Azra Erhat'ın 1972'de yayımlanan Mitoloji Sözlüğü adlı eseri, Mitolojiler türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı Remzi Kitabevi tarafından yayımlanmıştır. Bu derleme, Mitoloji Sözlüğü adlı eserin en akılda kalan cümlelerinden oluşuyor.
Mitoloji Sözlüğü'den En Beğenilen Alıntılar
Yalnız ikimiz doğru düşünüyoruz; ötekilerin akılları başlarında değil…
📖 Sayfa 95 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Roma, Yunan mythos'undan esinlenerek kendi din ve mitolojisini kurmak hevesine kapılır. Yunan tanrılarını kendi yerli tanrılarıyla bir tutarak adlarını değiştirir, efsanelerin kimini benimser, kimini atar, kimini yerli efsaneleriyle karşıtırır.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Akademos'un mezarı Atina'nın dolaylarında, Kerameikos denilen bölgenin ötesindeydi. Kutsal bir ormanla çevrili bu bölge de Platon "Akademeia" adıyla anılan ünlü okulunu kurmuştu. "Akademi" oradan gelir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Ölümsüz tanrılar kimi zaman kıskanır insanların mutluluğunu.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Demeter. Homeros destanlarında "güzel saçlı kraliçe", "güzel örgülü Demeter" diye anılan toprak ve bereket tanrıçası Demeter (adını "Ge-meter" toprak ana olarak açıklayanlar vardır) Hesiodos'a göre Kronos'la Rheia'nın kızı, ikinci tanrı kuşagındandır (Tab. 5).
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Her yıl Atina gençliğinden yedi erkek ve yedi kız Minotauros'a yedirilmek üzere Girit'e gönderilmektedir. Theseus bu duruma bir son vermek üzere canavarı öldürmeye gider. Yola çıkmadan önce babasına söz verir ki zaferle dönerse, gemisine bir beyaz yelken çekecektir. Dönüşte bu sözünü unutur ve gemisi kara yelkenleriyle girer limana. Theseus'un yolunu gözleyen Aigeus kara yelkenleri görünce oğlunu öldü sanarak kendini denize atar. İçinde boğulduğu denize adı verilerek Aigaios Pontos (Ege denizi) denmiştir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
...ne Hekabe'nin, ne kral Priamos 'un acısı,
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
ne de kardeşlerimin acısı umurumda
olacak.
Benim üzüntüm sensin asıl,
tunç zırhlı Akha'lılardan biri alacak hür
gününü,
götürecek seni gözyaşları içinde,
düşünüyorum o zaman çekeceğin acıyı,
bu yüzden arkada kalacak gözüm...
Köleliğe sürüklenirken çığlığını
duymaktansa
dağlar gibi toprak örtsün beni daha iyi.
Ey doymak bilmeyen adam..
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Seni gidi edepsiz, çıkarına düşkün yürek..
Seni şarap fıçısı, seni it gözlü, seni geyik yürekli..
Halkını kemiren bir kralsın sen.
Halkın yöneticisini eleştirmesi dünya yazınında ilk kez İlyada'da görülür. Bu eleştiri Akhilleus'un ağzından şöyle dile gelir:
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
"Ey doymak bilmez adam... Seni gidi edepsiz, çıkarına düşkün yürek... Seni şarap fıçısı, seni it gözlü, seni geyik yürekli... Halkını kemiren bir kralsın sen."
Hades üstüne anlatılan tek efsane, Demeter'in kızı Persephone'yi kaçırmasıdır. Mevsim dönümünü, toprağın ve bitkisel doğanın yazın canlanmasını, kışın ölmesini simgeleyen bu efsanede Hades'in rolü, âşık olduğu Persephone'yi kaçırdıktan sonra, bir daha yeryüzüne çıkmasını önlemek için bir nar tanesi yedirmesinden ileri gitmez. İnanışa göre, Hades ülkesinde bir şey ağzına koyan bir daha oradan ayrılamazdı. Kızın kaçırılmasında payı olan Zeus Demeter'in yalvarmaları üzerine kızın altı ay yeraltında, altı ay yeryüzünde kalmasını buyurur (Demeter, Persephone).
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Eurydike. Orpheus'un karısı, ağaç perisi.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
“Parlak” anlamına gelen bu ad, birçok efsanelik kişilerin adı olmuştur.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Şarap olmazsa insanlar için ne aşk kalır, ne de başka bir şey.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Pandora açınca kutunun kapağını,
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
dağıttı insanlara acıları, dertleri.
Bir tek umut kaldı dışarı çıkmadık
kapağı açılan dert kutusundan.
İlkin Söz vardı, der Kitap. Bunu Platon duysa, söz mü, hangi söz, diye sorar. Çünkü eski Yunan dilinde söz kavramını vermek için bir değil, üç sözcük vardır: Biri “mythos”, öbürü “epos”, üçüncüsü “logos”. Ama mythos’a pek güven olmaz, çünkü insanlar gördüklerini, duyduklarını anlatırken birçok yalanlarla süslerler.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Amazon, yani memesiz demekmiş, adın nedeni de bu savaşçı kadınların yayı göğüslerine rahatça dayayabilmek için bir memelerini kesip çıkarmaları imiş.
📖 Sayfa 32 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Athene'nin Hektor'u aldatmak için kurduğu kahpece düzene ve Apollon'un Hektor'u kaderine bırakmasına seyirci kalır. İnsanların ve tanrıların babası Zeus, kaderin elinde sadece bir araçtır demek. Bu kader kimdir, nerede ve nasıl duyurur buyruğunu?
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
“Cezasını çekiyorum güzelliğimin
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Irmakların gücü de sen gibi tanrısalsa
Ne yap yap değiştir beni
Başka bir biçime koy baba”.
Yönetimi ele geçirmiş nice iktidar sahibi kişi ya da partiler vardır ki, karşılarına dikilip direnen tek tük düşünce sahiplerini susturup yok edebileceklerini sanırlar, oysa sonuç umduklarının tersine çıkar: İktidar sahipleri devrilir gider, düşünce sahipleri yener ve kalır.
📖 Sayfa 256 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Bu kitap Homeros'la doludur, nasıl olmasın ki Batı uygarlığının ilk ve en büyük ozanı yurttaşımız Homeros burcu burcu Anadolu kokar.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Kreon — Vereceğim buyrukları bana halk mı öğretecek?
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Haimon — Çocukça konuştuğunun farkında mısın?
Kreon — Ben miyim bu devleti yöneten, halk mı?
Haimon — Tek kişiyle devlet mi olurmuş, despotluk bu seninki.
Kreon — Devlet ona hâkim olanındır, anlaşıldı mı?
Haimon — Sen ıssız bir çölün hâkimi olmalıymışsın...
Amazon adının kökeni de yazarlarca şöyle açıklanır: A-mazon, yani memesiz demekmiş, adın nedeni de bu savaşçı kadınların yayı göğüslerine rahatça dayayabilmek için bir memelerini kesip çıkarmaları imiş. Amazon'ların erkek gibi oluşu, savaşçı bir kadın topluluğu olmalarından ileri gelir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Yeraltı dünyasını, ölüler ülkesini bize ilk anlatan Homeros'tur. Onun ardından Vergilius gelir ilkçağda, sonra da ortaçağın en büyük şiiriyle Dante.
📖 Sayfa 24 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Herodot der ki, tanrı soylarını sayıp döken, tanrılara adlarını veren, niteliklerini tanımlayan ve efsanelerini anlatan, Homeros'la Hesiodos'tur.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Troya savaşıyla yakın tarihin Çanakkale savaşı arasında göze çarpan bir benzerlik vardır ve Hektor'u Mustafa Kemal'in atası olarak görmek yanlış bir yorum değil, tersine tarihi doğru değerlendirmenin bir örneği, bir belirtisi sayılabilir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Pandora açınca kutunun kapağını,
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
dağıttı insanlara acıları, dertleri.
Bir tek umut kaldı dışarı çıkmadık
kapağı açılan dert kutusundan.
Umut tam çıkacakken Pandora kapamıştı kapağı, böyle istemişti bulutlar devşiren Zeus.
tragedya tanrıları, bilerek ya da bilmeyerek işlediği bir suç için insanı yıkıma götüren amansız yazgıyı, lanete uğramış bütün bir soyun zincirleme suç ve cezasını simgeler.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Tanrılar yeraltına gizlemiş besinleri.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Yoksa insan bir gün çalışıp rızkını sağlar,
sonra bir yıl sırt üstü yatardı.
Homeros İonya'lıdır, gönlü Troya'dan yanadır, ama efendileri Troya savaşını kazanmış, Anadolu'nun kilit noktası olan Dardanos kalesini yıkmış Akhalardır, onları kahraman göstermek zorundadır, oysa asıl insan-kahraman Hektor'dur İlyada'da.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Şu dünyada soluk alan, yürüyen yaratıklar arasında insandan daha acınacak bir yaratık yok.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Hades üstüne anlatılan tek efsane, Demeter'in kızı Persephone'yi kaçırmasıdır. Mevsim dönümünü, toprağın ve bitkisel doğanın yazın canlanmasını, kışın ölmesini simgeleyen bu efsanede Hades'in rolü, âşık olduğu Persephone'yi kaçırdıktan sonra, bir daha yeryüzüne çıkmasını önlemek için bir nar tanesi yedirmesinden ileri gitmez. İnanışa göre, Hades ülkesinde bir şey ağzına koyan bir daha oradan ayrılamazdı. Kızın kaçırılmasında payı olan Zeus Demeter'in yalvarmaları üzerine kızın altı ay yeraltında, altı ay yeryüzünde kalmasını buyurur.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Roma’lıların en çok korktukları, en çok tapındıkları tanrıçalardan biri kör talihi simgeleyen Fortuna’dır.
📖 Sayfa 114 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Herakles'e bütün işleri, kahramanlıkları zorla yaptırılır. Herakles köledir, insafsız bir efendinin buyruğunda ömrü boyunca çalışmak onun kara kaderidir.
📖 Sayfa 137 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Yeraltındaki ölüler ülkesinin tanrısı Hades, Aidoneus ve Plüton (zengin) adlarıyla da anılır. "Görünmez" anlamına gelen Hades adı hem tanrının kendisi, hem de egemen olduğu ölüler ülkesi için kullanılır. Hades tanrının bir özelliği kendisini görünmez kılan başlığıdır. Kuzey mitolojilerinde geçen ve Alman masallarında "Tarnkappe" diye anılan bu başlığı Hades'ten başka Athena, Hermes ve Perseus'la Herakles de takmıştır.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Toprağa gömülmeyen ruhların Hades bataklığını geçmeleri olanaksızdı, onun içindir ki, ölülerin tek amacı toprağa kavuşmaktır.
📖 Sayfa 173 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Hades, tanrı Hades'in yönettiği ölüler ülkesinin de adı olmuştur. İlkçağ yazınında yeraltında, ölü ruhların oturduğu tasarlanan karanlıklar ülkesini anlatmayan, canlandırmaya çalışmayan şair ve yazar pek yoktur. Homeros'la başlayan bu gelenek, Latin şiirinde Vergilius'un Aeneis destanında sürdürülüp en yüksek aşamasına çıkarılmış ve o yoldan ortaçağda Dante'nin büyük eserini etkilemiştir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Zeus’un üstünde ve Zeus’tan da üstün bir kadeeer vardır.
📖 Sayfa 296 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Hybris, insanı suç işlemeye iten ölçüsüzlük, hırs ve kendine aşırı güvendir. Birçok tragedya kişilerinin başlarına gelen belalar hep bu Hybris yüzündendir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Akhilleus Yunan mythos'una en çok konu olmuş kişidir. Homeros'un büyük İlyada destanı aslında İlyon, yani Troya şehrinin destanı değil, Akhilleus'un destanıdır, bu kahramanın bir eylemiyle başlar, bir eylemiyle biter. Ne var ki İlyada'da anlatılan olaylar Akhilleus efsanesinin ancak çok kısa bir bölümüdür.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Akhilleus yalnız üstün bir savaşçı ve üstünlüğünü bildiği için de gururlu, onurlu, inatçı ve alıngan, çetin, hırslı, zalim ve duygusuz bir adam gibi mi gösterilir İlyada'da? Homeros yiğitlerin yiğidini gerçi bu vasıflarla donatmış, bize hem olumlu hem olumsuz görünen bu nitelikleri en parlak ve çarpıcı renklerle belirtmiştir, çünkü sanatı ondan yanadır, ama yüreği ondan yana değil, yüreği yurdunu savunan durgun, ölçülü, erdemli kahraman insan Hektor'dan yanadır.
📖 Sayfa 26 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Hem ozanlar ve yazarlar özgür müdürler? Kimin için yazdıkları, kime hizmet ettikleri belli olur. En büyük iki destan yazarı buna örnektir: Homeros İonya'lıdır, gönlü Troya'dan yanadır, ama efendileri Troya savaşını kazanmış, Anadolu'nun kilit noktası olan Dardanos kalesini yıkmış Akhalardır, onları kahraman göstermek zorundadır, oysa asıl insan-kahraman Hektor'dur İlyada'da.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Halkın yöneticisini eleştirmesi dünya yazınında ilk kez İlyada'da görülür. Bu eleştiri Akhilleus'un ağzından şöyle dile gelir:
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Ey dolmak bilmez adam,..
Seni gidi edepsiz, çıkarına düşkün yürek..
Seni gidi şarap fıçısı, seni it gözlü, seni geyik yürekli...
Halkını kemiren bir kralsın sen...
Hyad'lar gökte Pleiad yıldızlarına yakın bulunan bir takımyıldızdır, baharda yağmur mevsiminin başlamasıyla görünürler, adları da yağmur yağmak anlamına gelen "hyein" fiilinden türemedir. Gökte yıldız olmadan önce Hyad'lar Atlas'la Okeanos kızı Pleione'nin kızları nympha'larmış. Sayıları iki ile yedi arasında değişir. "Nysa nympha'ları" diye anılan bu kızlar Dionysos'a dadılık etmişler, ama Hera'dan korktukları için tanrısal çocuğu İno'ya bırakıp kaçmışlar. Zeus onları gökte birer yıldız haline getirmiş.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
İlyada Hektor'u hem savaşta bir kahraman, hem de günlük hayatında bir insan olarak canlandırır gözümüzün önünde. Destanda onun kadar derinliğine işlenmiş bir tip daha yoktur. Onun kişiliği Akhilleus'unkinin tam karşıtıdır: Duygularını dışarıya vurmak, esintilerine kapılıp davranmak şöyle dursun, dramı kendi içinde sessizce oluşur ve bu dram tek bir kişinin değil de, bütün bir ailenin, giderek bütün bir toplumun sorunlarını içerdiği için, dallı budaklı, karmaşık ve çetrefildir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Tanrı Hades ise gün ışığının sızmadığı karanlık ülkesinden hiç ayrılmaz, Olympos'lu tanrılar kuşağından olduğu halde, onların arasına karışmaz, şölenlerine katılmaz.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Kişiliği Hellenistik çağdan sonra Rönesans sanatına da tükenmez bir konu olmuş, resim ve heykelde işlendikçe işlenmiştir.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Kuşlardan güvercin ve serçe, çiçeklerden gül ve mersin tanrıçaya adanmış sayılır (inim kadar şairleri esinleyen bir tanrıça daha yoktur, ama hiçbir şair de Aphrodite'yi Midilli'li kadın şair Sappho kadar güzel dile getirmemiştir.
Latince aşk anlamına gelen Amor (yahut Cupido) Roma imparatorluğu döneminde, elinde yayla okluk bulunan tombul, kanatlı bir çocuk olarak canlandırılmıştır. Sanatta çoğaltılan bu figür Venüs'ün çevresinde uçuşur gösterilir. Pompei fresklerinin mitolojik sahnelerinde çok geçen Amores figürleri Batı sanatına Rönesans'la girmiş ve Rokoko üslubunun bir özelliği olarak XIX. yüzyıla kadar tutunmuştur.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Erkeği kadınsız olarak düşünmek olanaksızdır Homeros destanlarında. Kadın erkeğin mutluluğudur.
📖 Sayfa 29 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Erkeği kadınsız olarak düşünmek olanaksızdır Homeros destanlarında. Kadın erkeğin mutluluğudur. Odysseia'ya üstün uygarlık havasını veren kişiler Arete, Nausikaa, Penelope gibi insanlığın daha ince, daha duyarlı ve becerikli yönünü simgeleyen kadınlardır.
📖 Sayfa 29 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Hemen söyleyelim ki üç ,dört bin yıl önceki Troya savaşıyla yakın tarihin Çanakkale savaşı sırasında göze çarpan bir benzerlik vardır ve Hektor 'u Mustafa Kemal 'in atası olarak görmek yanlış bir yorum değil ,tersine tarihi doğru değerlendirmenin bir örneği ,bir belirtisi sayılabilir .
📖 Sayfa 126 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Dionysos coşkusu, yani şarap ve sarhoşluk insanları içinde yaşadıkları kalıpların baskısından kurtardığı içindir ki, bu tanrıya Yunanca “Eleutheros”, hür, özgür, özgürlük veren sıfatı takılmış, Roma dininde de Dionysos’un Latince adı, tam bu anlama gelen Liber olmuştur.
📖 Sayfa 93 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Bir Trakya kralı. Ülkesine gelen yabancıları atlarına yem olarak verirmiş. Herakles, Diomedes'i kendi atlarına yedirerek bu vahşi töreye son vermiş.[...] Diomedes gücü kuvveti ve gözüpekligiyle Yunan efsanesinde Herakles'ten hemen sonra gelen üstün bir yiğit sayılır.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Amazon'ların at üstünde savaşmaları, atı yalnız arabaya koşmak için kullanan ilk Yunanlıları özellikle etkilemiş olsa gerek. Homeros'ta Myrina'ya "çok zıplayan, yüksek atlayan" denmesi acaba atlı bir tanrıça olmasından mıdır? Amazon'ların yayıldığı bölgelerle Hitit'lerin bulunduğu bölgelerin birbirini tutması da dikkati çekmekte. Amazon'ların Anadolu topraklarında bir Hitit kalıntısı, ya da Hitit'lerle ilgili bir anı olabileceği varsayımını bazı bilginlerde, özellikle Halikarnas Balıkçısı'nda uyandırmıştır.
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Zeus aldatılmış, insanların gözünde küçük düşürülmüş, gülünç olmuş bir tanrıdır. Egemenliği gerçek bir güce dayanmaz, çünkü akıl gücü tanrılardan insanlara geçmiştir. Devrim, üçüncü ve son devrim olmuş bitmiştir: İnsan kendi gücünün bilincine varmış, Tanrı’ya karşı ayaklanmıştır. Ona isterse tapar, isterse hiçe sayar onu, güçsüz ya da güçlü olduğu oranda tapar ya da hiçe sayar. Tanrı, insanın elinde bir oyuncaktır, asıl tanrı, yani yaratıcı insanın kendisidir.
📖 Sayfa 255 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Metis Yunanca akıl, us, düşünme gücü demektir.
📖 Sayfa 65 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Başkentinin yanıbaşında büyük bir toprak kayması olmuş, derin bir yarık açılmış, öyle ki şehir de içine yuvarlanıp yıkılacağa benzediğinden Ankhuros bir tanrı sözcüsüne ne yapacağını sormuş. Uçuruma en değerli nen varsa, onu atacaksın, demiş sözcü. Kral da tutmuş, altın, elmas, en kıymetli eşyalarını atmış, ama yarık bir türlü kapanmamış. Ankhuros sonunda kendini atmış uçuruma, atar atmaz da yarık kapanmış.”
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Bellona. Romalıların savaş tanrıçası olarak simgelendirdikleri Bellona (Lat. Bellum savaş demek) zamanla Yunanlıların Enyo tanrıçasıyla bir tutulmuştur. Mars'ın eşi olarak da gösterilir. Bir savaş arabasında, elinde bir kılıç, bir kargı ya da yanan bir çırağı ile canlandırılır, korku saçan bakışlarıyla Furia'ları andırır (Furia).
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Morpheus insanlara uykuda çeşitli biçimlerde görünen düşleri simgeler.
📖 Sayfa 208 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Eskiden insanoğulları bu dünyada
📖 Sayfa 237 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
dertlerden, kaygılardan uzak yaşarlardı,
bilmezlerdi ölüm getiren hastalıkları.
Pandora açınca kutunun kapağını,
dağıttı insanlara acıları, dertleri.
Bir tek umut kaldı dışarı çıkmadık
kapağı açılan dert kutusundan.
Umut tam çıkacakken Pandora kapamıştı kapağı,
böyle istemişti bulutlar devşiren Zeus.
O gün bugündür insanların başı dertte,
toprak bela doludur, deniz bela dolu,
geceler dert doludur, gündüzler dert dolu,
belalar başıboş dolaşır sessizce
ölümlülerin çevresinde,
derin düşünceli Zeus ses vermedi onlara
sessizce gelişlerini duymasın diye insanlar.
İlyada'nın üçüncü bölümünde Helene surların üstüne dizilmiş, savaş alanına bakan Troyalı ihtiyarlara en başta eski eniştesi Agamemnon'u "hem iyi bir kral, hem güçlü bir savaşçı" olarak tanıtır. Agamemnon'un krallık yetkisi Zeus'tan gelmiştir.
📖 Sayfa 13 · Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat
Sıkça Sorulan Sorular
Mitoloji Sözlüğü kimin eseridir?
Mitoloji Sözlüğü, Azra Erhat tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1972'de yayımlanmıştır.
Mitoloji Sözlüğü kaç sayfadır?
Mitoloji Sözlüğü, 335 sayfadır (Remzi Kitabevi baskısı).
Mitoloji Sözlüğü'nün en ünlü sözü nedir?
“Yalnız ikimiz doğru düşünüyoruz; ötekilerin akılları başlarında değil…”