de kazanıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
“Sen Müslüman ve dindar olduğunu söylüyorsun, Laz Hoca. Zilan’da öldürdüğün kadınlar, çocuk ve ihtiyarlar da Müslüman değil miydi?”
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
1925 yılında yürürlüğe giren “Şark Islahat Planı” ile Kürtlerin dili, kültürü yasaklanıyor, varlıkları inkâr ediliyor, onlara, “sen, hiç olmadın” denilerek, “Türk” kimliği boyunlarından aşağı asılıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Sultan Abdülhamit'i deviren, yerine oturttukları Sultanı da, “adı var, kendisi yok” hale getiren İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (Partisi) üçlü diktatörü (Triumvira), Talat, Enver ve Cemal Paşa'lar, Sultan'dan habersiz, 5 milyon İngiliz altını karşılığında, Almanya ile anlaşmış, Osmanlı ordusunu “kiralık asker” misali dünya savaşı cephesine sürmüş, iki Alman savaş gemisi Goeben ve Breslau'ya da Osmanlı bayrağı çektirip, Fransa ve İngiltere'nin müttefiği Rusya'nın kıyılarını topa tutmuş, savaş ilan etmişti.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Kürtler resmen “yok”tu. “Var” olduklarını söylemek suçtu. Ama resmen “olmayan" Kürtlerin İsyanları “var”dı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
2000'e Doğru” dergisinin 20 Mayıs 1990 tarihli sayısında, “Şeyh Said İsyanında bin 500 ailenin sürgün edildiği” yazılıyordu. Kürtlerde, aile genişliği hesaba katıldığında, sürgün trajedisini yaşayan insan sayısı milyonları buluyor demekti.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Bugün, erkeklerin yiğitlik günüdür” diye bağırıyordu. “Ölüme nasıl gittiğimizi dostlarımıza ve düşmanlarımıza gösterelim! ”
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
“Kürt” diye bir halk var olmamıştı. “Var olduklarını” söylemek yalandı, T.C'yi bölme çabasıydı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
...“Orta Asya”da, varlık içinde yaşarken, yine hangi tarihte meydana geldiği
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
meçhul, bir “kuraklık ve kıtlık”tan yurtlarını terk eden Türklerin soyundandı. Okul kitaplarında, Türklerin Orta Asya'dan çıkıp, kafileler halinde yeryüzüne dağılıp medeniyet ışıkları saçması, oklarla gösteriliyordu. Fakat, yaydıkları medeniyetin içeriği, niteliği her nedense açıklanmıyordu.
1908’de Meşrutiyet ilan edilip, ittihat ve Terakki Cemiyeti iktidar olunca,
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“azınlıkları zecri tasfiyeye uğratma” devletin ilkesi haline geldi. Dersim, “devlet otoritesinin tesis edilecek” azınlık planına dahildi
Şah İsmail'e tepkili olan pek çok Kürt Miri, “düşmanımın
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
düşmanı, dostumdur” düşüncesiyle, Yavuz Selim'in yanında yer aldılar. Osmanlılar, bu sayede kolay bir zafer kazandılar
Hayallerini gerçekleştirmek amacıyla, Birinci Dünya Savaşı'nın başında, Sultan'dan habersiz, Almanya ile ittifak kurup anlaşma yaptılar. Beş milyon İngiliz altını karşılığında, orduyu “kiralık asker” gibi Almanya'nın emrine verdiler.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
İran kaynaklarına göre Kürdistan adı, ilk kez Selçuklu Sultanı Sencer zamanında kullanıldı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Örneğin, tarihin en kanlı sayfalarından biri olan “Dersim olayları” resmi tarihte “İsyan”dı. Oysa, aynı tarihin sayfalarını dikkatlice karıştıranlar, “Dersim İsyanı yok, tedip ile tenkil var” gerçeğiyle karşılaşıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Resmi söyleme bakılırsa, “hiçbir sorunları bulunmayan” Kürtler, “spor olsun”, ya da rahat ve huzurdan bıktıkları için evleri, köyleri yok olsun, evlatları kırılsın diye ikide bir İsyan ediyorlardı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Seid Abdülkadir idam ilmiği boynuna geçirilirken, orada bulunan mahkeme heyeti ve yöneticilere şöyle sesleniyordu: “Sizler, yakma ve harap etme konusunda büyük şöhrete sahipsiniz! Burasını da Kerbela’ya çevirdiniz! Şunu bilin ki, insafsızca dehşet, sömürü ile şan şeref kazanılmaz!”
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Qox'dan seyre çıkanlar, güneşi ağlıyormuş gibi buğulanarak, hüzün içindeymişçesine yedi renge ayrışıp, dağların ardında kaybolurken görür
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Resmi tarihe göre, Kürtler 1803'ten 1914 yılına kadar 12 defa ayaklandılar.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
İsyanları bastırmakla görevlendirilen paşalardan her biri, kendi hayal gücünün yaratıcılığıyla yok etme yöntemleri keşfediyordu. Halka karşı uyguladığı yöntemlerle “kuyucu” lakabı alan Murat Paşa, kurbanlarının başlarını kestirip kuyulara dolduruyordu.
.
Haybon'un 1928 Martında yayınladığı ve “Kürt ulusuna” diye başlayan bildiride şöyle deniliyordu:
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“Ey Kürtler! Türklerin affına inanmayın. 'Rome Xayine, bex-te we tune! ' Atalarımızın bu sözünü unutmayın.
.
Genelkurmay, “ilk vuruş”u anlatıyor:
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
“Birkaç kez, Elazığ'da bulunan uçak bölüğünce, eşkıyanın toplandığı yerler, özellikle bu ayaklanmayı görünürde perde arkasından yönettiği bilinen Seid Rıza'nın evi ve civarı havadan bombalandı. ”
Evi bombalanan Seid Rıza ailesiyle birlikte dağlara sığınıyor, bu da “İsyan”ın bir başka gerekçesi oluyordu.
.
Evrensel tarih, Kürtlerin köklerini ve insanlık sahnesine çıkış dönemlerini milattan binlerce yıl öncesine dayandırıyor. Rus tarihçi M. S. Lazarev; “Kürtlerin etnik ataları olarak kabul edilen halklar, özellikle 3-4. bin yılların sonlarında, Ön Asya'da tarih sahnesine çıkmışlardır. Bunlar Hurriler, Lulubeler, Kassiler, Karduklar ve öteki bazı boylardır” diye yazıyor.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Köy, yanmış et kokuyordu. Ahıra kapatılan insanların çoğu yanmış, kömür olmuştu. Bazıları elleri, tırnaklarıyla duvarı delmiş, sürünüp dışarıya çıkmıştı. Onların içinde hâlâ nefes alanlar vardı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Babam da sürünerek çıkmıştı. Ama uzaklaşamamış, duvarın dibinde ölmüştü.
Ölülerimizi toplayıp köyümüze götürdük, gömdük. ”
.
Zilan yaylaları yanıyordu. Yangınların içinden insanlar fırlıyor, can derdi ve feryat figan içinde alevlerin arasından çıkanlar, kurşunlanıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Müdahalelerini kuşaktan kuşağa aktararak günümüze ulaştıran Barzani ailesi, bu süreçte tarih sahnesine çıkıyordu. Şeyh Abdüselam Barzani, 1910 yılında, Osmanlı'ya karşı İsyan başlatıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Kürtlerin, Osmanlıları tanımlayan “Bexte Rome tuneye”, (Osmanlı'nın onur sözü yoktur) sözünün tekerrürü de yaşanıyordu. Sivil halka dokunulmayacağına dair, Mir Muhammed'e verilen söz tutulmuyor, “tedip ve tenkil” (kırım) yapılıyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Katliam cuma günü olmuştu. Emo yaşadığı sürece, her cuma, periyodik olarak sara nöbetine tutuluyordu.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Nöbet boyunca, Kürtçenin Zazaca lehçesiyle, 'beso, beso! ' (Yeter, yeter) diye bağırıyordu. Emo, hiç evlenmedi. 1987 yılında öldü. Omzuna saplanan kurşun onunla birlikte mezara girdi... ”
Kürdistan'da sönmüş, köz olmuş her ateş, adeta yeni alevlenmelerin habercisiydi.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Ulusal ruh bütünlüğünü kıran iç çelişkilere rağmen, ataklar durmuyordu.
Osmanlı devleti, etnik homojenitesi bulunmayan, çok halklı bir imparatorluktu. Altında farklı dil ve dinleri barındıran bir kabuk, çatı yapıydı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
Seid Rıza ihtiyatlı durumunu koruyor ve Türk hükümetine güvenmiyordu. Çünkü tarih boyunca Türk yönetimi, daima bu gibi hilelerle Kürdü aldatmış, gafil avlamış ve fırsatlar kollayarak Kürtlere karşı facialar yaratmıştı.
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
.
“Bizim Türklerle müşterekimiz din, şeriata dayalı devlet ve Halifeydi. Fakat Türkler, tek taraflı bir kararla Halifeliğe son verdiler. Ortak noktamız ortadan kalktı. Bu durumda biz Kürtlere, kendi yolumuza gitme, özgürlüğümüzü kazanıp kendi geleceğimizi kurma hakkı doğdu. ”
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman
Sıkça Sorulan Sorular
Kürt İsyanları kimin eseridir?
Kürt İsyanları, Ahmet Kahraman tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2013'te yayımlanmıştır.
Kürt İsyanları kaç sayfadır?
Kürt İsyanları, 424 sayfadır (Evrensel Basım Yayın baskısı).
Kürt İsyanları'nın en ünlü sözü nedir?
“Giyin, gidiyoruz diyorlardı. Seyrediyorduk. Seid Rıza yatağında doğrulmuş, — Nereye? diye soruyordu Seid. — Mahkemeye! Cevabını alınca, Seid Rıza güldü: — Gündüzler, gün ışığı bitti mi? Gece yarısından sonra mahkeme mi olur? Bu saatte ancak asılacak adam yatağından kaldırılır. Asmaya götürmeye geldiğinizi neden gizliyorsunuz, dedi.”