Frans de Waal'ın Kitaplarından Vurucu Cümleler

Frans de Waal'ın kalemi, edebiyat dünyasında derin izler bırakmıştır. 4 eserinden seçilen 100 söz, bu sayfada okurlarla buluşuyor.

En Beğenilen Frans de Waal Sözleri

Memeliler birbirlerinin duygularına karşı duyarlıdır ve muhtaç durumda olanlara yardım ederler. İnsanların evlerini, mesela iguanalar ve kaplumbağalarla değil de tüylü etoburlarla doldurmasının nedeni, memelilerin bir sürüngenin asla sunamayacağı bir şey sunmasıdır. Şefkat verirler, şefkat isterler ve biz nasıl onların duygularına tepki veriyorsak onlar da bizim duygularımıza tepki verirler.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Eski Sardes Kralı, “ insanların kulakları, gözlerinden daha az inanır,” diye şikayet edermiş.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Tıpkı bizim gibi maymunlar ve şebekler de iktidar peşinde koşar, cinsellikten zevk alır, emniyet ve şevkat ister, toprak için öldürür, güven ve işbirliğine değer verir. Evet, bizim bilgisayarlarımız ve uçaklarımız var ama psikolojik yapımız sosyal primatlarınkiyle aynı.

📖 Sayfa 23 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Atalarımızın henüz din sahibi olmadıkları zamanlarda sosyal norm­larının olmadığına hakikaten inanan var mı? Yardıma ihtiyacı olan birine yardım etmez, haksızlıkla karşılaşınca şikayet etmezler miy­di?

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

vahşi şempanzeler tembel tembel ağaçtan ağaca dolaşıp meyve toplamaktan başka bir şey yap­mıyorlardı.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Bütün insanlar sürekli birbirine hoşgörüyle yaklaşsa, kimse asla hırsızlık yapmasa, kimseyi sırtından bıçaklamasa, başkasının karısını baştan çıkarmasa tasalanacak ne kalırdı? Böyle olmadığı­mız çok açık ve bu da ahlaki kurallara neden ihtiyaç duyduğumuzu açıklıyor. Öte taraftan başkalarına karşı saygı ve özeni teşvik eden zilyon tane kural koysak, o yöne doğru doğal bir meylimiz olmasa hiçbir işe yaramazdı. Cam bir tabağın içine atılmış tohumlar gibi olurlardı: Hiçbiri köklenmezdi. Doğruyla yanlışı ayırmamızı sağlayan şey hem iyi hem kötü olabilme becerimizdir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Be­ton suratlı bir insanla konuşmaya çalıştığımızda, adeta duygusal bir kara deliğin içine düşeriz.

📖 Sayfa 135 · Empati Çağı, Frans de Waal

İnsanların, doğrudan bir çıkarları olma­dığında bile ahlaklı davranmasına sebep olan önemli şeylerden biri prestij ve şöhrettir. Yalan söyleyen, hile yapan, sürekli kendi çıkarı­nı önceleyen birine nazaran, örnek bir vatandaşın izinden gitmeye daha istekli olur diğerleri.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Biz insanlar, küçük çeteler halinde savan­larda dolaşırken de epey ahlaklıydık. Ancak toplumun ölçeği büyü­meye, karşılıklılık ve itibar kuralları işlememeye başlayınca ahlak koyucu bir Tanrı gerekli oldu.
Bu görüş uyarınca bizi ahlakla tanıştıran Tanrı değildi; bunun tam aksi söz konusuydu. Tanrı, bizim kendimiz için doğru olan şe­kilde yaşamamızı sağlamak için yerini bulmuş, Voltaire'in onu icat etmemiz gerekeceği latifesini doğrulamıştır.

📖 Sayfa 217 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Tıpkı bizim gibi maymunlar ve şebekler de iktidar peşinde koşar, cinsellikten zevk alır, emniyet ve şefkat ister, toprak için öldürür, güven ve işbirliğine değer verir. Evet, bizim bilgisayarlarımız ve uçaklarımız var ama psikolojik yapımız sosyal primatlarınkiyle aynı.

📖 Sayfa 23 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Gerçekten sevdiğim tek şey müzikti.

📖 Sayfa 89 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

İnsanlarda topluluk yararı, aydınlanmış şahsi çıkardan kaynak­lanır. İyi işleyen bir bütün kurmaya uğraşırız çünkü onun içinde daha rahat ederiz. Benim sokağımdaki bir eve bir hırsızın girdiğini gö­rürsem, benim evim olmadığı ve beni hiç ilgilendirmediği halde, toplum kuralları doğrultusunda polisi ararım. Aynı şey eski bir yer­leşimde meydana gelse, benim olanı onun olandan ayıramayan kişi­yi durdurmak için herkesi ayağa kaldırırdık. Ahlak ihlalleri, bizi doğrudan doğruya etkilemeyenler bile, herkes için kötüdür.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Din, inançtan çok daha fazlasıdır. Mesele dinin doğru olup olmaması değil, hayatları­mızı nasıl şekillendirdiğidir; bir Aztek rahibinin bir bakirenin atan kalbini söküp çıkarması gibi dinden kurtuluversek onun yerini ne­yin alacağı sorusudur.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Dostoyevski'nin Ivan Karamazov'unun "Tanrı yok­sa komşuma tecavüz etmekte özgürüm!" haykırışını tekrarlayan çok insanlar gördüm.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

... Sersemlemiş kuşu alıp usulca ayaklarının üzerine koymuş. Kuş kıpırdamayınca tutup dikkatle havaya atmış, ama hayvan sadece çırpınmış.

📖 Sayfa 14 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İnsan dediğin Tanrı’nın bir gafı mı sadece?
Yoksa Tanrı mı insanın gafı?

FRIEDRICH NIETZSCHE

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Güzellik, bakanın gözündedir.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Ahlakın doğrudan yaratı­cı Tanrı'dan geldiğine inanan birisi için evrimi kabul etmek manevi bir uçurum demektir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

başkalarıyla bağlantı kurmaya ya da rekabet etme­ye ihtiyaç duymayan, kendi kendine yeten yalnızlar

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dindar olsun olmasın bütün insanlarla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik olduklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum. Dogmatizm bana dinden daha tehlikeli görünüyor.

📖 Sayfa 89 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Dindar olsun olmasın bütün insanlarla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik olduklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum.

📖 Sayfa 89 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bonobolar savaşmaz sevişir.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Ahlak önce ortaya çıktı, modern din daha sonra bunun üzeri­ne tutundu. Büyük dinler, bize ahlakı hediye etmediler, aksine onu desteklemek üzere icat edildiler. Dinin, insanları birbirine bağlaya­rak ve iyi davranışları teşvik ederek bu işi nasıl yaptığını daha yeni incelemeye başladık. Dinin, geçmişte çok önemli olan, yakın bir ge­lecekte de belli ki önemini koruyacak olan rolünü küçümsemek gibi bir niyetim yok ama ahlakın kaynağının din olmadığını da söylemek lazım.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

İnanın bana, araştırmalarda birbirlerini katiettikleri ortaya çıksa şimdiye herkes bonoboları ezberlemişti. Asıl sorun barışçıllıkları.

📖 Sayfa 40 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dinin, safdışı edilemeyecek kadar kökleşmiş olması ve tarihte, dini zorla saf dışı etme teşebbüslerinin sefaletten başka bir şey getirmemiş olması da cabası. Belki ağır ağır ve yumuşaklıkla yapılabilir ama bunun için de dini mirasımızı çağdışı bulsak bile, bir yere kadar takdir etmemiz ve değer vermemiz gerekir. Belki din bizi okyanusun karşı kıyısına geçirmiş bir gemi gibidir; iyi işleyen bir ahlakla devasa toplumlar kurmamıza imkân tanımıştır. Artık kara göründüğü için bazılarımız gemiden inmeye hazırlanıyor. Iyi de karanın göründüğü kadar sağlam olduğunu kim söylemiş?

📖 Sayfa 233 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bilim, hayatın anlamını açıklama ya da bize hayatımızı nasıl yaşayacağı­mızı söyleme gibi işlere bakmaz. İngiliz felsefeci John Gray'e göre, "bilim büyücülük değildir. Bilginin artması, insanın muktedirliğini de artırır. İnsanın neyse o olmasını öteleyemez".

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Zaferin yüzlerce babası vardır ama yenilgi yetimdir, derler.

📖 Sayfa 157 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İnsan dediğin Tanrı'nın bir gafı mı sadece?
Yoksa Tanrı mı insanın gafı?

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

"Toplumsal içgüdüler bir hayvanın türdeşleri­nin yanında kendini mutlu hissetmesini, on­lara karşı belli bir sempati duymasını ve onlar için çeşitli hizmetlerde bulunmasını sağlar."

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Fransızlar bonobolara "Sol Yakanın Şempanzeleri " der -alternatif bir hayat tarzının imgelerini akla getiren bir isim- zira, bonobolar aslında batıya akan Kongo Nehri'nin güney kıyısında yaşarlar.

📖 Sayfa 20 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İnsan gülüşü bir yatıştırma işaretinden türemiştir, kadınların erkeklere nazaran daha fazla gülmesinin sebebi de budur. Davranışlarımız, en dostça haliyle bile, binlerce şekilde saldırganlık olasılığının ipuçlarını verir.

📖 Sayfa 86 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

"Her ne kadar rahatsız edici olsalar da gerçek­lerle yüzleşmenin, bir inkar vaziyetinde yaşamaktan daha iyi oldu­ğunu düşünüyorum,"

📖 Sayfa 34 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Doğduktan sonra kız bebekler, insanların yüzlerine erkek bebeklere nazaran daha uzun bakar;

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

"Bir düşmanı yok etmenin en iyi yolu, onu dost edinmektir."

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bilimin en iyi yaptığı şey, fikirler arasında rekabeti ateşlemektir. Bilimin bir nevi doğal seçilimi teşvik eder ve bunun sonucunda sadece en geçerli fikirler hayatta kalır ve Ürer. (...)
Buna kıyasla din durağandır. Toplumun değişmesi ile değişir ama veriler sonucunda değişmez. Bu da bilimle arasında potansiyel bir çatışma yaratır, tıpkı sonu gelmeyen evrim tartışması gibi.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

İnançlar asla doğrudan verilerden ya da mantıktan çıkmıyor. İnançlar bize insan yorumunun prizmasından geçerek ulaşıyor. Bir Fransız filozofunun gayet güzel özetlediği gibi “aslında emin olunacak hiçbir şey yoktur, sadece emin olan insanlar vardır.”

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Erkekler için iktidar en büyük afrodizyaktır, hem bağımlılık da yapar.

📖 Sayfa 56 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

ne yaptığın, kim oldu­ğundan daha önemlidir

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dinlerin neden inananları kendi saflarına çekmek istedikleri aşikar. Ne kadar çok insan onlara katılırsa o kadar ihya olan, maddi çıkar sahibi büyük örgütler bunlar. Puebla'da gördüğüm türden katedraller yapıyorlar, 23,5 ayar altın varak kaplı duvarlarıy­la Capilla del Rosario gibi şapeller inşa ediyorlar. Hayatımda böyle insanı adeta kör edecek kadar süslenmiş bir iç mekan görmedim, muhtemelen yoksul Meksikalı çiftçilerin nesiller boyu verdiği ba­ğışlarla yapılmıştı.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Batıl inançlar gerçeklikle hayal gücü arasındaki sınırı bulandırır, tıpkı din ve Tanrı inancı gibi. Tanrı'nın varlığı bir seviyede çoğu in­san için mutlak bir kesinlik taşır ama başka bir seviyede daima eleş­tiriye açıktır. Dine, "inanç" denmesinin sebebi tam da görülmeyen şeylere güvenmesidir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Kendimize nasıl davranılmasını istiyorsak, başkalarına da aynı şekilde davranmalıyız.

📖 Sayfa 295 · Empati Çağı, Frans de Waal

Davranış fosilleşmez.

📖 Sayfa 22 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

“Temelde,” diye bağlar Freud, “Tanrı Yüceltilmiş bir babadan başka bir şey değildir.”

📖 Sayfa 113 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Sos­yobiyolog Ed Wilson, herhangi bir hayvanın bin saatten fazla göz­lenmesi halinde biliminsanlarının mutlaka ölümle biten bir dövüş göreceği sonucuna vardı.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Ateizmin temel önermesi, Tan­rı'nın var olmayışı, bana hiç ilginç gelmiyor. Kimsenin varlığını ya da yokluğunu kanıtlayamayacağı bir şeyin varlığı konusunda didiş­mekle ne kazanacağız? 2012'de hemen başındaki şu sözleriyle ipler iyice gerildi: "Herhangi bir din hakkında sorup sorulabilecek en sıkıcı, en kısır soru, borazan sesleriyle cennetten indirilmesi bakımından o dinin hakiki olup ol­madığıdır." Yine de kimilerinin hakkında konuşabildiği tek mese­le bu hâlâ. Bu dar kafalılığa, münazara kulübündeymişiz gibi kazan­mak ya da kaybetmekten başka seçeneğin olmadığı bu noktaya nasıl geldik?

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Dindar olsun olmasın insanlarla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil, ne kadar dogmatik olduklarına bakarım.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Hayvanat bahçesini ziyaret edenlerin konuşmalarından da, göze batan maymun cinsel organlarını görünce şaşkına döndükleri anla­şılır. Bir kadının "Aman Tanrım, şu gördüğüm kafa mı?" bağrışını hiç unutamam mesela.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dindar olsun olmasın bütün insan­larla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik ol­duklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum. Dogmatizm bana din­den daha tehlikeli görünüyor. İnsanların neden dinden çıktıkları hal­de, zaman zaman onunla ilintilendirilen at gözlüklerini takmaya de­vam ettiklerini çok merak ederim.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

primatların kendilerine veri­len bir ödevi, salatalık dilimleri karşılığında seve seve yaptığını ama başkasına tadı çok daha iyi olan üzümlerin verildiğini gördüğünde yapmayı bıraktığını tespit etmiştik. Salatalık yiyenler sinirleniyor, ellerindeki sebzeleri yere atıyor ve grev yapıyorlardı.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

*

Ahlak, grup hayatının yararlarını etrafa yaymaya yarar ve güçlü bir(ilerinin) herkesi sömürmesine engel olur.

*

📖 Sayfa 231 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Hayat zaten boktan, bir de sonunda ölüyorsun!

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bilinçli olsun olmasın, sosyal üstünlük daima zihinlerimizdedir.

📖 Sayfa 85 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Erkekler için iktidar en önemli afrodizyaktır, hem bağımlılık da yapar

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Resmedilen kötülüklerin çoğu kumara, hırsa, dedikoduculuğa, tembelliğe, obur­luğa, kibre işaret ediyor. Ressam adeta, evet dünya sefalet ve günah dolu, günahlar da cezalandırılacak ama bunun kaynağı tensel aşk değil, demeye getiriyor.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

mahremiyet ve baskı gibi meseleler olmasa özgürlüğe gerek olur muydu?

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Lorenz'le Ardrey, kendi türüne karşı öldürücü güç kullanmanın sadece insana mahsus olduğunu iddia etmişlerdi.

📖 Sayfa 34 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Kanıt yokluğu, yokluğun kanıtı değildir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Belki sadece ben böyle düşünüyorumdur ama menfur bir davranışta bulunmasını engelleyen tek şey inanç sistemi olan insandan korkarım.

📖 Sayfa 10 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Her ne kadar, doğayı kana bulanmış bir yer gibi görme alışkanlığında olsak da, hayvanlar bizim de ahlaken onayladığımız eğilimlerden yoksun değillerdir, bu yüzden de ahlakın bizim sandığımız gibi insanlığın getirdiği bir yenilik olduğu söylenemez bence.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Selamlaşmak için gerekli olan yegane şey tanıdık bir bireyi gö­rünce duyulan mutluluktur. Çoğu sosyal hayvan bu tepkiyi sergiler. Hoşçakal demek daha karmaşık çünkü geleceği görmeyi, birisini bir süreliğine göremeyeceğini bilmeyi gerektiriyor.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Üremede dişilerin ne yediğinin de büyük önemi vardır, özel­likle hamileyseler ya da emziriyorlarsa almaları gereken kalori beş misli artar

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dünya­da kendini tekrar tekrar üreten bu bencillerin diktatörlüğüne isyan edecek tek bir tür varsa o da biziz.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İş fiziksel dünya konusundaki bilgiye geldiğinde hangisinin se­çileceği aşikardır. Bütün herkesin yanında dizüstü bilgisayarıyla dolaştığı ve uçarak yolculuk yaptığı bir çağda hala bilimi neden sa­vunmamız gerektiğini anlayamıyorum. Biyomedikal bilimin ne ka­dar ilerleme kaydettiğini ve bunun sonucunda insanların ortalama ömrünün ne kadar arttığını düşünün. Olayların işleyişine, insanların nereden geldiğine, evrenin nasıl ortaya çıktığına dair sağlıklı bilgi edinmenin yolunun bilimden geçtiği çok açık değil mi?

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Dine kıyasla bilimin ne kadar kırılgan olduğu düşünülürse toplumdaki bilim karşıtı güç­lere karşı sürekli tetikte olmak gerekir. İkisini birbirlerinin eşitiy­mişler ve aralarında rekabet varmış gibi birbiriyle kıyaslamak, an­cak bilimle dini aynı olgulara dair bilgi kaynakları seviyesine indi­ren bir yanlış anlamayla açıklanabilir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

İçimizdeki derinliklerde biz insanlar vahşi ve ahlaksızdık

📖 Sayfa 30 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dünyada kendini tekrar tekrar üreten bu bencillerin diktatörlüğüne isyan edecek tek bir tür varsa o da biziz.

📖 Sayfa 32 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İnsanlar hayvanat bahçesinde maymunlara gülüyorlarsa, bunun sebebi tam da onlara tutulan aynadan rahatsız olmaları bence.

📖 Sayfa 48 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Çoğu hayvanda erkek muhteşem, dişi sönük ve gizlenmişken bizim küçük insansı üçlümüz -insanlar, şempanzeler ve bonobolarişleri tersine çevirmiş gibi görünüyor. Biz güzelleştirmeyi erkekten dişiye geçirdik. Süslü olan ve buna göre değerlendirilen dişidir.

Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?, Frans de Waal

Belki sadece ben böyle düşünüyorumdur ama menfur bir davra­nışta bulunmasını engelleyen tek şey inanç sistemi olan insandan korkarım.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

gelecek uğruna geçmişi aşmak gerekir.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Dişi cinselliği toplumda hoş kar­şılanmıyor ve bilim insanları sistemli bir şekilde dişi libidosunu bir kutuya kilitleyip anahtarını çöpe atmaya çalışıyordu.

Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?, Frans de Waal

Belirgin sosyal güdülere sahip her hayvan ... zihinsel gücü de insanınki kadar ya da ona yakın geliştiğinde, kaçınılmaz olarak bir ahlaki hassasiyet ya da vicdan edinecektir. CHARLES DARWIN

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

“İki şey var ki üzerlerine ne kadar sık ne kadar der­li toplu düşünsek zihin o kadar yeni ve artan bir hay­ret ve hayranlıkla doluyor: biri üzerimdeki yıldızlı gökyüzü, diğeri içimdeki ahlak yasası.”

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Aklın yüceltildiği, duyguların ise dokunaklı ve kirli olarak aşağılandığı bir çağda yaşıyoruz.

📖 Sayfa 20 · Empati Çağı, Frans de Waal

Bir düşmanı yok etmenin en iyi yolu, onu dost edinmektir.

ABRAHAM LINCOLN

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Ne zaman onurlu denemeyecek bir şey yapsak, cila teorisyenleri bize altta yatan korkunç çekirdeği hatırlatacak: "Alın size insan doğası!"

📖 Sayfa 32 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

aklı başında, mutlu hayatlar sürdürebilmek için başka insanlarla et­kileşime ihtiyaç duyuyoruz

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Bir karınca uzmanı olarak konuşuyordu, yani kitle halinde saldırıp öldüren böceklerin uzmanı olarak. Wil­son'un kelimeleriyle, "Rutin bir biçimde suikastler, çatışmalar ve meydan savaşları gerçekleştiren karıncaların yanında insanlar din­gin pasifistler sayılır".

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Doğal seçilim hayatta kalan ve üre­yen organizmaları yeğler, bu kadar basit.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Tanrı olmasaydı, icat etmek gerekirdi. 

📖 Sayfa 188 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Aslında emin olunacak hiçbir şey yoktur, sadece emin olan insanlar vardır.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

demokrasi genelde şiddetten doğar. Onun uğruna sa­vaşırız: özgürlük, eşitlik ve kardeşlik. Bize asla karşılıksız verilmemiştir; güçlülerden söke söke alınmıştır.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Peki dişiler denetimi nasıl ellerinde tutar?Cevap dayanışma.

📖 Sayfa 21 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Bir erkeğin ısrarcı cinsel teşebbüslerine maruz kalan dişi yaygarayı koparır ve diğer dişiler de ona katılıp saldırganı kovalamaya yardım ederler. Dişi dayanışması şempanze­lerde genel bir kural olmadığından, tecavüz girişimine toplu halde itiraz etmeleri dikkat çekicidir.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

*

Toplumsal içgüdüler bir hayvanın türdeşlerinin yanında kendini mutlu hissetmesini, onlara karşı belli bir sempati duymasını ve onlar için çeşitli hizmetlerde bulunmasını sağlar.

*

📖 Sayfa 32 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Fikrinizi değiştiren bir şey bulmaktan daha heyecan verici bir şey olabilir miydi?

Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?, Frans de Waal

Dindar olsun olmasın bütün insan­ larla ilişkilerimde, neye inandıklarına değil ne kadar dogmatik ol­duklarına bakarak kesin bir sınır çiziyorum.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

İnsanlar sadece birbirlerini kandırmak için cömertlik yapr.

📖 Sayfa 32 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Genellikle cinselliği üreme ve arzuyla ilişkilendiririz ama bonobolarda başka türlü ihtiyaçlara da hizmet eder. Tatmin asla tek hedef değildir ve üreme, cinselliğin işlevlerinden sadece bir tanesidir.

📖 Sayfa 103 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Stanley Kubrick’in 2001: Uzay Macerası/2001: A Space Odyssey filminin açılış sahnesinde, bir Hominin bir diğerine zebra femuru ile vurur, daha sonra zaferle havaya fırlatılan kemik dünya yörüngesinde dolaşan bir uzay gemisine dönüşür. Bu etkileyici imge Taung Çocuğu diye bilinen, antik bir bebeğin fosilleşmiş kafasındaki tek bir darbe yarasından kaynaklanmaktadır.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Toplumsal cinsiyet eşitliği arayanlar çoğu zaman biyolojiyi rahatsız edici bulur. Eşitliğe ulaşmanın en kolay yolunun doğuştan cinsiyet farklılıklarını önemsememek olduğuna inanırlar.

Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?, Frans de Waal

ısırmak ve bütün gü­cüyle vurmak, bonobolar arasında nadiren görülür.

İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

İnanın bana, araştırmalarda birbirlerini katlettikleri ortaya çıksa şimdiye herkes bonoboları ezberlemişti. Asıl sorun barışçıllıkları. Önce bonoboyu tanısaydık, şempanzeyi daha sonra, hatta hiç tanımasaydık ne olurdu hayal etmeye çalışıyorum bazen. İnsan evrimi hakkındaki tartışma belki bu kadar şiddet, savaş, erkek egemenliği üzerinden değil; cinsellik, empati, özen ve ortaklık üzerinden yürürdü. Ne farklı bir entelektüel coğrafyaya sahip olurduk kim bilir!

📖 Sayfa 40 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Bonobolarda, dişilerin ergenliğe geldiğinde kendi gruplarını bırakıp komşu topluluklara katılmasıyla baba-kız cinselliği engellenir. Oğullar anneleriyle kaldığı ve genelde birlikte yolculuk yaptıkları halde, anne-oğul cinselliğine de hiçbir şekilde rastlanmaz. Bonobo toplumunda cinsellik içermeyen tek partner kombinasyonu budur. Hem de böyle bir tabu olmadığı halde.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

20.yüzyılın sonunda doğayı aşmamız gerektiği vurgulanıyordu.

📖 Sayfa 32 · İçimizdeki Maymun, Frans de Waal

Bazı paleontologlar, bir milyon yılı aşkın süre atalarımızın dört ayak üzerinde yürüyen maymunlarla çiftleşmesini muhtemel görmüyor ama benim bildiğim kadarıyla iş çiftleşmeye geldiğinde kimin nasıl yürüdüğünün pek önemi yoktur. Bu bana, insan Neanderthal hibritleşmesini öğrenmemizden önce öne sürülen bir iddiayı hatırlatıyor: Bu iki hominin arasında cinsellik olması, aynı dili konuşmadıkları için mümkün değilmiş. Fransız eşimle ilk tanıştığım zamanları düşününce buna epey gülmüştüm. Dil öyle küçük bir engel ki.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bir kadın doğum yaptıktan sonra gorilleri görmeye hayvanat bahçesine geldiğini, bebek arabasını hendeğin kenarına kadar getirdiğini anlattı. Tanıdığı bir goril kucağında bebeğiyle onu selamlamaya gelmiş. İlk başta durup birbirlerine bakmışlar ama sonra goril, kadının göbeğine bakarak kendi karnına vurmuş, kadın da aynı şeyi yapmış. "İkimiz de anneydik, aynıydık. " dedi kadın.

Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?, Frans de Waal

"İnsan insanın kurdudur.."

📖 Sayfa 15 · Empati Çağı, Frans de Waal

Ölüler, yaşayanların üzerine karşı koyulmaz bir ordu gibi gelir, onları büyük kapanların içine sürer…

📖 Sayfa 206 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Dine “inanç” denmesinin sebebi tam da görülmeyen şeylere güvenmesidir. 

📖 Sayfa 201 · Bonobo ve Ateist, Frans de Waal

Bu sayfadaki alıntılar okur paylaşımlarından derlenmiştir. Her sözün altında alındığı eser belirtilmiştir.

🏷️ Kitap Alıntıları Frans de Waal Bonobo ve Ateist İçimizdeki Maymun Empati Çağı Ataerkil Düzene Hapsolan Yalnızca Biz miyiz?