Saadettin Y. Gömeç'in 2016'da yayımlanan Şamanizm ve Eski Türk Dini adlı eseri, Araştırma-İnceleme türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı Berikan Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Şamanizm ve Eski Türk Dini için okurların en çok beğendiği sözler bu sayfada bir araya getirildi.
Şamanizm ve Eski Türk Dini'den En Beğenilen Alıntılar
Türk dilinde yemin etmek manasında kullanılan “Tengrinin atı bile” diye başlayan “and içmek” sözünden de anlaşılacağı gibi,bir şeyin içilişiyle gerçekleşiyordu. Bu durumu da açıklamakta fayda vardır ki,taraflar mesela parmaklarını keserek kımıza veya başka içeceğe kanlarını katıp,içtikten sonra bir tür sözleşme yapmaktaydılar.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
... Türklerin geninde bulunan bilinmeyen ufuklara doğru açılma, dünyayı yönetme, aralıksız ölüm-kalım savaşı içinde yaşama, her muvaffakiyetten sonra alınan haz gibi etkenleri de göz-ardı etmemek lazımdır.
📖 Sayfa 3 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Her şeyin yaratıcısı bir Tanrı'ya ve ölümden sonra yeni bir hayatın başladığına iman, bu öbür dünyada yiğitliklerin ve iyiliklerin mükafatlandırılması, ölmüş atalara saygı, onlar için kurbanlar kesilmesi gibi hususlar yatmaktadır.
📖 Sayfa 90 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Şurası da bir gerçektir ki, ne Şamanizm, ne de diğer Hak dinler Türk'ün bu milli dinine etki yapamamış, yani onu kendi gayelerine hizmet edecek şekle sokamamışlardır.
📖 Sayfa 163 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türklerin kozmogonisine göre, esas itibarıyla tanrıların en yükseği, insanoğullarının atası olan Tengri Kayra Han (veya Bay Ülgen) kişiyi ve bunun aracılığıyla yeryüzünü yaratmış, kişinin kendisiyle mücadeleye girmesi üzerine ona "Erlik" adını vererek, ışık diyarından yeraltına atmış ve yerden dokuz dallı bir ağaç büyüterek, her dalında bir cins insan türetmiştir.
📖 Sayfa 25 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
..,bugün Şamanizm diye adlandırılan bir dinin bulunmadığını, bunun sadece geçmişteki bazi ayin, gelenek ve göreneklerin unutulmayarak toplum içinde yaşamasından başka bir şey olmadığını söyleyebiliriz.
📖 Sayfa 169 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Bu terimin Tunguzcadan Rusça yolu ile Batı ilim dünyasına geçtiği bilinmektedir. Aslen Sanskritçenin bir koluna bağlı olduğu sanılan kelimenin,
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Hind - Avrupa dillerinden Toharca
(Samane = Budist rahip) ve Sogdçadaki
(Saman) transkripsiyonları keşfedilince,
bu terimin Hind - Avrupa menşeine dayandığı iddiası kuvvet kazanmıştır.
Türkler, kendileri için müsait olan her yerde Tanrıları ile başbaşa kalabiliyorlardı.
📖 Sayfa 7 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
“İnsan Tanrısız,kürk yakasız,millet yasasız olmaz.”
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
~Altay Türk atasözü~
Tanrı da Erlik tarafından kolayca kandırılan insanlara kızdı. Bunları kendi haline bıraktı. Erlik' e tekrar beddua edip,
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
yeraltına gönderdi.
Şamanizm diye bilinen itikat ve gelenekler Müslüman Türk grupları içerisindeki pek çok tarikatların ritüellerinde çeşitli şekillerde kendine yer bulurken, Sibirya kavimlerinin sosyal bünyelerine daha fazla sinmiştir ki, bunları söküp atmak çok zordur.
📖 Sayfa 135 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türkler arasında anlatılan bir hikâyeye göre: Hz. Süleyman bir ziyafet düzenler. Buna kurt da katılır. Bir kemik veya yağlı bir et parçası vermesi için köpeğin Hz. Süleyman'a nasıl yılıştığını gören kurt, bu onursuzluktan rahatsız olur ve rızkını sadece Tanrı'dan istemek için davetten ayrılır.
📖 Sayfa 61 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
İşte bazı rivayetlere göre kurtun uluması Tanrı'dan yiyecek göndermesi veya o gün sahip olduğu yemek için Tanrı'ya şükretmesi biçiminde yorumlanmakla beraber, kurt kendi yiyeceğini kendisi sağladığı gibi, bir Türk atasözünde: "Türk'e yiyeceğini Tanrı ulaştırır" deniyor.
Anayurtları mübarek Ötüken olan Kök Türkler, tıpkı kendilerinden önceki Türkler gibi, "Kutlu Atalar Mezarlığı"nda Kök Tengri'ye kurban sunarlardı.
📖 Sayfa 10 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Ak Koyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın sarayına giden bir elçinin notlarında, bazı yiğitlerin kurtlarla güreştirildiklerine dair bilgilere rastlanılmaktadır. Kurt ile Türk milleti adeta özdeleşmiş gibidir.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
...Türk'ün yaradılışının bir gayesi bulunuyordu. O sadece ok çekip, kılıç sallayan bir kavim değildi. Tanrı onu yeryüzünde adaleti ve düzeni sağlasın diye yaratmış; dürüstlüğü ve iyi ahlakı hâkim kılması için vazifelendirmişti. Bu yüzden Türk'ün yeniden dünya işlerine geri dönmesi gerekiyordu.
📖 Sayfa 56 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türklerdeki tek Tanrı inancının bir göstergesi ve Tanrı'nın şekli-şemalinin bilinmeyeceği düşüncesinin en güzel ifadelerinden birisi herhalde Dede Korkut'taki: "yücelerden yücesin, kimse bilmez nicesin, aziz Tanrı" cümlesidir.
📖 Sayfa 160 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Uygur Türkleri Buda'ya "Burkan"
📖 Sayfa 12 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
diyerek, neredeyse onu da Türkleştirdiler.
Hülasa olarak, günümüz Şamanizmine tamamen eski türk dini demek yanlıştır.
📖 Sayfa 138 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
6. yüzyılda Kök Türklere gelen Bizans elçilerinin kötü düşüncelerden arındırılmaları için ateşten atlatıldıkları, Bizans kaynaklarında kayıtlıdır. Moğollarda da bu adet görülür. Hatta Müslüman Türklerde de bunlar gelenek halinde yaşamaktadır. Nevruz ateşinden atlamak bunun en güzel örneğidir.
📖 Sayfa 52 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Üzerlerinde yaşadıkları vatanı kanlarını dökerek, canlarını vererek, kendilerine emanet etmişlerdi. Dolayısıyla şehit kanlarıyla sulanmış vatan toprakları da bu yüzden Türklerce kutludur.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türkler hangi dine veya hangi kültür çevresine girmiş olurlarsa olsunlar, bu inancın özü onların ruhi hayatlarında daima yer aldı.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
O sadece ok çekip, kılıç sallayan bir kavim değildi. Tanrı onu yeryüzünde adaleti ve düzeni sağlasın diye göndermişti.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Tengri Ülgen buna Tufan olacağını, insanları ve hayvanları kurtarmak için bir gemi yapmasını buyurdu. Nama'nın üç tane oğlu bulunuyordu. Oğullarına gemiyi inşa etmelerini söyledi ve Ülgen'in öğrettiği biçimde bir gemi hazırlandı.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Mani inancının savaşçı ruhları yumuşattığı, insanları tembelliğe ittiği de doğruydu. Dolayısıyla 779 tarihinde
📖 Sayfa 16 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Bögü Kagan'a karşı Tonga Baga Tarkan'ın gerçekleştirdiği kanlı darbenin sebepleri arasında; Türklerin eski dinine, yani Kök
Tengri inancına dönmek istenmesinin de yattığı iddia edilmektedir.
Eski Türklerde ruhların insan biçiminde tasavvurları olmadığından putları da yoktur.
📖 Sayfa 81 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
...Türkler hep bir ağızdan "Tanrı Türk'ü korusun" diye bağırıyorlardı. Tanrı yeryüzüne göndermiş olduğu bu kavmin dualarını işitti. O, dünyanın efendisi bu kavmi esirgedi.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türk kültüründeki güneş, ay buna bağlı olarak hilal ve yıldızların önemi sanıldığı gibi doğrudan doğruya Maniheizm, İslamiyet ya da başka bir inançla irtibatlandırılamaz. Bunlar Türk'ün bütün evrene hakim olma fikirleriyle de bağlantılıdır.
📖 Sayfa 77 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
"Günümüzde eski Türk dininin geleneklerini yaşatan Türklerin kozmogonisine göre, esas itibarıyla tanrıların en yükseği, insanoğullarının atası olan Tengri Kayra Kan (veya Bay Ülgen) kişiyi ve bunun aracılığıyla yeryüzünü yaratmış, kişinin kendisiyle mücadeleye girmesi üzerine ona "Erlik" adını vererek, ışık diyarından, yeraltına atmış ve yerden dokuz dallı bir ağaç büyüterek, her dalında bir cins insan türetmiştir.
📖 Sayfa 25 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Güneş bütün evreni, Türk'ün bayrağı ise vatanı ve dünyayı aydınlatan bir ışıktır.
📖 Sayfa 77 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Müslüman Türkler kam kelimesini unutmuşlardır. Bugüne kadar kam kelimesini yaşatanlar ise, özellikle Altaylılar ve Tuvalılardır.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Altaylılara göre güneş ana, ay da atadır...
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Üzerlerinde yaşadıkları vatanı kanlarını dökerek, canlarını vererek, kendilerine emanet etmişlerdi. şehit kanlarıyla sulanmış vatan toprakları da bu yüzden Türklerce kutludur. Türklerde atalara olan saygı, onların mezarlarına yapılan hakaretlerin şiddetli bir şekilde cezalandırılmaları şeklinde de görülür.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Pek çok musiki aletinin vatanının da Türkistan olduğu söylenir...
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Bugün Türk inancı diye ileri sürülen Sibirya Şamanizmi görüleceği gibi bir dinden ziyade, temel prensibi ruhlara, cinlere (yel), perilere emir ve
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
kumanda etmek, gelecekten haber vermek düşüncesi olan bir sihirdir. Bütün bu anlatılanlar sadece Asyalı Türk topluluklarına ait değildir (Buluç 1961, 216; aktaran Gömeç 2011; 86).
Türk'ün yaşadığı her coğrafyada ağaç vardır. Ağaç her şeyden önce canlılığı temsil eder. İnsanın soyu bir ağaç gibi görülür. Onun üremesi ve çoğalması da ağacın dal-budak salmasına benzetilir.
📖 Sayfa 8 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türklerin itikadına göre ateş herşeyi temizler, kötü ruhları kovar. 6. yüzyılda Kök Türklere gelen Bizans elçilerinin kötü düşüncelerden arındırılmaları için ateşten atlatıldıkları, Bizans kaynaklarında kayıtlıdır. Moğollarda da bu adet görülür. Hatta Müslüman Türklerde de bunlar gelenek halinde yaşamaktadır. Nevruz ateşinde atlamak bunun en güzel örneğidir (Gömeç 2011; 52).
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türk'ün yaradılışının bir gayesi bulunuyordu. O sadece ok çekip, kılıç sallayan bir kavim değildi. Tanrı onu yeryüzünde adaleti ve düzeni sağlasın diye göndermişti. Dürüstlüğün ve iyi ahlakın timsali olması için vazifelendirmişti (Gömeç 2011; 37).
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Bugün Türk inancı diye ileri sürülen Sibirya Şamanizmi görüleceği gibi bir dinden ziyade temel prensibi ruhlara, cinlere (yel), perilere emir ve kumanda etmek, gelecekten haber vermek düşüncesi olan bir sihirdir.
📖 Sayfa 95 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Eski Türkçede "ruh, can" manasına gelen bir "tin" kelimesının varlığından haberdarız. Bu aynı zamanda "nefes" demekti. Ölümü nefesin kesilmesi, ruhun bedenden çıkıp uçması şeklinde düşünüyorlar, hazan öldü yerine "uçtu" diyorlardı.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Belki de bazı mezar taşlarının üzerinde kuş motiflerinin bulunması bu yüzden idi. Bugüne kadar kitabeler üzerine yapmış olduğumuz incelemelerde, altı yazıtta biz "uçmak" terimine tesadüf ettik. Uçmak'ı Türkler aynı zamanda cennet için de kullanmışlardır.
Genel olarak özetleyecek olursak kamların veya oyunların belli başlı görevleri şunlardır: Bir yıl kadar evden ayrılmayan ölünün ruhunu öbür dünyaya yollamak; av ve savaşlarda talihi döndürmek, hatta harplere katılmak, hastalıkları iyileştirmek (Gömeç 2011; 87).
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
“Her kavim kendini diğerlerinden ayırmak için adlar almaya başladığında, bu ırkın önünde tıpkı kendisi gibi çok cesur, yiğit ve akıllı bir şahıs vardı. Herkes onun sözünü dinler, yap dediğini yapar, yapma dediğini yapmazdı. Bu kişinin adı Türk'tü. Türk "güç, kudret, erdem" demekti. Onun soyundan gelen insanlar da bu özelliklerinden dolayı o öldükten sonra, adını kullanmayı uygun buldular."
📖 Sayfa 34 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
... eski Türk dini veya Kök Tengri İnancı ile Saha (Yakut) ya da Altay Türk inancının bir olduğu iddia edilemez. Çok eski zamanlardan itibaren bir devlet geleneğine sahip olan Türklerin dini itikatları, bugünkü Altay ve Saha dini inançlarından daha gelişmiş düzeydeydi. Çünkü böylesine güçlü, büyük ve muhteşem devletlerle, devlet teşkilatlarını ortaya koymuş olan bir hal kın dini, günümüzde bizim Sibirya'daki akrabalarımızın inandığı basit tabiat itikatlarıyla herhalde bir tutulamaz.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Türklerin eski inancı Kök Tengri itikadı idi.
📖 Sayfa 106 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
... Çin kaynaklarında ateşi bulan kişinin unvanının da Türk olarak anılması ilginçtir.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Altay bölgesinde anlatılan bir hikayede;
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
1. gün aydınlık,
2. gün fiziki gök,
3. gün suyun yerden ayrılması ve bitkiler,
4. gün ay, güneş ve yıldızlar,
5. gün balıklar ve kuşlar,
6. gün insan ve diğer hayvanlar yaratılmış olup,
7. gün Tanrı'nın bütün bu işlere son verdiği söyleniyor.
“...bütün bunlar Kök Tengri inancında Tanrı’nın eşi ve benzeri olmayan, insanlara yol gösteren, onların mevcudiyetlerine hükmeden bir ulu yaratıcı olduğunu ortaya koyar. Bu semavi Tanrı inancının Şamanik düşüncelerle hiçbir alâkasının olmadığı açıkça görülüyor. Şurası da bir gerçektir ki, ne Şamanizm, ne de diğer Hak dinler Türk’ün bu milli dinine etki yapamamış, yani onu kendi gayelerine hizmet edecek şekle sokmamışlardır.”
📖 Sayfa 155 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Şaman gerek gökte Bay Ülgen ile gerek karanlıklar dünyasında Erlik gibi tanrılarla dostluk kurar, onları görür ve onlarla konuşur. Hastanın vücudundan çıktığına inanılan ruhunu bulur ve geri getirir, yani hastalığı iyi eder...
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Üze kök tengri asra yagız yer kılundukta ikin ara kişi oglı kılınmış.
📖 Sayfa 45 · Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Üstte mavi gök, altta yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insan oğlu kılınmış.
Türk boylarında eski devirlerden beri yaşayan yaygın bir inanç da, Türk Tengrisi'nin Türklerin büyük atasına "yada" denilen sihirli bir taş armağan etmesidir (Gömeç 2011; 81).
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Eski Türk dinin de ayin ve törenlerin iki kısma ayrıldığı söylenmektedir:
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
1 -Muayyen zamanlarda yapılan ayin ve törenler.
2-Sırf tesadüf olaylar dolayısıyla gerçekleşen özel merasimler.
Toprağın artan nüfusu besleyemez hale gelmesi, temel ekonomisi hayvancılığa dayalı bir toplumun sürüleri için gerekli otu ve suyu bol arazilerin aranması, ayrıca çevrede nüfus bakımından az olan yerlere kayma, bu göçlerin temelini oluşturmakla birlikte, Türk fütuhat anlayışının gereği olarak yer değiştirmelere de rastlanıyordu (Gömeç 2011; 3).
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
... Şamanizmde ayin yapmak için gerekli olan nesnelerin en önemlisi davuldur. Davul, belki de kamın giysisinden çok daha eskidir.
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Cüveyni tarafından bildirilen bir Uygur efsanesine göre:
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Uygurların saadet ve bolluk sağlayan kutlu dağları vardı. Ona "Kut Tag" denirdi. Bu dağ Çinliler tarafından parçalanıp götürüldükten sonra, Uygurlar felakete uğradılar.
Her toplulukta olduğu gibi, Türklerde de Hak dinlere girmeden önceki bazı gelenek ve görenekler yeni mensubu oldukları dinin içerisine şu veya bu şekilde sokulmuştur. Bunlar o inancın tesirine uğrayarak günlük hayatta sanki, dinin gereğiymiş gibi yorumlanır. - Mesela yüksek ve gürültülü bir şekilde yapılan zikir ayinlerinin İslamiyete sonradan sızdığı söylenir-
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç
Sıkça Sorulan Sorular
Şamanizm ve Eski Türk Dini kimin eseridir?
Şamanizm ve Eski Türk Dini, Saadettin Y. Gömeç tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2016'da yayımlanmıştır.
Şamanizm ve Eski Türk Dini kaç sayfadır?
Şamanizm ve Eski Türk Dini, 191 sayfadır (Berikan Yayınları baskısı).
Şamanizm ve Eski Türk Dini'nin en ünlü sözü nedir?
“Türk dilinde yemin etmek manasında kullanılan “Tengrinin atı bile” diye başlayan “and içmek” sözünden de anlaşılacağı gibi,bir şeyin içilişiyle gerçekleşiyordu. Bu durumu da açıklamakta fayda vardır ki,taraflar mesela parmaklarını keserek kımıza veya başka içeceğe kanlarını katıp,içtikten sonra bir tür sözleşme yapmaktaydılar.”