John Waller'in Mikrobun Keşfi adlı kitabı 2014'te yayımlanmış, 202 sayfalık bir Araştırma-İnceleme eseridir. Bu derlemede Mikrobun Keşfi'den en çok paylaşılan satırlar sizi bekliyor.
Mikrobun Keşfi'den En Beğenilen Alıntılar
“1347 yılında Karadeniz kıyısındaki Kefe şehrini kuşatan Tatarlar, şehirde hıyarcıklı veba salgını çıkarmak amacıyla bu hastalıktan ölen insanların cesetlerini mancınıkla şehrin surlarından aşırtmışlardı. Bu olay, uzun biyolojik savaş tarihinin başlangıcıdır.”
Mikrobun Keşfi, John Waller
Şans cesurların yüzüne güler
Mikrobun Keşfi, John Waller
Amerikalı Doktor Benjamin Rush’ın 1793’te salgın hastalıkların çıkması halinde "hemen kaçın!” tavsiyesi, epeyce bir süre yapılabilecek en mantıklı şey olarak kaldı.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Bilim tarihinin eskiden yazılış biçimi şu şekildeydi: Birkaç kahinimsi deha bazı şeylerin gerçekten nasıl işlediğinin farkına varır, daha sonda hatalarını kabul etmeye yanaşmayan ya da kendilerine gerçek olarak belletilenler dışında hiçbir şeyi görmeyen meslektaşları ve rakipleri tarafından dışlanmış olarak uzun yıllar ıssızlıkta inzivaya çekilirler.
📖 Sayfa 68 · Mikrobun Keşfi, John Waller
... sözde "tedavilerin" etkileri o kadar aşırı oluyordu ki doktora ödeme yapan hastalar, en azından ödedikleri paranın karşılığında bir şeyler elde ettiklerini düşünüyorlardı. Bu akut rahatsızlık, hastaları doktordan soğutmak bir yana, onların birçoğunu doktorlarının kesinlikle işlerinin erbabı olduğu konusunda ikna ediyordu.
📖 Sayfa 15 · Mikrobun Keşfi, John Waller
Mikroorganizmalar ve çürüme arasındaki nedensel ilişkiler henüz kanıtlanamamış da olsa giderek artan sayıda insan, eğer mikroplar etin bozulmasına, şarabın ekşimesine neden olabiliyorsa, pekâlâ insan bedeninde de tehlikeli ve ölümcül tepkimelere yol açabilir diye düşünmeye başladı.
Mikrobun Keşfi, John Waller
“Sağlıklı bilim, bilim insanlarının birbirlerinin sonuçlarını acımasızca çürütmeye çalışmasını gerektirir.”
📖 Sayfa 52 · Mikrobun Keşfi, John Waller
“Pasteur ısının kontrol edilmesiyle olgunlaşmış şarabın içindeki zararlı bakterilerin öldürülebileceğini gösterdi. Böylece sütün işlenmesinde kullanılarak daha da ünlenecek olan ‘pastörizasyon’ doğdu.”
📖 Sayfa 82 · Mikrobun Keşfi, John Waller
Davaine’in paha biçilmez katkısı, mikroskop altında şarbonlu koyunlanrın
📖 Sayfa 68 · Mikrobun Keşfi, John Waller
kanında “çubuk şeklinde cisimcikler” olduğunu fark eden kendinden önceki
Fransız ve Alman bilim insanlarının gözlemlerine dayanıyordu. Ama Davaine
ancak 1863’te Pasteur’ün fermantasyon hakkındaki çalışmasını okuduktan
sonra hastalığın tek nedeninin bu cisimcikler olduğuna ikna olmuştu. Bu
önsezisinin doğruluğunu kanıtlama amacıyla hastalıklı bir koyunun kanından
sağlıklı farelere ve tavşanlara nakletti. Üç gün sonra bütün hayvanların
öldüğünü görünce sevinçten havalara uçtu.
“Hastaların ve can çekişenlerin bakımı iyileşenler
Mikrobun Keşfi, John Waller
tarafından yapılıyordu çünkü onlar hastalığın seyrini biliyorlardı ve korkuya
kapılmıyorlardı. Çünkü hastalığa bir defa yakalanan bir daha asla
yakalanmıyordu.”
Özsaygısı olmadığı ima edilen yoksulların, hastalıklara davetiye çıkaran pislik ve berbat kokuların içinde yaşamayı umursamadığı düşünülüyordu. Diğer taraftan, kendilerinden yüksek katmanlardaki insanların temiz ve görece sağlıklı olma hâlleri ise bu insanlarca “iç saflığın dışa tezahürü” olarak görülürdü.
Mikrobun Keşfi, John Waller
“Bilim genellikle düz bir yolda ilerlemez. Doğa, birkaç deney sonrasında kesin sonuçlara ulaşılamayacak denli karmaşıktır.”
📖 Sayfa 54 · Mikrobun Keşfi, John Waller
Koch bu varsayımı sınamak için daha çok
📖 Sayfa 70 · Mikrobun Keşfi, John Waller
şarbonlu kan aldı ve öküz gözlerinden elde edip mikroskop lamı üzerine
yaydığı göz sıvısında bu mikropları üretti. Daha sonra olağanüstü bir sabır
sergileyerek lamın kapağının altında gizemli bir yaşamın belirişini gözlemeye
başladı.
24 Mart 1882 tarihinde, Berlin Fizyoloji Derneği’nin tıklım tıklım
📖 Sayfa 89 · Mikrobun Keşfi, John Waller
gerçekleşen toplantısında, Koch kendisinin ve asistanlarının keşfettiği şeyi
anlattı. Toplantı başlamadan önce üstlerinde düzinelerce preparatın
bulunduğu masaları uzun bir sıra halinde yan yana dizdirmişti, görenler bunu
muhtemelen “açık büfe”ye benzetmişti. Koch, dinleyicilerine basillerin
bulunuş, üretiliş ve test ediliş sürecini adım adım anlattı. Sonucu da, “Bu
yüzden bu basil asıl verem virüsüdür,” diyerek ilan etti.
Aşılama ve çiçek hastalığının bulaşıcı olduğu fikri on sekizinci yüzyılın
Mikrobun Keşfi, John Waller
başlarına kadar Batı Avrupa’ya ulaşmamıştır. İşte o dönemde, büyük bir
aristokrat olan Mary Wortley Montagu, İstanbul çarşılarında bu uygulamayla
karşılaştı ve bunun ne kadar önemli olduğunu çok geçmeden kavradı. Kendisi
de hastalık yüzünden yara bere içinde kalmıştı ve kaşlarını kaybetmişti; bu
nedenle çocuklarını bu illetten korumak istiyordu. Sonuç olarak 1721’de
Montagu’nün kızı çiçek hastalığına karşı aşılanan ilk Britanyalı olmuştu.
Eskiden taze ceset bulmak tıp öğrencileri için kolay bir şey değildi. Cerrahlar eskiden anatomi derslerinde kullanmak üzere hükümlülerin cesetlerini satın alabilme umuduyla infaz alanlarında dolaşıp dururlardı. Bazıları da mezarlıkları talan etmeleri için “dirilticilere” yüklüce paralar ödemek zorunda kalıyorlardı. Bütün bunlar 1700’lü yılların sonlarına doğru hastane bakım ücretlerini ödeyemeyen hastaların gönüllü veya gönülsüzce bedenlerini tıp bilimine bırakmasıyla değişti. Her yıl yüzlerce kadavrayı kesip biçme lüksüne kavuşan doktorlar hastalıkları daha yakından incelemeye başladılar.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Uzun yıllar boyunca hastanelerin ve genelevlerin ortak noktası çoktu, çünkü bu iki mekâna da düzenli gidenler hastalık kapma ve toplumsal olarak damgalanma riskini taşımaktaydılar.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Orijinal bilimsel fikirleri kabul ettirmek sıra dışı sosyal beceriler gerektirir.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Hastanelerde ortaya çıkan salgınlan ifade etmek için
Mikrobun Keşfi, John Waller
kullanılan "hospitalizm” kavramı genç İskoç Doktor James Young Simpson
tarafından türetilmişti.
“Çürümenin bakterilerden mi kaynaklandığı, yoksa bakterilerin çürümenin
📖 Sayfa 49 · Mikrobun Keşfi, John Waller
olduğu yerde mi ortaya çıktığı henüz belirsiz,”
Bilimdeki birçok olay, işbirliği yapmanın ve başkalarının görüşlerinden yararlanmanın, bilimsel ilerlemede, bireysel girişimden çok daha büyük bir işlevi olduğuna işaret eder. Birçok durumda, gerçeğin izini süren dâhinin tek başına kıskançlığı, cehaleti ve akılcılık karşıtı kilise dogmalarını alt etmesinin basmakalıp romantik bir düşünceden başka bir şey olmadığı görülür. Kısaca, iyi bilim ortaklaşa bir girişimdir.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Leeuwenhoek "genelde çok temiz" olan dişlerinin arasındaki "beyaz madde" nin birazını iple kazıyarak çıkardıktan sonra mikroskobunun altında inceledi. Daha birkaç ay öncesinde de bu tanınmış Hollandalı, mikropları gören ilk insan olmuştu. Ancak diş ipiyle yaptığı tarihi deneylerden sonra tanık olduğu "küçük canlı hayvanların" miktarı ve çeşitliliği onu afallatmıştı.
📖 Sayfa 33 · Mikrobun Keşfi, John Waller
“Bilim tarihindeki bir çok olay, iş birliği yapmanın ve başkalarının görüşlerinden yararlanmanın, bilimsel ilerlemede bireysel girişimden çok daha büyük bir işlevi olduğuna işaret eder. Bir çok durumda, gerçeğin izini süren dahinin tek başına kıskançlığı, cehaleti ve akılcılık karşıtı kilise dogmalarını alt etmesinin basmakalıp romantik bir düşünceden başka bir şey olmadığı görülür. Bununla birlikte, Pasteur son derece sıradışı yetenekli bir adamdır.”
📖 Sayfa 121 · Mikrobun Keşfi, John Waller
1. Bakteri hastalığın her vakasında görülmelidir.
Mikrobun Keşfi, John Waller
2. Bakteri hastalıklı konakçıdan yalıtılmalı ve saf kültür içinde büyütülmelidir.
3. Saf kültür içindeki bakteri, sağlıklı ve hastalık riskine açık konakçıya verildiğinde spesifik hastalık yeniden ortaya çıkmalıdır.
4. Bakteri deney sonucu hastalık bulaşmış konakçılardan tekrar elde edilebilmelidir.
Pasteur’un araştırma projesi genellikle sirkeleşmiş şarapta bulunan bir bileşik
📖 Sayfa 52 · Mikrobun Keşfi, John Waller
olan tartarik asidin kristalize yapısı hakkındaydı. Polarize ışık kullandığı
deneyleri, asit kristallerinin atom düzeyinde birbirinin aynadan yansıması
gibi duran iki farklı biçimde var olabileceğini gösterdi. Bu kulağa pek de
heyecan verici gelmeyebilir. Ancak daha önce hiçbir kimyacı bu tür asimetrik
bir moleküler düzenleme tespit etmemişti
Anatomik incelemeler
Mikrobun Keşfi, John Waller
sonucunda çok geçmeden koleranın bir bağırsak hastalığı olduğu sonucuna
vardılar. Bağırsaklarda diğerlerinden farklı bir mikrop ararken de sonunda
zanlıyı buldular: Bağırsak duvarının içindeki mukus katmanında bulunan
virgül şeklinde bir basil. Araştırmaların bağırsağa yönlendiren Koch'un ekibi
kolera kurbanlarının kadavralarında bol miktarda aynı basilden olduğunu
gördüler. Bu sonuçlar son derece umut vericiydi.
otopsilerde akciğerlerde beyaz zerrecik topağı
📖 Sayfa 87 · Mikrobun Keşfi, John Waller
görüldüğünden, verem zamanla insanın kanını donduran “Beyaz Veba”
adıyla anılır oldu.
1869’da, Amerikan Doktor James H.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Salisbury kabakulak, tifo ve sıtmaya neden olan mantar türlerini tespit ettiğini
ilan etti. Ancak başka doktorlar bu hastalıkların söz konusu mantarların
bulunmadığı bölgelerde de ortaya çıktığını fark edince bu iddianın saçma
olduğu anlaşıldı. Philadelphialı Doktor Horatio Wood, bu durumun
saçmalığını göstermek amacıyla içinde bol miktarda Salisbury’nin
mantarlarından bulunan bir bardak suyu mideye indirdi ve kendisine bir şey
olmadı.
1800’lü yılların ortalarına kadar çoğu hastanenin gidecek başka yeri olsa oraya gelmeyecek insanların doluştuğu gayrisıhhi mekânlar olmasıydı. Yataklarda çoğunlukla üçten fazla insanın barındığı, bulaşıcı hastalığı olanların ölümcül hastalarla aynı koğuşta kaldığı hastanelerin morg yolunda kısa bir mola yeri olmasına şaşmamak gerekir.
Mikrobun Keşfi, John Waller
En iyi doktorların çoğunun hastalarından koparılması, maaşa bağlanması ve binlerce yoksul hastaya bakmak durumunda kalmaları doktor-hasta ilişkisini köklü olarak değiştirmişti. Soylu hastalara hizmet veren doktorlar, birkaç zengin müşterinin önünde el pençe divan durmak yerine, hastane koğuşunun otoriter efendisi haline gelmiş, böylece de tam düşünsel özgürlüğe kavuşmuşlardı.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Sonunda doğru yanıtı bulunca, Pasteur mikropların bulaşıcı hastalıklara yol açtığından bir daha şüphe etmeyecekti. Ulaştığı sonuç, bilim tarihinde kayda geçirilmiş en önemli buluşlardan biri olacaktı.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Yenilik, entelektüel fiyaka satmakla eşdeğer görülebilirken, sadece bir iki modern ek özellik katarak antik kurama bağlı kalmak daha
📖 Sayfa 18 · Mikrobun Keşfi, John Waller
güvenli bir yoldu.
Vebanın bulaşıcı olduğuna ilişkin kanıtların artmasıyla
📖 Sayfa 25 · Mikrobun Keşfi, John Waller
birlikte ise devlet yetkilileri gerekli önlemleri almışlardı. Veba kurbanları
tecrit edilmiş, evleri tahtalarla kapatılmıştı.
Bir kez daha Koch can alıcı bir ilerlemeye imza attı. Düzinelerce insanın
Mikrobun Keşfi, John Waller
tökezlediği yerde iki şey onun başarıya ulaşmasını sağladı. Birincisi hastalığa
mikropların yol açtığına dair sarsılmaz inancı, İkincisi ise ardı ardına gelen
hayal kırıklıklarına karşın neredeyse insanüstü kararlılığı.
18. yüzyılda zengin hastalar doktorlarının entelektüel anlamda kendilerine denk olmalarını istiyorlardı -kendilerinden üstün değil.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Leeuwenhoek “genelde çok temiz” olan dişlerinin arasındaki “beyaz
Mikrobun Keşfi, John Waller
madde”nin birazını iple kazıyarak çıkardıktan sonra mikroskobunun altında
inceledi. Daha birkaç ay öncesinde de bu tanınmış Hollandalı, mikropları
gören ilk insan olmuştu. Ancak diş ipiyle yaptığı tarihi deneyden sonra tanık
olduğu "küçük canlı hayvanların” miktarı ve çeşitliliği onu afallatmıştı.
Fransız Devriminin hemen ardından her birinde nitelikli doktorlar bulunan büyük metropol hastaneleri kuruldu. Kısmen çoğu varlıklı hastalar giyotinde can verdiği için, söz konusu doktorlar koğuşlarda öğrencilerine uygulama dersi verecek zamana kavuşmuştu.
Mikrobun Keşfi, John Waller
1850’de mikrop kuramcılarının daha yapacakları çok şey vardı.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Hâlâ, mikropların iç hastalıklara yol açtığını gösteren çok inandırıcı kanıtlar
bulunamamıştı. Mikropların vücut dışında çürümeye yol açtığı bile daha
kanıtlanamamıştı; zararsız bakteriler hakkında, Leeuwenhoek’un “küçük
hayvanlarının” muhtemelen hastalığa yol açamayacağını ima eden bir sürü
gözlem vardı. Dolayısıyla mikrop kuramcılarının aşması gereken belli başlı
zorluklar şunlardı: Birincisi, kendiliğinden türeme kuramını alt etmek;
İkincisi, belirli mikropların konakçılarında hep aynı hastalığa yol açtığını
kanıtlamak
Toplumsal ilişkiler ile sağlık ve hastalık hakkındaki fikirler arasındaki bu sıkı
Mikrobun Keşfi, John Waller
uyum, tıbbi ilerlemenin hayata geçebilmesi için toplumun yapısında büyük
bir sarsılma olması gerektiği anlamına geliyordu. Bu yüzden mikrop
devriminin perde arkasında, on sekizinci yüzyıldaki toplumsal katmanların
eğilip büküldüğü, bazı ülkelerde ise çöktüğü, sanayi devriminin bulunması
tesadüf değildir. Böyle olunca da, tekstil imalathanesinin durmak bilmeyen
gürültüsü, buharlı trenin düzenli çuf çufu ve köktenci hatibin tiz konuşma
tonu bu çarpıcı gelişme için uygun bir fon müziği oluşturmaktaydı.
Atlı araba ile ezilen James Greenless adlı bir erkek çocuğun kaval
📖 Sayfa 60 · Mikrobun Keşfi, John Waller
kemiğinde açık kırık oluşmuştu; o dönemlerdeki yüksek enfeksiyon riski
hastanın seyri konusunda iyimser bir tahmin yürütmeyi gerçekten de
güçleştiriyordu. Bu yüzden, Lister çocuğun yaralarına karbolik asit denen bir
antiseptik sürdü ve onları yine karbolik asitle doyana kadar ıslattığı sargılarla
sardı. Hastada “Hastane kangreni” görülmedi ve Greenless altı hafta sonra
bacağı tamamen iyileşmiş şekilde taburcu edildi.
Ölümün nedeni onlar değildi ancak
Mikrobun Keşfi, John Waller
ölümden bayıla bayıla nasipleniyorlardı.
Bilim deki birçok olay, işbirliği yapmanın ve başkalarının
📖 Sayfa 78 · Mikrobun Keşfi, John Waller
görüşlerinden yararlanmanın, bilimsel ilerlemede, bireysel girişimden çok
daha büyük bir işlevi olduğuna işaret eder, Birçok durumda, gerçeğin izini
süren dâhinin tek başına kıskançlığı, cehaleti ve akılcılık karşıtı kilise
dogmalarını alt etmesinin basmakalıp romantik bir düşünceden başka bir şey
olmadığı görülür. Kısaca, iyi bilim ortaklaşa bir girişimdir.
Kayda geçen ilk diş ipi kullanımı 1683 Eylülündedir. Bu işi yapan kişi ise
📖 Sayfa 28 · Mikrobun Keşfi, John Waller
Hollanda’da bir şehirde küçük bir memur olarak çalışan ve zamanının en usta
mikroskop yapımcılarından biri hâline gelen Anthony van Leeuwenhoek’tu.
Leeuwenhoek “genelde çok temiz” olan dişlerinin arasındaki “beyaz
madde”nin birazını iple kazıyarak çıkardıktan sonra mikroskobunun altında
inceledi. Daha birkaç ay öncesinde de bu tanınmış Hollandalı, mikropları
gören ilk insan olmuştu. Ancak diş ipiyle yaptığı tarihi deneyden sonra tanık
olduğu "küçük canlı hayvanların” miktarı ve çeşitliliği onu afallatmıştı.
1737’de II. George’un karısı Kraliçe Caroline
Mikrobun Keşfi, John Waller
şiddetli karın ağrılarından yakınmaya başlamıştı. Ne yazık ki baskın bir
adabımuaşeret anlayışı doktorlarının tam bir fiziksel muayene yapmasına
engel olmuştu. Bunun yerine, Kraliçe acımasızca hacamat edilmiş, ardından bağırsaktan boşaltılmış ve şişe çekilmişti. Doktorlar, ancak Kraliyet
makamından verilen bir emir üzerine, Kraliçenin karnını açıp bakınca Kraliçe'nin büzülmüş bir kas fıtığı olduğunu ve kangrenden ölmek üzere
olduğunu gördüler.
Birçok ölümcül hastalık, orantısız bir şekilde toplumun yoksul kesimlerinde daha çok görülmüştür; o dönemde yaygın olan toplumun alt katmanlarına tepeden bakma huyu da hesaba katılınca, seçkin sınıflar bu hastalıkları tembellik ve kişilik zaaflarına karşı ahlaki bir ceza olarak görmüşlerdir.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Fransızlar hastane tıbbında öncü konumdaydılar ancak 1830’ların sonlarına
Mikrobun Keşfi, John Waller
doğru Almanlar bir dizi benzersiz araştırma laboratuvarını kurarak bu
alandaki liderliği ele geçirdi. Johannes Müller, Jacob Henle ve Justus von
Liebig’in idare ettiği bu laboratuvarlar kısa zamanda bütün dünyanın gıptayla
baktığı yerler hâline geldi. Sonuç olarak, bu laboratuvar devrimi zamanla
Kuzey Amerika’ya ve Avrupa’nın geri kalanına da yayıldı
Yataklarda çoğunlukla üçten fazla
📖 Sayfa 32 · Mikrobun Keşfi, John Waller
insanın barındığı, bulaşıcı hastalığı olanların ölümcül hastalarla aynı koğuşta
kaldığı hastanelerin morg yolunda kısa bir mola yeri olmasına şaşmamak
gerekir.
Hippokrates sadece yemini ile anılan biriydi, başka bir şey
Mikrobun Keşfi, John Waller
ifade etmiyordu. Tıp artık bir sanat değildi ve tamamen gelişmiş bir bilim
hâlini almıştı.
Vebanın bulaşıcı olduğunun fark edilmesi iyi niyetli sayılamayacak uygulamalara da yol açmıştı. 1347 yılında Karadeniz kıyısındaki Kefe şehrini kuşatan Tatarlar, şehirde hıyarcıklı veba salgını çıkarmak amacıyla bu hastalıktan ölen insanların cesetlerini mancınıkla şehrin surlarından aşırtmışlardı. Bu olay, uzun biyolojik savaş tarihinin başlangıcıdır.
Mikrobun Keşfi, John Waller
Gerçekten taviz verecek birine benzemeyen Liebig, genç bir kimya profesörü
📖 Sayfa 38 · Mikrobun Keşfi, John Waller
olarak radikal politikayla ilgileniyordu ve bir polisin şapkasını başından attığı
için hapse de girmişti.
Şark’ın baharatları, ipekleri ve
📖 Sayfa 93 · Mikrobun Keşfi, John Waller
çaylarıyla birlikte hastalıklar da gelebilirdi
Schwann, et suyundaki
📖 Sayfa 37 · Mikrobun Keşfi, John Waller
çürümenin her defasında önlendiğini gösterdi. Ancak yalnızca bakterileri yok
eden bir zehir, et suyunun üzerinde kolayca küf oluşmasına izin veriyordu.
Her iki durumda da kendiliğinden türemeye yönelik bir kanıt söz konusu
değildi.
Sıkça Sorulan Sorular
Mikrobun Keşfi kimin eseridir?
Mikrobun Keşfi, John Waller tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2014'te yayımlanmıştır. Türkçeye Fahri Öz çevirmiştir.
Mikrobun Keşfi kaç sayfadır?
Mikrobun Keşfi, 202 sayfadır (Tübitak Yayınları baskısı).
Mikrobun Keşfi'nin en ünlü sözü nedir?
““1347 yılında Karadeniz kıyısındaki Kefe şehrini kuşatan Tatarlar, şehirde hıyarcıklı veba salgını çıkarmak amacıyla bu hastalıktan ölen insanların cesetlerini mancınıkla şehrin surlarından aşırtmışlardı. Bu olay, uzun biyolojik savaş tarihinin başlangıcıdır.””