İmam Gazali'nin 2013'te yayımlanan Mi'yâru'l-İlm adlı eseri, Din (İslam) türünün önemli örneklerindendir. Ali Durusoy, Hasan Hacak çevirisiyle Türkiye Yazma Eserler Kurulu Başkanlığı Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Eserden akılda kalan bölümleri, beğeni sırasına göre aşağıya derledik.
Mi'yâru'l-İlm'den En Beğenilen Alıntılar
Tatmayan bilmez ve erişmeyen idrak edemez.
📖 Sayfa 260 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Kim fakirlik korkusuyla bütün vaktini mal biriktirmek için harcarsa, İşte asıl fakirliği yapan odur.
📖 Sayfa 252 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Zaman; Hareketin öncelik ve sonralık bakımından miktarıdır. Ân; içinde geçmiş ve gelecek zamanın birlikte yer aldığı, vehme dayanan bir zarftır.
📖 Sayfa 454 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Bir şeyin önce dış dünyada (ayn’larda), sonra zihinlerde, sonra lafızlarda, daha sonra da yazıda bir varlığı vardır. Buna göre yazı, lafza; lafız da nefiste bulunan manaya delâlet eder. Nefiste bulunan ise dış dünyada mevcut olanın imgesi/misâlidir. Buna göre başlı başına var olmayan bir şeyin zihinde bir imgesi şekillenmez. Bu imge zihinde şekillendiğinde ise bu, o şeyin bilgisidir (ilmidir). Zira ilmin manası; imgesi olduğu şeye duyular bakımından mutabık olarak nefiste hasıl olan bir imgeden başka bir şey değildir.
📖 Sayfa 57 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
düşünsel gerçeklerin sırlarına erişebilmek için can atmaktasın. Dünyanın geçici zevklerine aldanmamak için olanca gücünle kaçıyorsun. Yalnızca ilim öğrenmenin ve ibadet etmenin gerçek mutluluğa ulaştırdığını nihayet anladın da; kendini tamamıyla hakiki mutluluğu elde etmeye adadın. Böylesine önemli meseleleri öğrenme arzusunu sana veren Allah'a hamd ettikten ve peygamberi Muhammed'e (s.a.v.) mağfiret ve bereket diledikten sonra, sana söyleyeceklerimi iyi dinle:
Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Akıllı kişi, aklın dışında hangi ölçüt ve tartıya ihtiyaç duyar? Zira akıl , şaşmaz bir kriter ve en güçlü ölçüttür.
📖 Sayfa 32 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Bu hata bazen vurguyu yanlış yapmaktan kaynaklanmaktadır. Örneğin "Bunların te'vilini ancak Allah bilir, ilimde derinleşenler ise: Biz ona inandık, hepsi Rabbimizin katındandır, derler." Şayet bu ayeti okuyan kişi, "Allah" lafzından sonra duraklamayı ihmal etse ayetin anlamı "Bunların te'vilini Allah ve ilimde derinleşenler bilir." şeklinde hatalı olacaktır.
📖 Sayfa 166 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Gazzâlî’nin, Mi‘yâru’l-ilm ve Mîzânu’l-amel kitaplarında, aklın nazarî ve amelî işlevlerine yönelik bir eleştiri geliştirdiği; başka bir ifadeyle aklın bu iki yönü için bir ölçü ve kriter belirlemeye çalıştığı söylenebilir.
📖 Sayfa 17 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Allah CC , kullarına derman ve kuvvet veren; onların hatalarını düzeltendir.
📖 Sayfa 528 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Allah'ım bize doğruyu doğru olarak göster ve ona tabi olma başarısını ver;yanlışı da yanlış olarak göster ve ondan kaçınmamıza yardım et! Âmin.
📖 Sayfa 28 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
İlim, nefise ait olmayan bir keyfiyettir.
📖 Sayfa 478 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Allah, taklit gözüyle değil de akıl gözüyle üzerinde düşünmek için bu iki kitabı inceleyip okuyanı muvaffak kılsın. Zira Allah, kullarına derman ve kuvvet veren; onların hatalarını düzeltendir...
📖 Sayfa 529 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Filozoflar uhrevi saadetin nefsin ulaşması mümkün olan olgunluğa, kemâle ulaşması anlamında olduğunu iddia ediyorlar.Nefsin kemâli ve olgunluğu ise arzu ve şehvetlerde değil, bilgi ve ilimdedir.
📖 Sayfa 376 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Bil ki olumlu ve olumsuz olma bu kıyasın öncülleri için de söz konusudur. Zira sen şöyle dersin:
📖 Sayfa 192 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
“Eğer Tanrı bir değil ise âlem düzenli değildir.
Fakat âlem düzenlidir.
Öyle ise Tanrı birdir
Kıyas, hüccet türlerinden biridir. Hüccet ise tasdikî bilgilerden ispat edilmesine ihtiyaç duyulan şeyi ispat için getirilen şeydir. Hüccet üç bölümdür. Bunlar; kıyas (tümdengelim), istikrâ (tümevarım) ve temsildir (analoji). Kıyas ise dört türdür. Bunlar yüklemli, bitişik şartlı, ayrışık şartlı ve hulfî kıyaslardır.
📖 Sayfa 137 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Ey arzu ve iradesi ilimlerin idrakine adanmış, düşüncesi aklî gerçekliklerin gizemlerine uzanmış; çalışma ve koşturması dünyanın değersiz lezzetlerinden ve süslerinden yüz çevirmiş; gayreti ilim ve ibadetle saadeti elde etmeye vakfedilmiş kişi!
📖 Sayfa 28 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Varlığı zâtından dolayı değil de başkası sebebiyle zorunlu olan ise, kendi dışındaki herhangi başka bir şey var kabul edildiğinde onun yokluğu imkandışı hale gelen şeydir. Buna göre ezelî iradenin âlemin var olması yönünde gerçekleştiğini varsayarsak, âlemin varlığı zorunludur (vâcibü’l-vücûd). Fakat âlemin varlığının zorunlu oluşu, onun kendi zâtından değil, ezelî irade sebebiyledir.
📖 Sayfa 520 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Filozoflara göre birinci manasıyla nefsin tanımı şöyledir: Tabi‘î, organik ve bilkuvve hayat sahibi cismin ilk kemâlidir. Diğer manaya göre ise nefsin tanımı şöyledir: Cisim olmayan bir cevher olup, cismin ilk kemâlidir, nutkî yani aklî bir ilke yoluyla cismi, iradi olarak bilfiil veya bilkuvve olarak hareket ettirendir. Buna göre bilkuvve olan şey, insan nefsinin faslıdır; bilfiil olan ise melek nefsinin faslı veya hâssasıdır.
📖 Sayfa 426 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
“Bârî”yi isim olarak açıklayan bir söz vardır. O da şudur: O, ‘mevcût’tur, varlığının başkasından kaynaklanması mümkün olmayan ve başka varlıkların varlığının da doğrudan veya dolaylı olarak onun varlığından taşıp feyezan ettiği ya da onun sebebiyle meydana geldiği, varlığı zorunlu olan (vâcibü’l-vücûd) varlıktır.
📖 Sayfa 419 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
İnsanın yolda yürürken bir hazineye rastlamasındaki gibi rastgele olan şeylerle ilgili olarak ise, zan ve ilim elde edilmesi mümkün değildir.
📖 Sayfa 376 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Dünya ve âhirette mutluluğa ancak bilgi ve amel ile ulaşıldığı ve hakiki bilgi ile hakikati olmayan bilgi birbirine karıştırıldığı için, bilginin bir ölçüte( mi'yar)nisbet edilerek, Bu ölçüt yoluyla bilginin doğruluğuna karar verilmesi gereği ortaya çıkmıştır.
📖 Sayfa 528 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Gayret bizden, başarı Allah'tandır.
📖 Sayfa 24 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Taklit kör olanların işidir.
📖 Sayfa 492 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Bize göre kazanılan her bilgi, ondan önce gelmiş olan bir bilgi sebebiyle kazanılır, elde edilir. Zira bilgi; tasavvur veya tasdiktir. Tasavvur tanım ile kazanılır ve tanımın parçalarının tanımdan önce bilinmesi gerekir.
📖 Sayfa 333 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Zamanın, geçmişi geleceği, anın bir ucuyla birleşmiş olduğundan, bitişiklik-süreklilik özelliği olsa da, (parçalarının)varlığının devamlılığı (sebat) yoktur.
📖 Sayfa 474 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Bilmen gerekir ki nazarî-aklî konulardaki yakin/kesin bilgi var olan en değerli şeydir. Zan ise ulaşılması ve kazanılması en kolay olanıdır.
📖 Sayfa 235 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Kelamcıların kullandığı anlamıyla akıl; nazarî akıl, amelî akıl, heyûlânî akıl, bilmeleke akıl, bilfiil akıl, müstefâd akıl ve faal akıl. Bunlardan ilki Aristoteles’in Kitâbu’l-Burhan’da anlattığı ve bilgi (ilim) ile arasındaki farklılığı gösterdiği akıldır. Bu aklın anlamı, fıtrî olarak insanda ortaya çıkan tasavvurlar ve tasdiklerdir. Bilgi ise bunların sonradan kazanma yoluyla elde edilenleridir. Böylece fiozoflar birine akıl, diğerine bilgi diyerek kazanılan ile fıtrî olanın arasını ayırmışlardır.
📖 Sayfa 423 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Kılıçların altında onurunla ölmezsen
📖 Sayfa 250 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Zillete katlanıp onursuzca ölürsün.
Gazzâlî, aklı devre dışı bırakan Bâtınîlere karşı ise el-Kıstâsu’l-müstakîm’i kaleme almıştır. Bâtınîler, onun gözünde İslâm dünyasının sofistleridir. Bu kitapta o, iktirânî ve istisnâî kıyasın bütün şekil ve darblarının Kur’ân’da mevcut olduğunu göstermeye çalışır. O, bir yönüyle bu kitapta Bâtınîlerin bilgi anlayışını eleştirirken bir yönüyle de mantığın dinî ilimler için meşru ve dinî kaynaklı bir ilim olduğunu göstermeye çalışır.
📖 Sayfa 18 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Dalâletten hidayete erdiren, cehaletin karanlıklarından kurtaran ve burhan ışığı ile şeytanın vesveselerinin karanlıklarından çekip alan aklı veren ALLAH Teâlâya şükürler olsun.
📖 Sayfa 36 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Gazzâlî, doğrudan akılla ilişkili olmayanın; yani hiss ve vehmin akıl ile arasını ayırt edecek bir kriterin peşindedir. Gazzâlî, bu kriteri; metafiziğini eleştirdiği halde mantığına sımsıkı tutunduğu İbn Sînâ’da bulur.
📖 Sayfa 17 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Mi‘yâ-ru’l-ilm’i iki amacı gerçekleştirmek üzere yazdığını ifade eder. Bunların ilki, Tehâfütü’l-felâsife kitabında kullanılan bazı terimlerin izahı ve bu kitabın daha iyi anlaşılmasıdır. Bu, Gazzâlî tarafından Mi‘yâru’l-ilm’in daha özel amacı olarak gösterilir. Daha önemli ve genel olan amacı ise, kelâm ve fıkhın da içinde bulunduğu nazarî ilimlerin tamamında geçerli bir mantığın ortaya konulmasıdır.
📖 Sayfa 17 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Vehmin kötülüğüne karşı akıl yeterli olmasaydı, yerin ve göğün yaratıcısı hakkında, avamın ve geri kafalıların kalplerinde kök salan bozuk inançlar, âlimlerin nefislerinde de kök salardı.
📖 Sayfa 37 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Aklî konular şu şekilde ikiye ayrılır. İlki, çoğunluğun idrak etmesinin kolay olduğu kısım;
📖 Sayfa 41 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
ikincisi ise Allah Teâlâ’nın hak nuruyla teyid ettiği nadir dostları dışında insanların genelinin aklının idrak etmekte büyük güçlük çektiği kısım.
Meleğin tanımı şudur: Hayat ve akıl (nutk) sahibi, homojen (basît) yapılı, ölümsüz aklî bir cevherdir. Yüce Bâri ile yeryüzü cisimleri arasında aracıdır. Buna göre meleğin bir kısmı aklî, bir kısmı nefsîdir.
📖 Sayfa 433 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Metafizikte (İlahiyyât) kullanılan on beş lafız vardır. Bunlar, filozofların dilinde ‘ilk ilke’ adı verilen ‘Bârî Teâlâ’ ile akıl, nefs, küllî, akıl, aklu’l-küll, küllî nefs, nefsü’l-küll, melek, illet, ma‘lûl, ibdâ‘, halk (yaratma), ihdâs ve kadîm’dir.
📖 Sayfa 419 · Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali
Sıkça Sorulan Sorular
Mi'yâru'l-İlm kimin eseridir?
Mi'yâru'l-İlm, İmam Gazali tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2013'te yayımlanmıştır. Türkçeye Ali Durusoy, Hasan Hacak çevirmiştir.
Mi'yâru'l-İlm kaç sayfadır?
Mi'yâru'l-İlm, 545 sayfadır (Türkiye Yazma Eserler Kurulu Başkanlığı Yayınları baskısı).
Mi'yâru'l-İlm'in en ünlü sözü nedir?
“Tatmayan bilmez ve erişmeyen idrak edemez.”