Bilim alanında yazılmış önemli eserlerden biri olan Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking'in kaleminden çıkmıştır. Kitap 280 sayfadır. Kara Delikler ve Bebek Evrenler için okurların en çok beğendiği sözler bu sayfada bir araya getirildi.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler'den En Beğenilen Alıntılar
Evren için olası her geçmişin bir toplamı vardır ve tüm bu geçmişler eşit derecede gerçektirler.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Geleceği daha ilginç kılmak için yapabileceğimiz bir şey yok mudur?
İşe yarayacağı kesin olan bir yol kendimizi bir kara deliğe götürmektir.
Kuantum mekaniği uzayın tamamının sürekli olarak çiftler halinde maddeleşen, ayrılan ve tekrar bir araya gelen ve birbirlerini yok eden "sanal" parçacık ve karşı-parçacık çiftleriyle dolu olduğunu söyler.
📖 Sayfa 98 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Zaman gezisinin mümkün olmadığı, ve hiçbir zaman olmayacağı konusunda sahip olduğumuz en iyi kanıt gelecekten turist sürüleri tarafından istila edilmemiş olmamızdır.
Bir kara deliğin buharlaşmasının en son aşaması o kadar hızlı ilerler ki, muazzam bir patlamayla sona erer.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bilim evrenin nasıl başladığı problemini çözebilirse de, "evren neden var olmak zorunda?" sorusuna yanıt veremez. Ben bunun yanıtını bilmiyorum.
📖 Sayfa 92 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Ne olursa olsun, insan istediğinde zamanı daha eski bir çağa getiremez. Bilgi ve teknikler kolayca unutulamazlar. Gelecekteki ilerlemeler de durdurulamaz.
Hükümetler araştırmaya ayırdıkları tüm parayı kesseler bile
(şimdiki hükümet bu konuda elinden geleni yapıyor)
rekabetin gücü yine de teknolojide ilerlemeyi sağlar.
“Kuşkusuz ben çok şanslıyım, fakat yeterince sıkı çalışırsa herkes bir şey başarabilir.”
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bir Uzay gemisinin varlığı gibi en küçük etki kara delikten beyaz deliğe giden "kurt deliğini" ya da pasajı tahrip ederdi.
Uzay gemisi sonsuz derecede güçlü kuvvetler tarafından parçalara ayrılırdı.
Bu Niyagara'dan bir fıçı içinde geçmek gibi olurdu.
...
Kara delikler çöplerden kurtulmak veya hatta insanın bazı tanıdıklarından kurtulması için yararlı olabilirler.
Bir kara delik daha küçük ve daha sıcak hale geldikçe daha fazla sayıda farklı türde parçacık yayacak ve belki kuark önermesinde hesaplanmış olandan 100.000 defa daha güçlü bir patlama yaratacaktır.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
On milyar yıl kadar sonra Evren'deki yıldızların çoğu yanıp tükenmiş olacaktır.
Güneş'inki kadar kütlesi olan yıldızlar ya beyaz cüce ya da beyaz cücelerden daha da küçük ve daha yoğun olan nötron yıldızları haline geleceklerdir.
“Evren'deki her şeyi tanımlayan tutarlı bir model bulacağımız konusunda umutluyum. Bunu yaparsak bu insan soyu için gerçek bir zafer olacaktır.”
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Stephen William Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Erken ölüm olasılığı ile karşı karşıya olduğunuzda yaşamın yaşanmaya değer olduğunu ve yapmak istediğiniz bir çok şey bulunduğunu kavrarsınız.
İnsan, davranışını her şeyin belirlenmiş olduğu fikri üzerine temellendiremez, çünkü neyin belirlenmiş olduğunu bilmez. Onun yerine özgür iradesi olduğu ve davranışlarından sorumlu olduğu şeklindeki etkili kuramı kabul etmek zorundadır.
📖 Sayfa 121 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Kütle ve enerjinin önemli bir özelliği her zaman pozitif yüklü olmalarıdır. Bu nedenle kütlesel çekim her zaman nesneleri birbirine doğru çeker.
Örneğin yeryüzünün kütlesel çekimi Dünya'nın zıt taraflarında bile bizi ona doğru çeker.
Bu nedenle Avustralya'daki insanlar dünyadan düşmezler.
Son günlerde bir popüler kitap yazdığımda bana kitaba koyduğum her denklemin satışları yarılayacağı anlatılmıştı. Bir denklem koydum, Einstein'ın ünlü denklemi E=MC2. Belki de bu denklem olmasaydı iki katı satılacaktı.
📖 Sayfa 30 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Basında sık sık yazılan bir şeyin doğru olduğuna ilişkin inanç oldukça yaygındır.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Kara delikler boyandıkları kadar kara değildirler; onlar beyaz sıcaklıkta parlayabilirler.
Onlar küçük bebek evrenlerin gururlu anaları ve babaları olabilirler.
Bebek evrenler uzay gezisi için fazla yararlı olmazsa da evrendeki her şeyi tanımlayacak tam bir birleşik teori bulma girişimimiz açısından önemli sonuçları vardır.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Güneş'in yakınından geçen ışık durumunda bükülme çok küçüktür.
Ancak eğer Güneş yalnızca bir kaç mil eninde olacak kadar büzülseydi bükülme o kadar büyük olurdu ki, Güneş'ten ayrılan ışık uzaklaşmaz, güneşin kütlesel çekim alanı tarafından geri çekilirdi.
Görecelik teorisine göre, hiçbir şey ışığın hızından daha hızlı ilerleyemez, bu yüzden bu bölge içinden herhangi bir şeyin kaçıp kurtulmasının mümkün olmadığı bir bölge olurdu.
Bu bölgeye kara delik denir.
Eğer antropik ilkeye başvurmayacaksak, evrenin başlangıç koşullarını ve çeşitli fiziksel parametrelerin değerlerini açıklayacak bitleştirici bir kurama gereksinimimiz vardır. Ancak bir kerede her şeyin bir kuramını bulmak çok zordur.
📖 Sayfa 52 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Eğer büyük patlamadan bir saniye sonra Evren'in yoğunluğu bin milyarda bir kadar daha büyük olsaydı Evren'in on yıl sonra çökmüş olması gerekirdi.
Diğer taraftan, eğer o zaman Evren'in yoğunluğu aynı miktar kadar daha az olmuş olsaydı, evren yaklaşık on yaşında olduğundan esas olarak boş olurdu.
Nasıl olmuş da Evren'in ilk yoğunluğu o kadar dikkatlice seçilmiş?
Belki Evren'in kesin olarak kritik yoğunluğa sahip olmasının bir nedeni vardır.
Bunun iki açıklaması var görünüyor...
“Fakat ana neden evren anlayışımızda ne kadar ilerlediğimizi anlatmaktı: Evren'i ve onun içindeki her şeyi açıklayabilecek tam bir teori bulmaya ne kadar yakın olduğumuzu.”
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bazı insanlar kendilerinin İsa veya Napolyon olduğunu düşünürler.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Tehlike, ortama zarar verme veya ortamı tahrip etme gücümüzün bu gücü kullanmaktaki aklımızdan çok daha hızlı şekilde artmakta oluşundadır.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Eğer gelecekte ne olacağını görebilseydiniz onu değiştirebilirdiniz.
Fakat bu hareket ayrıntıları değiştirirdi.
Hangi problemlerin ortaya çıkabileceğini kavramak için yalnızca "Geleceğe Geri” bakmak gerekir.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Evren'in ilk zamanlarında oluşmuş çok daha küçük kara delikler olabilir.
Bu ilksel kara delikler bir atomun çekirdeğinin büyüklüğünden daha az büyüklükte olabilirler, yine de kütleleri yüz milyar ton, Fuji dağının kütlesi kadar, olabilir.
Bu kara delikler büyük bir trafo kadar çok enerji yayıyor olabilirler. Keşke bu küçük kara deliklerden bir tane bulup enerjisini kullanabilseydik!
Fakat göründüğü kadarıyla Evren'de bunlardan fazla sayıda yoktur.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Nereden geldik ve nereye gidiyoruz? Hawking'in önerdiği yanıt Evren'in ne yaratıldığı ne de yok edildiğidir.
O yalnızca vardır.
Bu fikri formüle etmek üzere Hawking benim (eleştirmenin) izlemeyi güç bulduğum sanal zaman kavramını getirmektedir.
Yine de, eğer Hawking haklıysa ve tam bir birleşik teoriyi bulursak, Tanrı'nın aklını gerçekten bileceğiz.
Bir erken ölüm olasılığı ile karşı karşıya olduğunuzda yaşamın yaşanmaya değer olduğunu ve yapmak istediğiniz birçok şey bulunduğunu kavrarsınız .
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Pulsarlar son derece yoğun nötron yıldızları olduğuna inanılan süpernova patlamalarının hızla parlayıp sönen kalıntılarıdır; yoğun x-ışını kaynaklan uzay araçlarında taşınan araçlarla ortaya çıkarılmışlardır, bunlar da nötron yıldızları olabilirler veya daha da yüksek yoğunluklu varsayımsal nesneler, yani kara delikler olabilirler.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Motor nöron hastalığına yakalanmadan önce yaşamdan bezmiştim. Fakat erken bir ölüm düşüncesi yaşamın gerçekten yaşanmaya değer olduğunu kavramamı sağladı, insanın yapabileceği çok şey var, herhangi bir insanın yapabileceği çok şey var.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
"Uzay-zaman neden dört boyutlu olmalı?" sorusu, normal olarak fiziğin alanı dışında olduğu düşünülen bir sorudur. Bununla birlikte onun için de uygun bir antropik ilke tezi vardır. İkisi uzay ve biri zaman olmak üzere üç uzay-zaman boyutunun herhangi bir karmaşık organizma için yetersiz olduğu açıktır. Öte yandan eğer üçten fazla uzay boyutu olsaydı, gezegenlerin Güneş etrafındaki veya elektronların çekirdek etrafındaki yörüngeleri kararsız olacak ve içeriye doğru sarmallar çizmeye eğilim gösterecekti.
📖 Sayfa 63 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Voltair'in filozofu Pangloss'u tekrarlarsak: "Tüm olanaklı dünyaların en olası olanında yaşıyoruz".
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Beş milyar yıl kadar sonra Güneş nükleer yakıtını bitirecektir. Yeryüzünü ve diğer daha yakın gezegenleri yutana kadar şişerek kırmızı dev denen bir şey haline gelecektir.
Daha sonra birkaç bin mil eninde bir beyaz cüce yıldızı haline gelecektir.
Ben Dünya'nın sonunu böyle kestiriyorum, fakat henüz değil.
Bu kestirimin borsayı fazla etkileyeceğini sanmam. Ufukta bir veya iki daha ivedi problem var. Ne olursa olsun, kendimizi yok etmemiş olmamız koşuluyla.
Güneş şişene kadar yıldızlar arası gezi sanatında uzmanlaşmış oluruz.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bir galaksinin merkezinde büyük bir kara deliğin buharlaşması ve tamamen ortadan kaybolması 10 üssü 90 yıl alabilir.
Bu (şimdilik) Evren'in yalnızca 10 üssü 10 olan yaşından çok daha uzundur.
Eğer Evren sonsuza kadar genişleyecekse, hala epeyce vakit var demektir.
yaşam olan yerde umut vardır.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Evren'in geleceği için can alıcı soru ortalama yoğunluğun ne olduğudur. Eğer kritik değerden az ise, Evren sonsuza kadar genişleyecektir. Fakat daha büyükse, evren yeniden çökecek ve zamanın kendisi büyük çatırtıda bir sona ulaşacaktır.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Julius Caesar adlı oyunda Cassius Brutus'a "İnsanlar bazen talihlerinin efendileridir" der. Biz gerçekten talihimizin efendisi miyiz?
📖 Sayfa 118 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bir kara delik, ışığın hızından daha yavaş bir hızda hareket edildiğinde kaçıp kurtulunması olanaksız olan, bir uzay bölgesidir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bir kara deliğin içine düşmek bilim kurgunun dehşet sahnelerinden biri haline gelmiştir. Aslında şimdi kara deliklerin bilim kurgu yerine gerçek bilimin maddeleri olduğu söylenebilir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bana sık sık "ALS hastalığınız olması sizde nasıl bir duygu yaratıyor?" diye soruluyor. Bunun yanıtı, "fazla bir şey değil"dir. Mümkün olduğu kadar normal bir yaşam sürdürmeye, durumumu düşünmemeye ve durumumun yapmamı engellediği şeyler için üzülmemeye çalışıyorum.
📖 Sayfa 21 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Son zamanların kıyamet peygamberleri Dünya'nın sonu için belirli tarihler vererek boy göstermeye hazırdırlar. Hatta bunlar borsayı da etkiliyorlar.
Bu arada insanların dünyanın sonu geliyor diye ellerindeki hisse senetlerini satmasını da doğrusu hiç anlamıyorum. Kıyamette ne parayı ne de hisse senedini yanımıza alma şansımız yok ki.
Nesneler kara deliğin içine düşebilir fakat hiçbir şey oradan kaçıp kurtulamaz. Dışarı çıkmak için ışığın hızından daha hızlı hareket etmeleri gerekir, buna da genel görecelik kuramı tarafından izin verilmemektedir. Böylece kara deliğin içindeki nesne hapsolmuş olacak ve bilinmeyen bir yüksek yoğunluk durumuna çökecekti.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Her zaman bir belirsizlik veya şans unsuru vardır ve bu küçük ölçekte maddenin davranışını temel bir şekilde etkiler.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Eğer ne yaptığımız bir büyük birleşik teori tarafından belirlenmiş ise, teori neden Evren hakkında yanlış değil de doğru sonuçları çıkarmamızı belirlesin? Söylediğimiz herhangi bir şeyin neden bir geçerliliği olsun?
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Kara deliğin içinde neler olduğunu kimsenin gözleyememesi, yayılan parçacıkların ne konumu ne de hızı hakkında kesin bir kestirimde bulunulamayacağı anlamına gelir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Eğer bir kara deliğin içine atlarsanız parçalara ayrılır ve varlık olmaktan çıkarsınız. Ancak vücudunuzu oluşturan parçacıkların bir başka evrene taşındıkları şeklinde bir düşünce vardır. Bir kara delikte spagetti haline getirilmekte olan birine bu parçacıkların hayatta kalabileceklerini bilmek bir teselli midir bilmem.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Gözlenebilir evren içinde kabaca tekbiçimli olarak dağılmış halde gördüğümüz milyon kere milyon galaksi bir yana, daha yakınımızdaki galaksilerin bile varlığımız için gerekmiş olduğuna dair herhangi bir zorunluluk görünmemektedir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
17. yüzyılda Newton tarafından kütlesel çekim ve 19. yüzyılda Maxwell tarafından elektromanyetizim kuramları geliştirdi. Ancak bu iki kuram temelde uyumsuzdu. Çünkü Newtoncu kuram tüm sisteme herhangi bir tekbiçimli hız verildiğinde değişmeden kalıyordu. Oysa Maxwell kuramı seçilmiş bir hızı, ışık hızını tanımlıyordu. Sonunda Maxwell kuramının değişmeden kalma özellikleriyle uyumlu hale getirilmesi için bazı değişikliklerin yapılması gerekenin Newtoncu kütlesel çekim kuramı olduğu ortaya çıktı.
📖 Sayfa 50 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Bir parçacık ya bir yerdedir ya da bir başka yerde. Yarısı bir yerde yarısı diğer yerde olamaz. Benzer şekilde astronotların aya ayak basması gibi bir olay ya olmuştur ya da olmamıştır. Yarı olmuş olamaz. Bu insanın biraz ölü veya biraz hamile olamaması gibidir. Ya öylesiniz, ya da değilsiniz.
📖 Sayfa 74 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Evren'i yöneten yasaları bilebilsek de, onları uzak geleceğe yönelik kestirimde bulunmak üzere kullanamayabiliriz.
Bunun nedeni fizik denklemlerinin çözümlerinin kaos olarak bilinen bir özellik gösterebilmeleridir.
Bunun anlamı denklemlerin başlangıç koşullarında küçük bir değişikliğe karşı dengesiz olabilecekleridir:
Sistemin yönünde bir an küçük bir değişiklik yaptığınızda sistemin daha sonraki davranışı hemen tümüyle farklı olabilir.
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Sorun şu ki, saldırgan içgüdülerimiz DNA'mızda kodlanmış görünmektedir.
...
Saldırganlığımızı kontrol altında tutmak üzere zekamızı kullanamadığımız sürece insan soyu için fazla şans yoktur. Yine de, yaşam olan yerde umut vardır.
Eğer gelecek yüzyıl veya benzer bir zaman hayatta kalabilirsek diğer gezegenlere ve büyük olasılıkla diğer yıldızlara yayılmış olacağız.
Harekete geçirilmek için diğer insanlarla tartışma gereksinimi duyarım. Herhangi bir öneride bulunmasalar bile yalnızca başkalarına açıklayabilmek için düşüncelerimi toparlama gerçeği bana yeni bir çıkış yolu gösterir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Kara deliğin içine düşen, aralarında uzay gemilerinin de bulunabileceği nesnelere ne olur? Benim son çalışmalarıma göre bunun yanıtı onların kendilerine ait küçük bir bebek evrene gittikleridir. Evren'imizin bizim bulunduğumuz bölgesinden küçük kendi kendini taşıyan bir evren dallanır. Bu bebek evren tekrar bizim uzay-zaman bölgemize katılabilir. Katılırsa, bize oluşan ve daha sonra buharlaşan bir başka kara delik gibi görünür. Bir kara deliğin içine düşen parçacıklar diğer kara delik tarafından yayılan parçacıklar olarak görünür ve bunun tersi de doğrudur.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Eski Sovyet devletlerinde ve Amerika'da nükleer silahlar hala kuzey yarı küredeki tüm belli başlı şehirleri vuracak şekilde konumlandırılmışlardır. Küresel bir savaşı başlatmak için yalnızca bir bilgisayar hatası ya da silahların yönlendirildiği ülkelerde bir baş kaldırı yeterlidir.
📖 Sayfa 31 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Güneş'in yalnızca bir kaç mil eninde olacak kadar büzülebileceğini ileri sürmek komik gelebilir. Maddenin o kadar sıkıştırılamayacağı düşünülebilir. Fakat sıkıştırılabileceği ortaya çıkar. Güneş o kadar sıcak olduğu için o büyüklüktedir. Güneş kontrollü bir H-bombası gibi hidrojeni helyuma dönüştürerek yakmaktadır. Bu süreçte açığa çıkan ısı güneşin kendi kütlesel çekiminin onu küçültmeye çalışan çekimine karşı direnmesini sağlar.
📖 Sayfa 110 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Yapmaya değer hiçbir şey yok gibi görünüyordu.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Kuarklar arasındaki güçlü etkileşimlerin zayıf etkileşimi taşıyan parçacıklara oldukça benzeyen ve gluonlar olarak adlandırılan Spin-1 parçacıkları ile taşındığı kabul ediliyor. Gluonlar da renk taşırlar. Gluonlar ve kuarklar kuantum kromodinamiği ve kısaca QCD olarak adlandırılan yeniden normalleştirilebilir bir kurama uyarlar.
📖 Sayfa 54 · Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Teorik fizikte ileriye doğru adım atmakta kendi içinde mantık tutarlılığının aranması her zaman deneysel sonuçlara göre daha önemli olmuştur.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
...
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking
Belki onlar bizim varlığımızın farkındadırlar fakat kendilerini bize göstermek istememektedirler. Geçmiş kayıtlarımız karşısında bu akıllıca olabilir.
Özet olarak, bu yazının başlığı bir soruydu:
"Herşey belirlenmiş midir?" Yanıt evettir.
Fakat pekala olmayabilir de, çünkü neyin belirlenmiş olduğunu hiçbir zaman bilemeyiz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kara Delikler ve Bebek Evrenler kimin eseridir?
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, Stephen W. Hawking tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1994'te yayımlanmıştır. Türkçeye Nezihe Bahar çevirmiştir.
Kara Delikler ve Bebek Evrenler kaç sayfadır?
Kara Delikler ve Bebek Evrenler, 280 sayfadır (Sarmal Yayınevi baskısı).
Kara Delikler ve Bebek Evrenler'in en ünlü sözü nedir?
“Evren için olası her geçmişin bir toplamı vardır ve tüm bu geçmişler eşit derecede gerçektirler.”