Daniel Chamovitz, okurların kitaplığında hep bir yeri olan yazarlardandır. Bu sayfada 1 eserinden derlenen 100 söz yer alıyor.
En Beğenilen Daniel Chamovitz Sözleri
.
📖 Sayfa 53 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
- . ,
"Bir Tepede İkindi Vakti"
Bir düşünün: Bitkiler sizi görüyor.
📖 Sayfa 17 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Aslında bitkiler görünür ortamlarını daima izlerler. Yanlarına gidip gitmediğinizi anlarlar; yanlarında durduğunuzu bilirler. Hatta üzerinizdeki gömleğin mavi mi yoksa kırmızı mı olduğunu bile bilirler.
Meşelerle çamlar ve ormandaki kardeşleri öyle çok gündoğumu ve günbatımı görmüş, mevsimlerin gelip geçişine ve nesillerin yok oluşuna şahit olmuştur ki, anlatacak dilleri veya onları anlayacak keskinlikte kulaklarımız olsa ne hikâyeler anlatırlardı bize kim bilir diye merak etmeden duramayız.
📖 Sayfa 110 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
-
Venüs sinek kapanı ve diğer et yiyen bitkiler hakkında ayrıntılı bir makale yayımlayan ilk biliminsanlarından biri olan Charles Darwin, bu muazzam özellikleri nedeniyle bu bitkiyi "dünyanın en muhteşem bitkilerinden biri" olarak tarif etmiştir.
📖 Sayfa 59 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Colorado Eyalet Üniversitesi'ndeki teknisyen ekibi, bitkinin nasıl büyüdüğünü anlamak için her gün sahaya çıkıp yaprak uzunluğunu cetvelle ölçmeye karar verdi. Salisbury, ölçümü yapılan yaprakların hiçbir zaman normal uzunluklarına ulaşmadıklarını hayretle fark etti. Bununla da kalmamış, deney devam ederken yapraklar saramış ve ölmüştü. Aynı bitki üzerinde yer alıp da ölçülmeyen, yani dokunulmamış diğer yapraklar ise gelişmişti. Salisbury bu durumu şöyle ifade edecekti: "Her gün birkaç saniye dokunulduğunda pıtrak yaprağının ölebileceğini gösteren önemli bir keşifle karşı karşıyaydık!"
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Sözlükteki "koklama" tanımı bitkileri dışlar. Bitkiler koku dünyasıyla ilgili geleneksel anlayışımızın dışına itilmiştir, çünkü bir sinir sistemleri yoktur ve şüphesiz ki bir bitkide koklama, burunsuz yapılan bir işlemdir"
📖 Sayfa 35 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Stres yaşayan bitkiler zorlu koşullarda diğer bitkilere oranla daha iyi büyüyen yavrular meydana getirmişti. Çeşitli stresler büyük bir ihtimalle ebeveynlerin kromatin yapısında epigenetik değişimlere neden olur ve bu değişimler yavrulara aktarılr.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkiler, nerede olduklarının, hangi yönde büyüdüklerinin ve nasıl hareket ettiklerinin gayet farkındadırlar"
📖 Sayfa 89 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Kokulardan etkilenir ve çevremizdekileri etkileyen kokular salgılarız. Örneğin birbirine yakın yerlerde yaşayan kadınların aynı dönemlerde adet görmesinin terlerindeki koku ipuçlarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.
📖 Sayfa 52 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Kadife çiçeklerine şu parçaları dinlettiler: bir Gregoryen ilahisi, Mozart'ın 41 Numaralı C Majör Senfonisi, Dave Brubeck'in "Three to Get Ready" adlı parçası, David Rose Orkestrası'nın seslendirdiği "The Stripper" adlı parça ve The Beatles'ın "I Want to Hold Your Hand" ve "I Saw Her Standing There" adlı parçaları.
📖 Sayfa 79 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Pırıl pırıl çiçeklenmiş, kökleri yerde,
📖 Sayfa 17 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
yüzü delice sevdiği güneşe çevrili boyuna.
* ,
Bitkiler geçmiş olayları unutmama ve bu bilgiyi daha ileriki bir dönemde gelişimlerinde kullanmak üzere hatırlama yeteneğine sahiptirler: Tütün bitkileri gördükleri son ışığın rengini bilir; söğüt ağaçları, komşuları tırtıl saldırısına uğradığında bunu anlar. Bu örnekler ve buna benzer birçok başka örneğin her biri daha önce yaşanmış bir olaya gecikmiş bir tepki ömeğidir, ki bu özellik belleğin kilit unsurlarından biridir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bedenimizin koku algılama mekanizması, ışığı algılamayı sağlayan mekanizmadan farklıdır"
📖 Sayfa 35 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilerin biyolojik bilgiyi depolama ve hatırlama yeteneği olduğu kesindir. Bu anıların bizim her gün hatırladığımız ayrıntılı ve duygu yüklü anılardan farklı olduğunu içgüdüsel olarak biliriz. Ama temel düzeyde, bu bölümde tarif edilen çeşitli bitkilerin davranışları onarıcı anı türleridir. Sülüklerin kıvrılması, Venüs sinek kapanının kapanması ve arabidopsisin çevresel stresi hatırlaması, olayın anısını oluşturma, belli zaman aralıklarında bu anıyı muhafaza etme ve özgül bir gelişimsel tepki almak üzere daha sonraki bir noktada bu anıyı hatırlama süreçlerini kapsar.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
ORMANLAR seslerle yankılanır. Kuşlar şakır, kurbağalar vıraklar, cırcırböcekleri öter, rüzgârla savrulan yapraklar hışırdar. Bu hiç susmayan orkestrada tehlikeyi haber veren, çiftleşme ritüelleriyle alakalı, tehditkâr, teskin edici sesler vardır.
📖 Sayfa 73 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilerdeki pitokromla insanlardaki kırmızı fotopsin aynı fotoreseptörler değildir; ikisi de kırmızı ışığı emer, ama farklı kimyasal yapılara sahip farklı proteinlerdir. Bizler gördüğümüz şeyleri yalnızca diğer hayvanlarda bulunan fotoreseptörler aracılığıyla görürüz. Nergis ise gördüğü şeyleri yalnızca bitkilerde bulunan fotoreseptörler ara cılığıyla görür. Ama bitki ve insanlardaki fotoreseptörler, ışığı emen kimyasal bir boyayla bağlantılı bir proteinden oluşmaları açısından birbirine benzer; bir fotoreseptörün çalışması için gerekli fiziksel sınırlardır bunlar.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bundan sonra parkta yürüyüşe çıktığınızda durup kendinize sorun: Çimenlerin arasındaki karahindiba ne görüyor? Otlar hangi kokuları alıyor? Meşenin yapraklarına dokunun, ileride ona dokunulduğunu hatırlayacağını bilerek. Ama sizi hatırlamayacaktır. Sizse o ağacı hatırlayacak ve anısını her daim hafızanızda yaşatacaksınız.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Hayvanlarda olduğu gibi bitkilerde de normal gündüz ve gece döngüleriyle uyum içinde çalışan ve "" adı verilen bir iç saat vardır. Biz insanlarda bu iç saat hayatımızın her bölümünü yönetir, bize acıktığımızı, tuvalete gitmemiz gerektiğini, yorgun olduğumuzu, kendimizi enerjik hissettiğimizi söyler.
📖 Sayfa 31 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Kendilerine dokunulduğunun farkında olmanın dışında bitkiler, sıcağıla soğuğu ayırt edebilir ve dallarının rüzgarda sallandığını bilirler. Bitkiler doğrudan teması hissedebilir. Sarmaşıklar gibi bazı bitkiler, çit gibi bir nesneyle temasları halinde hızla büyümeye başlayıp çite sarılabilirler ve Venüs sinek kapanı, yapraklarına bir sinek konduğunda çenesini kasıtlı bi şekilde kapatır. Bitkiler görünüşe göre kendilerine çok fazla dokunulmasından da hoşlanmazlar, zira bir bitkiye dokunmak veya onu sallamak o bitkinin büyümesinin durmasına yol açabilir"
📖 Sayfa 55 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Ciddi ve saygın bilimsel çalışmalarda müzik sesinin bitkiler için gerçekten de etkisiz olduğu sonucuna varılmıştır.
📖 Sayfa 87 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Normalde Anneler Günü’nün baharda olması ve kasımpatıların sonbaharda açması çiçek yetiştiricileri için sıkıntılı bir durumdur. Neyse ki son bahar ve kış ayları boyunca geceleri birkaç dakikalığına ışık yakılarak seralarda yetiştirilen kasımpatıların çiçeklenmesi engellenir. Sonra... bom... Anneler Günü’nden iki hafta önce, yetiştiriciler geceleri ışık yakmamaya başlar ve kasımpatıların hepsi birden çiçeklenir, hasat edilir ve kargoya verilir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Dolayısıyla bitkilerde görme duyusu, algılama düzeyinde, insanlardakine göre daha karmaşıktır. Bitkiler için ışık bir sinyal olmanın çok ötesindedir elbette; ışık onlar için besin demektir"
📖 Sayfa 29 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Darwinler, fototropizmin ışığın bitkinin sürgününe ulaşmasının bir sonucu olduğunu, sürgünün ışığı gördüğünü ve bu bilgiyi bitkinin orta kısmına göndererek bu kısmın ışığın geldiği yöne doğru eğilmesini sağladığını kanıtladılar. Böylece bitkilerdeki ilkel görme olayını başarılı biçimde gösterdiler.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Venüs sinek kapanı' (Dionaea muscipula) dokunmaya tepki veren bitkilerin tipik bir örneğidir. Bu bitki Kuzey ve Güney Carolina'nın nitrojen ve fosfordan azade bataklıklarında büyür. Böyle gıda yoksunu bir ortamda hayatta kalabilmek için Dionaea besin ihtiyacını yalnızca ışıktan değil, böceklerden ve hatta küçük hayvanlardan karşılamak gibi harikulade bir yetenek geliştirmiştir. Bu bitkiler diğer bütün yeşil bitkiler gibi fotosentez yapar, ama aynı zamanda yırtıcı hayvanlar gibi avlanarak da günlük besinlerine hayvan proteiniyle destek olurlar.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilerin hayvan ve insanları cezbeden kokular yaydıkları barizdir, ama kendi kokularını ve komşu bitkilerin kokularını da algılarlar. Bitkiler meyvelerinin olgunlaştığını, komşularının budama makasıyla budandığını veya obur bir böcek tarafından yendiğini anlar, bunun kokusunu alırlar. Hatta bazı bitkiler domatesin kokusunu buğdayın kokusundan ayırabilir. Bitkilerin işleyebildiği görsel girdilerin çeşitliliğine karşılık koku alma yetenekleri sınırlıdır, ama bu yetenekleri çok hassastır ve bitkiye epey bilgi sağlar.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Papatyanın yapraklarını koparırız. Biçimsiz uzamış ağaç dallarını keseriz. Peki ya bitkiler onlara dokunduğumuzun farkındaysa?
📖 Sayfa 53 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bugün artık Venüs sinek kapanının avını yokladığını ve kapanının içine doğru ilerleyen organizmanın sindirilmeye uygun boyutta olup olmadığını algıladığını biliyoruz"
📖 Sayfa 59 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Sert bir armudu olgun bir muzla aynı pakete koyduğumuzda, muz etilen yayar, armut bunun "kokusunu alır" ve çabucak olgunlaşır. İki meyve fiziksel durumlarının bilgisini birbirlerine aktarır.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Meyveler arasındaki etilen sinyalleşmeleri canımız çektiğinde olgun meyvelere sahip olalım diye evrimleşmedi elbette. Bu hormon, bitkilerin kuraklık ve yaralanma gibi çevresel baskılara verdikleri tepkileri düzenlemek üzere evrimleşmiştir ve bütün bitkilerin (küçük yosunlar da dahil) yaşam döngüleri boyunca doğal olarak üretilir.
"Bundan sonra parkta yürüyüşe çıktığınızda durup kendinize sorun: Çimenlerin arasındaki karahindiba ne görüyor? Otlar hangi kokuları alıyor? Meşenin yapraklarına dokunun, ileride ona dokunduğunuzu hatırlayacağını bilerek. Ama sizi hatırlamayacaktır. Size o ağacı hatırlayacak ve anısını her daim hafızanızda yaşatacaksınız"
📖 Sayfa 134 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Konuşma dilinde "yakında kokusu çıkar" veya "tehlike kokusu alıyorum" gibi kokuya dair birçok ifade vardır ve kokular anı ve duygularla yakın bir ilişki içindedir.
📖 Sayfa 52 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Buğday bir çağın sonunu getirip başka bir çağı başlattı, mütevazı patates ise kitlesel göçlere neden oldu.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
- (" " anlamına gelir) adlı bir Japon gündüzsefası kültivarının yukarı ile aşağıyı bilmeyen sürgünleri vardır; asılı saksılarda sergilenen gözalıcı bir süs bitkisi olmanın yanı sıra, biliminsanlarına gravitropizm konusunda çalışma olanağı sağlayan önemli bir mutanttır aynı zamanda.
📖 Sayfa 98 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
“Yüz çiçeğe dokunacak
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Ve birini bile koparmayacağım.”
"Hayatını sürdürmek için bir konakçı bitkiye sarılır ve o bitkinin damar sistemine bağlanarak besinini emer"
📖 Sayfa 39 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Biyolojide, evrim ışığında değerlendirilmeyen hiçbir şeyin anlamı yoktur.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkiler farklı bellek türleri sergiliyorsa ve bir çeşit bilince sahipse, zeki sayılmaları gerekir mi?"
📖 Sayfa 127 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler kökleriyle toprağa sabitlenmiş, durağan organizmalardır. Güneşe doğru büyüyüp yerçekiminin etkisiyle eğilseler de, bulundukları ortamı terk edemezler. Oradan kaçamazlar. Mevsime göre göç edemezler. Sürekli değişen bir ortam içinde çakılıdırlar.
📖 Sayfa 89 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler kendilerine özgü çeşitli kokular yayar. Yazın bir bahçede yürürken aldığınız gül kokularını, sonbaharın ortalarında burnunuza gelen yeni kesilmiş ot kokusunu veya geceleri çiçek açmış yasemin kokularını düşünün.
📖 Sayfa 51 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"İşitme insanların ve hayvanların kendi aralarında çabuk iletişim kurmalarını da sağlar"
📖 Sayfa 88 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Belleğimiz duyusal girdilere bağlıdır: Tanıdık bir koku veya sevilen bir şarkı, bizi belli bir zaman ve mekana geri götüren ayrıntılarla dolu bir anılar çağlayanını tetikleyebilir"
📖 Sayfa 111 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler hayatta kalma mücadelesi de vermek zorundadır, yani tohumlarından ne zaman çıkacaklarını, ne zaman çoğalacaklarını bilmeleri gerekir. Birçok bitki türü baharda büyümeye başlar, birçok memeli hayvan da bu dönemde doğum yapar. Bitkiler baharın geldiğini nasıl anlar? Günlerin uzamaya başladığını pitokromdan öğrenirler. Bitkiler ayrıca sonbaharda, kar yağmadan önce de çiçek açar ve tohumlarını toprağa bırakırlar. Sonbaharın geldiğini nasıl anlarlar? Gecelerin uzamaya başladığını pitokromdan öğrenirler.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Biyolojide evrimin ışığında değerlendirilmediği sürece hiçbir şeyin anlamı yoktur."
📖 Sayfa 88 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Fakat daha da şaşırtıcı olan şu ki, bitkiler koku da alır"
📖 Sayfa 33 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Halinden memnun olmayan bir ağaç görmedim hiç. Hoşlanırmış gibi kavrarlar toprağı ve sağlam kök salmış olsalar da ona, bizim kadar yolculuk ederler uzaklara. Her rüzgârda dört bir yana uzanırlar, bizim gibi gidip gelirler, her gün bizimle birlikte güneşin etrafında iki milyon mil yol alır, uzayda kim bilir kaç mil hızla ve nerelere giderler!
📖 Sayfa 90 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler dokunuşu hissedebilir ama acı hissetmezler. Tepkileri de öznel değildir. Bizimse dokunma ve acı algımız özneldir, kişiden kişiye değişir. Hafif bir dokunuş kimileri için haz vericidir, kimileri için rahatsız edici.
📖 Sayfa 70 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkiler sizi görüyor.
📖 Sayfa 19 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler sizin benim gibi çevrelerini resimler halinde "görmezler" elbette. Saçları seyrekleşmiş, orta yaşlı, gözlüklü bir adamla kıvırcık kahverengi saçlı, güleç yüzlü küçük bir kızı birbirinden ayırt edemezler. Ama ışığı bizim ancak hayal edebileceğimiz renk ve biçimlerde görebilirler"
"Kör bir bitki neye benzer? Karanlıkta veya loş ışıkta büyüyen bitkiler parlak ışıkta büyüyenlerden daha uzundur. İlkokul son sınıfın fen dersinde fasulye tanesi çimlendirme deneyine katıldıysanız, dolapta büyüyen fasulyelerin uzun, zayıf ve sarı, okul bahçesinde büyüyenlerense daha kısa, gürbüz ve yeşil olduklarını bilirsiniz"
📖 Sayfa 28 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Gözlerimizde dört farklı fotoreseptör türü vardır: ışık ve gölgeler için rodopsin; kırmızı, mavi ve yeşil için de üç fotopsin. Bir de iç saatlerimizi düzenleyen kriptokrom adlı beşinci bir reseptörümüz vardır"
📖 Sayfa 27 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler meyvelerin olgunlaştığını, komşularının budama makasıyla budandığını veya obur bir böcek tarafından yendiğini anlar, bunun kokusunu alırlar. Hatta bazı bitkiler domatesin kokusunu buğdayın kokusundan ayırabilir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler ormanın gürültüsüne karşı sağır mıdır?
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Yoksa onların tepkisine karşı biz mi körüz?
"Deneyi gerçekleştiren biliminsanları, ilk deneylerde müzik çalınırken hoparlörlerin ısıyı yaydığını, bunun da çimlenme verimini artırdığı sonucuna vardılar; yani belirleyici etken ısıydı"
📖 Sayfa 82 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkiler dokunuşu hissedebilir ama acı hissetmezler. Tepkileri de öznel değildir. Bizimse dokunma ve acı algımız özneldir, kişiden kişiye değişir"
📖 Sayfa 70 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Ormanlar seslerle yankılanır. Kuşlar şakır, kurbağalar vıraklar, cırcırböcekleri öter, rüzgarla savrulan yapraklar hışırdar"
📖 Sayfa 73 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Venüs sinek kapanı (Dionaea muscipula) dokunmaya tepki veren bitkilerin tipik bir örneğidir"
📖 Sayfa 58 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Biz görece kısıtlı bir spektrum içindeki elektromanyetik dalgaları algılarken, bitkiler bizim algılayamadığımız kısa ve uzun elektromanyetik dalgaları algılayabilir"
📖 Sayfa 30 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Mesela kırmızı ışığı algılayamayan renk körlerinde kırmızı koni hücresi yoktur. Bu nedenle kırmızı ışık sinyalleri emilemez ve beyne bilgi aktarılamaz. İnsanların görme duyularında ışığı emen hücreler vardır, beyin bu hücrelerden gelen bilgiyi işlemden geçirir, biz de bu sayede ışığa tepki veririz"
📖 Sayfa 20 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Yüksek seslerin genliği yüksek, alçak seslerinki ise düşüktür. Ses genliği ne kadar yüksekse, stereosilya o kadar eğilir. Ses perdesi ise basınç dalgalarının frekansının bir sonucudur; yani genliği ne olursa olsun dalganın saniyede ne sıklıkla algılandığıyla ilgilidir. Dalganın frekansı arttıkça, stereosilyanın öne arkaya eğilip bükülme hızı ve ses perdesi de artar"
📖 Sayfa 74 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Taşların hareket ettiği ve ağaçların konuştuğu vakidir"
📖 Sayfa 34 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
( Shakespeare, Macbeth )
"Koku almak” güzel yiyeceklerin kokusunu almaktan çok daha başka anlamları da içerir. Konuşma dilinde "işin kokusu çıkar" veya "tehlike kokusu alıyorum" gibi kokuya dair birçok ifade vardır ve kokular anı ve duygularla yakın bir ilişki içindedir. Burnumuzdaki koku reseptörleri limbik sisteme (duyguların kontrol merkezi) ve evrimsel olarak beynimizin en eski kısmına doğrudan bağlıdır"
📖 Sayfa 52 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler kelimenin geleneksel anlamıyla “hissetmezler” elbette. Örneğin pişmanlık hissetmezler; hisleriyle hareket etmezler. Zihinsel veya duygusal bir durumla ilgili içgüdüsel bir farkındalıkları yoktur. Ama dokunmayı algılarlar ve bazıları bizden daha iyi “hisseder”.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkiler de, biz de ışığı algılarız. Görmek yalnızca elektromanyetik dalgaları algılamak değildir, aynı zamanda onlara karşı bir tepkide bulunmaktır"
📖 Sayfa 30 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Parmaklarımızla bir şeye dokunduğumuzda, dokunmaya özgü duyu nöronları (mekanoreseptör adıyla bilinirler) omurilikteki merkezi sinir sistemine bağlanan bir aracı nörona sinyal gönderir. Orada başka nöronlar bu sinyali beyne ulaştırır ve beyin bize bir şey hissettiğimizi bildirir"
📖 Sayfa 56 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Taşların hareket ettiği ve ağaçların konuştuğu vakidir."
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bir marul çevresinde kendisini yemeye hazır obur yaprak bitleri olup olmadığını bilmek zorundadır ki onları öldürecek zehirli kimyasallar üreterek kendini onlardan koruyabilsin
📖 Sayfa 12 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Meşelerle çamlar ve ormandaki kardeşleri öyle çok gündoğumu ve günbatımı görmüş, mevsimlerin gelip geçişine ve nesillerin yok oluşuna şahit olmuştur ki, anlatacak dilleri veya onları anlayacak keskinlikte kulaklarımız olsa ne hikayeler anlatırlardı bize kim bilir diye merak etmeden duramayız.
📖 Sayfa 110 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
-Maud van Buren
Bitkinin yaşadığı stres kalıcı bir kalıtsal değişikliğe neden oluyor, bu değişiklik bütün diğer nesillere aktarılıyor ve sonraki nesiller de stres altındaymış gibi davranış sergiliyordu.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Altıncı duyumuz sanılanın aksine altıncı his değildir, içalgıdır. İçalgı farklı vücut bölümlerimizin birbirlerine göre nerede bulunduğunu onlara bakmadan bilmemizi sağlar. İçalgı, yitirene kadar üzerinde pek durmadığımız bir duyudur. Biraz sarhoş olduysanız, içalgı doğru çalışmadığında neler olduğunu deneyimlemişsinizdir. Örneğin ayık haldeyken gözünüz kapalı durumda burnunuza dokunmak basit bir iştir, ama sarhoş insanlar bu basit testte bile zorlanırlar.
📖 Sayfa 91 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler koku alır. Bitkilerin hayvan ve insanları cezbeden kokular yaydıkları barizdir, ama kokularını ve komşu bitkilerin kokularını da algılarlar. Bitkiler meyvelerinin olgunlaştığını, komşularının budama makasıyla budandığını veya obur bir böcek tarafından yendiğini anlar, bunun kokusunu alırlar. Hatta bazı bitkiler domatesin kokusunu buğdayın kokusundan ayırabilir. Bitkilerin işleyebildiği görsel girdilerin çeşitliliğine karşılık koku alma yetenekleri sınırlıdır, ama bu yetenekleri çok hassastır ve bitkiye epey bilgi sağlar.
📖 Sayfa 34 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Çiçek açmış gül fidanına bakarken, tıpkı onun gibi karmaşık ortamların farkına vardığımızı, ortak genlere sahip olduğumuzu hatırlayarak onda çok uzun zamandır görmediğimiz bir kuzenimizi görmeliyiz. Duvara tutunmuş sarmaşığa bakarken, çok eskiden gerçekleşmiş rasgele bir olay olmasaydı, onun yerinde kendimizin olabileceğini aklımızdan geçirmeliyiz. Gördüğümüz şey, kendi evrimimizde gerçekleşmiş olası sonuçlardan bir diğeridir, iki milyar yıl önce gerçekleşmiş bir dallanmadır.
📖 Sayfa 134 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Dokunduğunuzda ağaca, dokunulduğunu hatırlıyor...
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkinin psişesinde ben ve üstben yoktur, ama bir id –duyusal girdiler alan ve içgüdüler doğrultusunda işleyen bilinçdışı bir bölüm– olabilir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Çiçek açmış gül fidanına bakarken, tıpkı onun gibi karmaşık ortamların farkına vardığımızı, ortak genlere sahip olduğumuzu hatırlayarak onda çok uzun zamandır görmediğimiz bir kuzenimizi görmeliyiz. Duvara tutunmuş sarmaşığa bakarken, çok eskiden gerçekleşmiş rastgele bir olay olmasaydı, onun yerinde kendimizin olabileceğini aklımızdan geçirmeliyiz. Gördüğümüz şey, kendi evrimimizde gerçekleşmiş olası sonuçlardan bir diğeridir, iki milyar yıl önce gerçekleşmiş bir dallanmadır.
📖 Sayfa 134 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
“Tapınağın çanları sustu
📖 Sayfa 73 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
ama çiçeklerden gelen sesi
hala duyuyorum.”
Işığın bitkilerin büyümesi üzerindeki etkileri Darwin’i heyecanlandıran bir konuydu, oğlu Francis de onun gibi bu konuya ilgi duyuyordu. Son kitabı The Power of Movement in Plants’te (Bitkiler de Hareket Gücü) Darwin şöyle yazar: “Bir kısmı yatay ışığa doğru eğilmeyen ... [bitki] son derece azdır.”2 Lafı dolandırmadan söyle yecek olursak: Bitkilerin hemen hepsi ışığa doğru eğilir. Bunu pencereden gelen güneş ışınlarına doğru eğilip dönen ev bitkilerinde her zaman görürüz. Bu davranışa fototropizm adı verilir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
... metaforlar normalde kuramayacağımız bağlantılar kurmamızı sağlar.
📖 Sayfa 130 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler kelimenin geleneksel anlamıyla “hissetmezler” elbette. Örneğin pişmanlık hissetmezler; hisleriyle hareket etmezler. Zihinsel ve duygusal bir durumla ilgili içgüdüsel bir farkındalıkları yoktur. Ama dokunmayı algılarlar ve bazıları bizden daha iyi “hisseder.”
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkiler görünüşe göre kendilerine çok fazla dokunulmasından da hoşlanmazlar, zira bir bitkiye dokunmak veya sallamak o bitkinin büyümesinin durmasına yol açabilir.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilerin gözleri yoktur, tıpkı bizim yapraklarımız olmadığı gibi.
📖 Sayfa 29 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Ters çevrilmiş bir fasulyenin köklerinin yerçekimine tepki vermesi, pencerede duran bir lalenin güneşe doğru dönmesi ve bir küsküt otunun yakınındaki domatese dolanması benzer hareketlerdir"
📖 Sayfa 101 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Yüz çiçeğe dokunacak
📖 Sayfa 54 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Ve birini bile koparmayacağım.
-Edna St. Vincent Millay,
"Bir Tepede İkindi Vakti"
Bitkiler koku alır.Bitkilerin hayvan ve insanları cezbeden kokular yaydıkları barizdir ama kendi kokularını ve komşu bitkilerin kokularını da algılarlar.
📖 Sayfa 34 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Fotoperiyodizm kavramı bilim insanları arasında büyük bir hareketlilik yarattı ve hemen şu soruları sormaya başladılar: Bitkiler gündüzün mü gecenin mi uzunluğunu ölçerler? Bitkiler ışığın hangi rengini görürler?
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bilim insanları bitkilerin ışığın hangi renklerini gördükleri konusuyla da ilgiliydi. Keşfettikleri şey şaşırtıcıydı: Deneye tabi tutulan bitkilerin istisnasız hepsi, geceleri yalnızca kırmızı ışığa tepki vermişti. Geceleri yakılan mavi veya yeşil ışığın hiçbiri çiçeklenmiş bitkileri etkilemiyor, ama birkaç dakikalığına yakılan kırmızı ışık onlan etkilemeye yetiyordu. Bitkiler renklere göre farklı tepkiler vermekteydi: Hangi yöne doğru eğileceklerini anlamak için mavi ışıktan, gecenin uzunluğunu ölçmek içinse kırmızı ışıktan yararlanıyorlardı.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilerden elde edilen kimyasallar ateş düşürüyor (mesela aspirin) ve kanseri tedavi ediyor (Taxol). Buğday bir çağın sonunu getirip başka bir çağı başlatıyor, mütevazi patates ise kitlesel göçlere neden oluyor.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Işık onlar için besin demektir. Bitkiler ışıktan yararlanarak su ve karbondioksiti çeşitli şekerlere dönüştürür, bu şekerler de bütün hayvanlar için gerekli besini sağlar.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bundan sonra parkta yürüyüşe çıktığınızda durup kendinize sorun: Çimenlerin arasındaki karahindiba ne görüyor? Otlar hangi kokuları alıyor? Meşenin yapraklarına dokunun, ileride ona dokunulduğunu hatırlayacağını bilerek. Ama sizi hatırlamayacaktır. Sizse o ağacı hatırlayacak ve anısını her daim hafızanızda yaşatacaksınız.
📖 Sayfa 134 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Mark Jaffe, dokunmayla büyümenin engellenmesinin bitki biyolojisinde yaygın bir fenomen olduğunu fark etti.
📖 Sayfa 65 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilere tamamen bağımlıyız. Maine ormanlarındaki ağaçlardan yapılma ahşap evlerde uyanıyor, fincanımıza Brezilya’da yetişmiş kahve çekirdeklerinden öğütülmüş kahve koyuyor, Mısır pamuğundan yapılmış tişörtümüzü giyiyor, bilgisayardan kâğıda çıktı alıyor, Afrika’da yetişen kauçuklardan yapılma lastikleri olan ve milyonlarca yıl önce ölmüş açık tohumlu bitkilerden elde edilen benzinle çalışan arabalarımızla çocuklarımızı okula götürüyoruz.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
“Tapınağın çanları sustu ama çiçeklerden gelen sesi hâlâ duyuyorum.”
📖 Sayfa 73 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Matsuo Başo
Bir yaprak, bir böcek veya bakteri saldırısına uğradığında kardeş yapraklarını muhtemel saldırılara karşı uyaran kokular salar, böylece bu yapraklar kendilerini bu saldırılara karşı korurlar; bunu Çin Seddi'ndeki hisarlarda saldırı uyarısı için yakılan ateşlere benzetebiliriz. Bu şekilde bitki kendi varlığını garanti altına alır, zira saldırıya uğramış yaprakların yaydığı gazların "kokusunu alan" yapraklar yaklaşan saldırılara karşı daha dayanıklı olacaktır.
📖 Sayfa 48 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
“Bitkiler koku alır.Küskütün gerçekten de domates kokusuna yöneldiğini teyit etmek için De Moraes bir domates parfümü yapıp küskütün bu kokuya yönelip yönelmediğini kontrol etmeye karar verdi.Bir -eau de domates- parfümü yaptı,bunu saksıya batırılmış kulak temizleme çubuklarına sıktı ve bu saksıyı küskütün yanına koydu.Küsküt,domates kokulu çubuklara yönelmişti ve yiyecek bulmak için bir bitkinin kokusunu alabildiği anlaşılıyor.”
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Öte yandan bir botanik bahçesindeki hiçbir ziyaretçi dünyanın en büyük (ve en kokulu) çiçeği olan ve daha çok ceset çiçeği adıyla bilinen 'un o iğrenç kokusuna karşı kayıtsız kalamaz. (Neyse ki bu bitki yalnızca yılda bir kez açar.)
📖 Sayfa 51 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
... bitkinin nasıl büyüdüğünü anlamak için hergün sahaya çıkıp yaprak uzunluğunu cetvelle ölçmeye karar verdi. Salisbury, ölçümü yapılan yaprakların hiçbir zaman normal uzunluklarına ulaşmadıklarını hayretle fark etti. Bununla da kalmamış deney devam ederken yapraklar sararmış ve ölmüştü. Aynı bitki üzerinde yer alıp da dokunulmamış diğer yapraklar ise gelişmişti.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
.
.
.
Günde birkaç kez yaprağını okşamak bitkinin fiziksel gelişimini tamamen değiştirir. Bitkinin genel büyümesindeki bu değişimi fark etmeniz birkaç gün alsa da, hücresel düzeyde verilen tepki çok daha hızlıdır.
Genler çoğunlukla onlarla ilişkilendirilen hastalıklara göre adlandırılsa da, genin varlığı o hastalığa veya bozukluğa neden olmaz. Hastalık, mutasyon nedeniyle o gen işlevini düzgün biçimde yerine getiremediğinde ortaya çıkar; mutasyon da geni oluşturan nükleotitlerin dizilişinin değişikliğe uğramasıdır, ki bunun sonucunda DNA kodu bozulur. Temel insan biyolojisiyle ilgili bilgimizi tazelemek gerekirse: DNA kodumuz A, T, C ve G kısaltılmalarıyla anılan dört farklı nükleotitten oluşur yalnızca.
📖 Sayfa 85 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Bitkilere tamamen bağımlıyız. Maine ormanlarındaki ağaçlardan yapılma ahşap evlerde uyanıyor, fincanımıza Brezilya'da yetişmiş kahve çekirdeklerinden öğütülmüş kahve koyuyor, Afrika'da yetişen kauçuklardan yapılma lastikleri olan ve milyonlarca yıl önce ölmüş açık tohumlu bitkilerden elde edilen benzinle çalışan arabalarımızla çocuklarımızı okula götürüyoruz.
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Ama çoğu durumda bitkiler, etkileşime girmekle birlikte varlıklarını gözardı ettiğimiz pasif nesneler, atıl aksesuarlardır. Papatyanın yapraklarını koparırız. Biçimsiz uzamış ağaç dallarını keseriz. Peki ya bitkiler onlara dokunduğumuzu farkındaysa?
Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
Tapınağın çanları sustu
📖 Sayfa 73 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
ama çiçeklerden gelen sesi
hâlâ duyuyorum.
Genetik düzeyde bitkiler birçok hayvandan daha karmaşık bir yapıya sahiptir ve biyolojide en önemli keşiflerin kaynağı bitkiler üzerinde yapılmış araştırmalardır.
📖 Sayfa 12 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
"Bitkinin yaprağındaki bir hücrede, kökündeki bir hücredekinden farklı proteinler bulunur"
📖 Sayfa 67 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz
“Uçakla dünyanın diğer ucuna seyahat ettiğimizde sirkadiyen saatimizin gündüz-gece sinyalleriyle arasındaki senkronizasyon bozulur; yani jet lag olarak adlandırılan olay meydana gelir. Sirkadiyen saat ışık sayesinde kendini yeniden ayarlar, ama bunun için birkaç gün gerekir. Karanlık otel odasında vakit geçirmekten ziyade, dışarıda, günışığında vakit geçirdiğimizde jet lag'dan daha hızlı kurtulmamızın nedeni de budur.”
📖 Sayfa 32 · Bitkilerin Bildikleri, Daniel Chamovitz