İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş'ın 95 sayfalık eseridir. İlk kez 2002'de yayımlanmıştır. Bu bölümde İfadelerin Gramatik Ayırımı'dan süzülen, okurların en çok paylaştığı cümleler yer alıyor.
İfadelerin Gramatik Ayırımı'dan En Beğenilen Alıntılar
Eğer biz bilimin büyümesinden ve başarısından söz edebiliyorsak, aynı şekilde onun başarısızlığından da söz edebilmeliyiz. Fakat bazı durumlarda neden "Bilim başaramadı” demiyoruz da: “Bilim adamları başaramadı” (mesela: "Bilim adamları şu şu hastalığa etkili bir çare bulmayı başaramadı”) diyoruz?
📖 Sayfa 64 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Akıl bize ölümden sonra hayat olmadığını söylüyor."
📖 Sayfa 14 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Burada şöyle bir soru sormak abestir:
"Neden akıl size bunu söylüyor?" Fakat bu sorunun abes olması bu ifadenin mecazî bir ifade olmasından DEĞİL, bir temel inanç ifadesi olmasından.
"Şu insanların hayat tarzını anlayamıyorum" demek: "Onların hayat tarzını benimkiyle veya bildiğim bir hayat tarzı ile karşılaştıramıyorum" demektir.
📖 Sayfa 14 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Mecaz ve benzeşim cümleleri, temsil etmekte oldukları normal (literal) ifade biçimlerine, yani hipotetik ifade biçimlerine veya tasvirlere çevrilebilir.
📖 Sayfa 36 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bir önermeyi (veya daha genel bir terimle, bir cümleyi) daha iyi anlamak için, onun cevap olabileceği bir soru bulmaya çalışın. Bunu Wittgenstein ve Carnap'ın, bir cümlenin ne anlama geldiğini (veya anlamlı olup olmadığını) açıklığa kavuşturmak için o cümleyi aksi ile karşılaştırma tekniğine ilave bir teknik olarak kabul edebilirsiniz.
📖 Sayfa 39 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Yaygın bir gramer hatası; temel inanç sorusuna hipotetik bir cevap aramaya kalkmak. Gene yaygın diğer bir gramer hatası; hipotetik bir soruya (yani hipotetik açıklama gerektiren bir soruya) dinî bir cevap aramaya kalkmak.
📖 Sayfa 15 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer bir şeyden şüphede isen, mutlaka başka bir şeye inanmaktasın demektir. Diğer bir deyişle, bir şeye inanmadan başka bir şeyden şüphe etmek imkansızdır.
📖 Sayfa 55 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
İnsanı hem tedbir alıp hem dua etmekten alıkoyan şey nedir?
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer biri: "Biz bilimsel açıklamalarımızda kendimizi animistik düşünce ürünlerinden kurtardık" demek isterse, ben de ona derim ki: "Bilimsel (hipotetik) açıklamalarına başlar başlamaz, bunların temelindeki 'animistik düşünce'lerinin ürünlerini de birlikte ortaya koymuş olmaktasın."
📖 Sayfa 16 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Biri bana gelse ve hiçbir şeye inanmadığını söylese, derim ki: "Ya neye inandığını bilmiyor (farkında değil), ya da "inanmak" kelimesinin nasıl kullanıldığını bilmiyor.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Marksistlerin yaptığı nedir?
📖 Sayfa 62 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
1 Teorik açıklamalara tekel koymaya kalkmak.
2 Teorik terimleri temel inanç grameri içinde kullanmak.
3 Yaptıkları bütün açıklamaların hepsini bilimsel (yani teorik) açıklamalar diye gösterme sihirbazlığına kalkmak.
Materyalizm, teorik terimleri dinî bir gramer içinde kullanma girişimidir.
Eger bir seyden şüphede isen mutlaka baska bir şeye inanmaktasin demektir. Diger bir deyişle, bir seye inanmadan başka bir şeyden şüphe etmek imkansızdır.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Materyalizm, teorik terimleri dinî bir gramer içinde kullanma girişimidir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Hal ifadeleri (olay tasvirleri) için "doğru" veya "yanlış" terimini kullanıyoruz. Halbuki bir model (emsal) için açıklamak istediğimiz olaylarla karşılaştırmalarda uygun olup olmadığına göre, "yerinde" (uygun), veya "yerinde değil" diyebiliriz, fakat "doğru" veya "yanlış"tır diyemeyiz. Ancak: "Bu model burada işe yaramıyor" diyebiliriz.
📖 Sayfa 2 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer birşeyden şüphede isen, mutlaka başka bir şeye inanmaktasın demektir. Diğer bir deyişle, bir şeye inanmadan başka bir şeyden şüphe etmek imkansızdır.
📖 Sayfa 49 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Temel inançların "bilime" veya "bilimin" temel inançlara karşıt olduğunu düşünmek insanı birleşik bir zihin karışıklığına sokar ki, böyle bir karışıklığın sonuçları iki şekilde gözlemlenebilir:
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
1. Teorik terimleri temel inançların grameri içinde kullanmak.
2. Temel inanç terimlerini teorik (hipotetik) bir gramer içinde kullanmak.
Karmaşıklık istatistiki imkansızlığı gerektirir. Bir şey istatistik olarak ne kadar imkansızsa, biz de bunun kör bir şans sonucu olarak ortaya çıktığına o kadar az inanırız. Yüzeysel olarak, şansa karşı ilk görünen alternatif zeki bir Yaratıcı’ya inanmaktır.
📖 Sayfa 76 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Şu insanların hayat tarzını anlamıyorum" demek "Onların hayat tarzını benimkiyle veya bildiğim bir hayat tarzı ile karşılaştıramıyorum" demektir. Bu aynı zamanda "Onların lisanlarının (ve hipotetik açıklamalarının) temellerini bilmiyorum" demektir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Din, çocukluk tecrübelerinin bir tekrarıdır" demek, (gramatik bir anlamda), "Bir ağacın kökleri, onun dallarının uzantısıdır" demeye benzer.
📖 Sayfa 68 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Kelimelerin anlamı nesneler, veya süreçlerdir.
📖 Sayfa 55 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Satranç taşları ile dama oynayabilirsiniz ancak şah artık şah olmaktan çıkmış ve taşların önemlilik sırası tamamen değer değiştirmiştir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer bir şeyden şüphede isen, mutlaka başka bir şeye inanmaktasın demektir. Başka bir deyişle bir şeye inanmadan başka bir şeyden şüphe etmek imkansızdır
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Herhangi (psikolojik veya başka) bir teori, herhangi bir din için tehdit teşkil etmez, yeter ki o teori bir temel inanç şekline, veya o söz konusu din bir teorik sistem şekline dönüştürülmemiş olsun.
📖 Sayfa 67 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Dama taşları ile satranç oynayabilirsiniz ama o zaman şah ve fili birbiriyle karıştırmak ne kadar kolaydır!
📖 Sayfa 89 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
İnsan "yıldırım" olgusu ile ilgili mümkün teorik açıklamaları engellemeksizin: "Yıldırımları Allah yaratıyor" diyebilir. Fakat eğer ben bir temel inanç ifadesini, teorik açıklamaları engelleyecek şekilde kullanıyorsam, o zaman bunu teorik bir gramer içinde kullanıyorum demektir ve o zaman da bu, bir temel inanç ifadesi olmaktan çıkmış olmaktadır.
📖 Sayfa 23 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
“Yaratılış-bilimci”: "Ben şuna şuna İNANMAKTAYIM, ve şunlar şunlar da benim olaylarla karşılaştırılabilecek teorik açıklamalarım” diyeceği yerde: “Sen (‘evrimci’) şu şu olaylar senin sisteminle çelişmektedir; o halde benim yolumu kabul etmen gerek” demek istemektedir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Evrimci" de: “Ben şunlara İNANIYORUM; bunlar da benim olaylarla karşılaştırılabilecek teorik açıklamalarım” diyeceği yerde, "Sen şunu şunu kendi sisteminde açıklayamamaktasın, o halde benim yolumu kabul etmen gerek” demek istemektedir.
Satranç taşları ile dama oynayabilirsiniz, ancak "şah" artık şah olmaktan çıkmış ve taşların önemlilik sırası tamamen değer değiştirmiştir. Dama taşları ile satranç oynayabilirsiniz, ama o zaman şah ve fili birbiriyle karıştırmak ne kadar kolaydır!
📖 Sayfa 89 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Biri bana gelse ve hiçbir şeye inanmadığını söylese, de rim ki: “Ya neye inandığını bilmiyor (farkında değil), ya da "inanmak” kelimesinin nasıl kullanıldığını bilmiyor.”
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bir teorinin doğruluğundan ve yanlışlığından bahsetmek anlamsızdır. Bu gramatik ifadeyle söylemek istediğim şey şudur ki, ben bir teori için "doğru" veya "yanlış" yerine (şu şu karşılaştırmalar için) "uygun" veya "uygun değil" terimlerini kullanırım.
📖 Sayfa 11 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer biri "Biz bilimsel açıklamalarımızda kendimizi animistik düşünce ürünlerinde kurtardık" demek isterse, ben de ona derim ki: "Bilimsel (hipotetik) açıklamalarına başlar başlamaz, bunların temelindeki 'animistik düşünce'lerinin ürünlerini de birlikte ortaya koymuş olmaktasın.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Partiye felsefenin gerekliliğini tecrübe öğretmiştir. Çünkü tecrübe göstermektedir ki, eğer biz kendi devrimci sosyalist felsefemize sahip olmazsak, anti-sosyalist, düşman kaynaklardan fikir almak zorunda kalırız."
📖 Sayfa 60 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer bir şeyden şüphede isen, mutlaka başka bir şeye inanmaktasın demektir. Diğer bir deyişle, bir şeye inanmadan başka bir şeyden şüphe etmek imkansızdır.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Bir para atışında tura gelmesi şansı 0.5'tir" ifadesi ile: "Kainat, şans sonucu ortaya çıkmıştır" ifadesi aynı gramer içinde olamaz. Çünkü, önceki ifade için, "inanıyor musun" diye sormak anlamsızdır, halbuki ikinci ifade için öyle değil. Her iki cümlede de "şans" kelimesi kullanılmaktadır.
📖 Sayfa 78 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Din kollektif bir nevrozdur" demek, aynı zamanda (bilimsel açıklamaları da dahil olmak üzere) hayat tarzları (dinleri) ne olursa olsun, bütün insan hayatının nevrozlara dayandığını söylemektedir.
📖 Sayfa 68 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Herhangi (psikolojik veya başka) bir teori, herhangi bir din için tehdit teşkil etmez, yeterki o teori bir temel inanç şekline veya söz konusu din bir teorik sistem şekline dönüştürülememiş olsun.
📖 Sayfa 71 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Teoriler birer emsal veya modeller sistemidir, tasvir veya olayların resmi değildir. Bunu söylemekle bir kavramsal değişim içine girmiş oluyoruz. Bu kavramsal değişikliğin bir sonucu olarak: "Bu benzeşim modeline nereye kadar güvenebiliriz?" veya: "Bu benzeşimin sınırları nelerdir?" gibi sorular Popper'ın: "Bu teoriyi nasıl yanlışlayabiliriz?" veya: "Bu teori yanlışlanmış mıdır?" gibi sorularının yerini alacaktır.
📖 Sayfa 10 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bizim teorilerimizin bizden bağımsızlığı, mantık ve matematiğimizin bizden bağımsızlığından daha fazla değildir.
📖 Sayfa 10 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Teoriler hakkında yapılan en yaygın hatalardan biri, hal ifadeleriyle hipotetik ifadeleri birbirinden ayırabilme yeteneksizliğinden ortaya çıkan hatadır.
Teorik açıklamalar dini açıklamaların yerini alacak demek, gözleri görmeyen bir adam için, işitme yeteneği geliştikçe, işitme ile ilgili ifadeler görme ile ilgili ifadelerin yerini alacak demeye benzer.
📖 Sayfa 16 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bir pozitivist, teorik terimleri temel inanç grameri içinde kullanmaktan vazgeçtiği takdirde, açıklamalarında ona karşı söyleyebileceğin hiçbir şey yoktur ve zaten de o, lisanla ifade açısından, bir pozitivist olmaktan çıkmıştır.
📖 Sayfa 23 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bizim teorilerimizin bizden bağımsızlığı mantık ve matematiğimizin bizden bağımsızlığından daha fazla değildir
📖 Sayfa 20 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
“Şu insanların hayat tarzını anlayamıyorum” demek:
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Onların hayat tarzını benimkiyle veya bildiğim bir hayat tarzı ile karşılaştıramıyorum” demektir. Bu aynı zamanda: "Onların lisanlarının (ve hipotetik açıklamalarının) temel lerini bilmiyorum" demektir.
Eğer biz bilimin büyümesinden ve başarısından söz edebiliyorsak, aynı şekilde onun başarısızlığından da söz edebilmeliyiz. Fakat bazı durumlarda neden "Bilim başaramadı" demiyoruz da, "Bilim adamları başaramadı" (mesela: "Bilim adamları şu şu hastalığa etkili bir çare bulmayı başaramadı") diyoruz?
📖 Sayfa 68 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Temel inanç ifadelerinin kabulü veya inkarı, diğer ifadelerinki (mesela teorik ifadeler) gibi değildir. Çünkü bunlar hakkında verilecek bir karar bütün bir hayat tarzında ve kavramlar düzeninde esaslı bir değişikliği gerektirebilir.
📖 Sayfa 56 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
W.M. Watt'ın şu sorusunu ve cevabını göz önüne alalım:
"Kur'ân Allah kelamı mıdır?"
"Müslümanlara göre evet, Hristiyanlara göre değil."
Burada, bir temel inanç sorusuna gramatik bir cevap verilmiş olmaktadır. Bu, aynı zamanda bir sorunun dolaylı yoldan reddedilmesine bir örnek olarak alınabilir.
Şahını feda ederek (vererek) rakibini mat edemezsin. 
📖 Sayfa 89 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bir bilim teorisi, olaylarla karşılaştırılabilen bir modeller sistemidir.
📖 Sayfa 38 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Bir bilim teorisinin "sağlanabilirliği" (verifiability), onun olaylarla karşılaştırılabilirliğidir.
Popper'ın yanlışlama (falsification) prensibi hakkında şunu söyleyebiliriz: "Eğer bir teorinin doğruluğundan bahsetmek anlamsızsa, yanlışlığından bahsetmek de anlamsızdır." (Popper bunu göremediği için eleştirilerle karşılanmıştır).
Gelecek hakkındaki bütün hükümlerimiz aynı gramerde değildir.
📖 Sayfa 4 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Hipotetik ifadeler geleceğe ışık tutmada kullanılan modellerdir.
Şimdi artık bu iş kolay -yani kelimeler hakkındaki yanlış anlamalar, eski kelimeler yerine yenilerini kullanmak suretiyle önlenebilir- diye düşünebilirsiniz. Ancak bu iş bu kadar basit değildir. Bununla birlikte, yanlış anlamalar bazı durumlarda bu şekilde önlenebilir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Bilimsel teoriler veya araştırma programları tek tek bilim adamlarının kararları sonucu olarak değil, bilimsel uygulamanın sonucu olarak gelişir ve serpilir."
📖 Sayfa 65 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Neden maddede iç çelişkiler vardır?"
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Henüz bilmiyoruz, ama bilim bize öğretecek".
İşte böylece teorik açıklamalar teorik-olmayan bir açıklama ile son bulur. (Bu son "açıklama"yı olaylarla nasıl karşılaştırabileceğinizi düşünün!).
Tekrar, "Din bir illüzyondur" sözünü ele alalım.
📖 Sayfa 73 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Sizi şaşırtan şey, böyle bir ifadenin hangi temele dayandığını sormasını bilememektir. Bunun bir temele dayanmadığını sezdiğinizde de buna ne anlam vereceğinizi bilememektir.
Böyle bir ifadeyi ortaya atan biri, kendisinin de bir dini (hayat tarzı) olduğunu, bunu söylemekle kendisinin de bir hayaller (illüzyonlar) ülkesinde bulunduğunu kabul etmiş olduğunu görememektedir.
Materyalizm, teorik terimleri dini bir gramer içinde kullanma girişimidir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Bir para atışında tura gelmesi şansı 0.5'tir" ifadesi ile "Kainat, şans sonucu ortaya çıkmıştır" ifadesi aynı gramer içinde olamaz. Çünkü, önceki ifade için "İnanıyor musun" diye sormak anlamsızdır, halbuki ikinci ifade için öyle değil.
📖 Sayfa 81 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Eğer karşılaştırma modelleri (teoriler) kullanmayı ihmal ederseniz anlayışınız körleşir. Ve eğer karşılaştırma modellerinizi (teorilerinizi), teorik olmayan bir gramer içinde kullanıyorsanız, anlayışınız şaşılaşır.
📖 Sayfa 78 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Yaratılış-bilimci": "Ben şuna şuna İNANMAKTAYIM, ve şunlar şunlar da benim olaylarla karşılaştırılabilecek teorik açıklamalarım" diyeceği yerde: "Sen ('evrimci") şu şu olaylar senin sisteminle çelişmektedir; o halde benim yolumu kabul etmen gerek" demek istemektedir.
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Evrimci" de: "Ben şunlara İNANIYORUM; bunlar da benim olaylarla karşılaştırılabilecek teorik açıklamalarım" diyeceği yerde, "Sen şunu şunu kendi sisteminde açıklayamamaktasın, o halde benim yolumu kabul etmen gerek" demek istemektedir.
Marksistlerin yaptığı nedir?
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
1. Teorik açıklamalara tekel koymaya kalkmak.
2. Teorik terimleri temel inanç grameri içinde kullanmak.
3. Yaptıkları bütün açıklamaların hepsini bilimsel (yani teorik) açıklamalar diye gösterme sihirbazlığına kalkmak.
Şimdi ben: "Evreni (kainatı) meydana getiren bu süreçlerin içine bu iç güçleri kim koydu?" diye bir soru sorsam, bu hipotetik bir soru olmayacaktır. Eğer diyalektikçi de buna: "Kimse koymadı, onlar zaten daha önce oradaydılar" diye cevap verse bu da hipotetik (bilimsel) bir cevap olmayacaktır.
📖 Sayfa 53 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
"Neden zenginler ve fakirler vardır?... Buna idealistlerin verecekleri en kestirme cevap sadece 'Tanrı bunları böyle yaptı' demektir."
İnsanı hem tedbir alıp hem de dua etmekten alıkoyan şey nedir?
📖 Sayfa 54 · İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş
Şunu da soramaz mıyız: "Bir materyalist, neden yaşamak ve tedbir almak ister? Tarihsel süreçlerin devamını sağlamak için mi?"
Sıkça Sorulan Sorular
İfadelerin Gramatik Ayırımı kimin eseridir?
İfadelerin Gramatik Ayırımı, Şakir Kocabaş tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2002'de yayımlanmıştır.
İfadelerin Gramatik Ayırımı kaç sayfadır?
İfadelerin Gramatik Ayırımı, 95 sayfadır (Küre Yayınları baskısı).
İfadelerin Gramatik Ayırımı'nın en ünlü sözü nedir?
“Eğer biz bilimin büyümesinden ve başarısından söz edebiliyorsak, aynı şekilde onun başarısızlığından da söz edebilmeliyiz. Fakat bazı durumlarda neden "Bilim başaramadı” demiyoruz da: “Bilim adamları başaramadı” (mesela: "Bilim adamları şu şu hastalığa etkili bir çare bulmayı başaramadı”) diyoruz?”