Mehmed Zahid Kotku'nun imzasını taşıyan Tezkiretü'l Evliya, Din (İslam) alanının dikkat çeken yapıtlarındandır. Türkçede Server Yayınları etiketiyle yayımlanmıştır. Bu derlemede yer alan sözler, kitabı okuyanların ortak beğenisini yansıtıyor.
Tezkiretü'l Evliya'dan En Beğenilen Alıntılar
Sadırda (kalpte) "Lâ ilâhe illallah" vadisini geçmeyince, kişi "Muhammedün Resûlullah" vadisine eremez.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Üç şey gönlü öldürür:
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
1. Çok yemek
2. Çok uyumak
3. Çok konuşmak
Âhiret mahrûmluğuna razı olan, dünyalığı toplasın dursun.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Bedbahtlık (mutsuzluk) nişânesi beş şeydir:
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
1. Gönül katılığı
2. Göz yaşarmaması
3. Hayâsızlık (edepsizlik)
4. Dünyayı sevmek (dünyaya tapmak)
5. Dünya için candan endişe eylemek
Biz, âvam kalabalığına şâd olmayız (sevinmeyiz), lâkin bir gönül ehli gördüğümüz vakit neşemiz artar, şâd oluruz.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Münkir ve Nekir, 'Rabbin kimdir?' diye sorduklarında ben: 'Varın Allah'a sorun, Bâyezîd senin nendir, deyin. O ne derse Bâyezîd odur.' dedim. O, 'Bâyezîd kulumdur.' demeyince, benim bin kere 'Rabbim O'dur, dediğimin faydası yoktur.'
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Arif oldur ki; hiçbir nesne anın meşrebini bulandırmaya, her keder ana saf ola. Her kim halka ariftir, Hakka cahildir. Her kim halka cehildir hakikatte ariftir. Arifin nifakı cahilin ihlasından evladır."
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Namazda huşu nedir?"
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Namaz içindeyken süngüyle vurup öbür yanından çıkarsalar bile duymamaktır."
"Her kim edebten mahrum kaldı, cümle hayırlardan mahrum kaldı."
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
İlahi! Amelden ötürü, senden ötürü, senden korkarım, fazlından ötürü sana ümid tutarım. Fazlından beni diriğ etme. Yavuz amelimden ötürü bana itab eyleme ki, ben ayıplıyım.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Ümmü Seleme Hasan'a dua ederdi.
📖 Sayfa 31 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Allah'ım Hasan'ı din içinde imam kıl, ümmet ona iktidâ edip uysunlar."
Allah'ın dergâhında ne âlî nesneler vardır. Her bir kula kendi himmeti kudretince verirler. Zinhar sen himmetini ulu tut. Hak dergâhı uludur. Eğer sen az nesneye razı olursan o makamda kalırsın.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Halkın helaki iki nesnedendir: birisi halka hürmet etmemekten, birisi Hakka minnet etmemektendir.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Hatem Hz.lerine bir kişi:
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
-Bana namaz öğret, Hatem:
-Evvel abdest al, dışını su, içini tevbe ile arıt. Ondan sonra mescide var, Kabe'yi iki kaşının arasında, Azraili arkanda, cenneti sağ, cehennemi sol yanında, sırat köprüsünü de ayağının altında farzet, hepten gönlünü Hakk'a ver ve Hakk'ı bil. Azametle tekbir al, korkuyla otur. Heybetle Kur'an oku, tazarru ile rüku eyle, tevazu ile secde kıl ve zarılıkla tahiyyat oku ve Allah'a selam ver. İnşallah kabul olur dedi.
"Ey kavm! Ölü iseniz kabre, deli iseniz tımarhaneye, çocuk iseniz mektebe gidin. Eğer kul iseniz kulluk şartlarını yerine getirin."
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Her kimde edeb yoktur sünnetten mahrum olur. Her kim sünnet beklemez, farizadan mahrum olur. Her kim fariza beklemezse marifetten mahrum olur. Her kim marifetten mahrum olur, tevhidden mahrum olur. Her kim tevhidden mahrum oldu, kafir oldu…
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Sadık odur ki doğru söyleye, kendisine ziyan gelecek yerde bile. Fütüvvet odur ki dervişlerden arlanmayasın, baylara muâraza eylemeyesin. Rıza odur ki belayı ganimet bilesin."
📖 Sayfa 186 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Hasan Basri Hz.leri her hafta vaaz ederdi. Fakat Rabia (ks) karşısında olmadıkça derse başlamazdı. Bir gün birçok beyler vaazını arzu ederek geldiler. Rabia olmadığı için mubaşeret etmedi. "Bir kadıncağız olmazsa ne olur?" dediler. Hasan Hz leri: "Bir lokma ki fil için hazırlanmıştır, karınca ağzına sığar mı?" buyurdu.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Allah'ın dergâhında ne âlî nesneler vardır. Her bir kula kendi himmeti kudretince verirler.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
.jpeg)
Her kim kendi amel ve ahvalini Kur'an ve hadis terazisiyle tartmazsa münafık olur. Dervişlik; huzur-ı hakta kendisini aciz ve biçare bilerek, O'nun emrine muti olmaktır. Veli, kendi nefsinden halaslık isteyendir.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"On iki yıl nefsimi mücahede ile riyazet ocağına koydum, yandırdım. Mezemmet örsü üzerine koydum, melamet çekiciyle dövdüm, taat ve ibadet özengisiyle özengiledim. Bir baktım gene gururda gördüm. Beş yıl daha cehd eyledim. Kendi zaaf ve günahkarlığımı gördüm."
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Hasan Basri çocuk iken bir kabahat yapmış, bundan daima nedamet duyarak bu kabahati
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
yakasına yazmış, gördükçe o kadar ağlarmış ki o yazı ıslanırmış.
İmâm-ı Âzam Ebû Hanife hazretlerinden sordular:
📖 Sayfa 18 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Peygamber sallallahu aleyhi vesellem hazretlerinin yârânında ve ehl-i beytinde hangisi yüksektir?"
Buyurdu ki;
"Kocalarda Sıddîk ve Fâruk, yiğitlerde Osman ve Ali, kadınlarda Âişe ve kızlarda Fâtıma radıyallahu anhum ecmaîn'dir."
"Yâ İbrahim, Hak Teâlâ hazretleri seni avlamak için mi getirdi? Başka işin yok mudur? dedi.
📖 Sayfa 46 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Bu sözleri düşünürken bir âvaz geldi:
"Sen avlamak için yaratılmadın! "
Bu ses onu titretti. Şevki arttı. Gözüne melekler gözüktü, ağlamaya başladı. Cân u dilden nasûh tevbesi eyledi.
Kul ile Allah arasında dört deniz vardır. Onları geçmedikçe Allah'a erilmez. Biri dünya : onun gemisi zühddür. İkincisi halk: onun gemisi uzlet, üçüncüsü iblis: onun gemisi düşmanlığını bilip ondan sakınmak, dördüncüsü nefstir ki: onun gemisi dileğini vermemektir. Nefis kötülüğü buyurucu, hevaya uyucudur. Er oldur ki onu öldüre.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Şakîk bir gün Semerkand'da vaaz ederdi:
📖 Sayfa 71 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Ey kavm, ölü iseniz kabre, deli iseniz tımarhaneye, çocuk iseniz mektebe gidin. Eğer kul iseniz kulluk şartlarını yerine getirin."
Batıl işlere bakmak, gönülden Hakk marifetini giderir. Marifet ağacını fikret suyu ile sulamak, gaflet ağacını da bidarlık suyu (uyanıklık suyu) ile sulamak, tevbe ağacını da pişmanlık suyu ile sulamak gerektir ki ta kurtula, yemişi bite ve uçmağa gide.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Her kim Hak'tan korkarsa herkes ondan korkar. Kulun Allah korkusu, Allah‘I bildigi kadardır."
📖 Sayfa 34 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Her nesnenin pası vardır. Gönlün pası da çok yemektir. Her kim çok yemek yerse ona altı bela gelir: bir, kıldığı namazın tadını bulamaz, iki, unutkan olur nesne ezberleyemez, üç,
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
kendisi tok olduğundan şefkati az olur. Dört, taat yapmaya tembellik getirir, beş, şehveti galip olur. Altı, Müslümanlar mescide varınca o helaya varır.
Bir gün bir yahudi geldi.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
-Sende hakkım var dedi.
Mehmed de: -Şu hasırın altında altın vardır, geç al dedi. O gün kendisi kalem yontmuş, kalem kırıntılarını da hasır altına koymuş idi. Yahudi hasırı kaldırdı, gördü ki kalem ufağı altın olmuş. Taaccüb eyledi. Ve dedi ki:
-İçinde bunun gibi kişi olan din batıl olamaz, şahadet getirdi, Mehmed'in elinde müslüman oldu. Ve bütün kabilesi de müslüman oldu.
Dediler ki:
-Biz Tevrat içinde şöyle okuduk: "hangi din haktır, o dinde kişiler ola, kalem yontalar, kalemlerinden düşen altın ola" İşte
bu din hak dindir.
Cenazesini götürürlerken hava çok sıcak idi. Kuşlar geldiler, kanatlarıyla gölge yaptılar. Bu sırada ezan okunuyordu. Müezzin şehadet kelimesini söylerken cenaze, parmağını çıkarıp kaldırdı. Bütün halk onu görünce feryâd ü figân eylediler. Bir çok münkir tevbe eyledi. Kabre koydular. Kabir üzerinden nur eksik olmadı.
📖 Sayfa 60 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Üç nesne şimdiki zamanda az buluna: İlmiyle amil olan amil, ihlas ile yapılan amel, sevgisi dilinde kalmayıp gönlüyle seven mümin.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Şafii bir gün bir vakitte gaflet etti. Şehirden şehire ne mescid ne hangâh bıraktı, aradı.
📖 Sayfa 98 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Bir yoldan geçerken bir sûfiden işitti ki;
" Vakit azizdir, onu zâyi etmekten sakın, kolaylıkla ele geçmez." dedi. Şafiî ;
" Vaktimi geri buldum. Cümle alimin ilmini okudum; illâ sûfiler ilmi, benim ilmimden fazla geldi." dedi.
Müslümanlık dört nesne ile kişiden ırak olur: Evvela bilir, amel eylemez, ikinci amel eyler ama bilmez, üçüncü bilmez sorup öğrenmez, dördüncü ademileri öğrenmekten alıkor.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Ahiret mahmurluğuna razı olan dünyalığını toplasın ,dursun.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Arif oldur ki hiçbir nesne onun meşrebini bulandırmaya, her keder ona saf ola. Her kim halka âriftir, Hakk'a cahildir. Her kim halka cahildir, hakikatte âriftir. Ârifin nifakı, cahilin ihlâsından evlâdır.
📖 Sayfa 72 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"...Her kim altın, gümüşü kıymetli tutarsa huzûr-ı kalple namaz kılamaz..."
📖 Sayfa 30 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Şeyh Şucâ-i Kirmânî kırk yıl uyumadı. Uykusu gelince gözlerine tuz koyar, gözlerinden kan akardı.
📖 Sayfa 155 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Bu zât-ı şerifte azîm bir riyâzet mücâhedesi vardı. Merv şehrinde doğmuş, Bağdat vilayetinde vefat etmiştir. Tevbe-i nasûh eylemesine sebep şudur:
📖 Sayfa 53 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Yerde bulduğu bir kağıt parçası üzerinde Bismillahirrahmanirrahim yazısını öpüp başına koydu. Misk-ü amber kokuları sürüp sakladı. O gece rüyasında;
Murtaiş'e dediler ki :"Filan kişi havada uçar", dedi ki: "Hevayı nefse muhalefet, havada uçmaktan yekrektir".
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Hayat ilimde, rahat mârifette, zevk zikirde."
📖 Sayfa 59 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Birgün Ibni Ata Hazretleri dostlarına sordu:
📖 Sayfa 147 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Adem (insan) yüce mertebeye hangi şeyle erer?" Kimi taatle, kimi mücahede ile, kimi riyazetle, kimi sadaka ve ihsanla.", Ibni Ata hazretleri de: "lyi huyla erer" dedi.
" Hâtifden işittiğim sadâ şöyleydi: Yâ İbrahim, sen bizim için bir ağız yıkadın. Biz de senin için onun gönlünü yıkadık."
📖 Sayfa 50 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Tezkiretül-evliya, kısa bir "evliya menkıbeleri" kitabıdır. Burada binbir faydalı manalarla dolu kerametler, vaaz ve nasihatler ve büyük sözler kaydedilmiş, böylece güzel bir ahlak kitabı meydana getirilmiştir.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Taat üzerinde olmak, tevfik alâmeti, muhalif işlerden geri durmak saadet alâmetidir. Edeb, istemek ve aramakladır. Uçmak -cennet- dahi böyledir."
📖 Sayfa 197 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Dil doğrusuyla gönül doğrusu arasında çok fark vardır.
📖 Sayfa 234 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"...Mü'min olan dünyada âhiretini imar eder. Ahmak olan dünyayı imara çalışır, âhiretini haram eder..."
📖 Sayfa 30 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
“Her kimin gönlü içinde âhiret endişesi olmaz, şüphesiz şeytan onu ölünceye kadar dünya işleriyle meşgul eder.”
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
-İbn Atâ (ks)
Ebû Hanife kaldırımdan giderken karşıdan bir öküz geliyordu. Ebû Hanife yoldan saptı.
📖 Sayfa 75 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
"Yâ İmam! Bu perhiz nedendir?" dediler.
"Benim aklım var, onun boynuzu." dedi.
Bir gün Rabia bir kişi gördü:"Vay kaygıdan" der şikayet ederdi.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Rabia:"Öyle deme 'Vay kaygısızlıktan' de" dedi.
Ebû Hafs'a ; "Niçin gelip hadis dinlemezsin?" dediler.
📖 Sayfa 167 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
" Bir hadis işittim; otuz yıldır hâlâ amelini işleyemem. Dahasını işitip de ne edeyim.?
" O hadis hangisidir?"
" Erin müslümanlığı, güzelliği odur ki faydasız şeyleri söylemeye." hadisidir.
Ahmed B. Hanbel'e sordular :
📖 Sayfa 103 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
" Tevekkül nedir? "
"Allah'ı bilmek ve Rezzak'lığına itimat edip inanmaktır. " dedi.
Bişr' in sözü : " Ölümden korkanın gönlünde şek vardır. Mü'min olan ölümden korkmaz. Çünkü ölüm Hak Teâlâ'ya ulaştırıcı olup mü'minin ondan kaçmaması lazımdır."
📖 Sayfa 56 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Her nesnenin pası vardır.Gönlün pası da çok yemektir.
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Miskin Ademoğlu dünyada üç şeye doymaz: Bir, mal devşirip yığmaya; iki, zevk ve sefaya; üç, ömre.
📖 Sayfa 30 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
“Bedbahtlık nişanesi beş şeydir:
📖 Sayfa 34 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
1. Gönül katılığı
2. Göz yaşarmaması
3. Hayasızlık
4. Dünyayı sevmek
5. Dünya için candan endişe etmektir.”
—Malik B. Dinar
“Dünyayı terk eylemek, nefs zühdüdür. Âhireti terk eylemek, gönül zühdüdür. Kendini terk eylemek, can zühdüdür.”
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
“Nefsini bir şeye meşgul eyle yoksa o seni başka bir şeye meşgul eyler ki sen onu görmezsin.”
📖 Sayfa 227 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
-Hüseyn-i Mansûr-ı Hallâc
"Yumuşak elbiseye, tatlı yiyeceğe alışma, yarın elbise ve yiyecekten tat bulacak değilsin."
📖 Sayfa 259 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Dayısı Cüneyd-i yedi yaşındayken hacca götürdü.
📖 Sayfa 176 · Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku
Harem içinde 400 pîr, şükür hakkında konuştular.
Dayısı, Cüneyd'e;
"Ey oğul sende söyle." dedi.
" Şükür odur ki Cenâb-ı Hakk'ın verdiği nimetle O'na âsî olmayasın. Ve O'nun nimetini mâsiyete sermaye eylemesin." dedi.
Sıkça Sorulan Sorular
Tezkiretü'l Evliya kimin eseridir?
Tezkiretü'l Evliya, Mehmed Zahid Kotku tarafından yazılmıştır.
Tezkiretü'l Evliya kaç sayfadır?
Tezkiretü'l Evliya, 272 sayfadır (Server Yayınları baskısı).
Tezkiretü'l Evliya'nın en ünlü sözü nedir?
“Sadırda (kalpte) "Lâ ilâhe illallah" vadisini geçmeyince, kişi "Muhammedün Resûlullah" vadisine eremez.”