Gürgen Öz'den derlenen bu 100 söz, okurların yıllardır en çok paylaştığı satırlardandır.
En Beğenilen Gürgen Öz Sözleri
Nâzım Hikmet’in ünlü dizesini hatırladı birden:
📖 Sayfa 28 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
“Tavşan korktuğu için kaçmaz,kaçtığı için korkar.”
"Gerçeklere gülebiliyorsan özgürsündür."
Garip Bir Yer, Gürgen Öz
Çünkü bu ülkede olan şeylerden biri de buydu. Sizi hakkınızı savunmaktan bile pes ettiriyorlardı!
📖 Sayfa 70 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
...para edinmiş olsa da içinde hala küçücük kalmış adamlar vardı. Üstelik ve her fırsatta şişinmeye çalışan berbat horozlar!
📖 Sayfa 42 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
“Korktuğu için değil, kaçtığı için korkar hale gelmiş bir toplum.”
📖 Sayfa 29 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Karakterin kaderindir. Karakterin yoksa bir hiçsin bu hayatta. Ve karakterin nasılsa sen de öylesin bu hayatta.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Ülke sürrealdi artık onun için.
📖 Sayfa 57 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
Kendime dürüst oldukça özgürüm ben.
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Dışa bakan rüya görür, içe bakan uyanişlar yasar.
📖 Sayfa 11 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Çünkü ben kurban olmayı reddediyorum. Karşımdakinin gücü ancak ben onun üzerimde böyle bir gücü olduğunu kabul edersem vardır. İşte bu noktada ben özgürüm!
📖 Sayfa 103 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Boş alanlar lazım bu hayatta... Nefes alacak alanlar... Özgürleşecek alanlar... Kendinden dahi özgürleşeceğin alanlar...
📖 Sayfa 10 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Bu ülkede hiçbir zaman bir elit ya da bir aristokrat olmamıştı. Çünkü bu ülkenin öyle bir geçmişi, öyle bir geleneği, öyle bir kültürü yoktu. Bu ülkede herkes ama herkes alttan gelmişti ve üste çıkınca da nereden geldiğini unutturmak için hemen alttakileri ezmişti. İşte acı gerçek buydu!
📖 Sayfa 148 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
"Yaşamdaki gerçek anlamları kaybetmiş, kaçırmış ya da ıskalamış gibiydi. Ya da unutmuş, kendine unutturmuş, unutmayı tercih etmişti."
Garip Bir Yer, Gürgen Öz
Kendinizi sevdikçe başkalarını da seversiniz. Artık kendinizi bildiğiniz, kendinize güvendiğiniz için, kıskançlıklarınız kalmaz, diğerleriyle bir derdiniz kalmaz, kendinize kıyaslamalarınız kalmaz, küçük ve değersiz görmeleriniz kalmaz. Siz kendinize bakarsınız. Kendine güven saçma bir imaj değildir. Ne bileyim, o reklamlardaki gibi güneş gözlükleri, dövmeler, topuklu ayakkabılar, etrafa bakmamalar falan... Bunlar illüzyondur ve aslında bir imajın arkasına saklanmaktır. Doğal değildir ve doğal olmayan, aşırı gözüken her şey eksiktir.
Nevrotik, Gürgen Öz
Jung'un da dediği gibi: "Dışa bakan rüya görür, içe bakan uyanışlar yaşar.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Markalar, imajlar ve güç öğelerine aşırı düşkünlük bir
📖 Sayfa 31 · Nevrotik, Gürgen Öz
değer duygusu eksikliğinden kaynaklanır. Tüm bu saydıkların ise
değer duygusunun somut olarak karşılığıdır. Kişi bunlara sahip ola-
rak değer duygusu kazanacağınıi ve güçleneceğini sanır. Oysaki bu
bir yanılsamadır. Çünkü insanın içinde bu duygu hiç düzelmediğin-
den hep daha fazlasına sahip olmaya çalışır ve bu böyle devam eder.
Sonunda kişi bunların esiridir artık."
"Herkes yargıç, herkes çok biliyor, herkes daha ahlaklı! Bu berbat ahlakçılık, bu berbat mahalle baskısı, bu berbat diğerlerinin hayatına, inancına, tercihine, fikrine, kılığına, kıyafetine karışma hastalığı! Hastalık bu! Diğerini her fırsatta yargılama, beğenmeme, dedikodusunu yapma, statü yaratarak diğerini ezme hastalığı! Tiksiniyorum!"
📖 Sayfa 121 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
-Geçmiş geçmiştir Murat.
📖 Sayfa 63 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
-Benim için geçemiyor bir türlü..
İnsansın sen. Her insan gibi onurun var ve hassassın. İnsanlığını yitirmemiş herkes kadar hassassın.
📖 Sayfa 97 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Bir insanın en büyük hakkı, kendi olabilme hakkıdır.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
İnsan bir kez birinin saygısını yitirdi mi... Bir kez kendine olan saygısını yitirdi mi... Her şeyi geri kazanması çok ama çok uzun sürüyordu.
📖 Sayfa 64 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“İnsan ne kadar zalim olabiliyor. İçimizde ne kadar da vahşiyiz aslında.”
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Bu ülkenin sorunu bu zaten. Sınıf farkları, keskin statüler. Kendini üstün, alttakini küçük, değersiz, önemsiz görmeler. Hiyerarşi.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Her şey öyle yanlış ki, sen doğrusunu yapınca aman diyorlar, çarka çomak sokma şimdi...
📖 Sayfa 230 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Hiç yaya geçidinde durup izledin mi? Genelde yayalar bekler ve arabalar geçer. Sonra boş bir an yakalayınca yayalar büyük bir acele ve panikle koşarak soluğu karşı tarafta alırlar. Bunu kimse sorgulamaz, garipsemez. Karşı da çıkmaz. Neden? Çünkü bu ülkede buna alışmışızdır. Çünkü mantıken, bu ülkede güçlü olanın borusu öter. Güçsüz olan ikinci sıradadır ve haddini bilmeli, sırasını beklemelidir.
📖 Sayfa 67 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Hem suçlu hem güçlü diye bir laf var. O bir tek bizim kültürümüze ait bir laf. Neden çıkmış bu topraklarda bu laf, hiç düşündünüz mü? Bu kendini bilmez zihniyet yüzünden. Bu istismarcı, başkasının hakkına saygısız, başkasının hakkını gasp etmekten çekinmeyen aç gözlü zihniyet yüzünden.
📖 Sayfa 120 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
“Bir kahve,mutlu olmam için yeter de artar bile..Gerisi palavra..”
📖 Sayfa 193 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
"Yargıladığı şeylerin içinde kaybolmuştu. Çünkü dışına çıkacak cesareti yoktu.."
Garip Bir Yer, Gürgen Öz
“Uzakdoğuluların dediği gibi, krizler aslında yeni şeyler için fırsattır.”
📖 Sayfa 67 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
"... Adalet insanoğlunun ihtiyaç duyduğu bir duygu. Bu duyguyu ondan alırsanız ya da onu bu duygudan mahrum bırakırsanız inanın ölebilir üzüntüsünden. İnsan ne kadar hassas bir yaratık aslında değil mi? Bir şeye çok incinip üzüntüsünden ölebiliyor... Öylece... Pıt diye..."
📖 Sayfa 20 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Herkesin derinlerinde yüzleşemediği bir sır vardır.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Bu topraklardaki kavga ve birbirini çekememezlik bitmiyordu bir türlü…
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Herkes kendi geçmişiyle nerden geldiğiyle yüzleşmeli... Böylece özgür kalır insan! Gerçeklerle yüzleşirse özgür kalır ancak!
📖 Sayfa 100 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Kendisinin efendisi olmayan hiç kimse özgür değildir.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Herkesin içinde gitmek istemediği karanlık bir köy vardır.
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Herkes güçlü gözüken ve kendine de güçlü hissettiren insanlar arıyor etrafında.
Karanlık Köy, Gürgen Öz
“İnsanlar çoğu zaman kendi cehennemlerini kendileri yaratmıyorlar mıydı zaten?”
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Boş alanlar lazım bu hayatta... Nefes alacak alanlar...Òzgürleşecek alanlar...Kendinden dahi özgürleşeceğin alanlar...
📖 Sayfa 8 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Karakterin yoksa, bir hiçsin bu hayatta! Ve karakterin nasılsa sen de öylesin hayatta!
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
"Dışa bakan rüya görür, içe bakan uyanışlar yaşar."
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Karakterin kaderindir!
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Çok zalimce, biliyorum ama çocukların masumiyetinin güzelliği kadar zalimliği de bir o kadar feci oluyor.
📖 Sayfa 187 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Zenginlik asaletle olmuyor çoğu zaman!
📖 Sayfa 86 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Farkettim ki karşımdakinin gücü ancak ben onun güçlü olduğunu kabul edersem vardır. Bu gücü zihnimde bir kabulle ona ancak ben verebilirim.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“Karanlıktan korkan bir çocuğu kolaylıkla affedebiliriz; hayatın gerçek trajedisi, insanların ışıktan korkmasıdır.”
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Platon
"Çok gururlu bir insanın gururunu çok sert bir biçimde kırarsanız öyle yaşamaktansa ölmeyi tercih edebilir."
📖 Sayfa 19 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
"Baba..."diye inledi."Neden? Neden?Neden hiç sevmedin beni? Neden hiç görmedin beni? "Neden hep kırdın beni?"
📖 Sayfa 101 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Sınıf farkları, keskin statüler. Kendini üstün, alttakini küçük, değersiz, önemsiz görmeler. Hiyerarşi. Her yerde her şeyde hiyerarşi. Biraz parası, iki eğitimi olanın diğerini hor görmesi.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Biraz kendi dünyamda kendimle baş başa kalmak istiyorum. Kendimle yani.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Kapalı kalmak istiyorum.
"Korku mantıktan daha kuvvetlidir. "
📖 Sayfa 96 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
"Ruhunda seni avlayan hayaletler var. Geçmişe dair kaçtığın, hesaplaşamadığın ne varsa hesaplaş Murat! Bu seni özgür kılacak. Bence o ağırlıklar tüm hayatını etkiliyor."
📖 Sayfa 74 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Ben sizin gibilerin yarattığı bu vahşice ve zalimce zorlukları aşabilmek için düşündüm! Çok düşündüm hem de! Ve çok okudum.
📖 Sayfa 101 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Hayat devinim dolu. Biri giderken biri geliyor.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“Eğer gerçeği arıyorsan her zaman zafer peşinde olmamalısın. Ve gerçeği de bulduğunda artık mağlup olmaktan korkmana gerek kalmaz.”
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
– Epiktetos
Binanın diğer katlarına baktı. Kimseler yok gibiydi. Ya da sesleri duyup "Biz bulaşmayalım" diye düşünerek perdelerin arkasından gizlice onu izliyorlardı.
📖 Sayfa 116 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Ne zaman babasının ya da herhangi birinin onun hakkındaki olumsuz fikrine takılmamayı, buna aldırmamayı öğrenecekti.
📖 Sayfa 58 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“Gerçeklere gülebiliyorsan, özgürsün.”
Garip Bir Yer, Gürgen Öz
İnsanoğlu öyledir. Zayıflık görmeye dayanamaz, çünkü her zayıflık ona kendi zayıflığını hatırlatır. Bu yüzden güçlü sever insanoğlu...
📖 Sayfa 187 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Çocukların onuru da en az büyüklerin onuru kadar önemliydi.
📖 Sayfa 78 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“Bana sorarsanız varoluş problemleri vardı,” diye söze başladı Yakup alaycı bir tavırla. “Bir türlü istediği haliyle var olamıyordu. Kendi olamıyordu yani… Başkalarına sempatik gözükmek için başkası gibi davranıyordu. Bu sefer de bunalıma giriyordu.
📖 Sayfa 14 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Fark ettim ki karşımdakinin gücü ancak ben onun güçlü olduğunu kabul edersem vardır.
📖 Sayfa 102 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Çünkü küçük adamların büyük ülkesi burası! Tutmuşsunuz köşe başlarını, sömürüyorsunuz var gücünüzle! Tüm üçkağıtçılıklarınızla elitçilik oynuyorsunuz! Ama dönüp baksak hepimizin geldiği yer köydür. Bu memlekette kimse İngiliz dükü değil.
📖 Sayfa 91 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
İnsanlar, en çirkin gerçeği bilmenin bile güzel olduğunu anlamak istemezler…
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Hayat; kendisini alt edenindir…
Nietzsche
İnsanın tek bir gücü vardır o da karakteridir. Karakterin her şeydir. Ve benim karakterim, sizler ne kadar eğitimli, ne kadar paralı da olsanız hepinizinkinden daha güçlü, daha erdemli, daha yüce! Dürüstüm çünkü ben! Dürüst yaşıyorum! Bir insanı soylu yapan tek şey de budur!
📖 Sayfa 103 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Belki biraz herkes gibiyim.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Çünkü benlik, ne kadar bastırılırsa bastırılsın, hep su yüzüne çıkmak, kendini var etmek isterdi.
📖 Sayfa 51 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Bazen kafamızda duyduğumuzda ve kendi sesimiz sandığımız bir iç ses aslında annemize ya da babamıza ait olabiliyordu. Psikoloji bunu “Üstteki Ses” olarak açıklıyordu. Farklı kuramlar da farklı tanımlıyordu bu sesi.
📖 Sayfa 44 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Küçük adamların büyük ülkesi burası! Tutmuşsunuz köşe başlarını sömürüyorsunuz var gücünüzle!
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Herkes kendi geçmişiyle nerden geldiğiyle yüzleşmeli... Böylece özgür kalır insan!
📖 Sayfa 100 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Çakallar yalnız kurtlara saldırır.
Temizlikçi, Gürgen Öz
Sonrası bir cehennemdi kendi yarattığı bir cehennem. Kendi cehennemi! İnsanlar çoğu zaman kendi cehennemlerini kendileri yaratmıyorlar mıydı zaten?
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Dışa bakan rüya görür, içe bakan uyanışlar yaşar.(Jung)
📖 Sayfa 9 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Kendi gerçekleriyle asla yüzleşemeyen bir toplumda yaşadığını düşünüyordu. Bu yüzden özgür olmayan, özgür düşünemeyen, daha çok korkutulan, en nihayetinde de o korkuya teslim olan ve bir noktadan sonra da neden korktuğunu unutan, sonunda da sadece korkunun kendisinden korkar hale gelen bir toplum… Korkuyla yaşamaya alışmış, sürekli korkar halde bir toplum… Birileri tarafından hep yalanlarla, hurafelerle korkutulan ve gerçeklerden kaçan veya bilerek uzak tutulan bir toplum…
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Herkes ahlak bekçisi ama bence asıl durum çok ahlaksızca... Neden oluyor bu, çünkü kimse özgürce, tam anlamıyla istediği hayatı yaşayamıyorum. O zaman da herkes diğerinin hayatına karışmaya, yargılamaya, engellemeye, kıskançlığa, onunla ilgili konuşmaya başlıyor.
📖 Sayfa 62 · Nevrotik, Gürgen Öz
Ah! Görülmemek nasıl da dikenli bir acı verirdi Erdem'in küçük, kırılgan kalbine...
📖 Sayfa 77 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Hep bir boşluk vardı içlerinde. Ailelerinin sevgiyle doldurmadığı bir boşluk.
📖 Sayfa 51 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Bu boşluk hissi, onları bir hayalet gibi takip ediyordu daima.
Çocukluklarında onlara asla verilmemiş olan sevgi ve kabullenme, yetişkin hayatlarında büyük bir sorun olarak geri dönüyordu...
Ve böylece, içlerindeki o incinmiş çocuk, bir ömür hakkını aramak için çırpınmaya devam ediyordu.
“Bugün günlerden çarşamba. Yıllar sonra ilk defa bu sabah yalnızım...”
📖 Sayfa 9 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Anormal bir duruma gösterilen anormal bir tepki normal bir davranıştır. Viktor E. Frankl
📖 Sayfa 38 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
“Hayatta daha neye ihtiyacı olur bir insanın, aslında bilmiyorum... Bana yük gibi gelmeye başlayan, kalabalık, yorucu bir ilişkinin ardından; bu azlık güzel... Ev böyle boş ve sadeyken ne kadar ferahlatıcı ne kadar da rahat... Boş alanlar lazım bu hayatta... Nefes alacak alanlar...Özgürleşecek alanlar... Kendinden dahi özgürleşeceğin alanlar...”
📖 Sayfa 10 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Korku, insanı çabuk ele geçiren, hızla yayılan, tehlikeli ve son derece güçlü bir duyguydu.
Karanlık Köy, Gürgen Öz
Hayatı yaşamak lazım
📖 Sayfa 25 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
Oysa ki gerçek,
Karanlık Köy, Gürgen Öz
İnsanı özgürleştirir.
Dışa bakan rüya görür, içe bakan uyanışlar yaşar.
📖 Sayfa 11 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Carl Gustav Jung
Kendisinin efendisi olmayan hic kimse ozgur degildir.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Sadece evde olup özgürce kahve içebilmek bile aslında ne de güzelmiş onu anladı.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Hizmetliler olmadan krallar da var olamazdı sonuçta, değil mi? Tıpkı kendisine biat ve itaat etmeyenler olmayınca diktatörlerin de var olamayacağı gibi, garsonun bu tavrı da her şeyi geçersiz kılıp tüm oyunu bozuyordu.
📖 Sayfa 42 · Garip Bir Yer, Gürgen Öz
İnsanlar, çocukluklarında hissettirildikleri gibi hissetmeye devam ediyorlardı yetişkinliklerinde. O hissi bir türlü atamıyorlardı üstlerinden. Sağlıksız kişilerle sağlıksız ilişkiler kurdukça ve aynı davranış kalıplarına maruz kaldıkça da bu his iyice kökleşiyor, onlar hissettikleri şeye daha çok dönüşüyorlardı.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Ve inanç aşılması çok güçlü bir duyguydu.İnsan bir kez bir şeye inandı mı geri dönmesi çok zor...
📖 Sayfa 106 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Haberciler artık işlerini yapamıyor, sadece -mış gibi yapıyorlardı. Yani gerçek ve doğru haber iletmek yerine herşeyi yumuşatıp idare etmeyi deniyorlardı. Bu işten avantaj ve çıkar sağlayanlar da yok değildi. Üstelik sayıları da giderek artıyordu. Türkiye'nin basın özgürlüğü ve daha bir çok konudaki durumu tamamıyla bir üçüncü dünya ülkesi karakterine bürünmüştü. İşini seven ve doğru düzgün bir şekilde yapmak isteyen birçok dürüst gazeteci için artık yolun sonuna gelinmişti.
Karanlık Köy, Gürgen Öz
"Haliyle Murat, yaşadığımız bu kültürde, inan herkesin kendi içinde gitmek istemediği 'Karanlık bir Köy' vardır... Sen bu çocuğun cümlelerini böyle gör..." dedi sakin bir şekilde.
📖 Sayfa 73 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Herkesin kendince sınırları var. Bu çok önemli. Herkes sana, senin istediğin anda ve de senin istediğin ölçüde karşılık vermek zorunda değil. Her birey farklıdır. Herkesin iletişim modeli farklıdır.
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
İnsanoğlunun sırf inandığı ya da inandırıldığı için veyahut sırf para ve güç için yapamayacağı şey yoktu aslında.
Temizlikçi, Gürgen Öz
Sonuçta ırklar yoktur bana göre..İyi insan vardır, kötü insan vardır en basit haliyle..
📖 Sayfa 51 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Çünkü İnsan bir kere inanınca, şaşılacak şekilde korkusunu gerçek yapıyordu. Daha doğrusu onu gerçek yapmak, yani korkusunu yaşamak için, bilinçaltında her şeyi yapıyordu.
📖 Sayfa 112 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Yaralar, hele ki derin yaralar iyileşse de, izleri hep kalır bir şekilde.
📖 Sayfa 50 · Nevrotik, Gürgen Öz
"Sessiz bir baskı var herkesin üzerinde. İçten içe kemiriyor hepimizi bu. Bizi ikinci bir yüz yaratmaya, başka davranmaya, yapmacıklığa itiyor... Kendimi olmamızı engelliyor, yasaklıyor adeta. Kimse kendini, hayat görüşünü, yaşam şeklini, düşüncesini özgür bir şekilde ifade edemiyor bu toplumda..."
Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
Yeterince iyi ve üstün hissedebilmeniz için yeterince eğitimsiz yoksul adam var bu ülkede!
📖 Sayfa 101 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
... "Benim değerimi ancak ben belirlerim! Senin oturduğun yerden, burnu büyük bir şekilde yukarıdan bakarak benim değerimi belirlemek gibi bir gücün yok! Senin beni değersizleştirmene izin vermem!..."
📖 Sayfa 103 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz
İnsanoğlu öyledir. Zayıflık görmeye dayanamaz çünkü her zayıflık ona kendi zayıflığını hatırlatır. O yüzden güçlü sever insanoğlu…
📖 Sayfa 202 · Karanlık Köy, Gürgen Öz
Acısını dindirecek tek şey acı çekmeyi göze almasıydı.
📖 Sayfa 120 · Kötü Bir Gün, Gürgen Öz