50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal'ın 232 sayfalık eseridir. İlk kez 2012'de yayımlanmıştır. Kitabın en çok işaretlenen cümleleri, sayfa bilgileriyle birlikte aşağıda.
50 Soruda Antropoloji'den En Beğenilen Alıntılar
"Din, doğaüstü varlık ve kudretlere ilişkin inanç ve pratiklerdir" der Wallace. Antropologlar da, kimi itiraz ve ihtiyat paylarına karşın bu oldukça genel tanımı, çoğunlukla benimserler.
📖 Sayfa 176 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Paleozooloji* çalışmaları, koyun ile keçinin günümüzden 9 binyıl önce Ortadoğu'da, sığırın 8 binyıl önce Ortadoğu ve Hindistan'da, lama ve alpakanın ise 6 bin yıl kadar önce Güney Amerika'da evcilleştirildiğini ortaya koymaktadır (Aydın ve Erdal, 2007: 132).
📖 Sayfa 104 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
yakın bir geçmişe dek, antropolojik araştırmaların çok büyük bir bölümü, Batılı antropolog/etnolog/ etnograflarca, sömürge ya da eski sömürge topraklarında yaşayan yerli halklar arasında gerçekleştirilmiştir.
📖 Sayfa 17 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
İçinde yaşadığımız toplumun kültürü bizi öylesine kuşatmıştır ki, çoğunlukla farkına varmayız; belirli bir kültür tarafından biçimlendiğimizin, ancak farklı bir ortama geçtiğimizde ayırdına varabiliriz: Dilden mimariye, yiyeceklerden insanların selamlaşma tarzına her şey bizi yadırgatır; uğradığımız kültür şokunu atlatabilmek, ancak kendi kültürel kodlarımızda değişiklik yaparak, girdiğimiz toplumunkilere uyarlanmakla mümkün olur.
📖 Sayfa 73 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Ergonomi, insanın yaşadığı fiziksel çevre ile uyumu olarak özetlenebilir.
📖 Sayfa 36 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
antropoloji, en kestirme deyişle "öteki"ni, bir başka deyişle "batılı-olmayanı"ı tanıma, anlama gayretidir.
📖 Sayfa 20 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Antropolojik açıdan "kültürü olmayan" bir toplum olmadığı gibi, "kültürsüz" bir insan da yoktur. En küçüğünden en geniş ölçeklisine her toplum, fiziksel ve toplumsal çevresiyle baş etmesini ve sürekliliğini sağlamaya yönelik donanımları ( maddi gereçler, bunların örgütleniş ve gelecek kuşaklara aktarım mekanizmaları, toplumsal örgütleniş tarzları, değer sistemleri) biçimlendirmiştir.
📖 Sayfa 76 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Kromozomlarda ortaya çıkan mutasyonlar canlılığın devamını sağlamada bireye avantaj sağlayan, onu ileriye götüren değişiklildere neden olabileceği gibi, ölümüne de sebep olabilir.
📖 Sayfa 34 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Her adli antropolog, antropologdur; ama her antropolog adli antropolog değildir.
📖 Sayfa 60 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Cinsiyet rolleri, yani erkeklik ve kadınlık eğer öğreniliyorsa ve toplumdan topluma farklılık gösteriyorsa, bu onların biyolojik değil, kültürel olduğunu göstermektedir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Antropologlara göre kültür, insanı, mensubu olduğu hayvanlar aleminden ayırt eden en önemli özelliğidir. Biyolojik olarak doğada hayatla kalmasını sağlayacak güçlü donanımlardan yoksun olan (örneğin yırtıcı pençeleri, sivri dişleri, hızlı koşma yeteneği, susuzluğa dayanmasını sağlayacak hörgücü vb. yoktur insanın), üstelik de doğduktan sonra kendi başının çaresine bakar hale gelmesi diğer tüm hayvanlardan daha uzun süren insan, kültür sayesindedir ki, bir tür olarak hayatta kalmayı başarabilmiştir.
📖 Sayfa 72 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Sömürge yönetimlerinin çoğu, sömürge topraklarındaki iç çatışmalardan yararlanılarak yürütülmekteydi.
📖 Sayfa 141 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Hiç kuşku yok ki, yükselen köktencilik(ler), mevcut ve yaşanacak dinsel ya da etnodinsel çatışmalar ya da 11 Eylül sonrasında dünyanın aldığı yeni biçim, salt dinsel terimlerle açıklanabilecek görüngüler değil. Hepsinin gerisinde, güçlü iktisadi-siyasal saikler yatmakta. Ancak dinin önemi tam da burada.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Görüldüğü üzere kapitalizm, Immanuel Wallerstein’m da öne sürdüğü üzere, başından itibaren yerel ölçekli değil, bir “dünya sistemi” olarak biçimlenmiş ve yeryüzünün çehresini, ortaya çıktığı 200-300 yıl içerisinde dramatik bir biçimde değiştirmiştir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Şunu vurgulamak gerek: Dinsel duygular ya da bizatihi din, insanlık tarihinin büyük bölümünde hakim, hatta tek ideoloji olmayı sürdürmüştür. Clifford Geertz'in deyişiyle din, kültürün "hülasası"dır; toplumlar için yaşamlarını, çevrelerini anlamlandırma çerçevesini oluşturagelmiştir.
📖 Sayfa 168 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Öyle gözüküyor ki kişinin "Türk ırkı" ndan olduğunu kanıtlamak üzere kafatasını ölçme "fantezisi" kimi ırkçı- milliyetçi çevrelerde hâlâ gözde bir "hobi".
📖 Sayfa 12 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Görüldüğü üzere devlet, halkın büyük bölümü için yüz yüze ilişkilere dayalı, eşitlikçi, tüm toplululuğun kaynaklara erişimini güvence altına alan düzenlemelerden zora dayalı yoksunlaştırıcı baskıcı kişilik dışı bir düzene geçişi temsil etmektedir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Çokkarılılık bir servet ve prestij göstergesi olduğundan, ayrıcalıklı kesimlerde uygulanmaktadır. Dahası, daha çok kadın, daha çok çocuk, daha çok çocuk ise daha fazla işgücü demek olduğundan; uygulama, servet ve prestiji artırmaktadır.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Türkiye’de antropolojinin doğuşu, fiziksel antropoloji ile olmuştur. Çünkü bilimciler insan kemiklerini, ne yazık ki, etnografya bilinci ile sınıflandırmış, gruplara ayırmış, sadece kafataslarını ya da bacak kemiklerini incelemişlerdi. Onu bir “birey” olarak düşünmemişlerdi.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Madagaskar'da yaşayan Betsileolar'ın "din"i ise, aralarında yaşadıklarını varsaydıkları ölülerine ilgi ve saygı göstermekten ibarettir: Ölüler çeşitli vesilelerle mezarlarından çıkartılmakta, sofralara buyur edilmekte, danslara katılmakta, süslenip giydirilmektedir . . .
📖 Sayfa 174 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Bu ülkede kültürel çeşitliliğin ve farklı yaşam tarzları/dünya görüşlerinin tehdit değil de zenginlik kaynağı sayılacağı bir ortamın biçimlenişinde, yeni antropolog/sosyal bilimci kuşaklarının yapacağı katkının düşüncesi, bizleri heyecanlandırıyor...
📖 Sayfa 13 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Bir dilin kaybolması, onun taşıyıcısı olduğu kültürün yeryüzünden silinmesi anlamına geleceğinden, antropologlar, dillerin unutulmaması konusunda, en azından konuşmacısı azalmış, tehdit altındaki dilleri kayıt altına almak yoluyla uğraş verir.
📖 Sayfa 199 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Ne var ki antropoloji ırk bilimi değildir. Irk çalışmaları antropolojinin konularında sadece biridir. Öyle ki burada amaç, insanları sınıflara ayırıp fiziksel özelliklerine göre kategorize etmek değil, sadece belirli fiziksel özelliklerin hangi coğrafyalarda toplandığına ilişkin bilgilerin derli toplu verilmesidir. Biyolojik antropoloji, genel olarak insanın biyolojik evrimi ve yapısıyla ilgilenen bilim dalı olarak tanımlanabilir.
📖 Sayfa 29 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Antropoloji,insanı bütün yönleriyle ele alan bir disiplindir: Onu fiziksel/biyolojik, sosyal ve kültürel bir varlık olarak tanımlayarak bütün bu veçheleri konu edinir. Yani antropoloji hem insan biyolojisi, hem toplumsallık, hem de kültür ile ilgilenen, bütüncü bir disiplindir.
📖 Sayfa 18 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
antropoloji, "insanı inceleyen bilim"dir.
📖 Sayfa 16 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Toplumsal normlar ile aktüel davranış arasında her zaman bir mesafe vardır: Bireylerin söylediklerinden hareketle yaptıklarına ulaşılamaz.
📖 Sayfa 87 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Canlıların ya da insanın nasıl değiştiği ve bu değişiklikleri kuşaktan kuşağa nasıl aktardığı sorusunun cevabı, evrim mekanizmalarında gizlidir.
📖 Sayfa 37 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Demografi sanıldığı kadar yeni bir çalışma alanı değildir; bu konudaki ilk çalışmalar MÖ 5OO'e kadar gider. Konfüçyus, nüfustaki sayısal değişiklikler ile yaşanılan bölge arasında bir ilişki olduğunu varsayarak ilk çalışmaları başlatmıştır.
📖 Sayfa 46 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Unutulmamalıdır ki, dişler bireyin yaşadığı fizyolojik streslerin kronolojik göstergeleridir.
📖 Sayfa 66 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
... insanlar, dünyayı, ancak konuştukları dillerin sahip olduğu kavramlar çerçevesinde kavrayabilmektedirler; dünyanın nesnel bir anlayışı olanaklı değildir.
📖 Sayfa 31 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Nayar kadınları, ergenlik yaşına erişmeden, bir ayinle bir erkekle evlendirilmekte ve çift üç gün boyunca gerçek ya da sahte bir bekaret bozma ayininin ardından, bir daha görüşmemek üzere ayrılmaktaydı. Kadın bundan sonra her biri kendisini bir gece ziyaret hakkına sahip 12 kadar koca edinebilmekteydi. Erkekler ise sınırsız sayıda kadınla ilişkiye girebiliyordu.Kadının gebe kalması durumunda 12 kişiden biri, ebeye armağan vererek çocuğu tanıyabilmekteydi. Ancak bu durumda da
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
çocuğa karşı herhangi bir yükümlülüğü yoktu;çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi, ana-yanlı soy grubunun göreviydi.
Kadının prestijinin erkeğe göre çok düşük sayıldığı ve kadın bekâretinin önemsendiği kimi toplumlardaysa (Hindistan, Yunanistan’ın çoban Sarakatsanileri, Yahudilik) drahoma, kadın tarafının, gelinle birlikte erkek tarafına devrettiği sorumluluğun bedeli olarak yorumlanmaktadır.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Yaklaşık son 15 yıldır üniversite hazırlık kurslarında antropoloji, ırk bilimi olarak tanımlanmaktadır. Ne var ki antropoloji ırk bilimi değildir. İrk çalışmaları antropolojinin konularında sadece biridir. Öyle ki burada amaç, insanları sınıflara ayırıp fiziksel özelliklerine göre kategorize etmek değil, sadece belirli fiziksel özelliklerin hangi coğrafyalarda toplandığına ilişkin bilgilerin derli toplu verilmesidir. Biyolojik antropoloji, genel olarak insanın biyolojik evrimi ve yapısıyla ilgilenen bilim dalı olarak tanımlanabilir.
📖 Sayfa 33 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Antropolojinin temel konusu, insanoğlunun biyolojik ve kültürel evriminin aydınlatılmasıdır. Biyolojik evrimi, insanoğluna ait var olan iskelet kalıntıları ve fosiller gibi sınırlı materyaller yardımıyla öğrenirken, kültürel evrimi ise, doğanın yarattıklarına karşılık insanoğlunun yarattığı “her şey” ile analiz etmemiz mümkündür.
📖 Sayfa 68 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Sudan’ın çoban-hortikültüralist Nuerlerinde, örneğin, çocuk sahibi olamayan bir kadın, bir başka kadınla “evlendirilir”. Bu kadın, daha sonra anonim bir sevgiliden gebe kalacak; çocuk ise, “baba” kimliğini üstlenen kısır kadının soyunu sürdürmek üzere onun soy grubuna ait sayılacaktır.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Geçmişteki örgütlü, sosyal güvencelere sahip, çocuklarını okutabilen, mütevazı da olsa insanca geçinmesini, hatta birikim yapmasını sağlayacak bir gelir elde edebilen, kendi elçiliği tarafından kollanan "göçmen" işçinin yerini, sürekli polis kovuşturması altında yaşayan, en marjinal işlere razı ve her türlü istismara karşı savunmasız
📖 Sayfa 221 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
"kaçak işçi" almıştır.
Grekçe “birlikte” anlamına gelen “syn” ile “atmak” anlamına gelen “ballein” sözcüklerinden türetilen sembol ya da simge, insanların anlam yakıştırdığı nesne, olay, ses ya da yazılı biçimlerdir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Ulusal sınırları dahilinde ikinci üçüncü dillerin konuşulmadığı bir ülke büyük olaslıkla yoktur. Ancak bu durumla yüzleşmeye hazır olmayan pek çok devlet bulunuyor.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Değişen çevre ve koşullara
📖 Sayfa 32 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
uyum kaçınılmazdır. Aksi taktirde insanlar hastalıklarla
karşı karşıya kalır.
Ölülerini ilk gömen Homo grubu oldukları saptanmıştır.
📖 Sayfa 45 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Günümüz avcı-toplayıcıların birkaç tipini ayırt etmek mümkündür: 1) Yaya avcı-toplayıcılar; 2) Atlı avcı toplayıcılar; 3) Balıkçılar. Bunlar arasında en yaygın ve tipik olanı, yaya avcı-toplayıcılardır.
📖 Sayfa 98 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Levi-Strauss'a göre insan zihni, evrensel olarak şeyleri, nesneleri, görüngüleri ikili zıtlıklar halinde kutuplaştırıp sonra bu kutuplar arasındaki ortak paydayı kurgular tarzda işlemektedir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Bir toplumun gelişkinliğini belirleyen, kullandığı enerji miktarıdır; insanlığın evrimi sürecinde enerji kaynakları beden gücü, evcil hayvanlar, su ve rüzgar gücü, buhar, fosil yakıtlar ve nükleer enerji olmak üzere etkinleşir. Daha yüksek miktarda enerjiyi denetleye bilen toplumlar, daha düşük enerjiyi denetleyen toplumları askeri ya da iktisadi olarak boyunduruk altına alır.
📖 Sayfa 87 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Araştırmacıların birçoğu hesaplanan fiziksel yaşın kronolojik yaşa yaklaşık eşit olduğunu kabul etmektedir. Ancak çevresel, besinsel etkiler ve hastalık kaynaklı stresler,
📖 Sayfa 58 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
gerçek yaşı maskeleyebilmektedir.
Bundan sonra, alanda sayıları artan kadın antropologların önündeki hedef, ikili olacaktır: Bizatihi antropolojinin eril-merkezci bakışını deşifre etmek ve inceledikleri toplumlarda kadınlık rollerinin nasıl inşa edildiğini açığa çıkartmak.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Antropoloji, özellikle de dinsel antropoloji, ilk dönemlerde “dinin kökeni”ni saptama çabası içerisinde olmuştur. Ancak bu, pozitif olarak kanıtlanması olanaksız, ucu açık bir sorudur.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Günümüzde antropoloji, artan ölçüde kültürel "karışımlar" , "melezlenmeler", "devinim ve dönüşümler", "sınır aşımları", "geçirimler", ama aynı zamanda bunların içerdiği "eşitsiz güç ilişkileri"nin antropolojisi olmanın bilincine varmaktadır. Ücra bir köyde, yerli halkın arasında yaşayıp notlar tutan antropolog imgesi, artık çok gerilerde kalmıştır. Günümüzde antropologlar da, içlerinde çalıştıkları halklar kadar devingen, "çok-yerli" , "çok-dilli" , "çok-kültürlü" olmak durumundadır.
📖 Sayfa 210 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Patoloji, genel anlamda organ, doku ve kemiklerdeki yapı-fonksiyon bozukluklarını inceleyen bilim dalıdır; genellikle 0,1 mm'den küçük lezyonları araştırır.
📖 Sayfa 64 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Çeşitli biçimleriyle mitoslar kültürün doğa (insan-altı) ile kutsal (insan-üstü) arasındaki dolayımı sağladığı üzerinedir; yani mitos temel bir sorunu çözüme kavuşturmakta, kültürel bir varlık olarak insanın hayvan ile insanüstü arasındaki dolayımını sergilemektedir.
📖 Sayfa 190 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Avcı-toplayıcı topluluklarda nüfus yoğunluğu düşüktür; örneğin Avrupalılar Avustralya Kıtası'na ayak bastıklarında, kıtanın neredeyse tümü avcı-toplayıcılıkla geçinen nüfusu 300 bin kişiyi ancak bulmaktaydı.
📖 Sayfa 98 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Yeni ortama ileri derecede uyum sağlamak soyun devamı
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
için sakıncalar yaratmaktadır, bu nedenle türün genetik
havuzunda çeşitlilik olması avantajdır. Çünkü değişen iklim
ve coğrafya çok iyi uyum sağlamış türü, ya yeni besin
kaynaklarını aramaya ve göçe zorlar ya da yok eder. Çeşitlilik
fazla ise hayatta kalma şansı da o oranda anar.
Arkeoloji:
📖 Sayfa 32 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Arkeoloj i sözcüğü, Yunanca "arkheeos"
eski ve "logos" (bilim) sözcüklerinin birleştirilmesiyle
• türetilmiştir, "eskinin bilimi" olarak adlandırılır.
Görüldüğü üzere günümüzde iktisadi, siyasal, toplumsal ve kültürel vektörler bir arada ve iç içe işlemektedir; bugünün dünyasını anlayabilmek, bunların her birinden yararlanabilen bir analiz çerçevesini gerektirecektir.
📖 Sayfa 226 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Bir erkeğin soyunu sürdürecek çocuklara sahip olmadan ölmesi, özellikle katı bir ata-yanlı soy hattı izleyen toplumlar açısından bir sıkıntı kaynağıdır. Böylesi durumlarda kimi toplumlar (Sudan Nuerleri, Çin) hayalet evliliği adı verilen bir pratik izlemektedir: Bir erkeğin, ölen kardeşi adına bir kadınla evlenmesi ve kadının doğurduğu çocukların, kardeşinin çocukları sayılması uygulamasıdır bu.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Durkheim, bilinen en “ilkel”, başka bir forma indirgenemeyecek dinsel pratikleri, Avustralya Aborijinlerinin totemizm inancı olarak saptar. Avustralya (ve Kuzey Amerika) yerlileri, her biri kendisini totem adı verilen bir bitki, bir hayvan ya da bir doğal görüngüyle “akraba” kabul eden klanlar halinde örgütlenmiştir.
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Sanatın doğuşuna öncülük eden kromanyonların mağara duvarlarına neden resimler yaptıklarını ya da ayinler için neden mağaralarda toplandıklarını, neden heykeller yaptıklarını anlamak, bugün için henüz mümkün değildir. Ancak yapılabilecek en büyük hata, bugünkü Batılı "sanat" anlayışımızla, sanat ve sanatçıya yüklenen roller ile üst paleolitik sanatını yorumlamaya çalışmak olacaktır.
📖 Sayfa 69 · 50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal
Sıkça Sorulan Sorular
50 Soruda Antropoloji kimin eseridir?
50 Soruda Antropoloji, Sibel Özbudun, Gülfem Uysal tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2012'de yayımlanmıştır.
50 Soruda Antropoloji kaç sayfadır?
50 Soruda Antropoloji, 232 sayfadır (Bilim ve Gelecek Kitaplığı baskısı).
50 Soruda Antropoloji'nin en ünlü sözü nedir?
“"Din, doğaüstü varlık ve kudretlere ilişkin inanç ve pratiklerdir" der Wallace. Antropologlar da, kimi itiraz ve ihtiyat paylarına karşın bu oldukça genel tanımı, çoğunlukla benimserler.”