Taha Akyol'un Rumeli'ye Elveda adlı kitabı, tarih konusunda dikkat çekici bir bakış sunar. İlk kez 2013'te yayımlanmıştır. Bu bölümde Rumeli'ye Elveda'dan süzülen, okurların en çok paylaştığı cümleler yer alıyor.
Rumeli'ye Elveda'dan En Beğenilen Alıntılar
Şehirler neden hiç direnmeden teslim oldular? Bırakın direnmeyi, heyet gönderiyorlar savaş istemiyoruz diye... Selanik, Üsküp, Manastır böyle mesela. Ama varsayalım ki, Osmanlı ordusu eğer Atina’ya girecek olsaydı mutlaka ciddi bir halk mukavemetiyle karşılaşırdı. Bizim şehirler niye böyle teslim olmuştu?
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Abdülhamid’in yazdıkları şöyle:
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Hıristiyanlar oldukça bilgili oldukları gibi kendi mezheplerinde dindar ve dinlerini koruyacak kadar taassupları bulunmaktadır. Böylelikle milliyetlerini korumaktadırlar...
Memleketimizdeki zenginler, emlak ve akar sahipleri ve tüccarlar da bunlardandır... Paralarını aleyhimize kullanmaktadırlar...
Babıâli Baskını bir anlamda Edirne’yi kurtarmak için yapıldı. Ama iş Edirne’yi kurtarmaktan çıkıp tamamen iktidar değişikliği, İttihat ve Terakki’nin tek partili iktidarının kurulması ve ciddi anlamda toplumsal mühendislik projelerinin uygulanmasına dönüştü. Balkan Harbi olmasaydı, böyle bir kriz yaşanmasaydı, Osmanlı Devleti nasıl bir seyir izlerdi, bu çok tartışılabilecek bir konu.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
19. yüzyılda Ortodoks Bulgarlar ve Sırplar, Rum Patrikhanesi’nden ayrılıp kendi kiliselerini kurmaya yöneldiler. Bulgar patriğine eksarh deniliyor. Patrikhaneden bağımsız Bulgar kiliselerinin kurulmasına Osmanlı Devleti 1848’de izin verdi, 1856 Islahat Fermanı’ndan sonra resmen tanıdı. Patrik anlamına gelen ilk Bulgar eksarhı 1872’de Osmanlı tarafından onaylanan Atanas Mihailov Chalakov’dur.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
İdealsizlik, idealsizlik! İstediğiniz kadar rejim değiştirin. İstediğiniz kadar adam getirip götürün, bu gemiyi yürütemezsiniz, çünkü kazanı yanmıyor. Çünkü bu merkezî hararetten mahrum bir cisimdir. İşte elinden ‘Kızıl Elma”sını aldığımız günden beri Türk ordusunu hali!
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
1910´da Arnavutların Manastır´da bir Alfabe Kongresi oldu. Ondan daha evvel Arnavutların Şemseddin Sami önderliğinde yapılan bir İstanbul alfabesi vardı. Fakat bu çok karmaşık bir alfabeydi.
📖 Sayfa 94 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
...1910'da Latin alfabesi temelli bir alfabeye geçme kararı aldılar. Bu da büyük bir gerginlik yarattı çünkü Şeyhülislam bir fetva verdi, Müslümanlar için Arap alfabesinden başka bir alfabenin caiz olmayacağını söyledi.
Balkan Harbi’nde Averof’un Selanik Limanı’na demirlemesi, karada Yunan ordusunun Selanik’e 20 kilometre, Bulgar ordusunun 50 kilometre yaklaşması, iktisadi ve stratejik bakımdan fevkalade önemli olan bu kenti almak için Yunanistan’la Bulgaristan arasındaki yarışın bir göstergesidir. Yunan ve Bulgar milliyetçiliklerinin bu toprak kazanma yarışı, 1913’te birbirleriyle savaşa dönüşecektir.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Bunca felaket, birbirine düşmandan daha kötü gözle bakan politikacıları bir araya getirmeye yetmemişti! İktidarı alan, muhaliflerini ezmeye kalkışıyordu; Rumeli kan ve ateşle elden giderken! Darbe niye yapılmış, yeni hükümet niye kurulmuştu?"
📖 Sayfa 156 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Modern çağda Avrupa 'da çarlik rusyasi coğrafyasında uygulanan nüfusu homojenlestirme politikalarından en büyük zararı Osmanlı Müslümanlari, tabii özellikle Türkler gördü. Çünkü imparatorlukta geniş bir coğrafyaya yayılmışlardi. Hristiyan ulus devletler kuruldukca katliamlarla yok edildiler, kitleler halinde Anadolu'ya tehcir edildiler. Kırım'dan, Kafkasya 'dan balkanlar'dan Anadolu'ya zorla göç ettirildiler.
📖 Sayfa 12 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Arnavut milliyetçileri ile İttihat ve Terakki arasında çok gergin bir ilişki başladı. Ve hatta mesela Meclis-i Mebusan’da “Arnavutlar” kelimesinin kullanılmasında bile tartışmalar çıktı. Ahmet Rıza Bey, Mebusan Meclisi Reisi olarak Arnavut mebusları uyardı. İşte, “Biz Arnavutlar, biz Arnavutlar diyorsunuz, böyle konuşmayın, bunun yerine şu bölgedeki Osmanlılar deyin” şeklinde müdahalelerde bulundu.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Daha sonra bu “Biz Arnavutlar” tabiri bir slogan haline getirildi Arnavut milliyetçileri tarafından.
Edirne’nin kaybedilmekte olduğunu gören İttihatçılar, Edirne’yi kurtarmak için Kâmil Paşa hükümetini bir darbeyle düşürmeyi düşündüler. 21 Ocak akşamı Beşezade Emin Bey’in Vefa’daki evinde bir toplantı yaptılar. Katılanlar şu isimlerdir: Talat (Paşa), Sait Halim Paşa, Hacı Adil, Ziya Gökalp, Binbaşı İsmail Hakkı, Kurmay Binbaşı Fethi (Okyar), Mithat Şükrü, Yarbay Cemal (Paşa), Dr. Nazım, Kara Kemal, Mustafa Necip...
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Dikkat, Enver yok...
"Ordunun idaresi pek genç ve vukufsuz ve tecrübesiz ihtilalci zabitlerin idaresine geçti!
📖 Sayfa 202 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
İhtilalci zabitler heyecanlı, vatansever, atılgan insanlardı, fakat askerlik bilgileri, Mehmetçikle münasebetleri, sevk ve idare kabiliyetleri çok kötüydü."
Edirne bir “müstahkem mevki” yani özel olarak tahkim edilmiş bir savunma alanıdır. 17 tabya ve 50.000 askerle savunulacaktır. Edirne kumandanı, kahraman Şükrü Paşa’nın şanlı bir savunma savaşı yaptığını, fakat Kırklareli ve Lüleburgaz muharebelerinde Osmanlı ordusunun utanç verici bozgunlara uğradığını, Bulgar ordusunun İstanbul’a 50 kilometre mesafedeki Çatalca’ya kadar geldiğini göreceğiz.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Birliklerimizin kuruluşu iyi değildi. 800 kişilik bir birlikte eğitim görmüş sadece 150 asker vardı, geri kalanı eğitimsiz redif askerleri ve gönüllülerdi. Yunan mitralyöz ve mükemmel topçu atışının karşısında kaçanlar bunlardı. Askerlerimizin kaçmasına engel olmak için başlarına nöbetçi dikmek zorundaydık... Sonra, Yunan subayları ateşimiz karşısında ilerlerken, bizim subayların çoğu savaş meydanırı terk ediyordu. Bunu itiraf etmekten utanç duyuyorum."
📖 Sayfa 61 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
bir ideal, bir vatan hissi, nihayet bir lisan yok... Bölüğün yarısından ziyadesi Türkçe bilmiyor. Tabur Babil Kulesi gibi. Ne alanın satandan, ne satanın alandan haberi var.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Fevzi Çakmak, "tarihin ne garip cilvesidir ki, hürriyetin beşiği olmayı paylaşamayan Selanik ile Manastır, düşmana teslim olma konusunda yarışıyorlardı" diye yazar."
📖 Sayfa 71 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
İttihatçılara karşı düşüncelerim değişmek üzere...
Kemal Karpat’a göre Çarlık Rusyası, fethettiği ülkelerde Müslümanlara “zorunlu tahliye” yani tehcir politikasını uygulamaya başladı.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"11 milyon km²'lik Osmanlı imparatorluk coğrafyasının iki yüz yıl içinde Kafkasya'dan, Kırım'dan, Tuna ve Balkanlar'dan 777 bin km²'ye çekilmesi, sadece toprak kaybı değildir. Asıl feci olan insani tarafıdır; katliamlardır, tehcir ve göçlerdir, savaşlarda nesillerin kırılmasıdır."
📖 Sayfa 12 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Balkan devletleri ve Çarlık Rusyası, ele geçirmek istedikleri çokuluslu Osmanlı topraklarında yaşayan Hıristiyan, Slav ve Grek kökenli nüfuslara ilişkin abartılı istatistikler ürettiler. Ardından buna dayanarak "ırkdaşlarını, dindaşlarını kurtarmak" ve o toprakları kendi ülkelerine katmak için askeri politikalar geliştirdiler. Balkan Savaşı'nın özeti budur.
📖 Sayfa 1 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Bir devlet ve bir zihniyet olarak imparatorluk, daha Cihan Harbinden önce ve Balkan yenilgisiyle zaten sona erniş oluyordu ..
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Yunan tarihçi Pentzopoulos, Sevr Antlaşması’nı “Megali İdea’nın başarısındaki en yüksek nokta ve beş asırlık Helen rüyasının gerçekleşmesi” olarak tanımlıyor.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Balkan milliyetçiliğinin bir özelliği “etnik” nitelikte olması ise, öbür özelliği “irredantist” yani geçmişte fi tarihinde “kaybetmiş” saydığı toprakları geri alma davası güden saldırgan bir milliyetçilik olmasıdır.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Tanrı, imparatorluğun kaderine hürriyeti değil, artık galiba ölümü münasip görmüştü .Anlaşılamayan, sırrı çözülemeyen bir sıra olaylar hızla birbirini kovalamaya başladılar. Girit, Tuna eyaletleri, Bosna-Hersek geri alınamadıktan başka, kimse daha ne olduğunu anlamaya vakit kalmadan, Osmanlı Afrika'sı (Trablusgarp-Bingazi) ile Ege adaları da elden çıktı (1911) . İtalya, Libya ile bizim Akdeniz adalarına oturdu. Vakıa Trablus sahillerinin bazı kasabaları etrafında bir süre birtakım çarpışmalar oldu.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Osmanlı kadını, hele de okumuş, dünyanın farkına varmış, milli hisleri uyanmış Osmanlı kadını bu acıyı hissetmeyebilir miydi?! Kadınlar peçelerini çıkarıp gönüllü hemşire ve hastabakıcı olarak yaralı askerlere yardıma koştular. Yoksul göçmenler için aş ocakları açıp giyecek ve para topladılar.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Müslümanlar sadece Türkçe dilinde özel okul açabilirlerdi. Müslümanlar her şeyi devlet hizmetinden bekleyip, ticaret ve endüstriden uzak dururken Hıristiyanlar özel girişimcilikleriyle değişik iktisadi alanlarda zenginleşmişlerdi.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Yani devletin eğitimi zayıf, zenginler kayıtsız, kumandanlar âciz!
📖 Sayfa 195 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Balkan Savaşı'nda niye bozguna uğradık, sebepleri apaçık ortada!"
Meşrutiyet olayı Avrupa’yı o denli yakından ilgilendirmiyor. Bizim Jön Türklerimiz ise bu konuda son derece saf insanlar diyelim... Batı demokrasisini getirdikleri takdirde ülkede her türlü sorunun çözümlenebileceği kanısındalar. Ama daha Meşrutiyet’i ilan eder etmez, ardından Bosna-Hersek olsun, Bulgaristan olsun, Girit olsun, bütün bu olaylarla aslında sürecin çok farklı bir yöne doğru gittiğini görecekler. İttihat ve Terakki’nin giderek rejimi sertleştirmesindeki temel nedenlerden biri de bu tür gözlemlerde bulunması.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Kral Yorgi öldürülünce bunu Müslümanların yaptığı önyargısıyla şehirde terör havası estirildi. Yunan polisi ve Selanik’te görevli ünlü Girit Jandarması anında Selanik’teki Türklere ve Yahudilere “misillemeye girişti.” Kısa bir süre sonra suikastçının akli dengesi bozuk Serezli bir Rum olduğu anlaşıldı, adam tutuklandı.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Rumlar ve Ermeniler artık dış ticarette olduğu kadar bankacılık ve sanayi faaliyetlerinde de egemen durumdadırlar. Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk kez 1913-1915'te yapılan sanayi sayımı da bu eğilimi doğrulayacaktır. Sayımı yapılan sanayi kuruluşlarına yatırılmış sermayenin % 50'si Rumların elindedir, % 20'si Ermenilere, % 5'i Yahudilere aittir. Geriye kalanlar yabancılar (% 10) ile Müslümanlar (% 15) arasında paylaşılmıştır. Demek ki Birinci Dünya Savaşı'na kadar sanayi sermayesinin dörtte üçü gayrimüslimlerin elindedir."
📖 Sayfa 219 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Üsküplü şair Yahya Kemal’in deyimiyle “Sultan Murad Han yadigârı” olan Üsküp tek kurşun sıkılmadan, tek kişilik direniş olmadan Sırplara teslim olmuştu.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
"Umutları, yeryüzünde kimsenin kendilerini düşman göremeyeceği bir köşe bulabilmekti yalnız..."
📖 Sayfa 30 · Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Hafız Hakkı Paşa’nın medrese öğrencileri hakkında yazdıkları da şöyledir:
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Medrese köşelerinde senelerce çürüyen, derslerde başarının ödülü askerlikten kurtulmak olan medrese talebelerinin harpte bir işe yaramamalarında şaşılacak bir taraf yoktur...
Ordu Osmanlı’da her zaman politiktir, bir kere bunu kabul etmek gerekir.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Bizde bir ideal, bir vatan hissi, nihayet bir lisan yok...
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Bölüğün yarısından ziyadesi Türkçe bilmiyor. Tabur Babil Kulesi gibi. Ne alanın satandan, ne satanın alandan haberi var.
Amerikalı tarihçi Richard Hall’a Balkan Savaşı’nda Osmanlı ordusundaki gayrimüslim askerlerin orduya sadakatleri ne düzeydeydi, diye sordum, şu cevabı verdi:
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Richard Hall: Sadakat yoktu. Sadakatleri kesinlikle öteki tarafaydı.
Bu tecrübe yaşandığı için, Birinci Dünya Savaşı sırasında gayrimüslim askerler cepheye sevk edilmeyecek, “amele taburları” olarak cephe gerisinde istihdam edileceklerdir. Genç nüfus cepheye gönderildiği için boş kalan tarlalarda görevlendirilen amele taburlarının çalışmasıyla arpa ve buğday üretimi 3.5 kat artacaktır.
Balkan Savaşı’nda işgal ettiği Ege adalarının 13 Şubat 1914’te Büyük Devletler tarafından Yunanistan’a verilmesiyle, 1914 yılı Türk-Yunan ilişkilerinin fevkalade gerginleştiği bir yıl oldu. Bu aynı zamanda dünya savaşının da patlak vereceği yıldır. Osmanlı’nın İngiltere’den satın alıp parasını verdiği, fakat teslim alamadığı Sultan Osman ve Reşadiye zırhlılarını engellemek için Venizelos Londra’ya koştu, aynı zamanda Amerika’dan pek büyük olmayan ve yaşlı Mississippi ve Idaho adlı iki gemiyi satın aldı.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Troçki’nin deyişiyle, “Avrupalı köpekbalıkları” meşrutiyet yoluyla Türklerin devletlerini güçlendirmesinden korkmuşlardı.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Plevne kahramanı olarak nasıl Osman Paşa’yı biliyorsak, genç kuşaklara aktarıyorsak, mutlaka Şükrü Paşa da unutulmamalı, unutturulmamalıdır. Kendisi bir Edirne müdafii olarak tarihte yerini almıştır.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Rus Çarı II. Alexandr, 1861 yılında Kafkasya’yı ziyaret ettiğinde, kendisiyle görüşen ve el konulmuş arazilerin iade edilmesini isteyen Çerkezlere şu karşılığı vermişti:
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Ya gösterilecek yerlere veya Türkiye’ye göçünüz!
Bulgaristan ordusu “din ve kan kardeşliği” yani Ortodoks Hıristiyanlık ve Slavlık gibi duygularla, heyecanla savaşırken, Osmanlı ordusu niye kaçıyordu? Bu ordu, Plevne’deki kahraman ordu değil miydi? Çanakkale’deki, Sakarya’daki ordu değil miydi? Nasıl böyle utanç verici bir bozguna uğramıştı?
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Semavi Eyice’ye göre, 16. yüzyılda Selanik’te 48 Müslüman, 14 Hıristiyan ve 21 Musevi mahallesi vardı. Sonradan Musevi mahallelerinin sayısı 56’ya yükselmişti.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Roma’dan Osmanlı’ya tarihteki çokuluslu imparatorluklarda etnik temizlik, tehcir, homojenleştirme gibi politikalar yoktu, klasik imparatorluklar böyle bir ihtiyaç da hissetmemişti. Ama modern çağ etnik temizlik ve tehcirlerle doludur. Neden acaba?
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Bulgar köylülerinde Bulgar milliyetçiliğini besleyen faktörlerden biri, Türklerin kovulmasıyla topraklarına el koymak istemeleriydi.
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol
Rus ordusu iki yıl süreyle işgal altında tuttuğu Tuna ve Edirne vilayetlerinde Türklere ait mallardan 600 bin ton saman ve ot, 1.5 milyon ton tahıl, 800 bin büyükbaş ve 15 milyon küçükbaş hayvana el koydu, bununla beslendi. Bu yüzden açlık önemli bir kıyım faktörü haline geldi. Kılıçtan kaçıp kurtularak Türkiye’ye sığınanlardan 1878 yılının Ocak ila Nisan ayları arasında mesela Edirne’de günde 160, İstanbul’da günde 800-900 göçmen ölmüştü.
Sıkça Sorulan Sorular
Rumeli'ye Elveda kimin eseridir?
Rumeli'ye Elveda, Taha Akyol tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2013'te yayımlanmıştır.
Rumeli'ye Elveda kaç sayfadır?
Rumeli'ye Elveda, 328 sayfadır (Doğan Kitap baskısı).
Rumeli'ye Elveda'nın en ünlü sözü nedir?
“Şehirler neden hiç direnmeden teslim oldular? Bırakın direnmeyi, heyet gönderiyorlar savaş istemiyoruz diye... Selanik, Üsküp, Manastır böyle mesela. Ama varsayalım ki, Osmanlı ordusu eğer Atina’ya girecek olsaydı mutlaka ciddi bir halk mukavemetiyle karşılaşırdı. Bizim şehirler niye böyle teslim olmuştu?”