Fuzuli Bayat'ın 2019'da yayımlanan Türk Şaman Metinleri adlı eseri, Araştırma-İnceleme türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı Ötüken Neşriyat tarafından yayımlanmıştır. Kitabın en çok işaretlenen cümleleri, sayfa bilgileriyle birlikte aşağıda.
Türk Şaman Metinleri'den En Beğenilen Alıntılar
Şaman, genel olarak insanlığın içinde kaybolup giden doğanın sesini, bizleri kuşatan çeşitli alemlerle kopan iletişimi yeniden kurmaya çalışan biridir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“İnsan kemikleri çil-çopur,
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Atların kemikleri ise ala-bula dağ olup kalıptır.
Gök âlemi teprenir,
Demir dam darbe alır.
Gök âlemi teprenir;
Biz birlikte geçeceğiz.
Demir dam darbe alsa da;
Sıçrayıp geçeceğiz.”
-Altaylı bir şamanın Erlik Han’ın yanına yaptığı yolculukta söylediği şarkı
"Şaman Kyusteh, merasim zamanında göğün ruhlarına at kurban ederdi."
📖 Sayfa 141 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şaman memoratlarına göre ilk şaman, Tanrı'nın insanlara acıması sonucu ortaya çıkmıştır.
📖 Sayfa 22 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Bazı bilim adamları Gök Tengri dendiğinde onu, yanlış olarak gökte yaşayan Tanrı zannederler. Oysa Gök Tengri evrenin ruhu, semavi din ve bu dinin tapınma varlığıdır. O, İslamın tek Tanrı inancına benzese de onun aynısı değildir. Bir millet olarak İslamı kabul edene kadar biz bu inançla yaşamışız. İslamiyetten sonra da Gök Tengri inancının bir çok unsurlarını yeni dine taşımışız. Bu bizim varlığımız, bu bizim Yüce Yaratanı idrak etme biçimimizdir. Kimse bizi zorla Arap kalıbına sokamaz.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şaman dünya görüşünde hastalık kötü bir şey değildir. Şöyle ki hastalık insana kendi yaşamı hakkında düşünmeye ve düzgün yaşamadıklarını ıslah etmeye ikinci bir şans verir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Kanadı olanlar buraya kadar uçamaz,
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Tırnağı olanlar buraya gelemez;
Sen kara böcek,
Nereden gelip çıktın?”
- Erlik Han’dan huzuruna çıkan şamana
Fiziki ve manevi, ferdi ve toplumsal belaların kaynağı, ruhun kaybolmasıdır; şaman kaybolan ruhumuzu bulmakla bizi normal yaşama döndürür.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
- Cılga Haan: Şaman mitolojisinde talih, baht koruyucu.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
İne Kııl / Kep Kııl:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şaman olmada rol alan ve genelde büyük fantastik varlık gibi (çoğu kez kuş olarak) tasavvur edilen koruyucu ruha denir. Şamanın bu baş ruhu her türlü hayvan veya kuş donunda (genelde boğa, geyik, sığır, kartal, karga vs.) olabilir. Bu şamanın Hayvan Anasıdır.
“Yölyen Kunnas / Kinnes Oyun:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Kanatlı atlara sahip yukarı dünya ruhu.
Şaman koruyucusu.”
"Altaylarda kış geldiği zaman gök donar ve her taraf buzla kaplanır.
📖 Sayfa 164 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
...
Şaman, baltasını da yanına alarak, buzu kıra kıra göğün üçüncü katına ulaştı. Orada Bay Ülgen'le sohbet etti. Söylenenlere göre o, ne zaman kamlık yapsa çadırına gökten buz parçaları düşermiş."
“Seçilen şamanın kostümü, papağı, manyakı, davulu, tokmağı direkt onun dünya görüşünün bir yansımasıdır .
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Evrenin üç katmanlı yapısı, her katta yerleşen varlıklar hakkındaki görsel bilgi şaman aksesuarlarında da kendini korumuş olur.
Şaman hem dış hem de iç yapısıyla bir bütünlük oluşturduğundan ezoterik bilgilerin en büyük taşıyıcısı olarak kabul edilir.”
Biz şimdi doğanın gerçek sesini duymuyoruz, etrafımızda oluşan gürültüler insan olduğumuzu fark edemez duruma getirmiştir
📖 Sayfa 33 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Yakut Şamanlığı’nda;
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
– Abaası Oyun: Kötü ruhlara kamlık yapan şaman
– Ayıı Oyun: İyi ruhlara kamlık yapan şaman
Şaman dünya görüşünün en karakteristik özelliklerinden biri tabiat ile cemiyetin birbirinden ayrılmaması, bi bütünlük oluşturmasıdır.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Yaz ayında, 21-22 Temmuz’da Yakutların at sürüleri ve büyükbaş hayvanlarının çok olması için ayıı (sema) ruhlarına yaptıkları merasim.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Dualarla, kımız içmekle yapılan halk bayramıdır.”
Şamanlar yalnız hastayı iyileştirmez, aynı zamanda hayvanların çoğalması, çocukların ölmemesi için de ayin yaparlar.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Şamanlık din olmadığı için kapalı bir sisteme de tabii tutulmaz. O insanların sahip oldukları dünya görüşünün bütün katmanlarına yayılmış ve serpilmiş bir sisteme sahiptir. Bu nedenle de Türklerin şamanist dünya görüşünde insan doğadan üstün bir yaratık değildir. İnsanlar da başka canlılar gibi doğada mevcut olan ve görünmez âlemi kapsayan ruhların iradesine bağlıdırlar.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
.jpeg)
"-Seni şaman yapacağım. Dokuz olohonu üç kere geçirerek seni yukarı dünyaya götüreceğim, dedi.
📖 Sayfa 101 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
O anda daha önce duyulmamış bir gürültü koptu. Ben başımı yukarıya kaldırdığımda Çolpan yıldızının düştüğünü gördüm."
“Şaman adayının önce uzun müddet bayılmalarla ve nöbetlerle süren hastalık dönemi başlar ve o, isterik şarkılar söyler. Anlatılanlara göre bu şarkılar söyleyen onun bedenine girmiş ruhtur. Hastalık bazen beş, bazen de altı yıl sürer. Onun bedenine giren ruh, çoktan ölmüş olan şamanın ruhudur. Ölmüş şamanın ruhu yalnız kan bağı bulunan akrabalarının vücuduna girer. Ancak akrabası olmayan ölmüş şaman ruhları da vardır. Bu ruh kederli şarkı söyleyen mutsuz bir insan bulup onun bedenine yerleşir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Eğer ölmüş şamanın kan bağı bulunan akrabaları varsa ruh, kız çocuğunun soyundan gelen birini seçer.”
"Bir Altaylı şaman, göze görünmeyen sema eşi hakkında şöyle diyordu:
📖 Sayfa 270 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
- Onsuz ben nasıl şaman olabilirim?"
Türk kültüründe ilk şamanın da kadın olduğu yaygın görüşlerden biridir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Şamanların anlattığına göre, adayın ruhunu terbiye eden kargadır. Karga ağacın dallarından birinde oturarak şamanın ruhunu doğurur ve eğitir.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Egemetler şamanın yardımcı ruhlarıdır
📖 Sayfa 53 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şamanlık dinle ilgilidir, ancak din değildir, o tıpla ilgilidir, ancak tıp da değildir. Şamanlık güzel sanatlarla, folklorla ilgilidir, ancak bütün noktalarda onlarla ayniyet oluşturmaz.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Şaman mitolojisinde evrenin üçkatmanlılığı ve ruhların hiyerarşik mevkii, bu sistemin Gök Tanrı dininden çıktığını ispatlar. Aslında şamanlık Gök Tantı dininin uygulamalı inanç tarafıdır, denilebilir. Şamanlar da bilindiği gibi Gök Tanrı ile bağlı olmayıp, Gök Tanrı’ya sunulan kurban merasimlerinde bulunmazlar. Kadın ve çocukların bu kutsal merasime girmeleri yasaklandığı gibi şamanların da bu merasime iştiraki yasaklanmıştır.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
"Her bir şamanın İne Kııl veya Kep Kııl adında Hayvan Anası vardır. Bu hayvan esasen geyik bazen de ayı olarak tasavvur edilir. Hayvan Ana, şamandan ayrı yaşar. Bunu şamanın görme gücü ve gelecekten haber verme yeteneği adlandırmak mümkündür."
📖 Sayfa 132 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şaman dünya görüşünün en karakteristik özelliklerinden biri tabiat ile cemiyetin birbirinden ayrılmaması, bir bütünlük oluşturmasıdır.
📖 Sayfa 18 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Göreve çağrılan şamanlardan bazılarının bütün akrabaları ölür. Onları öldüren (yiyen) ecdat şamanın ruhudur. Bunun esas sebebi adayın çağrıyı kabul etmek istememesidir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Büyük şamanların vücudundaki her kemik sayısı kadar kan bağı olan akrabalarından biri ölmelidir. Sekiz delikli kemiğe göre sekiz adam, baş için de bir adam ölmelidir. Böylelikle dokuz esas kemik için dokuz adam ölür.
Bu durum bizim dilimizde eskiden beri atasözü olarak geçmektedir:
«Parçalanma, insan kurban edilmeden olmaz»…”
Şaman olma merasimini düzenleyenlerin karşısında iki seçim şansı vardır şamanın:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
1- Ölüm ve hastalık kaynağında şaman olmak
2- Kurtuluş ve iyileştirme kaynağının ruhları tarafından şaman yapılmak
Şamanların koruyucu ruhu olan Hayvan Ana teması, tavırları, kadın elbiseleri giymeleri, aslında gizemli kadın dünyasının şamanlıkta özel bir durum sergilediğini kanıtlamaktadır. Mesela, memoratlarda bir erkek şamanın tıpkı kadın gibi doğurduğunu görüyoruz:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
O nedenle de şaman savaşlarında kadın şamanların çoğu zaman erkeklerden üstün olduğu anlatılır:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“İlk insan veya Tanrı’nın oğlu olan Erlik, sonradan baba Tanrı ile tartışmış, bunun sonucunda yeraltı dünyasına sürgün edilmiş ve kötülük kaynağına dönüşmüştür. Altaylılar Erlik'in ilk şaman veya ilk şamana kamlık yapmayı öğreten kişi olduğunu söylerler. Nitekim Altaylıların rivayet ettiklerine göre ilk şaman olan Tyangara, Yayık’ın hastalanmış üç oğlundan birini tedavi etmek için Erlik tarafından önerilmiş ve Erlik tarafından hastayı nasıl tedavi edeceği, nasıl kamlık yapacağı öğretilmiştir. Dolayısıyla ilk şaman olan Tyangara'nın da hocası yeraltı dünyasının hâkimi Erlik Han'dır.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
"Çok eski zamanlarda Sogus adında meşhur bir şaman vardı. Onun kendisinden sonra gelen bütün şaman nesillerinin babası olduğu söylenir. En son şamandan, ilk şamana kadar bütün şaman soyu ondan türemiştir."
📖 Sayfa 133 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Kep tuonar: İlk ata şamanın ağzıyla dua etmek.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Suoruma soruktammıtım
İteges ayıılammıtım...
(Ben sizlerin emriyle bugüne geldim
Benim bedenim sakat bırakıldı.)”
“Bizde Ayalga adında efsanevi bir şaman varmış. Çoktan ölmüş olan bu şamanın bu yakınlarda yeniden, köpeklere binen bir halkın içinde doğduğunu anlatırlar.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şamanın yeniden doğmasıyla ilgili söyle dediği rivayet edilir:
- Benim birinci kez doğup büyüdüğüm ve oynadığım yer: Otordobır.
Koştuğum ve oynadigim yer: Bulgunnıah.
Tek ayaküstünde koşturduğum yer ise:
Kus Yungkyuleebit adındadır.
Gerçekten de bizim Kukakin vilayetinde adları geçen yerler mevcuttur.”
“Her bir şamanın kendini korumak amacıyla dost bildiği başka bir şamana verdiği batın oku ve yayı vardır. Bu gözle görülemeyen yayda şamanın eşinin ruhu bulunur. Şamanın çocuklarının ruhu ise yaya asılan küpelerde olur. Şöyle denilir ki atılan ok Hayvan Ana donunda gezen düşman şamana değmezse ve Hayvan Ana okun ucuna basarsa oku atan şamanın eşi ve çocukları ölür.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Nihayet Tanrı, bu insanlara acıdı ve onları bilgilendirmeye, kötü ruhlara karşı silahlandırmaya karar verdi ve bunun için bir kartal (berkut) gönderdi. Tanrı'nın gönderdiği kartal ne kadar çalıştıysa da insanlarla anlaşamadı. Ne o, insanların ne de insanlar onun dilini anladılar. Çare-siz kalan kartal tekrar Tanrı'nın yanına döndü ve durumu ona anlattı. Tanrı da ona yeryüzünde karşısına çıkacak ilk kadınla yaşamasını ve doğacak çocuğu şaman yapmasını önerdi".
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Nyurbin vilayetinin Tarkay adlı köyünde bir zamanlar Aaca adlı bir şaman yaşarmış. Yaşlıların söylediklerine göre bu şaman şöyle dermiş:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
- Önce ben, Tunguz halkının şamanı idim. Ancak bir gün kaybolmuş geyiğimi ararken avcının hayvanlar için gizlemiş olduğu silahına dokunarak öldüm. Sonra Yakutların arasında doğdum. Benim sırtımda deriyle örtülmemiş küçük bir yer var. Bu benim ilk yaşamımda aldığım yaranın yeridir. Ben öldükten sonra köpeklere binen bir halkın içinde yeniden doğacağım.”
“Denilenlere göre şamanlar dünyaya geldikleri zaman insanların ölümlerine sebep olurlar. Şamanlar, ölüm ve hastalık suyunun karşısına vücutlarının kemiğiyle bent yaparlar. Bent yapan şamandan daha güçlü bir şaman dünyaya gelince ondan önce yapılmış bu bendi dağıtır.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Bazı şamanlar parçalandıkları zaman evlerinde üzerleri örtülmüş bir vaziyette yatarlar. Bunun yanısıra bazı yemeklerden kaçınırlar. Sadece su ve kurtulmuş et yiyebilirler. Ölü gibi yatan şamanla ocak arasından geçmek yasaklanır. Şamana yemeği, günahları olmayan buluğ çağında biri verir.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Söylenenlere göre eski çağlarda parçalanma sırasında aday şamanlar, insan yaşamayan yerlere çekilir, çadırlarını kurup içinde uzanırlarmış.”
“Ruhlar önce benim başımı kesip çadırın direklerinden birine taktılar. Sonra bedenimi kemiklere göre parçalara ayırdılar. Orada bulunan ruhlar doğranmış eti dokuz yere ayırıp büyük tencerelere koydular, pişirdiler ve yediler.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
İnek ahırından buzağılara zarar veren bir ruh çıktı. O benim bütün kemiklerimi bir araya getirdi ve onları kabuğu yenice soyulmuş ak ağacın üzerine koydu. Bu işlemden sonra yeniden kemikleri etle örterek beni dirilttiler.”
- Kyuögeyer Moturuona
“Gelecek şamanın ruhu Cokua adlı dağın eteğinde doğar. Orada tepesi kesilmiş veya tepesi ovaya benzeyen bir çam ağacı biter. Bu ağaca şaman ağacı derler. Onun dallar aşağıya doğru eğilmiştir. Bu çam ağacının şimdi de orada olduğuna inanılır. Bu ağacın dallarında aşağıdan tepesine kadar kuş yuvalarına benzeyen yuvalar vardır.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
En üst yuvada eğitim gören şaman ruhu ondan aşağıdaki yuvalarda eğitim gören şaman ruhlarından hem güçlü hem de büyüktür. Yuvalar birbirinin üstünde ve her budakta biri olmak üzere paylaştırılmıştır.”
“Usuyu Merasimi’nde, yaşlı ve tecrübeli şaman bu merasimde gelecek şamanın ruhunu büyüyüp terbiye aldığı ruha kurban sunarak yeni şamanın ruhunu oradan çıkarır. Böylece o, şamanın ruhunu kaldırma merasimini bitirerek usuyu merasimine geçer. Bu merasimden sonra her iki şaman kamlık etmeye başlar. Bu merasim zamanı yaşlı şaman yeni şamana bütün kötülük yollarını gösterir.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Syule Haan:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Yakutların inancına göre Yıldırım Tanrısı.
Şaman, genel olarak insanlığın içinde kaybolup giden doğanın sesini, bizleri kuşatan çeşitli âlemlerle kopan iletişimi yeniden kurmaya çalışan biridir.
📖 Sayfa 33 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Bazı bilim adamları Gök Tengri dendiğinde onu, yanlış olarak gökte yaşayan Tanrı zannederler. Oysa Gök Tengri evrenin ruhu, semavi din ve bu dinin tapınma varlığıdır. O, İslam'ın tek Tanrı inancına benzese de onun aynısı da değildir. Bir millet olarak İslam'ı kabul edene kadar biz bu inançla yaşamışız. İslamiyet'ten sonra da Gök Tengri inancının birçok unsurlarını yeni dine taşımışız. Bu bizim varlığımız, bu bizim Yüce Yaratanı idrak etme biçimimizdir. Kimse bizi zorla Arap kalıbına sokamaz.
📖 Sayfa 15 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şamanlık bize her şeyin bir ruhu olduğunu öğretir.
📖 Sayfa 27 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Şamanların gerçekleştirdiği ritüelleri iki bölüm altında incelemek mümkündür:
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
1. Geleneksel bayram ve özel günlerle bağlı yapılan törenler, ıslah merasimi, avın bol olması ve vaat edilen kurbanı sunmak için yapılan merasimler vs.
2. İhtiyaç duyulduğunda yapılan törenler, hastalığı tedavi etmek, evi kötü ruhlardan temizlemek, ölen adamın ruhunu öteki dünyaya götürmek gibi.”
“Kötü şamanın yeniden oluşumu sırasında, onun kan bağı bulunan bütün akrabaları ölür. Denilenlere göre şaman onu bekleyen ölümden kurtulmak için ölen akrabalarının üstünden geçerek ilerler.
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
İyi şamanın oluşumunda ise bütün akrabaları zenginleşir.”
Şamanlık dinle ilgilidir, ancak din değildir, o tıpla ilgilidir, ancak tıp da değildir. Şamanlık insanın doğayla, geniş anlamda evrenle bir bütün halinde varoluşunu, uyum ve dengesini korumak için vardır.
📖 Sayfa 19 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Arangas: Esasen dört, bazen de dokuz ve daha çok tahta direk üzerinde yapılmış şaman mezarı.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Bizde ölümün ve hastalığın nehri olduğuna inanılır. Şaman doğduğunda kötü ruhlar bu suya bent kurarlar ki, insanlar arasında hastalık artmış olsun. Denilenlere göre ölenlerin ruhu bu bentte bekletilir. Bu yüzdendir ki Yakutlar büyük şaman doğduğunda onun bütün akrabalarının öldüğüne inanırlar.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Eski Yakut geleneğine göre, kadının akrabaları erkeğin kendi akrabalarından üstün sayılırdı.
📖 Sayfa 255 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Şamanlık di dinle ilgilidir, ancak din değildir, o tıpla ilgilidir, ancak tıp değildir. Şamanlık güzel sanatlarla,folklor ilgilidir, ancak bütün noktalarda onlarla ayniyet oluşturmaz
📖 Sayfa 19 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
“Itıka: Kutsal ruhlara verilen kurban.”
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Türklerin şamanist dünya görüşünde insan doğadan üstün bir yaratık değildir. İnsanlar da başka canlılar gibi doğada mevcut olan ve görünmez âlemi kapsayan ruhların iradesine bağlıdırlar.
📖 Sayfa 23 · Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Şaman Metinleri kimin eseridir?
Türk Şaman Metinleri, Fuzuli Bayat tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2019'da yayımlanmıştır.
Türk Şaman Metinleri kaç sayfadır?
Türk Şaman Metinleri, 300 sayfadır (Ötüken Neşriyat baskısı).
Türk Şaman Metinleri'nin en ünlü sözü nedir?
“Şaman, genel olarak insanlığın içinde kaybolup giden doğanın sesini, bizleri kuşatan çeşitli alemlerle kopan iletişimi yeniden kurmaya çalışan biridir.”