Tarih alanına Adrian Bardon'un kazandırdığı Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, 2013'te yayımlanmıştır. Bu sayfada, eserden akılda kalan bölümler okur beğenisine göre sıralı.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi'den En Beğenilen Alıntılar
Belki şeylerin zamansal temsili, sınırlı bakış açımız dikkate alındığında iki boyutlu bir resmin üç boyutlu bir manzarayı işaret etmesine biraz benzer şekilde, sadece yapabileceğimiz en iyi şekilde dünyayı resmetme yolumuzdur.
📖 Sayfa 23 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Olaylar zamanda gerçekleştiklerinden, olanaklılıkları da zamanın varoluşuna bağlıdır, oysa zamanın kendisi amansız 'akışıyla' olaylara bağlı değildir.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Dahası, uzaydaki hız göreli olsa da uzayzamandaki hız göreli değildir. Az çok muğlak bir şekilde söylersek, uzayda hiçbir şey ışıktan daha hızlı gidemezken, uzayzamanda herkes ve her şey, ışık hızında "hareket etmektedir".
📖 Sayfa 69 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zaman geçmiyorsa, bir şey nasıl vuku bulabilir? McTaggart B teorisinin değişim diye adlandırdığı şeyin, zamansal değişiklikten çok uzamsal değişikliğe (yani uzamsal konumun değişmesine) benzer olduğunu düşünmüştür. McTaggart'ın Parmenides'le birlikte, değişimin gerçek olmadığı sonucuna varmaya mecbur kalmasının nedenlerinden biri budur.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Nedensel belirlenimcilik özgür irade açısından kaderciliğe göre muhtemelen daha büyük bir engeldir.
📖 Sayfa 150 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Eski bir arkadaşı Michele Besso'nun cenaze töreninde konuşurken, Einstein şöyle demiştir: Şimdi Besso bu acayip dünyadan benden biraz önce ayrıldı. Bunun hiçbir anlamı yok. Bizim gibi fiziğe inanan insanlar geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki ayrımın sadece inatla sürüp giden bir yanılsama olduğunu bilirler.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zorunsuzluk argümanı:
📖 Sayfa 174 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
• Zorunsuz biçimde var olan (mantıksal zorunluluk geregi var olmayan) her şeyin var olmasının nedeni veya açıklaması olmalıdır.
• Evren zorunsuz şekilde var olur.
• Dolayısıyla evren, varoluşu için nedene veya açıklamaya sahiptir.
• Evrenin varoluşunun mümkün tek nedeni veya açıklaması ilahi yaratıcıyı içerir.
• Dolayısıyla ilahi yaratıcı vardır.
Gerçek olan bir şey varsa o da şimdidir.
📖 Sayfa 20 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Geçmiş ile gelecek arasındaki fark, hafızayla beklenti arasındaki farktır.
📖 Sayfa 27 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Shakespeare'i bağlamından kopartırsak, hata belki yıldızlarımızda değil kendimizdedir.
📖 Sayfa 177 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Olaylar zamanda gerçekleştiklerinden, olanaklılıkları da zamanın varoluşuna bağlıdır, oysa zamanın kendisi “akışıyla” olaylara bağlı değildir.
📖 Sayfa 53 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Eşzamanlılık göreliyse, mutlak zaman yoktur. Kimse kendi referans sistemini aşan bir yetkeye sahip şekilde mevcut bir olayın ne zaman gerçekleştiğini ya da saatin şimdi kaç olduğunu söyleyemez. Saatin "şimdi" kaç olduğu kişinin kendi eylemsiz referans sistemine bağlıdır.
📖 Sayfa 65 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Kadercilik sadece şunu ileri sürer: Geleceğe dair bütün ifadeler zamandan bağımsız biçimde ya doğru ya yanlışsa, doğa yasalarına uygun şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğinden bağımsız olarak bütün olaylar, gerçekleşmekte olduğu gibi gerçekleşmek "zorundadır".
📖 Sayfa 149 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Aksine, belirlenimcilik doğal nedensellikle ilgilidir. Belirlenimcilik bütün olayların bir nedeninin olduğunu ve dolayısıyla bütün olayların geçmişe doğru kesintisiz şekilde giden bir nedenler zinciri tarafından belirlendiğini söyler.
Zaman, aslında dünya deneyimimizi nasıl düzenlediğimizle ilgili bir konuyken, zamanı sehven “dış dünyada” ararız.
📖 Sayfa 39 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Hiçbir şeyin değişmediği bir yerde "zaman durur".
📖 Sayfa 182 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Hem mantıksal hem metafizik kaderciliğe göre geleceği değiştiremeyiz. Ancak, geleceği etkileyebiliriz.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Aristoteles açısından değişimle zaman arasındaki ilişki bir özdeşlik değil, daha çok ölçülen şeyle onu ölçen araçlar arasındaki ilişki gibidir. Zaman bir süreç değildir: Sıradan şeyleri saymakta kullanılmasına benzer şekilde, doğadaki süreçleri izah etmekte kullanılabilecek bir tür “sayı” ya da birimdir. Aristoteles’in kendi sözleriyle, “Zaman, önceye ve sonraya istinaden değişimin sayısıdır.”
📖 Sayfa 14 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
İlk neden argümanı:
📖 Sayfa 174 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
• Evrenin başlangıcı vardı.
• Başlangıcı olan her şeyin nedeni vardır.
• Dolayısıyla, evrenin nedeni vardı.
• Evren için mümkün tek neden ilahi yaratıcıdır.
• Dolayısıyla, ilahi yaratıcı vardır.
Toplum, herkes daha güçlü bir özgürlük anlayışına (bu anlayış mantıksal bakımdan tutarsız olsa dahi) inanırsa daha iyi olur. Bu düşünce aslında makul görünür. Bu da can sıkıcı bir soruyu ortaya atar: Özgürlük hakkında yanlış bir kavrayışı sürdürmek doğruyu bilmekten daha önemli olabilir mi?
📖 Sayfa 157 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Geçmiş ile gelecek arasındaki fark, hafıza ile beklenti arasındaki farktır.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
İzin vermem ne söylemene ne düşünmene böyle,
📖 Sayfa 19 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Çünkü ne söylenebilir ne düşünülebilir olmayanın varlığı.
Zamanın kendisi başlamış mıdır ve sona erecek midir? Evren daima mevcut muydu ve bir gün varoluşunu sona erdirecek midir? Bu konular ele alınırken çok farklı iki araştırma yöntemi uygulanmıştır. Aristoteles ve Leibniz'in temsil ettiği ilişkiselciler ve Kant'ın temsil ettiği idealistler, zamanın bir başlangıcı veya sonunun olması imkanını açıklamak üzere yalnızca aklı kullanmaya girişmişlerdir. (Modern fizik kozmologlarının temsil ettiği) gerçekçiler, konuya ilişkin birtakım düşüncelere varırken birçok varsayım üzerinden ilerleseler de deneysel araştırma yöntemine dayanırlar.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Ancak, neden her şeyin nedeni veya açıklaması olmalıdır (Başka deyişle, neden YNİ 'nin doğru olduğunu düşünmeliyiz?)? Gündelik deneyimimizde, meydana gelen şeylere açıklanabilir sebepler olduğunu görme eğilimindeyiz. Buradan yola çıkarak da araştırdığımız olguların açıklamalara sahip olma karakterlerinden dolayı, araştırmadığımız veya araştıramadığımız olguların da açıklamalara sahip olduğunu varsaydığımızdan, meydana gelen olaylarda, nedeni deneyimlemesek ya da onu çıkarsamamızı sağlayacak verilere sahip olmasak da bütün durumlara doğallıkla yansıtırız.
📖 Sayfa 175 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Gelecek hiçbir şey olduğundan, herhangi bir olayın meydana gelişi herhangi bir şeyin hiçten gelmesine örnektir.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Geçmiş ile gelecek arasındaki fark, hafızayla beklenti arasındaki farktır.
📖 Sayfa 27 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zamanın geçişi gerçek midir yoksa salt bizim kendi deneyimimizin öznel bir yönü müdür?
📖 Sayfa 2 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
- " (…) Mazi ile istikbâl arasındaki fark, hafızayla beklenti arasındaki farktır..."
📖 Sayfa 27 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
olayları bir tür düzenle sıralanmış gibi düşünürüz ve bu düzende ne olduğu, düzen içinde nerede olduğumuza bağlıdır.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Aynı zamanda "Occam'ın usturası" diye de bilinen bilimdeki sadelik ilkesi, gözlemlediklerimizi açıklamak için zorunlu olmayan herhangi bir bilimsel varlığı veya fenomeni farz etmememiz gerektiğini ileri sürer.
📖 Sayfa 167 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zaman felsefesi tarihinden öğrendiklerimiz temelinde, şunu önereceğim: "Zaman nedir?" sorusuna hâlâ cevap verilemiyorsa, belki de yanlış soruyu sorduğumuzdandır. Zaman bir "ne" olmaktan ziyade bir "nasıl'dır" ve bir sorudan ziyade bir cevaptır.
📖 Sayfa 181 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Kant, pratik anlamda bizim açımızdan asla bir anlamı olamazsa da zamandışı bir gerçekliğin soyut şekilde kavrayabileceğimiz bir şey olduğunu düşünür.
📖 Sayfa 35 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Maddi nesnelerin uzamsallık haricinde düşünülmemesi gibi, deneyimin de zamansallık haricinde düşünülmesi mümkün değildir. Locke zaman fikrinin deneyimden türetildiğini ileri sürerken bunu tersten ele almaktaydı. Aksine, deneyim zamanı var sayar.
📖 Sayfa 34 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Bir şeyin geçmişte vuku bulmasının ne anlama geldiğini bilmeksizin, hafızanın duyumsama ya da hayal ürünü değil de hafıza olduğunu nasıl fark ederiz?
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Doğru olan şey, şimdi doğru olan şeydir ve başka zamanlarda doğru değildir. Çünkü başka zamanlar var değildir.
📖 Sayfa 88 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Böylece geriye, bir tek yol, Var'ın yolu kalıyor
📖 Sayfa 19 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
o yol boyunca nice işaretler var:
Var'ın yaratılmamış ve mahvolmaz olduğuna,
yekpare, sarsılmaz ve namütenahi olduğuna dair;
ne var idi ne de var olacak, çünkü bütünüyle,
bir ve sürekli olarak şimdi var.
Neden hâlâ bir doğum ararsın ona?
Nasıl ve nereden boy verdi, var olmayandan mı?
İzin vermem ne söylemene ne düşünmene böyle
Çünkü ne söylenebilir ne düşünülebilir olmayanın varlığı.
Önce yerine sonra olmaya hangi zorunluluk itmiş olabilir onu
hiçten çıkıp serpilmeye?
...
Hayatta kalma bakımından ihtiyaç duyduğumuz inançlar, şimdi ne deneyimlediğimiz ve hangi eylemleri gerçekleştirdiğimiz dikkate alındığında, gelecekte neyi deneyimleyeceğimizi öngörmekle ilgilidir.
📖 Sayfa 23 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Gelecek ve geçmiş gerçek değise, hiçbir şey gelecek olmaktan şimdi, şimdi olmaktan da geçmiş olmaya geçemez. Geçiş yoksa, değişim de yoktur. Değişim yoksa, zaman da yoktur.
📖 Sayfa 25 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Yaratılıştan önce Tanrı'dan başka hiçbir şey yoktuysa, Tanrı ya da Tanrı'nın kendisinde, ne olmuştu da bu durum Tanrı'nın evreni o anda yaratmaya karar vermesini sağlamıştı? O anda doğan yeni dürtü Tanrı için bir değişime işaret eder; ancak ebedi ve mükemmel bir varlık neden değişim ister ya da değişime ihtiyaç duyar?
📖 Sayfa 25 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Kendi içinde dünya bir tekilliktir: Bölünmez, değişmez, mükemmel.
📖 Sayfa 22 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Böylece geriye, tek bir yol, Var`ın yolu kalıyor
📖 Sayfa 19 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
O yol boyunca nice işaretler var:
Var`ın yaratılmamış ve mahvolmaz olduğuna,
Yekpare, sarsılmaz ve namütenahi olduğuna dair;
Ne var idi nede var olacak, çünkü bütünüyle,
Bir ve sürekli olarak şimdi var.
Neden hala bir doğum ararsın ona?
Nasıl ve nereden boy verdi, var olmayandan mı?
İzin vermem ne söylemene ne düşünmene böyle
Çünkü ne söylenebilir ne düşünülebilir olmayanın varlığı.
Önce yerine sonra olmaya hangi zorluklar itmiş olabilir onu
Hiçten çıkıp serpilmiye ?
Parmenides
Kelimenin gerçek anlamıyla hiçten doğan bir şeyin varlığı ve nitelikleri açıklanamaz; o şeyin başka değil de o anda ortaya çıktığı da açıklanamaz
📖 Sayfa 21 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Duyusal deneyimimizi göz ardı edip yalnızca akla güvendiğimizde, dünyanın gerçek doğası (yani değişmez mükemmelliği) bize kendini ifşa eder.
📖 Sayfa 13 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
...zamanın ne olduğunu anlamadan *değişim*in ne olduğunu kavramak çok zordur...
📖 Sayfa 3 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Geçmiş artık var değilse ve gelecek henüz var olmamışsa zamanın üç bölümünden (geçmiş, şimdi ve gelecek) bu ikisi nasıl var olabilir? Şimdi de daima var olsa ve hiçbir zaman geçmişe dönüşmeseydi, zaman değil sonsuzluk olurdu. Dolayısıyla şimdi, geçmişe dönüştüğü için zamansa, şimdi var olmasının nedeni var olmayacak olmasıysa şimdinin var olduğunu nasıl ileri sürebiliriz?
📖 Sayfa 26 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Yüzlerce yıllık çalışmalar sonrasında zamanın doğasına dair teoriler üç kategoriye bölünmüştür: İdealizm, gerçekçilik ve ilişkiselcilik. İdealistler zamanın salt öznel bir durum olduğuna ve gerçeklikte hiçbir şeyin ona karşılık gelmediğine inanırlar. Gerçekçiler zamanın gerçek bir şey, olayların altında yatan bir tür matris olduğunu benimserler. İlişkiselciler bir çeşit orta yolu tutarlar.
📖 Sayfa 7 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Saf Aklın Eleştirisi'nin başlarında Kant, uzay ve zaman konusundaki idealist bakışını ortaya koyar. Deneyimde bulduğumuz şey ile deneyimimizin kendi doğası arasında ayrım yapar. Uzay ve zamanın kendinde şeyler olmadığını söyler. Aksine, uzay ve zaman yalnızca " deneyimin formlarıdır" (Yani algıları ve deneyimleri kaydetme biçimimiz uzamsal/ zamansaldır. ). "Zaman" ve " uzay" isimleri yerine, bu kavramların zarf halindeki uygulanışlarına odaklanmak daha doğru olacaktır: Başka deyişle, şeyleri zaman ve uzayda deneyimlemekten ziyade zamansal ve uzamsal deneyimleriz.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Önceki hâlim sonraki hâlimin varlığının nedenidir.
📖 Sayfa 120 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Hızlı gitmek zamanı yavaşlatmaz. Aksini söylemek, iki açıdan yanlış olacaktır. İlkin, mutlak terimlerle hızlı gitmek diye bir şey yoktur: Hızlı gitmekle hareketsiz olmak görelidir. İkincisi, hızlandırılacak veya yavaşlatılacak mutlak bir zaman yoktur.
📖 Sayfa 69 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Yalnızca kendi zihninde olanları gözlemleyen biri için,uyanık olduğu sürece anlağında birbirini sürekli takip eden bir fikirler zincirinin var olduğu açıktır. Zihnimizde birbirini takip eden çok sayıda fikrin bu tezahürleri üzerine düşünmek bizdeki ardışıklık fikrini oluşturur ve bu ardışıklığın parçaları ya da zihnimizde herhangi iki fikrin belirişi arasındaki mesafeyi süre olarak adlandırırız.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Eşzamanlılık göreliyse, mutlak zaman yoktur.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zaman nehri metaforu sıklıkla, sözü edilen zamanın akışı veya geçişi düşüncesini tasvir etmekte kullanılır. Metafor halinde bile, bu imge biraz belirsizdir. Bizler, nehir kenarında olayların geçip gitmesini mi izliyoruz? Yoksa nehirdeyiz de, kenardaki olayları mı geçiyoruz?
📖 Sayfa 82 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Duyusal deneyimin dünyanın nasıl olduğunun doğru bir resmini verdiğine dair nasıl bir güvencemiz vardır?
📖 Sayfa 22 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Değişim, farklı zamanlarda farklı özelliklere sahip olmayı içerir.
📖 Sayfa 4 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
“Zaman, önceye ve sonraya istinaden değişimin sayısıdır.”
📖 Sayfa 14 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Biz farkına varmasak da, akan bir nehri oluşturan suyun sürekli yenilenmesine rağmen nehrin aynı nehir olduğunu teşhis ettiğimizde olduğu gibi, farkındalığımız sürekli değişir ve deneyimlediğimiz şey daima değişime uğrar. (Herakleitos)
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Bütün değişim yanılsamadır; gerçeklikte bütün dünya, değişmez, zamansız bir birliktir. (Elealılar)
Seçtiğimizden başkasını seçemiyorsak, nasıl özgür olabiliriz?
📖 Sayfa 143 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Geleceğimizi etkileyeceğimizi hissederken geçmişimizi değiştiremeyiz.
📖 Sayfa 117 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Aristoteles'in ilişkiselci görüşünde, zaman salt soyut bir değişim ölçüsüdür. Aksine Newton'un teorisi, zamanı kendi başına gerçek bir şey olarak ele alır. Bu teoriyle Newton, zamanı değişime bağlı olarak gören Aristotelesçi bakış açısından temelde kopmuştur...
📖 Sayfa 55 · Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Değişim, farklı zamanlarda farklı özelliklere sahip olmayı içerir. Ayrıca zamanın değişiminden söz edebiliriz. Bazen, geleceğin yaklaşmasından ve geçmişin uzaklaşmasından bahsederiz. Ancak bu gerçek bir fonemen midir yoksa başka bir şeyin metaforu mu ?
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Zamanın değişimle ilişkisi vardır.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon
Sıkça Sorulan Sorular
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi kimin eseridir?
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, Adrian Bardon tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2013'te yayımlanmıştır. Türkçeye Özgür Yalçın çevirmiştir.
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi kaç sayfadır?
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi, 208 sayfadır (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları baskısı).
Zaman Felsefesinin Kısa Tarihi'nin en ünlü sözü nedir?
“Belki şeylerin zamansal temsili, sınırlı bakış açımız dikkate alındığında iki boyutlu bir resmin üç boyutlu bir manzarayı işaret etmesine biraz benzer şekilde, sadece yapabileceğimiz en iyi şekilde dünyayı resmetme yolumuzdur.”