Tarih alanına Martin Van Bruinessen'in kazandırdığı Kürtlük, Türklük, Alevilik, 2004'te yayımlanmıştır. Kitaptan seçilen bu sözler, okur oylarıyla sıralanarak burada toplandı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik'ten En Beğenilen Alıntılar
Ve inançlılar kültlerinin orijinlerinden bihaber görünmektedirler.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Ermeni kökenli bir arkadaşım, politik duruma göre kendini bir Ermeni, bir Kürt veya bir Türk vatandaşı olarak tanımlıyordu.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Sınırlar ordu tarafından daha etkin bir şekilde korunmaya başlayınca, sadece gümrük görevlilerinin amirleriyle veya bölgedeki askerî güçlerin komutanlarıyla ilişkileri olanlar kaçakçılığa devam edebildiler. Kaçakçılık gelirlerinin bir kısmını devlet görevlilerine rüşvet olarak veren bazı aşiret reisleri bu kârlı faaliyeti tekellerine aldılar.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürt Alevilerinin önemli bir alt grubu Dersim’dekilerdir (Tunceli) ve Zazaca konuşurlar.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Bir İngiliz raporu; “Kürtler ulusal bilince erişip birleştikleri zaman, Türk, İran ve Arap devletleri Kürtlerin karşısında paramparça olacaklar. O gün henüz çok uzak”
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye çok partili demokrasiye geçti. Bu durum oyların çoğunu kontrol eden ağaların önemini yeniden artırdı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
İslâmiyet öncesi Türkler ve Moğollar, kutsal kabul ettikleri hayvanların kemiklerini kırmamaya özen gösterirlerdi, hayvanın bir başka dünyada yeniden dirilmesine yarayacağına inanarak kemiklerini toplayıp gömer veya yakarlardı. Hayvanın kemiklerinden birinin hasar görmesi veya kaybolmasının hayvanın sakat doğmasına yol açacağına inanılırdı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Türk milliyetçiliğinin en etkin ideologu Ziya Gökalp (1876’da Diyarbakır’da doğmuştu) Kürt atalara ve belki de bugünlerde iddia edildiği üzere Zaza atalara sahipti.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Ehl-i Hak’kın diğer dinî gelenekleri kendi kozmolojisinde eritmeye büyük bir temayülü vardır.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Seni kim boğazladı?
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
- Turka.
- Kim derini yüzdü?
- Nesimi.
- Kim seni ateşe koydu?
- Mansur.
- Kim senin etini doğradı?
- Zekeriya.
Bu bölgede yaşayanlar için tarafsız kalmak fiilen imkânsızdı, çünkü tarafsızlık onları tüm tarafların gözünde şüpheli bir duruma sokuyordu.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Osmanlı ve İran İmparatorlukları ve halefleri olan devletler hiçbir zaman bütün Kürdistan’ı doğrudan yönetecek kadar güçlü olmadılar.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Osmanlı İmparatorluğu’nda devlet ve otonom Kürt beyleri arasında 19. yüzyılın başlarına kadar geçerli olan düzenlemeler vardı. Osmanlı kanunlarına uydukları, vergilerini ödedikleri, devlete karşı İran’la işbirliği yapmadıkları ve diğerlerinin topraklarına tecavüz etmedikleri sürece merkezî hükümet tarafından tanındılar ve otoriteleri gerekli olduğu zaman bölgeye yerleştirilen birliklerle desteklendi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
17. yüzyılda bütün Kürdistan’ı gezmiş olan Evliya Çelebi de Kürtlerden ayrı bir halk olarak bahseder ve birçok aşireti ve aralarında yine Zazaların, Alevîlerin ve Yezidîlerin de bulunduğu lehçe gruplarını sayar…
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
bu arada cehennem de bir yer değil, ama aklın bir durumudur.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kemalizm, pan-Arabizm ve çeşitli sol düşünce akımlarının ideolojik etkileri, sosyo-ekonomik değişikliklerle birlikte laik ve popülist bir Kürt etnisite anlayışının gelişmesini sağladı, bu anlayış aristokratik ve dini yaklaşımların büyük ölçüde yerini aldı. Daha önce kuzey Kürdistan’daki tâbi köylüleri tanımlamak için kullanılan “kırmanç” terimi, “Kürt”le aynı anlama gelmeye başladı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Ortodoks İslâm’a daha uzak bir başka senkretistik mezhep Yezidîliktir. Yezidîlere, genellikle yanlış olarak ‘şeytana tapanlar’ denir. Yezidîlik, muhtemelen, önceleri heterodoks bir Sünnî mezhebiydi, daha sonra eski İran ve Anadolu dinlerinden güneşe tapınma ve reenkarnasyon inanışı da dahil birçok unsuru bünyesinde birleştirdi. Taptıkları Melek Tavus, Şeytan olarak tanımlanabilir, fakat Yezidîlere göre o, Müslüman ve Hıristiyan inançlarındaki kötülüklerin kaynağı değildir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
İlk kez sosyalizme bir cevap olarak dar bir sağ kanat entelektüel tarafından formüle edilen ve ateşli Türk milliyetçiliğiyle Müslüman inanışının birleştirilmesinden oluşan karışık bir doktrin olan Türk-İslâm sentezi, resmî ideolojiye dönüştürüldü.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürtler, çok sayıda farklı lehçe kullanırlar; bu lehçeleri konuşanların çoğu öteki lehçeleri anlamazlar. İki temel lehçe Türkiye’de konuşulan Kurmanci (kuzey Kürtçesi) ile Irak ve İran Kürdistanı’nda konuşulan Sorani’dir (güney Kürtçesi).
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Aşiret reisleri açık bir şekilde bürokrasiyi karşılarına almadıkça, feodal güçlerini koruyabilmekte, hatta geliştirebilmektedirler.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Taptıkları Melek Tavus, Şeytan olarak tanımlanabilir, fakat Yezidîlere göre o, Müslüman ve Hıristiyan inançlarındaki kötülüklerin kaynağı değildir
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürt etnisitesi bilinci en azından 16. yüzyıldan (muhtemelen çok öncesinden) beri Kürt emirleri ve aşiret eliti arasında mevcuttu. Bu etnisite kavramı, reayayı ve kentsel alt sınıfları içine almıyor sadece saraylıları ve aşiretleri kapsıyordu. Dolayısıyla bu aşamada Kürtler, Smith’in (1986: 76-83) terimiyle bir “yanal-aristokratik etni” oluşturuyorlardı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Yezidîlere, genellikle yanlış olarak ‘şeytana tapanlar’ denir. Yezidîlik, muhtemelen, önceleri heterodoks bir Sünnî mezhebiydi, daha sonra eski İran ve Anadolu dinlerinden güneşe tapınma ve reenkarnasyon inanışı da dahil birçok unsuru bünyesinde birleştirdi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürt ve Türk Alevîler, Sünnî Osmanlı İmparatorluğu’nun kendilerine yönelik zulmünün tarihini yansıtır bir biçimde dağlık ve nispeten yalıtılmış köylerde yaşayagelmişlerdir. Bu insanlar ancak 1950’lerden itibaren bölgedeki kasabalara yerleşmektedir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Özetlersek, etnisite akışkandır ve en azından bir dereceye kadar kişisel tercihlere bağlıdır;
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
doğuştan kazanılan, değişmez bir kimlik değildir ve bir kimsenin yalnızca tek bir etnik gruba mensup
olması şart değildir. Herkesin kısmen örtüşen farklı kimlikleri vardır ve kişinin hangi kimliklerini
öne çıkaracağı hangilerini geri plana iteceği duruma bağlıdır.
...bazıları Hacı Bektaş’ı bir proto-milliyetçi olarak tanıttı; hatta bazıları Hacı Bektaş için (Türkeş’in partisindeki aşırı milliyetçi ve faşistler için kullanılan bir kavram olan) ülkücü kavramını kullandı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
“Ortak bir kültürü ve kökenleri konusunda aynı mitleri paylaşan fakat bir arada olma farkındalığına sahip olmayan insanlar bir etniyi değil belki bir etnik kategoriyi oluştururlar.”
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Osmanlı İmparatorluğu’nda Alevîler, heterodoks inanışları ve İran sempatizanı olmalarından kuşkulanılmaları nedeniyle kıyıma uğramışlardır. Çoğu Alevinin Sünnî komşularından uzak, ulaşılması zor dağ köylerinde yaşamayı tercih etmiş olmalarının nedeni budur.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
“Kişi çakışan farklı kimliklerinin arasında önce birini sonra da bir başkasını vurgulayabilir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kişinin var olan Seçenekler arasında hangi kimliğini vurgulayacağı meselesi mevcut politik ve ekonomik şartlara bağlıdır…”
Türkiye komşularına kıyasla Avrupa’nın insan hakları konusundaki baskılarına karşı çok daha hassastır, fakat Kürtlerin kendi kültürlerine sahip ayrı bir etnik grup olarak tanınmasının önünde büyük ideolojik engeller vardır ve bundan daha geniş ödünleri düşünmek neredeyse imkânsızdır.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Görünen o ki PKK daha önce daha doğudaki bölgelerde yaptığı gibi, Dersim’i, bölgeyi devletten yabancılaştırarak, Kürt olup olmamak arasında bir tercihe zorlamaya kararlıdır.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Osmanlı İmparatorluğundaki elit de kendisini bir etnik kimlikle değil (çünkü “Türk” ve “Kürt” kelimelerinin ‘kaba’, ‘köylü’ çağrışımları vardı) “Osmanlılar” diye tanımlardı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Dersim Alevilerinin inançları ve fiiliyatı, Tahtacı ve İç Anadolu Alevî Türklerinin inanç ve fiiliyatından daha “aşırı” ve “syncretist” (daha çok İranî unsuruna sahip) görünür.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
“Aslını inkar eden haramzadedir...”
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
1597’de Bitlis emiri Şeref Han, Kürt hanedanlarının tarihini anlattığı ünlü Şerefname'sini tamamladı. Kitabında Kürtleri Osmanlılardan (Rum), İranlılardan (Acem), Araplardan, Ermenilerden ve Asurîlerden ayırır.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Amaçları öyle ya da böyle kendi kaderini tayin hakkıdır (self determinasyon) ve bu amaç da kesin bir şekilde birliği gerektirmektedir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Aynı toprak parçası üzerinde birden fazla insanın hak iddia etmesi sıkça rastlanan bir olaydır.
📖 Sayfa 20 · Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürdistan’ın dört bir yanında laik eğitim büyük ölçüde, geleneksel dinî eğitimin yerini aldı. İran ve
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Irak’ta kapatılmamalarına rağmen medreseler artık marjinal bir işlev görmektedirler. Kürdistan’ın
farklı bölgelerinde hâlâ önemli bir siyasî nüfuza sahip şeyh aileleri olsa da, tarikatlar bu süreçte
güçlerini önemli ölçüde yitirdiler.
İran, Irak ve Türkiye, herbiri kendine özgü fakat eşit derecede ciddi bir Kürt sorunuyla karşı karşıyadır.
📖 Sayfa 50 · Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Savaş ve devlet terörü, insanların kaçmalarının tek nedeni değildir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Aşırı görüşleri savunan partilerin politik ajitasyonu gerilimi artırdı. Sünnîlere dinci ve Türkçü şovenist sağ sahip çıkarken, genç Alevilerin ezici çoğunluğu sol örgütleri destekledi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Sünnî - Alevî çatışmaları, toplumun sınıfsız, etnik ve dinsel açıdan farksız laik üniter ulus Kemalist idealinden uzaklaştığını gösteriyordu.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Savaş ve devlet terörü, insanların kaçmalarının tek nedeni değildir. Batı Avrupa ülkelerinden siyasî sığınma talep eden onbinlerce Türkiyeli Kürt’ün büyük bir çoğunluğu, genellikle politik baskıdan kaçmayan ama daha iyi bir yaşam standardı isteyen ‘ekonomik’ mülteciler olarak görülür.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Türkiye’deki Alevîlerin içinde Alevî Kürtler sadece bir azınlıktır ve kendilerini Sünnî Kürtlere değil Türkçe konuşan dindaşlarına daha yakın hissederler.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Günlük hayatta herkes gibi zamana karşı pragmatik bir yaklaşımları vardır. Döngüsel zaman günlük hayattan farklı bir gerçeklik düzenine aittir; bu, kozmik olayların olduğu ve kişinin sadece dinî eylemler, ayinler esnasında dahil olabildiği bir zaman kesitidir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
...büyük partilerden biri ile işbirliği yapmak, aşiret reislerine yasal kovuşturmalara karşı politik korunma imkânı verdi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Her ne kadar tarafların kullandığı retorik böyle bir izlenim verse de, Kürt sorununu, Kürtlerle,
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Araplar veya Türkler arasında ya da Kürtler ve merkezî hükümetler arasında bir çatışma olarak
görmek doğru değildir. Kürdistan pek çok iç çatışma ve rekabetin bulunduğu karmaşık bir toplumdur;
bu sorunlar devlet düzeyindeki ekonomik değişiklikler ve politik çatışmalarla daha da ağırlaşır.
“Hem Kürt’üm hem Azeri hem de İranlı”.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
İran-Irak Savaşı’nın 1988
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
ateşkesi ile sona ermesinin ardından Irak, askeri gücünü Kürdistan’a yöneltti. Irak’ın zehirli gaz
kullanması üzerine onbinlerce peşmerge ve sivil, Türkiye sınırını geçti. Türkiye bu sığınmacılara
önce kucak açtı ancak daha sonra pek dostane davranmadı.15 Uluslararası örgütlerin bu göçmenlere
insani yardım sağlaması önlendi. Artan baskı onları bir tercihle karşı karşıya getirdi; Irak’a dönmek
veya İran’a gitmek.
Bir aşiret ne kadar büyük ve güçlüyse iç yapısı o kadar hiyerarşik ve aşiret reisleri ile tâbi köylüler arasındaki ilişki de o kadar feodaldi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Namaz, oruç, zekât ve hac birçok Alevî topluluğu için yabancı uygulamalardır. Bunların yerine, kalıtımsal bir ruhban sınıfa dahil ‘kutsal insanlar’ (dede) tarafından yönetilen kendi dinî törenleri (cem) vardır, bu törenlerde Türkçe olarak dinî şiirler (nefes) söylenir ve (ve en azından Alevî toplumlarının bir kısmında) erkek ve kadınlar törensel danslar (semah) icra ederler.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Olağanüstü Hal Valisi’ne basına sansür uygulama ve güvenlik nedenleriyle köyleri boşaltma yetkileri veren bir kararname, bu göçe zorlamalar için yasal zemini hazırladı ve bölgedeki gelişmelerin neredeyse hiç duyurulmamasını mümkün kıldı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Şems-i Tebrizi’nin mucizevi doğumu, İvanov’un da dikkatleri çektiği gibi, İran’daki çeşitli popüler efsanelerin konusudur. Ehl-i Hak’kın bir kısmı gibi Alevîlerin de ünlü “Enel Hak” iddiasını Hallac’a değil Şems-i Tebrizi’ye atfettikleri bilinir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
...muhayyel bir cemaat derken kişinin hiçbir zaman yüzyüze ilişkiye girmediği ama varolduğunu ve kendisine benzeyen kişilerden kurulu olduğunu bildiği bir cemaati kastediyoruz.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Stalin ulusu beş karakteristik özellikle tanımlıyordu: bir ortak ‘ulusal karakter’i ifade eden ortak tarih, dil, bölge, ekonomik hayat ve kültür. Stalin’e göre sadece bu özelliklerin hepsini taşıyan topluluklar bir ulusu oluşturabilirlerdi.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Alevîler de Ali’ye ve diğer on bir imama saygı gösterseler de, genel olarak ortodoks İslâm’daki dinî esaslara ait yükümlülükleri kabul etmezler.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
1789’da Fransızların yalnızca yarısı Fransızca konuşuyorlardı ve yalnızca %12-13’lük bir bölümü Fransızcayı doğru olarak konuşabiliyordu; geri kalanlarsa farklı diller.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
İran’da Hıristiyanlar İslâmî devrimden sonra ikinci sınıf vatandaşlar haline geldiler ve kıyıma uğramadılarsa da çeşitli biçimlerde tacize uğradılar.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürt Alevîsi Türk kültürü içinde asimile olmayı gönüllü olarak kabul etti ve kendilerini Kürtten ziyade Türk olarak tanımlamaya başladı.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Kürtler ve Ermeniler arasında politik açıdan her zaman eşitsiz bir ilişki olagelmiştir; Ermeniler genellikle ekonomik açıdan sömürülmüş ve Kürt aşiret liderleri tarafından pek çok kıyıma uğratılmışlardır.
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen
Sıkça Sorulan Sorular
Kürtlük, Türklük, Alevilik kimin eseridir?
Kürtlük, Türklük, Alevilik, Martin Van Bruinessen tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2004'te yayımlanmıştır. Türkçeye Hakan Yurdakul çevirmiştir.
Kürtlük, Türklük, Alevilik kaç sayfadır?
Kürtlük, Türklük, Alevilik, 211 sayfadır (İletişim Yayıncılık baskısı).
Kürtlük, Türklük, Alevilik'in en ünlü sözü nedir?
“Ve inançlılar kültlerinin orijinlerinden bihaber görünmektedirler.”