Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun'un 35 sayfalık eseridir. İlk kez 2011'de yayımlanmıştır. Bu derlemede yer alan sözler, kitabı okuyanların ortak beğenisini yansıtıyor.
Türk Sözünün Aslı'dan En Beğenilen Alıntılar
Macar efsanesine göre Macarlar Honor ve Moger adlı iki kardeşin neslinden türemişlerdir.
📖 Sayfa 24 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Bir millet kendi kendine ad verirken başkasından kelime almaz.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Allah buyurmuştur ki: Benim bir ordum var; onu Türk olarak isimlendirdim. Ve Doğuda sâkin kıldım. Bir kavme kızarsam bunların terbiye için üzerlerine(Türkleri) musallat ederim".
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Eski Doğu kaynaklarına göre Türk, Yafes'in oğlunun ismidir. Şüphesiz İslâm kaynakları dini tesirle hareket ederek Türkleri onlarca, klasik olmuş kökenlere çıkarmaktadırlar. Hatta Kaşgarlı Mahmud eserinde Türkler hakkında bir de hadis kaydetmektedir. Bu hadisin tercümesi şudur. "Allah buyurmuştur ki: Benim bir ordum var; onu Türk olarak isimlendirdim. Ve Doğuda sakin kıldım. Bir kavme kızarsam bunların terbiye için üzerlerine (Türkleri) musallat ederim".
📖 Sayfa 24 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk adının batıya, Anadolu'ya yayılmadan en büyük mühim amil olanlar da Selçuklu Türkleridir.
📖 Sayfa 33 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk adının aslı her Türkü alakadar eder.
📖 Sayfa 11 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
VI. yüzyılda Türk ismiyle ortaya çıkan bu kavme bugün Türk sözü daha kapsamlı bir anlamda olduğu için diğer Türklerden ayırmak üzere onların kendi kendilerine iftihar makamında söyledikleri Kök Türk demekteyiz. Burada Kök "gök" yani "mavi" demektir. Bilindiği gibi Türkçede Tanrı sözü hem "Allah", hem de "gökyüzü" anlamına gelirdi. Bundan dolayı gökyüzünün kutsal rengi olan "gök" yani kök sözü bu Türklere de verilmiştir. Bugün bu sözü "gök" diye telaffuz ettiğimiz için eskiden Kök Türk denilen bu kavim adını, bizim lehçemize göre Gök Türk diye telâffuz etmemiz icap eder.
📖 Sayfa 13 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Hun sözü yani Hun'lar tarihte Göktürk’lerden daha önce gözükmüşlerdir. Bunlar Çin’in kuzeyinde ve Avrupa’da gözükmüş olup her iki yerde de Hun ismiyle meydana çıkmışlardır. Hatta Hun adını başka kavimler de almışlardır. Demek oluyor ki Hun sözü çok geniş bir sahaya yayılmıştır. Bu yayılmanın sebebini Türk sözünün yayılması hakkında vereceğimiz izahat arasında anlatacağız. Eftalit'ler, Ak-hun adını almışlardır
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Göktürk yazısında h sesine karşılık olan bir işaret yoktur yani Türkçede h sesi mevcut değildir. O hâlde h sesi yerine k sesi kullanılmıştır.
Bilindiği gibi Türkçede Tanrı sözü hem "Allah”, hem de “gökyüzü” anlamına gelirdi. Binaenaleyh gökyüzünün kutsal rengi olan “gök” yani kök sözü bu Türklere de verilmiştir. Bugün bu sözü “gök” diye telâffuz ettiğimiz için eskiden Kök Türk denilen bu kavim adını, bizim lehçemize göre Gök Türk diye telâffuz etmemiz icap eder.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Kazan Türkleri aslen su katılmamış Türktür. Ancak sonraları buralar Moğolların idaresi altına girmiş, o zaman bunlar da “Tatar” adını almışlardır ki bu gün dahi bu adı inatla taşırlar.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk kavminin en eski ismi yine Türk idi.
📖 Sayfa 17 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türklerin kendine türk adını vermeden önceki en eski adını araştırmışlar ve bunun HUN
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Olduğunu kabul eylemişlerdir.
S. W. Koelle Tatar adını Tartar diye kaydederek bu adı tarmak yani "çekmek, cezp etmek" kökünden, Türk ismini de turmak ve türmek fiilinden çıkararak aynı veya benzer anlamda açıklamaktadır.
📖 Sayfa 27 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Kök 'gök' yani 'mavi' demektir. Bilindiği gibi Türkçede Tanrı sözü hem 'Allah' hem de 'gökyüzü' anlamına gelirdi."
📖 Sayfa 13 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Gök", "gökyüzü"nün rengi olduğu gibi aynı zamanda da kendisidir. O halde bu sözün bugünkü anlamı "Ilahi Türk, Semavi Türk" demek olur. Türk medeniyeti ve Türk kültürü etkisinde gelişmiş olan Moğollar da bazen kendi kendilerine Köke Mongol adını vermişlerdir.
📖 Sayfa 13 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk adına yani Gök Türk’lerin adına Çin tarihlerinde rastlamaktayız. Çin tarihlerinde iki işaret ile gösterilen bu kelime bugün Tu-kiüe diye telâffuz edilmektedir. Her işaret bir tek hece olduğuna göre ikinci işaret olan ve kiüe diye okunan şekli daha çabuk ve tek hece gibi okumak icap eder. Demek oluyor ki Türk sözünün bu kaydı iki hecelidir. Hâlbuki bugünkü Türk kelimesi tek hecelidir. FakatTürk sözünün eskiden iki heceli olduğunu eski Türk yazıtlarındaki bu sözün yazılışından da anlamaktayız
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Bugün İftiharla görmekteyiz ki Türk milleti benliğini bulmuş, Türklüğünü duymuş bir hâldedir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Hunlara gelince: Onlar arasında hayat tamamıyla başkadır. Orada başbuğ herkese eşit ve insanca muamele eder ve daima tebeasının menfaatini gözetmeye çalışır. Tabi bunun sonucu da rüesaya itimat ve hürmetten başka bir şey olamaz. "
📖 Sayfa 22 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Oğuzların baş kabilesi adı Kayıg'dır.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Doğu kaynaklarının verdiği açıklamaya göre bu kelimenin anlamı “güçlü, kuvvetli”dir.
“Allah buyurmuştur ki benim bir ordum var;onu Türk olarak isimlendirdim ve doğuda sakin kıldım.Bir kavme kızarsam bunların terbiye için üzerlerine(Türkleri)musallat ederim.
📖 Sayfa 24 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Bugün iftiharla görmekteyiz ki Türk milleti benliğini bulmuş, Türklüğünü duymuş bir hâldedir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Üge kelimesi eski Türkçede 'hâkim, âlim, akıllı' demektir. Elügesi ise eski Türklerde bir rütbedir."
📖 Sayfa 14 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Biliyoruz ki eski Türk alfabesinde yani Göktürk yazısında "h" sesine karşılık olan bir işaret yoktur yani Türkçede h sesi mevcut değildir. O hâlde h sesi yerine "k" sesi kullanılmıştır. Bundan dolayı Hun kelimesinin de eski şekli Kun'dur. Türkçede k ve h seslerinin de bir birinin yerine kullanıldığını görmekteyiz. Meselâ "yok" kelimesi bugün dahi bazı lehçelerde "yoh" diye telâffuz edilir. Eskiden "katun" diye telaffuz edilen kelime sonraları "hatun" şeklinde telaffuz edilmiştir. O hâlde Hun sözünün de eski telaffuzu Kun'dur.
📖 Sayfa 15 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Kazan Türkleri aslen su katılmamış Türktür. Ancak sonraları buralar Moğolların idaresi altına girmiş,o zaman bunlar da "Tatar" adını almışlardır ki bugün dahi bu adı inatla taşırlar.
📖 Sayfa 32 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Kuman Türklerinin adı Kun kökünden gelir. Ve Kumanlara Macarlar Kun adını verirler.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
VI. yüzyılda Kin-şan dağları dolaylarında Juan-Juan'lara tâbi iken sonra bağımsızlıklarını kazanan bir Türk kavmi vardır ki kendine Türk adını vermekte idi. Bundan önceki devirlerde böyle bir kavim adına pek açık olarak rastlamadığımız için bazı yabancı bilginler Türk sözünün varlığını bu tarihten itibaren başlatmaktadırlar.
📖 Sayfa 13 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Göktürk yazısında h sesine karşılık olan bir işaret yoktur yani Türkçede h sesi mevcut değildir. O hâlde h sesi yerine k sesi kullanılmıştır. Binaenaleyh Hun kelimesinin de eski şekli Kun'dur. Türkçede k ve h seslerinin de birbirinin yerine kullanıldığını görmekteyiz."
📖 Sayfa 15 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Avrupalı bilginlerin önemli bir kısmı Türk sözünün VI. yüzyılda tarih sahasına çıkan ve bizim Göktürk dediğimiz kavmin ismiyle birlikte bilinen bir kelime olduğunu kaydetmektedirler. İşte bunun içindir ki bazı bilginler Türklerin kendilerine Türk adını vermeden önceki en eski adını araştırmışlar ve bunun "Hun" olduğunu kabul eylemişlerdir.
📖 Sayfa 15 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk sözü önceleri Türkçede "güç, kuvvet, kudret" anlamına gelirdi. Sonra bu kelime bir kavme alem olmuştur.
📖 Sayfa 30 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
TÜRK "sözcüğü (güç, kuvvet) anlamına gelen ERK sözcüğü ile eş anlamlıdır!
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Gök , gökyüzü'nün rengi olduğu gibi aynı zamanda da kendisidir . O halde bu sözün bugünkü anlamı "ilahi Türk , semavi Türk"demek olur. Türk medeniyeti ve Türk kültürü etkisinden gelmiş olan Moğollar da bazen kendi kendilerine köke Moğol adını vermiştir
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk sözünün de çokluk şekli Türküt olabilir.
📖 Sayfa 14 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Osmanlı tarihinde Türk kelimesinin “köylü, kaba” anlamında kullanıldığına dair pek çok belge vardı.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Bugün İftiharla görmekteyiz ki Türk milleti benliğini bulmuş, Türklüğünü duymuş bir hâldedir
Çin birliği hiçbir şey yapamıyordu. Bu beceriksizlik birliğin başına hükümdar Chin’in geçmesine kadar devam etmişti. Yeni hükümdar Tik’leri püskürtmeye muvaffak olmuş ve Bunlara karşı batı şehirlerinin etrafını duvarla çevirmiştir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Tik bir Türk kavim ismidir
Hatta Kâşgarlı Mahmud eserinde Türkler hakkında bir de hadis kaydetmektedir. Bu hadisin tercümesi şudur. “Allah buyurmuştur ki, Benim bir ordum var; onu Türk olarak isimlendirdim. Ve Doğuda sakin kıldım. Bir kavme kızarsam bunların terbiye için üzerlerine (Türkleri) musallat ederim”.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
“Gök”, “gökyüzü”nün rengi olduğu gibi aynı zamanda da kendisidir. O hâlde bu sözün bugünkü anlamı “İlâhî Türk, Semâvî Türk” demek olur. Türk medeniyeti ve Türk kültürü etkisinde gelişmiş olan Moğollar da bazen kendi kendilerine Köke Mongol adını vermişlerdir.”
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Osmanlı tarihinde Türk kelimesinin “köylü, kaba” anlamında kullanıldığına dair pek çok belge vardı.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Çin hanedanı zayıflamaya başladığından Cong ve Tik’ler vergilerini vermemişler, bundan dolayı Çin İmparatoru Cong ve Tik’lerin üzerine hareket etmiş ise de hiçbir başarı kazanamamış, ganimet olarak dört beyaz geyik ve dört beyaz kurt elde edebilmişti.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Türk sözü de VI. yüzyılda meydana çıktığına göre Türk kavminin en eski ismi ne idi? Türk kavminin en eski ismi yine Türk idi.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
"Orada başbuğ herkese eşit ve insanca muamele eder ve daima tebeasının menfaatini gözetmeye çalışır. Tabiî bunun sonucu da rüesaya itimat ve hürmetten başka bir şey olamaz." (Hun sefirinin dilinden) (rüesa: başkanlar)
📖 Sayfa 22 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Vambery Armin, "Türk-Tatar kavimlerinin ibtidaî kültürü" adlı araştırmasında (s. 51) Türk sözünü törümek, türemek fiilinden çıkarmaktadır. Filhakika yürümek sözünden Yürük has ismi çıktığı gibi türümek fiilinden de Türk sözü teşekkül edebilir. Nitekim öncede kaydettiğimiz gibi bu kelimenin eski telaffuzu tek heceli değil iki heceli yani Türük şeklinde idi. Vambery'nin bu araştırmasını B. Munkacsi de kabul ve açıklamaya çalışmıştır. Bu söz "türemiş, mahlûk" yani "insan" anlamına geldiğine göre Ural-Altay kavimlerinde bu şekilde adlandırma tarzına pek çok tesadüf etmekteyiz.
📖 Sayfa 27 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Şu naklettiğimiz ibarelerde Türk sözü geçmektedir ve kelime “güç, kudret” anlamına gelen erk sözü ile eş anlamlı olarak geçtiği için erk sözünün delâlet ettiği anlamdan başka bir anlama gelemez.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
“..Bu adların bu şekilde yayılması etnografik değil, bütünüyle siyasî bir görünüş arzetmektedir.
📖 Sayfa 31 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
..İstilâ edilen, itaat altına alınan kavim, hâkim unsura iltihak eder ve onun adını alarak o kavmin tarihine karışır.”
Kök, “gök” yani“mavi” demektir. Bilindiği gibi Türkçede Tanrı sözü hem"Allah”, hem de “gökyüzü” anlamına gelirdi. Binaenaleyh gökyüzünün kutsal rengi olan “gök” yani kök sözü bu Türklere de verilmiştir. Bugün bu sözü “gök” diye telâffuz ettiğimiz için eskiden Kök Türk denilen bu kavim adını, bizim lehçemize göre Gök Türk diye telâffuz etmemiz icap eder. “Gök”, “gökyüzü”nün rengi olduğu gibi aynı zamanda da kendisidir. O hâlde bu sözün bugünkü anlamı “İlâhî Türk, Semâvî Türk” demek olur.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Gyüla Nemeth'in ileri sürdüğü görüşe göre Türklerde hâkim unsur fazilet, şecaat, cesaret gibi anlamları taşıyan isimler almaktadır. Peçeneklerin baş kabilesinin adı Erdem’dir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Bu Hun adını Profesör Nemeth Gyüla izah etmiştir. Nemeth’e göre bu söz “adam” demektir. Aynı kökten gelen Ural-Altay dil ailesinde bu sözün yaşadığını görmekteyiz: Moğolcada kûmun kelimesi “adam” demektir. Macarcada him “müzekker, adam”, Vogulcada, xum “insan, erkek”, Züryencede komi “Züryen”, Votyakçada kum, Sarakum “Züryen”, Samoyedçede de kum, küme “adam” anlamlarına gelir. Fin bilginlerinden Setâlâ bu sözlerin Latincede “adam” anlamına gelen homo ve Gotçada guma sözleriyle aynı aileden geldiğini ileri sürmektedir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Selçuk oğulları ile muhabereler yapmış, sıkı münasebette bulunmuş ve hatta hükümdarlarını İstanbul’a dahi davet ile ağırlamış olan Bizanslılar, bu kavme asla Selçuk adını kullanmamışlardır. Onlar hep bu kavme Türk adını vermektedirler.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Selçuk oğulları Türk adıyla Anadolu’ya girmişler ve Türk adını bu şekilde batıya iletmişlerdir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Binaenaleyh şehirli nazarında Türk demek köylü demekti. Eski Osmanlılar zamanında Türk sözünün tam köylü mukabili olarak kullanıldığını Fatih’in Kanun-name’si çok sarih bir surette göstermektedir.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Çinliler Hunlara güçle karşıklık veremeyeceklerini anlayınca, hile siyasetini takibe başlamışlar, kendilerine itaat eden kabilelerin reislerine birtakım rütbeler vermişler, kendileriyle iyi geçinen reislerin bazılarına da Çin prensesleri vererek onları elde etmeye çalışmışlardır.
📖 Sayfa 19 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Hun sözü yani Hun'lar tarihte Göktürk’lerden daha önce gözükmüşlerdir. Bunlar Çin’in kuzeyinde ve Avrupa’da gözükmüş olup her iki yerde de Hun ismiyle meydana çıkmışlardır.
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Âşık Paşa Garib-nâme'sinde Türk dili hakkında aynen şu satırları yazmaktadır: "Bu fakîre Türk lisânı üzere bu kitâbı nazmeylemek vâcib oldu, tâ ki onlar da işbu ni'metten mahrum olmayalar ve i'tikadda tarîk-i nişayesteye gitmeyeler.
📖 Sayfa 34 · Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun
Yine aynı eserde şu mısralara tesadüf etmekteyiz:
Gerçi kim söyledi bunda Türk dili
Lîk ma'lûm oldu mânâ menzili
Çün bilesin cümle yol menzillerin
Yirme öyle Türk ü Tacik dillerin.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Sözünün Aslı kimin eseridir?
Türk Sözünün Aslı, Hüseyin Namık Orkun tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2011'de yayımlanmıştır.
Türk Sözünün Aslı kaç sayfadır?
Türk Sözünün Aslı, 35 sayfadır (Türk Dil Kurumu Yayınları baskısı).
Türk Sözünün Aslı'nın en ünlü sözü nedir?
“Macar efsanesine göre Macarlar Honor ve Moger adlı iki kardeşin neslinden türemişlerdir.”