İbn-i Sina'nın Risaleler adlı kitabı 2004'te yayımlanmış, 125 sayfalık bir Din (İslam) eseridir. Risaleler için okurların en çok beğendiği sözler bu sayfada bir araya getirildi.
Risaleler'den En Beğenilen Alıntılar
Şunu bilmendir ki, kainat ister ulvi ister süfli bütün parçaları ile, Allah’ın onların varlığına ve yaratılmalarına (hudûs) sebep olmasından ve onları bilmesinden, idare etmesinden ve varlıklarını irade etmesinden müstağni olamazlar. Aksine her şey Allah’ın tedbiri, takdiri, ilmi ve iradesi ile olur.
📖 Sayfa 31 · Risaleler, İbn-i Sina
O hâlde O’ndan ilk çıkan şey cisim olamayacağına göre, [maddi olmayan] bir cevherdir ki, bu da ‘ilk akıl’dır (el-akl'ul evvel).
Risaleler, İbn-i Sina
“Kitabı kendin okuyup anlamaya çalış, sonra bana anlat, ben sana doğrusunu ve yanlışını açıklayayım.” dedi. Hocam, metinle hiç ilgilenmiyor ve ben kendi başıma çözüyordum. Birçok şekli ancak ben kendisine anlatıp izah edince kavrayabiliyordu. en-Nâtılî daha sonra beni bırakarak Kurkenç’e (Gurganj) gitmek üzere yola çıktı...
📖 Sayfa 12 · Risaleler, İbn-i Sina
O hâlde O’nun adaleti lütuf, lütfü da adalettir.
Risaleler, İbn-i Sina
Bilesin ki O’nun verdiği hükümleri kontrol edecek veya takdirine karşı çıkacak hiç kimse yoktur.
Risaleler, İbn-i Sina
Nitekim gerçek din (eş-şer’u'l-hakk) de bunu doğrulamaktadır.
Risaleler, İbn-i Sina
Yaratılmış (hâdis) olan ise, O’nun dışındaki her şeydir. Çünkü yaratılmış olandan önce bir yokluk vardır, onun varlığı ‘İlk (Evvel)' iledir. O’nun kudreti ne büyüktür!
Risaleler, İbn-i Sina
Aklı veren ve doğruyu ilham eden Allah'a hamdolsun!
📖 Sayfa 64 · Risaleler, İbn-i Sina
Zira O’nun fiilleri sıfatlarının sonucudur, sıfatları da zatındandır. Zat ise ebedi olarak zorunlu kılıcıdır.
Risaleler, İbn-i Sina
../nasıl yağ, lambanın maddesi ve öznesi (faili) ise, düşünme yetisi de akli fiillerin maddesi ve öznesidir..
📖 Sayfa 40 · Risaleler, İbn-i Sina
Felsefe, çeşitli konuları kavramsallaştırarak (taşavvur), teorik ve pratik gerçeklere beşer gücünün yettiği nispette ulaşmakla (tasdik) insan ruhunun (nefs) olgunlaşmasıdır..
📖 Sayfa 93 · Risaleler, İbn-i Sina
(...) O ezeli yaratıcıdır, gaybın anahtarlarının sahibi olan ebedi güçlüdür (kâdir). Varlık unsuru O’ndandır.
📖 Sayfa 59 · Risaleler, İbn-i Sina
Evet tabi ki, iyilik ve kötülüğü O’na izafe ederken dikkatli olman gerekir.
Risaleler, İbn-i Sina
Aksine her şey, O’ndan, O’nun vasıtası ile ve O’na [dönük olarak] çıkar (şudür). O hâlde O’ndan çıkan her şey belli bir sıraya göre ve belli aracılar vasıtasıyla çıkmıştır (şudur). Bu yüzden önce gelen sonra; sonra gelen de önce gelemez. Çünkü onlan önce ve sonra yapan O’dur.
Risaleler, İbn-i Sina
Sen takvayı veren ve merhamet edensin!
📖 Sayfa 64 · Risaleler, İbn-i Sina
Allah bana yeter, O ne güzel yardımcıdır.
📖 Sayfa 64 · Risaleler, İbn-i Sina
Lütfuyla, kendisine giden yolu bize kolaylaştıran Allah’tır..
📖 Sayfa 91 · Risaleler, İbn-i Sina
Çünkü ‘İlk Gerçek’ hayırları akıtan, bereketleri indirendir. İyilik zatının ve ilk iradesinin bir gereğidir. Kötülük ise ilintisel ve ikincil iradesinin bir gereğidir.
Risaleler, İbn-i Sina
Fiili zatından kaynaklananın zatı ‘bir’ ise, ondan ancak ‘bir’ çıkar. Eğer onda ikilik varsa, o, bileşik demektir. Bunun [Allah için] imkânsızlığını ise açıklamıştık.
Risaleler, İbn-i Sina
Çünkü O, iyilik düzenini en mükemmel ve üstün bir şekilde bilir, O’nun dilemesi ve iradesi değişmez.
Risaleler, İbn-i Sina
Kötülüğe gelince ya mutlak kötülüktür ya kötülük [iyilikten] fazladır ya da [iyilik ve kötülük] eşittir. Bu son ikisi var değildir. Çünkü az bir iyiliğin var olması için pek çok kötülüğü kabullenmek, pek çok kötülük demektir.
Risaleler, İbn-i Sina
Kader, Allah’ın sırrıdır.
📖 Sayfa 32 · Risaleler, İbn-i Sina
(Kur’an’da geçen) “...o gün”, “o ân (es-sâ‘a) ve kıyamet” gibi kelimelerin mânâsı, şeriatın sahibinin (Hz. Peygamber) şu sözüyle kastettiği anlamdadır. “Ölen bir canlının kıyameti kopmuş demektir”.
Risaleler, İbn-i Sina
O’nun ilk fiilinin de ‘bir’ olduğu anlaşılır. Çünkü O’ndan iki (fiil) çıkmış olsaydı, bu çıkış iki ayrı yönden olur ve neticede fiildeki ikilik, failde de ikiliği gerektirirdi.
Risaleler, İbn-i Sina
Şayet O’nun fiillerinin bir sebebi bulunmuş olsaydı, sıfatlarının da bir sebebi olurdu. Çünkü O’nun sıfatları fiillerinin kaynağıdır. Eğer O’nun fiillerinin bir sebebi olsaydı, o taktirde zatı bileşik olurdu. Hâlbuki bunun imkânsız olduğu daha önce geçmişti.
Risaleler, İbn-i Sina
Kadîm olan sadece yüce Allah'tır. Çünkü O, kendinden önce yokluk olmayan ve varlığını başkasından almayandır. Yaratılmış (hâdis) olan ise, O'nun dışındaki her şeydir. Çünkü yaratılmış olandan önce bir yokluk vardır, O'nun varlığı 'İlk (evvel)' iledir. O'nun kudreti ne büyüktür!
Risaleler, İbn-i Sina
Çünkü ‘kaza’ tek bir düzen üzere devamlı var olan hüküm demektir.
Risaleler, İbn-i Sina
Evet, her şey sıra ve aracılar zinciri açısından O’ndan çıkmıştır.
Risaleler, İbn-i Sina
(...) akıl dış duyudan hayale, oradan vehme, oradan düşünceye (fikre) olmak üzere -ki bu yol süflî âlemdir- dar ve zor bir yol takip ederek, sonunda kendi zatına varırken akleder. O hâlde aklın süflî âleminde nasıl [zor] bir yoldan geçtiği görülmektedir. Eğer akıl bu yolu geçerse akıl âlemine ulaşır. Eğer bu yolda kalır da vehmi akıl zanneder ya da vehmin gösterdiklerini gerçek sanırsa süflî âlemde kalır.
📖 Sayfa 43 · Risaleler, İbn-i Sina
Mutlak kötülüğe gelince, onun varlığı imkânsızdır, hikmet de onun yaratılmasını gerektirmez.
Risaleler, İbn-i Sina
Biz, “bu fiil O’ndan çıkmıştır” dediğimizde sebep de sonuç da O’ndandır demek istiyoruz ki, bu O’nun fail oluşuna bir eksiklik getirmez.
Risaleler, İbn-i Sina
Varlıklar birbirinden farklıdır. Kimisi ‘işitilen’, kimisi de ‘görülen’dir. O’nun ‘işiten’ olması, ‘işitilenler’i bilmesi, ‘gören’ olması da, ‘görülen’leri bilmesi demektir. Aslında bilgi birdir, ancak bilinenlerin farklı olmasından dolayı farklı isimler almıştır.
Risaleler, İbn-i Sina
Demek ki var olan her şey, olması gerektiği gibidir.
Risaleler, İbn-i Sina
Hz. Peygamber bir hadisinde “Allah ilk olarak aklı yaratmıştır.”, diğer bir hadisinde ise, “Allah ilk olarak kalemi yaratmıştır.“ buyurmuştur.
Risaleler, İbn-i Sina
"Bilen ve bilinen aynı şeydir. Mesela bilen olarak kendini ele al! Sen kendini bildiğinde, bilgin ya senden başka bir şeydir ya da seninle aynıdır. Şayet bilgin senden başka bir şey ise, sen kendini bilmiyorsun demektir. Eğer bildiğin sen isen, o zaman bilen de bilinen de aynı şeydir. Senin aklında şekillenen kendi biçimin ise, bu durumda bilgi zaten senin kendindir. Zira kendine yönelip kendini düşündüğünde, kendi hakikat ve mahiyetini kendinde tekrar (ikinci defa) göremezsin ki, sende, birden fazla olduğu hissi uyansın."
Risaleler, İbn-i Sina
Faal akıllar ve onlara yakın olanlar da böyledir, çünkü onlar iyiliklerin ve bereketlerin sebepleridir.
Risaleler, İbn-i Sina
Her şey Allah’ın tedbiri, takdiri, ilmi ve iradesi ile olur.
📖 Sayfa 32 · Risaleler, İbn-i Sina
[Şimdi ele alacağımız] bu kısım yukarıda anlattıklarımızın bir sonucudur. Zira kötülüğü O’na izafe ettiğin zaman, genel mânâda izafe edersin. Mesela: “Allah her şeyin yaratıcısıdır ve “Allah sizi de, yaptıklarınızı da yaratmıştır.” ayetleri bu mânâdadır. İyiliği O’na izafe edince de, özel mânâda izafe edersin. Mesela: “İyilik Senin elindedir, sen her şeye kadirsin.” ve “Allah sizin için kolaylığı ister, zorluğu istemez.” ayetleri de böyledir.
Risaleler, İbn-i Sina
Çünkü bu, her şeyin düzeninin en eksiksiz bir şekilde daha önce bilinmesinin bir sonucudur ve varlık için gereklidir; ayrıca pek çok iyiliklerin var olması için az bir kötülüğü kabullenmek, pek çok iyilik demektir.
Risaleler, İbn-i Sina
[Kötülükten] fazla olan iyiliğin yaratılmasını ise hikmet gerekli kılar; zira cömert olanın onu [yaratmayı] terk etmesi ona yakışmaz.
Risaleler, İbn-i Sina
Mümkün’ün ise, [varlık ve yokluk] taraflarından birisi, ancak bir sebepten dolayı ağır basar. O hâlde etken (fâ'il) olmayıp da sonradan etken olan bir sebepten dolayı böyle olur. Bu sebep de ya dışta ya içte olur. Sebebin dışta olması mümkün değildir, çünkü; O’ndan başka bir varlık yoktur ki, O'na etki etmesi mümkün olabilsin.
Risaleler, İbn-i Sina
Biz varlıkları iç yetilerle algılarız (nerâ).
📖 Sayfa 57 · Risaleler, İbn-i Sina
Çünkü biz önce algılar sonra biliriz; hâlbuki Peygamber (sav.) ise ' önce bilir, sonra algılar. (...)
O hâlde sebepler dört olur: ‘Onda olan’, ‘Onunla olan’, ‘Ondan olan’, ‘Onun için olan’.
📖 Sayfa 84 · Risaleler, İbn-i Sina
Her kimin bilgisi, idraki (algılaması) ve fiili var ise o diridir. Bütün bilinenlerin, algılananların ve fiilin sahibi olan, diri olmaya en layık olandır.
Risaleler, İbn-i Sina
Bunun için deriz ki: Bilinen ya sırf iyiliktir ya sırf kötülüktür ya da bir yönden iyilik, bir yönden de kötülüktür. Bir yönden iyilik, bir yönden de kötülük olanın da, ya iyiliği fazla olur ya da iyilik ve kötülüğü eşit olur.
Risaleler, İbn-i Sina
Bu aracılardan önce olanla sonra olanın bir arada olması mümkün değildir. O’ndan ilk çıkan varlık en şerefli olandır. Bundan sonra en şerefliden daha az şerefli olana inilir ve nihayet en değersiz olanda [çıkışlar (şudür) silsilesi] son bulur.
Risaleler, İbn-i Sina
Bu sebeple O’ndan ilk çıkanın cisim olmaması gerekir. Zira her cisim madde ve biçimden meydana gelir. Madde ve biçim ise iki ayrı sebebe veya iki yönü olan tek bir sebebe muhtaçtır. Böyle olunca bu ikisinin (madde ve biçim) Allah’tan çıkması imkânsızdır; zira O’nda bileşikliğin hiçbir şekilde söz konusu olamayacağı ispatlanmıştı.
Risaleler, İbn-i Sina
Özetle ve titiz bir ifade ile söylemek gerekirse: Kadîm olan sadece yüce Allah’tır. Çünkü O, kendinden önce yokluk olmayan ve varlığını başkasından almayandır.
Risaleler, İbn-i Sina
Sen takvayı veren ve mağfiret edensin.
📖 Sayfa 64 · Risaleler, İbn-i Sina
O’nun zorunlu varlık olduğunu, ‘bir’ olduğunu, O’nun çeşitli fiilleri gerektiren, zatına ek sıfatları olmadığını, aksine fiillerin O’nun zatının mükemmelliğinin eserleri olduğunu öğrenmiş oldun.
Risaleler, İbn-i Sina
Gerçekten de helak olanlar, ancak hayvani yetilerden olan vehmin, duyuların çalışmadığı durumlarda, soyut formlar konusunda yanlış hüküm vermesinden dolayı helak olmuşlardır.
Risaleler, İbn-i Sina
Peygamber’in (sav.) Rabbinden (cc.) haber verdiği “Cehennemin üzerinde öyle bir köprü (sırat) vardır ki, kıldan ince kılıçtan keskindir. Hiç kimse bu köprüden geçmeden cennete giremeyecektir.
Risaleler, İbn-i Sina
‘Zorunlu varlık’ dendiğinde bunun mânâsı; O vardır, O’nun sebebi yoktur, O başkalarının sebebidir, demektir. Bu da olumlu ve olumsuz sıfatlarının bileşimine bir örnektir.
Risaleler, İbn-i Sina
"Kim bu köprüden geçebilirse kurtulur, kim de geçemeyip düşerse hüsrana uğrar." sözüne gelince; bu söz üzerinde durmadan önce, ceza nedir, mükafat nedir, cennet ile kastedilen nedir, cehennemden kastedilen nedir, bilmen gerekir.
Risaleler, İbn-i Sina
O hâlde derim ki; Mükafat sevâb), ne ilimle, ne de amel (pratik) ile, erişilmesi mümkün olmayana meyledip, çabalamaksızın, ilk İlahi inayette sonsuza dek kalmaktan ibarettir. Bu ise ancak bilgi alanında mükemmele eriştikten ve pratik alanındaki düşüklüklerden kaçındıktan sonra gerçekleşebilir. Çünkü [ruh bu düşüklüklerden kaçınmazsa] bir alışkanlık ve âdet meydana gelir ve ruh bu alıştığı şeyleri arzular, onların yokluğuna dayanamaz.
Risaleler, İbn-i Sina
Ayrıca ‘diri’ ile ‘idrak eden’, ‘fail olan’ da kastdedilir. Her kimin bilgisi, idraki (algılaması) ve fiili var ise o diridir. Bütün bilinenlerin, algılananların ve fiillerin sahibi olan, diri olmaya en layık olandır.
Risaleler, İbn-i Sina
Mutlak iyilik ise, vardır ve O, ‘ilk gerçek’tir.
Risaleler, İbn-i Sina
Maddî aklın çizdiği yollar, insan aklını şaşırtacağından, ona uyanlar şüpheden aslâ kurtulamaz, dinden çıkar, kaçınılmaz bir fesada duçar olur ve o kimsenin geleceği mahvolur.
Risaleler, İbn-i Sina
Sıkça Sorulan Sorular
Risaleler kimin eseridir?
Risaleler, İbn-i Sina tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2004'te yayımlanmıştır. Türkçeye M. Hayri Kırbaşoğlu, Alparslan Açıkgenç çevirmiştir.
Risaleler kaç sayfadır?
Risaleler, 125 sayfadır (Kitabiyat Yayınları baskısı).
Risaleler'in en ünlü sözü nedir?
“Şunu bilmendir ki, kainat ister ulvi ister süfli bütün parçaları ile, Allah’ın onların varlığına ve yaratılmalarına (hudûs) sebep olmasından ve onları bilmesinden, idare etmesinden ve varlıklarını irade etmesinden müstağni olamazlar. Aksine her şey Allah’ın tedbiri, takdiri, ilmi ve iradesi ile olur.”