Adım Şeyh Said, tarih dünyasına İlhami Aras'ın kazandırdığı özel bir eserdir. Türkçe baskısı İlke Yayıncılık tarafından yayımlanmıştır. Tarih okurlarının en çok işaretlediği satırlar, Adım Şeyh Said'den burada toplandı.
Adım Şeyh Said'den En Beğenilen Alıntılar
Bir kere Kürtlerde ezelden ebede kadar ittifak olmayacaktır.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
.
Oysa konuyla ilgili meclis görüşmelerine göre Merkez Ordusu'nun kendilerini yok edeceğini düşünen binlerce Kürt ailesi canlarını kurtarmak için köylerini bırakıp dağlara kaçmışlar, dağlarda yakalananlar isyancılıktan tutuklanmış, boş kalan köyler yakılıp, yıkılmıştı. Ortaya çıkan tablo; toplam 132 köyün haritadan silinmesiydi.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Tarihi yalnızca bir olaylar bütünü olarak algılamak topluma hiçbir yarar sağlamaz. Önemli olan o olaylar bütününü etraflıca değerlendirebilmek ve yaşanılan zaman için gerekli dersi çıkarabilmektir.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
.
“Bütün dünya bilmelidir ki, biz memleketimize sahibiz.”
📖 Sayfa 34 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Erzurum milletvekili Hüseyin Avni Bey
(1921)
...Çünkü tarih denetim altındadır. Belgelere ulaşmak her zaman mümkün değildir.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Şeyh Sait Efendi durdu. Ali Saip Ursavaş'a seslendi:
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
-Seni severim ama Mahşer Günü seninle muhâkeme olacağız.
.
Ben bu hareketin ne önündeyim ne de arkasınnda; herkes gibi içindeyim."
📖 Sayfa 5 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Ben köyde, hükümetin İslam dinine aykırı bazı hareketlerini ele alarak vaaz verdim ve dedim ki;
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
- Medreseler kapatıldı. Din ve Vakıflar bakanlığı kaldırıldı. Din Mektepleri Milli Eğitime bağlandı. Gazetelerde birtakım dinsiz yazarlar dine hakaret etmeye, peygamberimize dil uzatmaya cesaret ediyorlar. Ben bugün elimden gelse bizzat dövüşmeye başlar ve dinin yükseltilmesine gayret ederim. "
Şark İstiklal Mahkemesi 27 Haziran 1925 günü Şeyh Said davasının son celsesini yapmıştı. Binbaşı Kasım savunmasında Cumhuriyete olan bağlılığını bildiriyordu. Ayrıca Şeyh Said'i yakalayanlar için vadedilen mükafatı ve akrabalarının da beraatini istiyordu.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
1924 Türkiyesi'nde iç politikada bir kaos ortamından söz edilebilir. Çünkü Milli mücadelede yapılan beraberlik yavaş yavaş dağılıyordu. Mustafa Kemal ile birlikte çalışanlar, başta Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Refet Bele, Ali Fuat Ce-besoy gibi ünlü askeri kişilikler Kemalist yeniliklerle beraber yolların da ayrıldığını hissediyorlardı. Böylece birlik safından muhalefet safına geçiyorlardı.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
1924 Türkiyesi'nde iç politikada bir kaos ortamından söz edilebilir. Çünkü milli mücadelede yapılan beraberlik yavaş yavaş dağılıyordu. Mustafa Kemal ile birlikte çalışanlar, başta Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy gibi ünlü askeri kişilikler Kemalist yeniliklerle beraber yolların ayrıldığını hissediyorlardı. Böylece birlik safından muhalefet safına geçiyorlardı.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Yapılan bu ilk sorgu şu sözlerle kapandı:
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
-Başka bir diyeceğin var mı?
-Hayır. Benim maksadım bu dine bir hizmet etmekti. Bu çeşit bir niyetim de yoktu. Yüce Allah'ın kaderi beni bu çeşide düşürdü. Muvaffak olamadık ve şimdi anladığıma göre muvaffak olsaydık bu ahali ile bir şey olamazdı. Bu vaziyet idi. Çünkü ahaliden sıtkım sıyrıldı. Şeriata razı olan ahali kalmamıştır.
Nuri, Koçgiri’deki ayaklanmanın Kürt birliğinin oluşumunda bir üst ilerleme olduğunu belirtiyordu. Baytar Nuri'nin düşüncesi resmi tarih tarafından da paralellik kazanmıştır.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ben bu hareketin ne önündeyim ne de arkasında; herkes gibi içindeyim.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ne gariptir ki Şeyh Said hareketinden sonra İstiklal Mahkemesi, bu harekete basının da sebep olduğunu öne sürecek ve bunların sesini kesmek için elinden geleni yapacaktı. (...) Halk Partisi ise çıkışları ne olursa olsun, hiçbir muhalefeti hoş görmüyordu. Basının üzerine daha kolay gidebilmek için, Şeyh Said'e hareketin muhalif basın sayesinde daha erken başladığını da söyletmişlerdi.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Asıl şayanı dikkat ve ibret olan şey Hariciye Vekili olup da henüz Lozan'dan avdet etmiş ve memleketin dahili vaziyetine vukuf kesbetmemiş olan İsmet İnönü nereden malûmat aldı da isyan âmdır, şamildir, mürettebdir dedi.
📖 Sayfa 81 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Vali Mithat Bey bağırdı:
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
“Mahşer gününde yargıçlarımızla değil ocaklarını söndürdüğün masumlarla muhakeme edileceksin!”
Şeyh Sait bunun üzerine şunları söyledi:
“Boynuzsuz keçinin ahını boynuzludan alırlar.”
Daha sonra gömleğini giydirdiler sessizce yürüdü ve yine sessizce asıldı.
Efendiler, hükümet bizden daha acizdir.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
İnönü ise şöyle söylüyordu: Bu isyan âmdır, şamildir ve mürettebdir. Yani bütün şark vilayetlerinin ileri gelen halkı hep bir araya toplanmış müzakere etmiş bu isyana karar vermiştir. Öylece meydana getirmişlerdir. Binaenaleyh "beni iktidara getirirseniz ben İstiklal mahkemeleriyle Divan-ı Harbi Örfileri kurarım; asar, keserim ve sürerim" diyordu.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ben bu hareketin ne önündeyim ne de arkasında; herkes gibi içindeyim."
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Şeyh Said
… Çünkü tarih denetim altındadır. Gerçek belgelere ulaşmak her zaman mümkün değildir.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
İsmet İnönü’nün yıllar sonra hatıralarında söylediği şu sözleri hatırlatmak gerekiyor;
📖 Sayfa 72 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Şeyh Sait isyanının doğrudan doğruya İngilizlerin
hazırladığı veya meydana çıkardığı hakkında kesin deliller bulunamamıştır. "
- Medreseler kapatıldı. Din ve Vakıflar bakanlığı kaldırıldı. Din Mektepleri Milli Eğitime bağlandı. Gazetelerde birtakım dinsiz yazarlar dine hakaret etmeye, peygamberimize dil uzatmaya cesaret ediyorlar. Ben bugün elimde gelse bizzat dövüşmeye başlar ve dinin yükseltilmesine gayret ederim. "
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Benim ölümüm Allah ve Din için ise darağacında asılmama perva etmem"
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Şeyh Said Efendi size ne söyledi?
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
-Dedi ki, iki bin kadar Türk askeri geldi. Mukavemet imkânı kalmadı. Burada (Varto'da) tutunamayacağını anladı.
… dünyada görülmedik kötülükler ve fenalıklar isnad ediliyor ve hakikatmiş gibi mevki muameleye konulup cezalandırılıyordu.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Bir mektuba nazaran güya Türkiye Cumhuriyeti o havalide sekizyüz kişinin katline emir vermiş ve bunlar içerisinde Şeyh Said'de varmış. Bu haberi de para karşılığında elde etmiş. Bundan kurtulmak isteyerek önceden hazırladığı isyanı yapmaya mecbur olmuş. Bu isyanı yapmaktan maksadı da Şeriat'ı teminden ibaretmiş.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Diğer bir vesikada hilafet ve şeriatın Abdülmecidin oğullarından birine verilmesi istenmektedir.
Böylece Şeyh Said Efendi’nin 13 şubat 1925 tarihinde Piran köyünde başlattığı yürüyüş 29 haziran 1925 tarihinde Diyarbakır'da darağacında son buluyordu.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ben bu hareketin ne önündeyim ne arkasındayım, herkes gibi içindeyim.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Seyyit Abdülkadir
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Siz beni asmakla bizleri gayretlendiriyorsunuz".
.
Ben bu hareketin ne önündeyim ne de arkasındayım. Herkes gibi içindeyim. Binnefis kumanda etmedim. Harbi ne uzaklan ne yakından görmedim.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
İsmet İnönü’nün yıllar sonra hatıralarında söylediği şu sözleri hatırlatmak gerekiyor:
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
...." Şeyh Sait isyanı'nındoğrudan doğruya İngilizlerin hazırladığı veya meydana çıkardığı hakkında kesin deliller bulunamamıştır
10 Ekim 1924’de Yusuf Ziya Erzurum'da yakalanır. Bitlis Divan-ı Harb-i Örfiye sevkedilir. Buradaki ifadelerde iki isim öne çıkmıştır. Bunlar Cibranlı Halit Bey ve eniştesi Şeyh Sait efendidir.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
“Zan ve vehimle millet idare edilmez!”
📖 Sayfa 103 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Kazım Karabekir paşa
Al Saip Ursavaş:
📖 Sayfa 146 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
-Şeriat ahkamına göre şahıs menfaatlerini umumi menfaatlere tercih etmek caiz midir?
Şeyh Said
-Hayır, şahsi menfaatler umumi menfaatlere tercih edilemez. Şeriate muhaliftir.
13 Şubat 1925 cuma sabahı kalabalık bir kafile ile köye ayak basılır. Heyetin önünde, Heybetli, sakalı, mütehakkim gözleri ile dinç bir ihtiyar vardır: Şeyh Sait.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Benim ölümüm Allah ve Din içinse Darağacında asılmama perva etmem.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
ŞEYH SAİT
İngiliz araştırmacı İrfan Orga'nın de belirttiği gibi "Mustafa Kemal yeni devletin tamamen başka bir çizgide şekillenmesini" istiyordu. Ve O, bu amaca ulaşmak için herşeyi denemek gerektiği düşüncesindeydi
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ortaya çıkan tablo; toplam 132 köyün haritadan silinmesiydi.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Kürtler, Dört buçuk asırdan beri İslam'ın fedakar ve cesur taraftarı olarak yaşamış ve dini geleneklere bağlılığı gaye bilmiştir.
📖 Sayfa 25 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ölmüş bir adamın hakkında bir şey söylemek istemiyorum.
📖 Sayfa 39 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Şimdi efendiler burada bir mesele var. Hükümet ekser zamanda başıboşluk eder, cezası lâzım gelenleri tutamayınca sen bu köye yakınsın, sen de bu köyden su içmişsin, sen de bu tarladan geçmişsin diyerek eline geçeni cezalandırmakla hükümetin ikazı lazım gelir. Fakat cinayet edenlere karşı, cinayet etmeyenleri muhafaza hükümetin vazifesi iken bilakis önüne geçeni her kim ise yakmış, yıkmış, mahvetmiş" sözlerinin ardından olay yerine bir inceleme heyeti gönderilmesini teklif eder.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Başvekil İsmet Paşa Hazretleri'ne Zata Mahsustur No: 34 C.9/5/1341 Şifreye
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
İrşat ve teveccühünüze ansamim teşekkür ederim. Recep Beyefendi'ye cevaben yazdığım ikinci şifrenin de mütalaasını istirham ediyorum.
Bütün bir vatan ve millet meselesi olarak telakki ettiğim Kürt isyan ve ihtilali karşısında şahsiyetimin en gayri kabili terk hukuk ve hususiyetlerini de yok farzederek çalıştığımı ve bu tevazuu mutlak içinde çalışmaya vicdanen borçlu olduğumu arz ederim.
Hürmetle ellerinizi ve gözlerinizi öperim Paşam,
Karesi
Ahmed Süreyya
Şeyh Said burada son derece önemli konuşmalar yapar. İstiklal Mahkemesi karşısındaki sorgulamalarında konuşmalarının bir kısmı şöyledir:
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Ben köyde, hükümetin İslam dinine aykırı bazı hareketlerini ele alarak vaaz verdim ve dedim ki;
- Medreseler kapatıldı. Din ve Vakıflar bakanlığı kaldırıldı. Din Mektepleri Milli Eğitime bağlandı. Gazetelerde birtakım dinsiz yazarlar dine hakaret etmeye, peygamberimize dil uzatmaya cesaret ediyorlar. Ben bugün elimde gelse bizzat dövüşmeye başlar ve dinin yükseltilmesine gayret ederim. "
“Kimseye iftira etmem ve ben yalan söylemem.
📖 Sayfa 137 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Benim maksadım bu dine bir hizmet etmekti. Bu çeşit bir niyetim de yoktu. Yüce Allah'ın kaderi beni bu çeşide düşürdü. Muvaffak olamadık ve şimdi anladığıma göre muvaffak olsaydık bu ahali ile bir şey olamazdı. Bu vaziyet idi. Çünkü ahaliden sıtkım sıyrıldı. Şeriata razı olan ahali kalmamıştır.”
Boynuzsuz keçinin ahını boynuzludan alırlar.
📖 Sayfa 207 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Benim ölümüm Allah ve Din için ise darağacında asılmama perva etmem!
Osmanlı'nın dağılmasıyla Kürt bağımsızlık hareketlerinin ortaya çıktığını görüyoruz.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Osmanlı’nın itilaf devletlerince yutulmaya çalışılması Sevr ve Mondros anlaşmalarının getirdiği bölünme siyaseti sebebiyle doğuda yalnız ve yalnız İslam kaygısı vardı. Gezinen düşüncelere göre dinin korunmasıyla toprak birliği sağlanırdı.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Ben Allah'a, tarihe ve millete karşı elimi haksız yere kana boyayamam!
📖 Sayfa 79 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Yine de hareket içindeki Kürt eğilimlerini bir kenara atmak da doğru olamaz çünkü hareketin içinde Kürt aşiretleri vardır.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
18 Şubat 1925'teki Meclis Celsesinde bir önerge verilmiş, bunun üzerine içişleri bakanı şu açıklamayı yapmıştır.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
"Arkadaşlarımızdan birisi Genç Hadisesi hakkında sual sordular. Gençte Şeyh Sait adında bir eşkiya çıktı ortaya. Taraftarlarıyla beraber etrafta yağmacılığa başladı ? Fakat hükümetimizin ciddi tedbirleri neticesinde pek yakında tamamen bastırılacağı tabiidir"
O zaman içindeyse Muş Vali vekili Sırrı Bey ve 2. Fırka Komutanı'nın aldığı önlemler bölgede etkili olmuştu. Bu tedbirlerin bir ilk örneği olarak Cibranlı Halit ve Eski Milletvekili Yusuf Ziya Bitlis’te idam edildiler.
Adım Şeyh Said, İlhami Aras
“Ruhumuz çıksa akidemiz çıkmaz!”
📖 Sayfa 179 · Adım Şeyh Said, İlhami Aras
Sıkça Sorulan Sorular
Adım Şeyh Said kimin eseridir?
Adım Şeyh Said, İlhami Aras tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2009'da yayımlanmıştır.
Adım Şeyh Said kaç sayfadır?
Adım Şeyh Said, 212 sayfadır (İlke Yayıncılık baskısı).
Adım Şeyh Said'in en ünlü sözü nedir?
“Bir kere Kürtlerde ezelden ebede kadar ittifak olmayacaktır. .”