Adnan Güriz'in 2017'de yayımlanan Hukuk Felsefesi adlı eseri, Felsefe-Düşünce türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı Siyasal Kitabevi tarafından yayımlanmıştır. Hukuk okuyucularının Hukuk Felsefesi'den en çok alıntıladığı cümleler burada.
Hukuk Felsefesi'den En Beğenilen Alıntılar
Kant’a göre, devletin kişilerin kişilere karşı işledikleri suçlarla ilgili olarak af yetkisini kullanmaması gerekir. Devlet ancak devlete karşı işlenen suçlar konusunda af yetkisini kullanabilir.
📖 Sayfa 206 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
İrade hürriyeti sorunu bu anlayışa göre uygulanabilirlik bakımından ele alınmalıdır. İnsanlık için irade hürriyetini kabul etmenin mi, yoksa reddetmenin mi daha uygun olacağının düşünülmesi gerekir. İrade hürriyetini kabul etmek, reddetmeye oranla ölçülemeyecek faydalar sağladığı için irade hürriyetini kabul etmek gereklidir. Çünkü irade hürriyetinin kabul edilmesi insana kendisini daha üst düzeye çıkarmak imkânını verir. Oysa determinizm karamsar bir teoridir. Determinizmde tekrar fikri ve gelecek için ümitsizlik saklıdır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
İşbirliği ahlâkının giderek güçlenmesi, hukuk sisteminin rasyonelleşmesinde ve keyfiliğin artan ölçüde azalmasında etkili olur
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
insan kişiliğine saygı adaletin temel unsurlarından birisidir. Her insan, diğer insanlardan bir araç veya nesne olarak kullanılmamayı isteyebilir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Adam öldürmenin dine aykırı olduğu için kötü sayılmasının gerekmediğini bazı tabii hukukçular savunmuşlardı. Bu yaklaşıma göre bazı davranışlar kendiliklerinden fena (mala per se) dırlar.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Avrupa'nın rasyonalist ve idealist düşünce okulları tümdengelim metodunu esas saydıkları halde, İngiliz ampirizmi ve faydacılığı tümevarım ve gözlem yöntemlerini tümdengelime tercih etmiştir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
İnsanların çoğunluğunun bedenî hazları ruhsal hazlardan an üstün tuttukları doğru olmakla birlikte, bu durum ruhsal gazların bedenîlere daha üstün olduğu gerçeğini değiştirmez. Ruhsal hazları yaşamak zor ve elem vericidir. Fakat buna rağmen onalara kavuşmak için uğraşmak lazımdır. Ruhsal hazları ulaşmak için acı çeken insan bedeni hazlara sahip bir budalaya tercih edilmelidir.
📖 Sayfa 251 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukuku oluşturma konusundaki en yüksek değer ise kişiliğin korunmasıdır. Hukukun fonksiyonu hürriyeti güvence altına almak, kişisel dokunulmazlığı sağlamak, kişiye kendi kişiliğini geliştirebilmesi için gerekli minimum maddi olanakları temin etmektir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Tabiatta ihtimalin geçerliği belirtilirse ve olaylar arasında kesin bağlılık ilişkisinin olmadığı kabul edilirse, aynı sonucun insan davranışlarına uygulanması suretiyle insan davranışlarında da kesinlik olmadığı ve seçim kudretinin bulunduğu ileri sürülebilir
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Halk egemenliği diye birşey söz konusu olamaz. Çünkü gerçek egemen, soy nedeniyle tahta çıkara ve devleti kişileştiren hükümdardır. Halkın seçimiyle tahta çıkara bir hükümdarda, gerçek bir kralın prestij ve haşmeti yoktur. Hegel böylece özellikle Prusya monarşisini meşrulaştırmaya çalışmıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Acaba hukuk mantığının bir hayale veya bir sosyal aldanmaya dayandığı söylenebilir mi?
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Cizvit düşünürler, devletin ve hukukun insanlar tarafından meydana getirildiğini söyleyerek, ilahi hukukun temsilcisi olan Papalığın üstünlüğünü açıklamak istemişlerdi. Fakat onlar hukuk ve devletin insan icadı olduğunu söyleyerek teolojik tabii hukuk doktrinine ağır bir darbe indiriyorlardı.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Doğu dünyasında ataerkil yönetim biçimine tâbi bulunan topluluklar dikkati çeker. Hegel, doğu dünyası üzerinde dururken, özellikle Çin, Hind, İran ve Mısır uygarlıklarını ve siyasi kurumlarını inceliyor. Doğu dünyasında devlet biçimi teokratiktir. Yönetici aynı zamanda en yüksek din adamıdır. Toplumda geçerli hukuk kuralları dini emirlerden oluşur. Bu rejimde ferdin kişiliği ve hakları söz konusu değildir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
"Hukukun yasaklamadığına hukukça müsaade edilmiştir" ilkesi yalnızca ceza hukuku bakımından doğrudur. Diğer hukuk alanlarında bu ilke uygulanmayabilir. Çöplerin nereye döküleceğini gösteren bir hukuk normunun bulunmaması, istenilen yere çöp dökülebileceği yolunda bir müsaadenin varlığı şeklinde anlaşılmamak gerekir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Ayrıcalıkların ve paranın hâkim olduğu bir dünyada gerçekten yetenekli olanların hayat hakkına sahip olması çok zordur. (Rousseau)
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukuki ödev ve hukukun bağlayıcılığı kavramları fizikötesi oldukları gerekçesiyle reddedilirse, hukukun sadece kişinin ve toplumun faydasına yönelen bir öneriler bütünü olduğunu kabul etmek kaçınılmaz olacaktır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukuku yalnızca bir teknoloji sayan görüş, toplumda güvenliği, refahı, mutluluğuve benzerlerini amaç edinirken, aslında temele toplumun iyiliğini koymuştur.Sonuçta hukukun bir normlar sistemi olduğu gerçeğine bizi götürmektedir.
Hukuku yalnızca bir teknoloji sayan görüş toplumun iyiliğini temel alarak istemeden de olsa , temel normu toplumun iyiliği olan, bir normlar sistemi kurmuştur.
Aslında bir bilim olmaktan çok sanat niteliğini taşıyan "hukuk politikasının" düzenli işlemesi, toplumsal verilerin iyi şekilde bilinmesine ve değerlendirilmesine bağlıdır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukukilik olumlu bir idealdir. Hiçbir kişinin, hiçbir grubun sınırsız yetkiye sahip olmaması lazımdır. Hukukilik, cebir (zorlama) ile başlar fakat giderek yetkilerin daha yumuşak biçimde kullanılmasını gerekli kılar.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Bununla birlikte devlet sadece, kendi evrensel, haklı ve akli amaçları için fertlerden fedakârlık bekleyebilir. (Hegel)
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Kara Avrupa'sı düşünce sistemi daha çok idealist bir yönde gelişerek ulaştığı ilkelerin mutlak geçerliğini savunmuş, İngiliz düşünce sistemi ise rölativist ve faydacı görüşte karar kılmıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Psikoloji alanında gözlem yapan bilim adamı, gözlediği kişinin kesin bir nedenselliğe göre mi, yoksa saikleri hür şekilde değerlendirerek mi davrandığını bulmaya muktedir olamamaktadır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Unutmamak gerekir ki, genel ve soyut kuralın, somut ve özel olaya uygulanması aslında karar olarak isimlendirilen psikolojik bir fenomendir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Selznick, hukuki gelişimin ağırlık noktasının ne kanunlarda, ne hukuk biliminde, ne hukuk kararlarında bulunamayacağına inanmaktadır. Ona göre hukuki gelişimin ağırlık noktası bizzat toplumun kendisindedir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Bir insan fena hareket ediyorsa, suç işliyorsa bu onun erdemsizliğinden ileri gelmektedir. Erdem ise bilgi ile eş anlamlidir. Bilgili olan dolayisiyla erdemli olan insan doğru hareket eder. Erdeme kavuşmak için bilgi kazanmak şarttir.
📖 Sayfa 148 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Austin diyor ki: “Hukuk biliminin konusu, pozitif hukuktur. Pozitif hukuk, siyasi bakımdan üstün durumda bulunanların siyasi bakımdan tâbi olanlar için belirlediği kurallardan oluşur.”
📖 Sayfa 289 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukukun amacının "güvenliğin sağlanması", "toplumun mutluluğu veya iyiliği", "adalet", "hürriyet", "eşitlik", "insanın bağımsız bir değer sayılması" ve benzer kavramlar olduğu, zaman süreci içinde savunulmuş...
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
uygulama, hukuk kuralına, söz konusu kural vazedilirken, hatıra bile gelmeyen yeni ve başka bir amaç kazandırabilir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Kant'ın arılayışına göre, herkese eşit koruma sağlayan kanunların yapılması ve uygulanması ile devletin aktif fonksiyonu sona erer. Oysa, Del Vecchio, devletin ekonomik, sosyal, kültürel ve ahlâki hayatla ilgisiz kalamayacağı görüşündedir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Devletin diğer devletlerle olan ilişkileri medeni toplumu teşkil eden fertlerin birbiri ile olan ilişkilerine benzer. (Hegel)
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Tabiatta gözlenen, deney konusu yapılan olayların beğenilmesi ya da beğenilmemesi söz konusu olamaz.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
XVII. yüzyıl filozofu Spinoza "belirleme reddetmedir” ilkesini ortaya atmıştı. Hegel, bu ilkeyi "reddetme belirlemedir" şeklinde değiştirmiştir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
"Akla uygun olan her şey gerçek, gerçek olan her şey akla uygundur" (Hegel)
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Kant, bilgi teorisinde insan bilgisinin sınırlı olduğunu ve nesnenin ne olduğunun bilinemeyeceğini ileri sürüyordu. Hegel bu görüşü reddetmiştir. Ona göre, insan aklının bilme yeteneği tamdır ve aklın gücünden şüphe etmek için herhangi bir neden olamaz.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Sadri Maksudi Arsal, çağımızda hukuk felsefesinin başlıca iki temel değere dayandığını ve bunların savunmasını üstlendiğini belirtmektedir. Ona göre bu temel değerler şunlardır:
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
1- Her insan başlı başına bir kıymettir.
2- İnsanın hiç kimse tarafından ihlal edilemeyen tabii hürriyet ve hakları vardır
Bentham’a göre hukuk, hükümran güç tarafından vazedilen veya benimsenen ve hükümran gücün egemenliği altındaki insanların davranışlarını düzenleyen kurallar bütünüdür.
📖 Sayfa 247 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
İngiliz hukukunun modernleştirilmesi konusunda Bentham'ın ileri sürdüğü düşünceler İngiltere'de XIX. yüzyıl boyunca saygı görmüştür. Hukuk reformu için Bentham kadar ihtirasla çalışan başka bir filozofa güçlükle rastlanabileceğini söylemek mümkündür. Bentham her şeyi fayda ölçüsüne göre değerlendirdiği için uygulama olanağı olmayan bir ahlâk veya hukuk teorisini yararsız saymıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
"Düğünlerde Men'i İsrafat Kanunu"
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
1921 yılında Milli Kurtuluş Savaşı döneminde çıkarılan bu kanunun 1 nci maddesinde "Düğünlerde alelıtlak cihaz teşhiri, cihazın açıktan nakli, erkek tarafından iki kattan fazla elbise itası, düğün günlerine münhasır olmak üzere bir günden fazla çalgı çaldırılması ve ziyafet verilmesi, nişan, çevre merasimi ile ağırlık ve hedaya itası ve köçek ovnatılması gibi israfat memnudur" hükmü bulunmaktadır.
İngiliz faydacılığının öncüleri arasında devlet ve hukukun fayda esasına dayandığını David Hume kadar başarı ile açıklayan başka bir fikir adamına rastlanamaz. Hume'un diğer bir özelliği faydacılığı laik bir temele dayandırmasıdır. Bu şekilde faydacılık teolojik unsurlardan arındırılmış ve laikleşmiştir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
adalet ve ahlâk değerleri sürekli bir değişimin konusu olmaktan kurtulamamıştır. Bunun da nedeni, bütün ahlâki değerlerin, tıpkı hukukun öz değeri sayılan adalet gibi rölatif olmasıdır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Her ne kadar Kalvenizm temelde bütün ahlâki ve sosyal problemleri ilahi irade ile açıklamaya teşebbüs etmiş ve her tabii fenomeni İlâhi düzen görüşüne bağlamış ise de, teorinin XVII. yüzyıldaki yorumcuları laik görüşleri destekliyorlardı.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hegel'in sistemi anlaşılması son derece güç olduğu için de eleştirilmiştir. Kendisinin bu durumu "beni bir kişi anladı, hatta o bile anlamadı" diyerek kabullendiği bilinmektedir
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
insan nasıl mantık kurallarına uygun biçimde düşünmek isterse, toplumda adaletin gerçekleşmesi isteği de insanın akli ve ruhsal yapısına aynı şekilde bağlıdır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Örneğin, kişinin kendi akli durumu ölçüsünde davranışları dolayısıyla sorumluluğu ilkesi ile, hukuk düzeninin örnek kabul ettiği "ideal kişiliğe" göre sorumluluğu fikri arasında bir uyuşma sağlanamaz. Dolayısıyla da bu tür cevapların temelde fizikötesi nitelik taşıdığı ve sübjektif değerlendirmeleri kapsadığı ifade olunabilir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Almanya'da düşünce hayatında Kant'ın rasyonalizmi yanında Hegel'in idealist düşünce sistemi kendini belli ediyordu. Bütün bu nedenler Alman hukuk sisteminin, Fransız ve İngiliz hukuk sistemlerinden farklı biçimde gelişmesinde rol oynamıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Hukuk insanların yarattığı psikolojik bir fenomendir. (Tasarım Teorisi)
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Faydacı-hukuk teorisi, hukukun gerçek ödevinin toplumda en büyük mutluluğu sağlamak olduğunu savrulmuştur. Hukukun amacı adaleti gerçekleştirmek değil, fakat insanların çıkarlarını korumak için en uygun şartları yaratmak olmalıdır. Bu nedenle faydacı düşünürler tabii hukuk teorisini reddetmişler ve soyut adalet idesi yerine somut ve rölatif fayda kavramını koymanın gereği üzerinde durmuşlardır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Faydacı düşünce, insan davranışının ahlâka uygunluğu konusunda hedonist (hazcı) yaklaşımı benimsemektedir. Davranışların haklılığı veya haksızlığı mutlak bir prensibe uygunluğa göre değil, fakat sonuçta haz veya ıstırabın doğuşuna göre belirlenmektedir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Oysa idealist ahlâk anlayışı, davranışı, doğurduğu sonuçlar ne olursa olsun a priori bir prensibe örneğin ödev prensibine göre değerlendirmek amacını izler. Davranış ödev esasında beliren ahlâk prensibine uygunsa doğuracağı sonuçlar ne ölçüde ıstırap verici olursa olsun yapılmalıdır.
Zorlayıcı normlar "zorlama” ahlâkını yaratır, akli kurallar ise "işbirliği" ahlâkına neden olur. Birinci tür ahlâk çocuğun 8 yaşına kadar etkili olur. Bu dönem "katı hukuk” uygulanması dönemidir. Piaget'nin araştırmalarına göre 9 ile 12 yaşları arasında ceza dönemi sona erer. Karşılıklılık, eşit muamele, akranlar arasında saygı egemen olur. Bu şekilde adalete uygun kuralı, tamamen otoriteye dayanan kuraldan ayırma durumu kendini gösterir. İşbirliği döneminde çocuk başkalarının özerkliğine saygı göstererek kendi özerkliğini de geliştirir
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
2001 kabul tarihli Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesinde "Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri refah içinde bulunmalarına bağlıdır." hükmü bulunmaktadır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Toplum üyelerinin hukuka genel olarak uymalarında, hukuka uymanın ahlâki bir ödev olduğu fikrinin toplumda varlığı çok önemli bir etkendir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
İnsan hür doğar, oysa her yerde zincire vurulmuştur. Bir kimse kendini başkalarının efendisi sanır ama böyle zannetmesi onlardan daha köle olmasına engel değildir..
📖 Sayfa 193 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
XVII. ve XVIII. yüzyıllarda felsefe kendisini teolojinin bağlarından kurtarmıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Doğa bilimleri alanındaki bulgular teolojik görüşe karşıt mekanik bir evren anlayışının gelişmesinde rol oynamıştır. Bu anlayışın yerleşmesinde Copernicus, Galileo, Kepler ve Newton etkili olmuşlardır. Bu anlayış, fenomenleri ve aralarındaki ilişkiyi açıklamak için mekanik kanunların varlığını savunmuştur.
Farabi henüz olgunlaşmamış (kemâle erişmemiş) topluluğa "köy"ü örnek göstermektedir. Medine (devlet, şehir devleti) ise olgunlaşmış (kemale ulaşmış) yaşam biçiminin ifadesidir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
(Avrupa'da) ...Hukuki ve siyasi olayların ve ilişkilerin gözleme olduğu kadar, mantıki muhakemeye elverişli savılmaları, hukuki ve siyasi hayatta vahyin veya tabiat üstü kuvvetlerin önemli bir yer taşımadığının anlaşılması da bu gelişmede rol oynamıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Bu "suçlu” sayılma ise, temelde, akli melekeleri (yetileri) yerinde olan kişinin isteseydi başka şekilde davranabileceği, yani suç işlemeyebileceği varsayımından kaynak almaktadır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Ma'turidiye, Eş'ariyeye oranla daha ılımlı ve Mu'tezileye yakın olan bir akımdır. Cüz'i iradenin Tanrı tarafından yaratılmadığını, bunun diğer bilinç yetenekleri gibi insana ait bir ruhsal gücün ifadesi olduğunu ileri sürer. Tanrı iyi olanı insanlara emretmiş ve kötü olanı yasaklamıştır. Böylece akli bir ahlâk anlayışının savunması yapılmıştır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Tabii hukuk, doğru aklın emridir. İnsanın akli ve sosyal tabiatına aykırı olan herhangi bir hareketin ahlakî bakımdan kötü olduğunu gösterir; böyle bir hareket aynı nedenden Tanrı tarafından da yasaklanır.
📖 Sayfa 176 · Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Mu'tezile denilen görüş, daha çok akıl unsuru üzerinde durarak insan davranışlarını değerlendirmeye çalışmıştır. Bu görüşün taraftarları insan davranışının dış bir nedene dayanmadığını, insanın "cüz'i irade sahibi olarak" seçimlerini serbest şekilde yaptığını belirtirler. Sorumluluk ve yükümlülük de irade hürriyeti sonucu olan akli kavramlarıdır. İnsan akıl sayesinde iyiyi kötüden ayırabilir, iradesi sayesinde de kötülükten uzakla şabilir ve iyi davranışlarda bulunabilir.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
kişinin salt kendi çıkarları veya mutluluk anlayışı bakımından değil, fakat "objektif geçerliğine inandığı değerler" nedeniyle, belirli hukuk kurallarını "iyi" ve "haklı", diğerlerini "kötü" ve "haksız" olarak değerlendirmesi ve bunların değişmesini istemesi mümkündür.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
insan bir anlamda değerlendirme yapan, hatta değerlendirme yapmadan yaşayamayan bir varlıktır.
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuk Felsefesi kimin eseridir?
Hukuk Felsefesi, Adnan Güriz tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2017'de yayımlanmıştır.
Hukuk Felsefesi kaç sayfadır?
Hukuk Felsefesi, 504 sayfadır (Siyasal Kitabevi baskısı).
Hukuk Felsefesi'nin en ünlü sözü nedir?
“Kant’a göre, devletin kişilerin kişilere karşı işledikleri suçlarla ilgili olarak af yetkisini kullanmaması gerekir. Devlet ancak devlete karşı işlenen suçlar konusunda af yetkisini kullanabilir.”