Ivan Illich'in Şenlikli Toplum adlı kitabı, Tools for Conviviality özgün adıyla 2011'de yayımlanmış, 128 sayfalık bir Araştırma-İnceleme eseridir. Okur oylarıyla sıralanan bu sözler, Şenlikli Toplum'dan özenle derlendi.
Şenlikli Toplum'dan En Beğenilen Alıntılar
Çoğunlukları ortak ideolojiler yaratmaz. Onlar, kendi ortak çıkarlarını kavramakla gelişir.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Araçların halkın gözünde amaçlara dönüşmüş olduğunu görmemizi sağlayacak bir metodoloji, neyin iyi olduğunu dolar cinsinden ölçmeye alışmış kişiler tarafından direnişle karşılanacaktır. Platon, kötü devlet adamının, ölçme sanatının evrensel olduğuna inanan ve daha büyük veya daha küçük olanla, amaca daha uygun olanı birbirine karıştıran kişi olduğunu biliyordu.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Makinelerin gücü arttıkça, kişilerin rolü gitgide salt tüketiciliğe indirgeniyor.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hayatta kalmak, insanların neleri yapamayacaklarını çabucak öğrenmelerine bağlıdır.
📖 Sayfa 78 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Bir insanın üretkenliğini ölçmenin en saygın yolu, o kişinin tükettiği eğitimin fiyat etiketlerine bakmaktır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Doğum, tüketim ve israfı sınırlamak gerektiğini hepimiz dürüstçe kabul etmeliyiz. Ama makinelerin bizim yerimize işleri yapacağı ya da terapistlerin bizi daha bilgili, daha sağlıklı kılabileceği konusundaki beklentilerimizi de aynı ölçüde azaltmamız gerekir. Çevre bunalımının tek çözümü, insanların birlikte çalışıp birbirlerini gözettiklerinde daha mutlu olacaklarını kavramalarıdır. Mevcut dünya görüşünün böylesine değişmesi entelektüel cesaret ister.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Bugün, insanların tümüyle kendi denetimlerindeki enerjiye dayanarak amaçlarına ulaşmasını sağlayan, basit araçlarla donatılmış bir toplum düşlemek güçtür. Düş gücümüz, ancak işleyişi düzenlenmiş bir sistemin kalıbına dökülebilen şeyleri ya da büyük ölçekli üretimin mantığına uyan toplumsal alışkanlıkları kavrayabilecek biçimde, endüstri tarafından çarpıtılmış.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Yoksullar için önemli sayılabilecek bir çıkar, zenginlerce kullanılan kaynaklarda belli bir azalma gerektirir yalnızca; zenginler için önem taşıyan bir çıkar ise yoksulların kaynakları üstünde öldürücü talepler yaratır. Yine de zengin uluslar, yoksul ulusları sömürmekle, herkes için endüstri ötesi bir bolluk yaratmaya yetecek zenginliğe ulaşacaklarını öne sürüyor. Yoksul ülkelerin eliti de bu fanteziyi paylaşıyor.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Neyin yeterli olduğunu bilen bir toplum yoksul olabilir, ama o toplumun üyeleri eşit ölçüde özgürdür.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
“…tıka basa antibiyotik doldurulmuş çocuklar, böylelikle modern şehrin havasını soluyabilen, yiyeceklerini yiyebilen ve hayatiyetsizliğinde hayatta kalabilen yetişkinler oldular, bunlar da ne pahasına olursa olsun, tıbba daha çok bağımlı bir kuşak doğurup yetiştireceklerdi.”
📖 Sayfa 17 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Halkın çoğunluğunun, pek çok mal ve hizmet için bir başka toplumun kaprisine, lütfuna ya da becerisine bağımlı olduğu toplumlara “azgelişmiş” denir. Yaşamanın, ne ararsan bulunur türünden bir mağazanın kataloğundan mal sipariş etme sürecine dönüştüğü toplumlara ise “ileri” denir.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hiçbir eğitimin zenginlere hayatta kalmayı öğretemeyeceği ortamlarda, yoksullar onurla yaşamayı bilirler.
📖 Sayfa 70 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Görme yeteneğinin yok olması, öğrenme dengesinin bozulmasından kaynaklanır. Öğretime bağımlı duruma gelmiş insanlar, başka her şeyin tüketicisi olmak üzere koşullanmıştır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Kendi kişisel büyümelerini, kurumsal ürünlerin birimi olarak görür ve kuramların yaptığını kendi yapabilecekleri şeylere tercih ederler. Gerçekliği kendi ışıklarıyla keşfetme yeteneklerini bastırırlar.
Çarpıtılmış öğrenme dengesi, malların radikal tekelinin niçin algılanamaz hale geldiğini açıklamaktadır. Ama kişilerin, algıladıkları bu köklü kargaşayı düzeltmek konusunda neden kendilerini aciz hissettiklerini açıklamaz.
Bazı insanların, en son modeli satın alan Jones’lardan geri kalmamak için imkânları vardır; oysa daha başkaları hâlâ on ya da beş yıllık arabaları, sobaları, radyoları kullanıyor olabilirler; belki tatillerini de kaç yıldır modası geçmiş olan yerlerde geçiriyorlardır. Bunlar, toplumsal merdivenin hangi basamağında bulunduklarını bilirler.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Adaletli toplum, bir kimsenin özgürlüğü, ancak bir başkasının eşit özgürlüğü gereği sınırlanan toplumdur.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Bugün dünyada, büyük bölümü kendini pek de evinde hissetmeyen daha çok insan yaşamaktadır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
“ Makineler hemen hemen insanın yerini almış ve insan onların çalıştırıcısı durumuna indirgenmiştir artık. Bugün tarlalarda tarım işçisi olarak daha az adama ihtiyaç var: Kölelik ekonomik olmaktan çıkmış durumda. Ama mühendisler, buhar makinesinden önceki yüzyıllarda seri üretimin ve endüstrileşmenin
📖 Sayfa 48 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
yarattığı işleri yerine getirecek makineler yaptıkça, montaj bandında da daha az insana gerek duyuluyor.”
“Endüstriyel üretimin tekeli ayrıcalıklı müşterileri bile elde ettikleri şeylerin denetiminden yoksun bırakır. Çok kimsenin istediği arabaları pek az kişi alır.”
📖 Sayfa 61 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Radikal tekel, zorunlu tüketimi dayatarak kişisel özerkliği kısıtlar. Radikal tekel, ancak büyük kurumların sağlayabileceği standart bir ürünün tüketilmesini dayatmak yoluyla, zorla uygulanan özel bir toplumsal denetim biçimidir.
📖 Sayfa 65 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hastalıklı bir yaşantıyı sürdürebilmenin maliyeti, tedavinin maliyetini gölgede bırakmaya başladı. Gittikçe daha çok insan, hayatları plastik bir tüpe asılı, demir ciğerlere tutsak ya da böbrek cihazlarına takılı halde daha uzun süre yaşamaya başladı. Yeni hastalıklar tanımlanıp kurumsallaştı. İnsanları sağlıksız şehirlerde ve hasta edici işlerde yaşatabilmenin maliyeti dev boyutlara ulaştı.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Yıkıcı araçlar kaçınılmaz olarak sınıflaşmayı, bağımlılığı, sömürüyü ve aczi artıracak; nice azgelişmiş denen bölgenin başlıca hazinesi olan şenliklilikten, yalnız zenginleri değil, yoksulları da mahrum bırakacaktır.
📖 Sayfa 42 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Otoyollar, hastane koğuşları, okullar, işyerleri, apartmanlar ve mağazalar her yerde aynı görünüştedir. Özdeş araçlar, aynı karakter tiplerinin gelişmesini de destekler. Devriye arabalarındaki polislerle bilgisayarın başındaki muhasebecilerin görünümleri ve davranışları, dünyanın her yerinde birbirine benzer.
📖 Sayfa 30 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İlerleme tutkunluğu hiç kimsenin asla hedefe ulaşamadığı bir yarışa mahkûm edebilir insanları.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Üretime karşı bugünkü tutumlarımız yüzyıllar boyunca biçimlenmiştir. Gitgide, kurumlar yalnızca taleplerimize biçim vermekle kalmayıp, kelimenin tam anlamıyla mantığımıza ya da orantı duygumuza da biçim vermiştir. Kurumların üretebildiklerini talep ede ede, onlarsız yapamayacağımıza inanır olduk.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Halkın çoğunluğunun, pek çok mal ve hizmet için bir başka toplumun kaprisine, lütfuna ya da becerisine bağımlı olduğu toplumlara "azgelişmiş" denir. Yaşamanın, ne ararsan bulunur türünden bir mağazanın kataloğundan mal sipariş etme sürecine dönüştüğü toplumlara ise "ileri" denir.
📖 Sayfa 40 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Sınıf ve kast da öğrenme fırsatları yaratır. Zenginler “adaba uygun” bir sofra görgüsü ya da aksan kazanır ve bunların öğretilemeyeceğini savunurlar.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hiçbir eğitimin zenginlere hayatta kalmayı öğretemeyeceği ortamlarda, yoksullar onurla yaşamayı bilirler.
“Günümüz dünyası yeteri kadarına sahip olmayanlar ve yeterinden fazlasına sahip olanlar arabalar tarafından yolun dışına atılanlar ve arabaları sürenler biçiminde ikiye bölünmüş. Yoksullar sefil, zenginler daha fazla elde etmeye can atıyor.”
📖 Sayfa 29 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Kontrol edilmeyen endüstrileşme, yoksulluğu modernleştirmektedir.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Günümüz dünyası, yeteri kadarına sahip
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
olmayanlar ve yeterinden fazlasına sahip
olanlar, arabalar tarafından yolun dışına
atılanlar ve arabaları sürenler biçiminde ikiye bölünmüş. Yoksullar sefil, zenginler daha fazla elde etmeye can atıyor. Neyin yeterli olduğunu bilen bir toplum yoksul olabilir; ama o toplumun üyeleri eşit ölçüde özgürdür.
Emperyalistlerin paralı askerleri, şenlikli yaşam adına araçlarına sınırlar koyan bir halkı zehirleyebilir ya da belki zayıf düşürebilirler; ama asla yenemezler.
📖 Sayfa 123 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Öğrenci ders programının belirlediği bir rutinde yer almak için, yaş gruplarına göre oluşturulmuş yüzlerce saatlik derslere girmek zorunda olduğu ve buna boyun eğme yeteneğine göre notla değerlendirildiği sürece, öğretmenin ne öğrettiği önemli değildir. (...)
📖 Sayfa 74 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Her günkü derslerini yönlendiren ve sınıfta öğretmen, işte patron adını alan bürokratın gözüne girmek için disiplinli rekabeti öğrenirler.
Yeni bir pazar açmanın en iyi yoluysa yeni ürünün kullanımını önemli bir ayrıcalık olarak belirlemektir. Bu özdeşleştirme başarılı olursa, eski model değerini yitirir ve tüketicinin kendi çıkarı, sonu gelmeyen, giderek büyüyen tüketim ideolojisine sıkı sıkıya bağlı duruma gelir. Bireyler, kullandıkları malların fatura tarihi üzerinden kaç yıl geçtiğine bakılarak toplumsal derecelere ayrılır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İnsanlar, sınırlar içinde yaşamayı öğrenmelidir. Bu öğretilemez. Hayatta kalmak, insanların neleri yapamayacaklarını çabucak öğrenmelerine bağlıdır. İnsanların, sınırsız üreme, sınırsız tüketim ve kullanımdan kaçınmayı öğrenmeleri gerekiyor. İnsanları, gönüllü yoksulluk için eğitmek ya da yönlendirme yoluyla onlara özdenetim kazandırmak olanaksızdır. Tümüyle daha yüksek verim ve azalan maliyetler yanılsamasıyla yapılanmış bir dünyada, mutluluk yaratan özveriyi öğretmek olanaksızdır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İnsanlar değişebilir; ama ancak belli sınırlar içinde.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Tüketim toplumunda ne kadar zenginleşirsek, boş zamanlarımızda ve çalışırken ne kadar çok değer derecesini aştığımızı da o kadar keskin biçimde kavrarız.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Piramit üstünde ne kadar yüksekteysek, aylak aylak oturmak ve görünüşte üretken olmayan uğraşlar için zaman ayırmamız da o kadar güçleşir. Bahçedeki kuşları dinlemenin hazzı, stereo “Bütün Dünyadan Kuş Ötüşleri” plaklarının gölgesinde kalır; ormanda kuş seyretmek için çıkılacak bir gezi paketinin hazırlıkları parkta yürümeye zaman bırakmaz.
Mevcut yasalar ve yasa koyucular mahkemeler ve verdikleri kararlar,davacılar ve talepleri,endüstrideki kuşatıcı bir görüş birliği ile yozlaştırılmıştır.
📖 Sayfa 130 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Yüz yıldır makinelerin insanlara hizmet etmesini sağlamaya, insanları da hayat boyu makineler için eğitmeye çalıştık.
📖 Sayfa 23 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Gönüllü ve etkili doğum kontrolü artık mutlaka gereklidir. Eğer çok yakın gelecekte uygulanmazsa, insanlık araçlarının gücü altında değil, kendi büyüklüğü altında ezilmek tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hükümetler kamu hizmetlerinin çöküşünü eğitim sisteminin bozulmasını,tahammül edilemez hale gelen ulaşımı,adli süreçteki kargaşayı ve gençlerdeki korkunç hoşnutsuzluğu halledebileceklerini sanıyor.
📖 Sayfa 137 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İnsanların kendi adlarına karar vermekten gittikçe daha aciz olması, beklentilerinin yapısını da etkiler.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Yine de zengin uluslar, yoksul ulusları sömürmekle, herkes için endüstriyel ötesi bir bolluk yaratmaya yetecek zenginliğe ulaşacaklarını öne sürüyor. Yoksul ülkelerin eliti de bu fanteziyi paylaşıyor.
📖 Sayfa 94 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Makinelerin, ancak belli sınırlar içinde kölelerin yerini alabildiğini; bu sınırların ötesindeyse yeni bir köleliğe yol açacağını kabul etmemiz gerek.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Kapitalist ülkelerde,ne sıklıkta uzun mesafeler katedebileceğiniz,ne kadar ödeyebileceğinize bağlıdır.
📖 Sayfa 56 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Hiç kaçacak boşluk bırakmayan artan oranlı vergiler, sosyal güvenlikle, gelir yardımlarıyla ve herkese eşit refah hakkı sağlamakla telafi edilebilir. Belli bir sınırdan sonra özel sermayeye el koymak da denenebilir.
📖 Sayfa 82 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Halkın çoğunluğunun, pek çok mal ve hizmet için bir başka toplumun kaprisine, lütfuna ya da becerisine bağımlı olduğu toplumlara "azgelişmiş" denir.
📖 Sayfa 37 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Bir insanın fiziksel ve toplumsal çevresini etkilemek için ömür boyu sahip olacağı kapasitenin büyük bölümü çocukluğunda harcanır.
📖 Sayfa 39 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Kolayca tek adam yönetimine, uzmanlar hükümetine ve ideolojik ortodoksluğa yol açabilecek olan aynı genel bunalım, herkesin katıldığı siyasal bir süreci yeniden kurmak için büyük bir fırsattır da.
📖 Sayfa 143 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Eğer yeni şeyler daha iyi oldukları için yapılıyorsa, o zaman çoğu kişinin kullandığı şeyler pek de iyi değil demektir. Yeni modeller, yoksulluğu sürekli yeniler. Tüketici, sahip olduğuyla edinmesi gereken arasındaki açıklığı hisseder. Ürünlerin, gözle görülecek biçimde daha değerli yapılabileceğine inanır ve kendisini bunları tüketmesi için sürekli olarak yeniden eğitmelerine izin verir. "Daha iyi" temel norm olarak "iyi"nin yerini alır.
📖 Sayfa 101 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Yargı sistemi yalnızca bir dizi yasa değildir; bu yasaların yapılıp sonra gerçek durumlara uygulandığı kesintisiz bir süreçtir aynı zamanda. Yasa, bu süreçte yer alan herkese belirli bir kafa yapısını kabul ettirmek için kullanılır. Sonuçta ortaya çıkan yasal içerik, yasa koyucuların ve yargıçların ideolojikerinin cisimleşmiş ifadesidir.
📖 Sayfa 107 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Köle sahibi insanın yerini, insanların dev makinedeki uyarımsız koşullanması almıştır.
📖 Sayfa 49 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İnsanlar sınırlar içinde yaşamayı öğrenmelidir. Bu öğretilemez. Hayatta kalmak, insanların neleri yapamayacaklarını çabuk öğrenmelerine bağlıdır.
📖 Sayfa 78 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Arada sırada, bir koltukta oturup havalandırma tertibatı olan bir otobüsle yolculuk etmek karşılığında, sıradan adam eski sistemin kendisine verdiği hareketliliği büyük ölçüde, hiçbir yeni özgürlük kazanmaksızın yitirmiştir.
📖 Sayfa 48 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
“Şairler ve palyaçolar, yaratıcı düşünmenin dogmalarca baskı altına alınmasına hep başkaldırmıştır. Her şeyi papağan gibi kelimesi kelimesine tekrarlayanları metaforla teşhir eder ve ciddiyetin ahmaklığını bir mizah çerçevesi içinde sergiler onlar.”
📖 Sayfa 84 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
"Kütüphaneler artık kullanılmıyor; çünkü insanlar kendilerine "öğretilmesini" talep etmek üzere yetiştirilmiştir."
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Önümüzdeki sorun, araçların hukuksal mülkiyeti değil, bazı araçlarda var olan ve bir kimsenin onlara "sahip olması"nı olanaksız kılan özelliğin keşfedilmesidir. Mülkiyet kavramı, denetlenemeyen bir araca uygulanamaz. Dolayısıyla sorun, hangi araçların kamu yararına denetlenebileceğidir.
📖 Sayfa 41 · Şenlikli Toplum, Ivan Illich
İnsan, bilmesi gereken şeylerin daha fazlasını, bir başka insanın tasarlamış olduğu şeylerin sonucu olarak, bir başka insanın sahip olmadığı gücün zorlamasıyla bilir artık.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Eğitim, rekabetçi tüketiciler yaratır; tıp, bunların artık ihtiyaç duymaya başladığı yönlendirilmiş çevrede varlıklarını sürdürmelerini sağlar; bürokrasi ise, insanların anlamsız işleri yerine getirebilmesi için toplumsal denetim uygulamanın gerekliliğini yansıtır.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Okula gitmemiş olmakla birleşince, cinsiyet, renk ve alışılmamış inançlar, çoğu kişiyi alt mevkilerde tutar.
Şenlikli Toplum, Ivan Illich
Sıkça Sorulan Sorular
Şenlikli Toplum kimin eseridir?
Şenlikli Toplum, Ivan Illich tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2011'de yayımlanmıştır. Türkçeye Ahmet Kot çevirmiştir.
Şenlikli Toplum kaç sayfadır?
Şenlikli Toplum, 128 sayfadır (Ayrıntı Yayınları baskısı).
Şenlikli Toplum'un en ünlü sözü nedir?
“Çoğunlukları ortak ideolojiler yaratmaz. Onlar, kendi ortak çıkarlarını kavramakla gelişir.”