Tarih alanında yazılmış önemli eserlerden biri olan Kara Ölüm, Sean Martin'in kaleminden çıkmıştır. Kitap 120 sayfadır. Bu derleme, Kara Ölüm adlı eserin en akılda kalan cümlelerinden oluşuyor.
Kara Ölüm'den En Beğenilen Alıntılar
Vebalı bir evleri olduğu öğrenildiği anda kapılarına haç -bir eve hastalık bulaştığının geleneksel işareti - çizildi, duvar örüldü ve içerde çürümeye bırakıldılar. Fakat bu konseylerin vebanın yayılışını durdurma çabaları kovayla okyanusu boşaltmaya çalışan bir çocuğunki gibiydi...
Kara Ölüm, Sean Martin
Kara Ölüm’ün hemen sonrası yıllar salgın sırasında belli zamanlarda hakim olan hovardalığa dönüşü de yaşadı. Böyle bir davranış, günahkar insanların cezalandırılması için gönderilmiş olarak gördükleri vebanın sağ kalanlar üzerinde ayıltıcı bir etki yapacağına inanan bazı vakanüvisleri şaşırtmıştır. Öyle olmamıştır: insanlar müsrifçe giyinmişler, daha fazla yemiş, daha fazla içmiş, daha fazla dans etmişlerdir.
📖 Sayfa 87 · Kara Ölüm, Sean Martin
Bu vebanın ilk darbesi değildi. Messina’daki kent yaşlıları ve hekimler -ya şahit raporlarından ya da kesinlikle intihar olacak şekilde Ceneviz teknelerinde riske girerek- denizcilerin neden öldüklerini gayet iyi anlamış olmalıydılar. Nesillerdir genellikle tek tük ve bir bölgede sınırlı, birkaç ay süren ama yine de öldürücü veba salgınları olmuştu. 1167’de, 1230’da yeniden ortaya çıktığı şehrin kendisine yayılmadan önce Frederick Barbarossa’nın Roma dışındaki ordusuna saldırmıştı. 1244’te Floransa’ya, 1320 ve 1333’te Fransa’nın güneyine ve İspanya’ya saldırmıştı.
Kara Ölüm, Sean Martin
Siena mahkemeleri üç aylığına kapandı ve kumar sürekli olarak yasaklandı. (Fakat gelir kaybı o kadar büyüktü ki, bu yasak altı ay sonra salgın sözleri bittiğinde kaldırılacaktı.)
Kara Ölüm, Sean Martin
"1328'de Moğolistan'da başlayan, Akdeniz ve Avrupa'yı etkileyen ve 1352'de Moskova'daki ölümlerle son bulan Büyük Veba Salgını'nda, dünya genelinde yaklaşık 50 milyon kişinin öldüğü tahmin edilmektedir."
Kara Ölüm, Sean Martin
Papa Clement bile vebanın Tanrı tarafından ortak günahlarının cezası olarak gönderilmiş olduğunu kabul etmişken, hayatta kalmaya çalışmanın ne yararı vardı ki? Ye, iç, mutlu ol, çünkü nasılsa yarın öleceğiz.
📖 Sayfa 48 · Kara Ölüm, Sean Martin
“… Peygamber aslen Jüstinyen Vebası sırasında, bir Müslüman’ın vebalı bir yerden hem kaçmamasını hem de oraya girmemesini buyurmuştur ki bu, yoruma geniş yer bırakmaktadır.” :)))))
📖 Sayfa 67 · Kara Ölüm, Sean Martin
Hastalık Cebelitarık’ın Arap ordularına, kendilerini kuşatan Hıristiyan meslektaşlarından önce bulaşmış ve önleyici tedbir olarak Hıristiyanlığa dönmeyi düşünmüşlerdi. Ancak veba Kastilyalılar’ın saflarında da gezmeye başladığında kişinin dininin fark etmediğini anladılar; Tanrı herkesi cezalandırmaktaydı.
📖 Sayfa 62 · Kara Ölüm, Sean Martin
Ye, iç, mutlu ol, çünkü nasılsa yarın öleceğiz.
Kara Ölüm, Sean Martin
Bu kez veba, bir ya da iki şehirle sınırlı kalmayacak, tarihin en kötü tek salgınında zengini, fakiri mezara koyarak tahmin edilmez, bazen de kontrol edilmez görünen bir şekilde tüm kıtaya yayılacaktı.
Kara Ölüm, Sean Martin
Ölüler, ‘Bir zamanlar sizin gibiydik; siz de bizim gibi olacaksınız. Zenginlik, şeref ve gücün ölüm saatinizde değeri olmayacak’ diye ikaz ederek soyluları av, sofra ve beden zevkleriyle meşgul oldukları için kınarlar.
Kara Ölüm, Sean Martin
Vebanın Üç Tipi
Kara Ölüm, Sean Martin
Kara Ölüm geleneksel olarak hıyarcıklı (bubonik), kan zehirleyici (septisemik) ve akciğer tıkayıcı (pnömonik) vebanın karışımı olduğu düşünülmüştür.
Ebola gibi hastalıklar ortaya çıktığı gibi, insanlığa yeni biyolojik tehditler her zaman olabilir; veba gerçekten dönmeye hazır, zamanını kolluyor.
Kara Ölüm, Sean Martin
Vebanın en kötü etkilediği toplumsal birim köydü. Bazı köyler tamamen ortadan kalktı, etkileri hepsinde kalıcı oldu.
Kara Ölüm, Sean Martin
“Ebola gibi hastalıklar ortaya çıktığı gibi, insanlığa yeni biyolojik tehditler her zaman olabilir; veba gerçekten dönmeye hazır, zamanını kolluyor, Vahiy Kitabı’ndaki Son Yedi Veba hala serbest kalmayı bekliyor olabilir.”
📖 Sayfa 100 · Kara Ölüm, Sean Martin
Veba gibi yöreye özgü hastalıkların niçin bulaşıcı ve salgın hale geldiği henüz araştırma konusudur. Genellikle konağın doğal ortamını terkedip yeni bölgeler aramasına çeşitli faktörler sebep olur.
📖 Sayfa 19 · Kara Ölüm, Sean Martin
Kara Ölüm hem dil hem de hayalin sınırlarını yormuştur: gerçekten tarif edilemeyecek kadar korkutucuydu.
📖 Sayfa 35 · Kara Ölüm, Sean Martin
Kilise, genel eğitim dışında tıbba da müdahale etmişti. Gelenek, birisi hastalandığında rahibin doktordan önce çağırılması zorunluluğunu dayatmaktaydı. Bir doktor sahnede önce kendisini bulduysa anlaması gereken ilk şey hastanın günah çıkartmış olup olmadığıydı. Eğer çıkartmadıysa doktor kendi işine başlamadan önce rahip çağırılmak zorundaydı.
Kara Ölüm, Sean Martin
Dünya Sağlık Örgütü 1959'a kadar Üçüncü Salgının bittiğini resmen ilan etmedi; yine de bazı araştırmacılar onun sürecini daha tamamlayacak olduğuna inanmaktadırlar.
📖 Sayfa 96 · Kara Ölüm, Sean Martin
Ey, böylesine sonsuz bir bela yaşamayacak ve tanıklığımıza masal gözüyle bakacak olan gelecek mutlu nesiller.
Kara Ölüm, Sean Martin
En iyi savunma şeklinin sık sık dua dozları eklenmiş tecrit olduğu üzerinde genel bir fikir birliği de vardı.
Kara Ölüm, Sean Martin
İnsanlar hangi yolu seçtiyseler de birçoğu öldü. Hemşeriler hemşerilerden kaçındı, komşular birbirlerine olan tüm hisleri yitirdi, aileler ancak ender olarak buluştu; insanlar bu hastalıktan o kadar korkuyorlardı ki, birader biraderinden, yeğen amcasından, birader hemşiresinden, kocalarsa sık sık kanlarından vazgeçti; dahası, inanılması zordur, ebeveynler çocuklarını yabancılara aitmişler gibi terk ettiler, onları kaderlerine bıraktılar.
Kara Ölüm, Sean Martin
Kaydedilmiş en eski vebalar Eski Ahit'tekilerdir. Eksodus [Hicret] 7. Bölümde, Firavun'un Mısır'da İsrailliler'i tutuklamasından memnun olmayan Tanrının ceza olarak memlekete veba gönderdiğini nakleder. Yine de, 'veba' tabirinin mutlaka tıbbi anlamında vebayı ifade etmeyip aslında sadece kötü giden şeyler için genel bir tabir olabileceği belirtilmelidir.
Kara Ölüm, Sean Martin
Kara Ölüm’ün ( Veba Salgını ) Ocak 1348’de İtalya anakarasına varışı, zamanın birçok kişisine, Tanrı’nın imansız ve günahkârlar üzerindeki gazabı olarak görünmüştür.
Kara Ölüm, Sean Martin
Veba, kemirgenlerin geçirdiği ve dünyanın, Afrika'nın bazı kısımları (ilk salgının muhtemel beşiği), Orta Asya (sonraki on dokuzuncu yüzyıl ortalarında Çin'de başlayan ikinci ve üçüncü salgınların beşiği), Güney Amerika'nın bazı kısımları ve Kuzey'in daha ılıman bölgelerini içine alan birkaç bölgesinin yöreye özgü (endemik) bir hastalığıdır. Muhtemelen Avrupa'da da, ama çok daha küçük ölçekte endemiktir.
Kara Ölüm, Sean Martin
İnsanlar hastayı ziyaret etmekten korkuyor ve ölüler uygun cenaze törenleri olmadan gömülüyordu
Kara Ölüm, Sean Martin
"Oysa bu kez farklı olacaktı. Bu kez veba, bir ya da iki şehirle sınırlı kalmayacak, tarihin en kötü tek salgınında zengini, fakiri mezara koyarak tahmin edilmez, bazen de kontrol edilmez görünen bir şekilde tüm kıtaya yayılacaktı. Fakat Ekim 1347’de Messinalılar evlerinde ve sokaklarda İlahi cezalandırma gibi görünen şeyden haykırarak ölürken öbür dünya kafalarındaki son şey olmalıydı."
Kara Ölüm, Sean Martin
Büyük Arap hekimi İbni Hatima, Almeira’da vebaya ilk elden şahit olmuştur. Vebanın bulaşıcı olduğuna inanan neredeyse tek kişiydi ve veba mağdurlarının herhangi bir yere gelmesinin, yerlilerin de birkaç gün içerisinde hastalanacağı demek olduğunu belirtmiştir.
📖 Sayfa 63 · Kara Ölüm, Sean Martin
“Tatar ordusunun gücü, vebanın ortaya çıkmasıyla ciddi şekilde zayıflamıştı. Tatar Han’ı Cenevizliler’in de vebadan kırılmaları gerektiğine karar verdi ve kurbanların cesetlerini mancılıkla Ceneviz duvarları içerisine fırlattırdı. Duvarlarla çevrili bir şehrin kapalı ortamında veba çabucak işini gördü.”
📖 Sayfa 21 · Kara Ölüm, Sean Martin
Fas kenti Sale'de ibn-i Ebu Medyan adlı birisi tecride alışılmadık bir biçim vermiş, evine duvar örerek kendisini canlı canlı hapsetmişti. Yetecek kadar yiyecek ve içecek stokladığını düşünmüş ve vebanın dışında kalmaya karar vermişti. Hamlesi işe yaradı: hayatta kaldı ve bırakmış olduğundan çok farklı bir dünyaya ayakbastı.
📖 Sayfa 68 · Kara Ölüm, Sean Martin
“Bu hastalık nefesle ve görmekle geçiyor sanıldığından baba çocuğu, karı kocayı; bir birader diğerini terk etti. Böyle öldüler. Para ya da dostluk için ölüleri gömecek kimse bulunamıyordu… Siena’da birçok yerde büyük çukurlar kazılıyor ve dev ölü yığınlarıyla dolduruluyordu… Ve ben Şişko denen, Agnolo di Tura beş çocuğumu kendi ellerimle gömdüm, bunu birçok kimse de yaptı. Ayrıca şehrin her yerinde, toprakla çok az örtüldüğü için köpeklerin çıkarıp vücutlarını yediği birçok ölü vardı.”
📖 Sayfa 39 · Kara Ölüm, Sean Martin
Gelenek, birisi hastalandığında rahibin doktordan önce çağrılması zorunluluğunu dayatmaktaydı. Bir doktor sahnede önce kendisini bulduysa anlaması gereken ilk şey hastanın günah çıkartmış olup olmadığıydı. Eğer çıkartmadıysa doktor kendi işine başlamadan önce rahip çağrılmak zorundaydı. Günah çıkartma, kutsal yağ sürme ve gerekli tüm dualar o kadar uzun sürüyordu ki, doktor sadece hastanın artık ölmüş olduğunu not edip evine dönüyordu.
📖 Sayfa 44 · Kara Ölüm, Sean Martin
Her kişi kendi ölümlülüğünden endişeliymiş gibi, daha kişisel bir Hıristiyanlık türü ortaya çıkmaya başladı.
📖 Sayfa 89 · Kara Ölüm, Sean Martin
Ey, böylesine sonsuz bir bela yaşamayacak ve tanıklığımıza masal gözüyle bakacak olan gelecek mutlu nesiller.
Kara Ölüm, Sean Martin
-Petrarch
Kara Ölüm hakkında çeşitli teoriler önerilmiştir. Farklı araştırmacılar bunun aslında şarbon ya da sonunda yok olan gizemli bir ‘X Hastalığı’ ya da Ebola benzeri kanlı bir humma ya da bir meteorun taşıdığı dünya dışı bir virüs olduğu iddiasında bulunmuşlardır.
📖 Sayfa 52 · Kara Ölüm, Sean Martin
Pazarlar ıssızlaştı, camiler sessizleşti: halkı namaza çağıracak müezzin kalmamıştı.
Kara Ölüm, Sean Martin
Her şeyin bu kadar kötüleşmesinden hayvanlar bile sarsılmış, kurtlar korkuyla şehirlerden kaçarak dağlara dönmüşlerdi.
Kara Ölüm, Sean Martin
Kara Ölüm sırasında yeterli sağlık koşullarının olmaması salgının öldürücülüğüne katkıda bulunmuş ve insan piresi P. İrritans'ın gayret önemli bir veba taşıyıcısı olabilme ihtimalini yükselmiştir.
📖 Sayfa 98 · Kara Ölüm, Sean Martin
On dördüncü yüzyıl ortalarında rota güvenli ve işlekti. Veba taşıyan pireler fare ve dağ sıçanlarından, Avrupa'ya ve Orta Doğu pazarlarına giden kumaş, halı ve kürkler içerisinde yeni bir yuva kuracak atlayışı kolayca yaptılar.
📖 Sayfa 21 · Kara Ölüm, Sean Martin
(…) insanlar bu hastalıktan o kadar korkuyorlardı ki, birader biraderinden, yeğen amcasından, birader hemşiresinden, kocalarsa sık sık karılarından vazgeçti; dahası, inanılması zordur, ebeveynler çocuklarını yabancılara aitmişler gibi terk ettiler, onları kaderlerine bıraktılar.
📖 Sayfa 32 · Kara Ölüm, Sean Martin
1590-1610 ~ Veba bir çok Avrupa kentini yeniden kasıp kavurdu. Doktorların giydikleri ayırt edici ‘kuş maskeli’ cübbeler bu zamanlara denk gelir. Vebadan koruma sağlayacağı düşünülen cübbeleri balmumuyla astarlanmış olup maskenin de aromatik bitkilerle doldurulmuş öne çıkan bir gagası vardı.
📖 Sayfa 105 · Kara Ölüm, Sean Martin
(Bazen filmlerde gördüğümüz gagalı maskeler bu zamanlarda, bu sebeple çıkmış. Çok ilginç)
Veba basili Yersinia Pestis fare,sıçan,dağ sıçanı veya sincap gibi küçük kemirgenlerin kan dolaşımında yaşar. Aslında karınlarında zararsız bir bakteri olan basil,zamanla hayvanların kan dolaşımına girecek şekilde genetik evrim geçirmiştir. İşte o zaman, öldürücü hale gelmiştir.
📖 Sayfa 16 · Kara Ölüm, Sean Martin
İnsanlar hastayı ziyaret etmekten korkuyor ve ölüleri uygun cenaze törenleri olmadan gömülüyordu.
📖 Sayfa 14 · Kara Ölüm, Sean Martin
1347 ve 1352 yılları arasında Kara Ölüm'ün Avrupa nüfusunun üçte birini öldürdüğü tahmin edilmektedir. Asya ve Orta Doğu'daki ölü sayısı muhtemelen benzer boyuttaydı. Başka şekilde söylenecek olursa, 1328'de Moğolistan'daki ilk ölümlerle 1352'de Moskova'daki son ölümler arasında yaklaşık 50 milyon kişi, bilinen dünyanın üçte biri yok oldu. Bazı yerler daha da kötü zarar gördü: Floransa'nın nüfusu, tüm Çin de olduğu gibi, % 50 düştü.
📖 Sayfa 85 · Kara Ölüm, Sean Martin
La Graverie'de ölüleri gömecek kadar canlı insan kalmamıştı ve bir vakanüvis 'ölülerin cesetleri son nefeslerini verdikleri şiltelerin üzerinde kokup çürüdü' diye rapor etti
📖 Sayfa 49 · Kara Ölüm, Sean Martin
Kara ölüm ikinci veba salgınıydı. İlk salgın, Roma İmparatoru Jüstinyen'in hükümdarlığı (527-565) zamanında olduğu için Jüstiyen Vebası olarak bilinir.
📖 Sayfa 15 · Kara Ölüm, Sean Martin
1346 ve 1347'deki kimilerini çimen ve ot yiyecek kadar düşüren gıda yokluklarında, en zengin şehirler ve devletler bile dokunulmaz değildi.
📖 Sayfa 28 · Kara Ölüm, Sean Martin
Ki, sabah ta akşam gibi Allahın’dır,
Kara Ölüm, Sean Martin
Kargaşa ve vebanın başlattığı,
Korku, açlık ve ölüm var.
Yalnızca insanlar da ölmüyordu. Kara Ölüm(veba) kedilere, köpeklere, koyunlara ve atlara da vuruyordu. Tarlalara, bakılmamış ekinler içersinde çürüyen cesetler yayılmıştı.
📖 Sayfa 36 · Kara Ölüm, Sean Martin
Veba Floransa'yı öyesine istisnai bir vahşetle vurmuştu ki, kimi zaman Kara Ölüm diye değil, Floransa Vebası diye bilinmiştir.
📖 Sayfa 29 · Kara Ölüm, Sean Martin
Yalnızca bir bölgede günde 500 ölüm tipik şekilde şişirilmiş bir ortaçağ rakamı olarak görülse bile (bunun 50’nin hatalı basımı olduğu öne sürülmüştür), 1348’in ikinci yarısı boyunca belki 50,000 kadar insanın öldüğü Paris’te ölüm çanı şiddetliydi.
Kara Ölüm, Sean Martin
Frankfurt-am-main'da 72 günde 2,000 ölüm oldu; Mainz'da 6,000; Munster'de 11,000; Erfurt'ta 12,000 kişi öldü; Bremen'deki dört bölge 7,000 can kaybetti. 1349 baharında saldırıya uğrayan Viyana'da günde yaklaşık 500 ölü vardı ki, tarihçi Sticker'e göre tek bir günde 960 kişinin hayatını kaybetmesiyle zirveye ulaşmıştı.
📖 Sayfa 51 · Kara Ölüm, Sean Martin
638 - Amvas vebası, peygamberin birkaç sahabesiyle birlikte tüm bir arap ordusunu öldürmüştür
📖 Sayfa 102 · Kara Ölüm, Sean Martin
Veba basili Yersinia Pestis fare, sıçan, dağ sıçanı veya sincap gibi küçük kemirgenlerin kan
📖 Sayfa 10 · Kara Ölüm, Sean Martin
dolaşımında yaşar. Aslında karınlarında zararsız bir bakteri olan basil, zamanla hayvanların kan
dolaşımına girecek şekilde genetik evrim geçirmiştir. İşte o zaman, öldürücü hale gelmiştir. Ana
vektör -ya da hastalığın yayılış şekli- hayvanın üzerinde yaşayan pireler yoluyladır.
Arap tarihçisi, 1349’da Helep’te Kara Ölüm’e tanık olan ve kendisi de bundan ölen İbn el-Vardi salgın hastalığın on beş yıl kadar önce muhtemelen Moğolistan’ı kastettiği ‘karanlıklar ülkesi’nde çıktığına inanmaktaydı. Eğer durum böyleyse bu, vebanın 1330’ların başında Orta Asya’yı kasıp kavurmakta olduğu anlamına gelir. Bir başka Arap yazar El-Makrizi vebanın Tebriz’den altı aylık mesafedeki bir yeri vurduğunu anlatmıştır; yine bu gayette Moğolistan ya da Kuzey Çin demek olabilir. Hepsi de birbirinden üç ay arayla ölen 16 prens dâhil 300 kabilenin ortadan kalktığını yazmaktadır.
Kara Ölüm, Sean Martin
“1315 ila 1322 arasındaki ‘Büyük Kıtlık’ diye bilinen aşırı sonbahar yağmurlu yıllarda Avrupa’nın her tarafında kötü hasat vardı. Güneş eksikliği tuz üretimini, var olan etin de korunmasını zorlaştıracak şekilde engelledi. İngiltere’de buğday fiyatı, fakirleri köpek, kedi, gübre hatta KENDİ ÇOCUKLARINI YEMEYE zorlayacak şekilde ikiye katlandı. Ypres’te nüfusun yüzde onu açlıktan öldü.” ….
📖 Sayfa 27 · Kara Ölüm, Sean Martin
Sıkça Sorulan Sorular
Kara Ölüm kimin eseridir?
Kara Ölüm, Sean Martin tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2011'de yayımlanmıştır. Türkçeye Cumhur Atay çevirmiştir.
Kara Ölüm kaç sayfadır?
Kara Ölüm, 120 sayfadır (Kalkedon Yayınları baskısı).
Kara Ölüm'ün en ünlü sözü nedir?
“Vebalı bir evleri olduğu öğrenildiği anda kapılarına haç -bir eve hastalık bulaştığının geleneksel işareti - çizildi, duvar örüldü ve içerde çürümeye bırakıldılar. Fakat bu konseylerin vebanın yayılışını durdurma çabaları kovayla okyanusu boşaltmaya çalışan bir çocuğunki gibiydi...”