2018 tarihli Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık'ın en bilinen eserlerinden biridir. Tekin Yayınevi baskısıyla 104 sayfadır. Bu sayfada, eserden akılda kalan en etkileyici bölümler bir araya getirildi.
Şeyh Bedreddin'den En Beğenilen Alıntılar
Bazı insanlar birbirlerine ibadet ederler
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ya da altınlara,paralara,yiyeceklere, üne, şana...
Bilmedikleri için de Allah’a ibadet ettiklerini sanırlar.
Şeyh Bedreddin
Ey Hakk yolun yolcusu! Ümitsizliğe düşme! Zorlu engel-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
leri aştıktan sonra, sen de aydınlığa kavuşabilirsin. Bazı insan-
lar birbirlerine ibadet ederler ya da altınlara, paralara, yiyecek-
lere, üne, şana... Bilmedikleri için de Allah’a ibadet ettiklerini
sanırlar.”
Allah’ın istediği çelişkisizlik, pürüzsüzlük,
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
birlik ve eşitliktir.
Zeki kişiyi ahmak kişiden ayıran şey özgün düşünce üretebilme özelliğidir. Yoksa sadece mevcut rivayet ve görüşleri ezberleyip nakletmekle zeki olan, olmayandan ayırt edilmiş olmaz...
📖 Sayfa 89 · Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Kişi kendine yararlı şey için çalışmalıdır.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Yardım etmese de felek kendisine
İstekle çalışırsa tamamlanır işi, sevinir
Zor bir iş çıkarsa kuşkusuz mazur olur.
Al-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
lah’a (Hakk’a) yönelten yani gerçeğe; tabiat, tarih ve toplumsal
hayatın sorunlarını hatırlatan, hakça paylaşıma, hakka hukuka
riayete, adalete ve eşitliğe çağıran müzikler oyun ve oyalanma de-
ğildir. Zamanın bağnazlığına Dertli’nin lisanıyla, Şeytan bunun
neresinde der gibidir.
Oysa önemli olan kalp temizliği ve güzel ahlaktır. Asıl buna çaba aranması gerekir. İşin şekline ve kabuğuna takılıp kalmış zahir ulemasını Allah ıslah etsin! Bunların kalbi yarılıp bakılırsa dünyaya düşkünlük, tamahkarlık ve iktidar hırsından başka dinle ilgili hiç bir ize rastlanmaz. Allah onları rezil etsin
📖 Sayfa 75 · Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
"Bazı insanlar birbirlerine ibadet ederler veya altına, paralara, yiyeceklere, üne, şana...
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Bilmedikleri için de Allah’a ibadet ettiklerini sanırlar"
“Meleklerin görülmeleri ancak varlık içinde olabilir; zira
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
melekût varlığın batınındadır.”
Yani melek doğanm-tabiatın içindeki kuvvetlerdir. Evrenin
gidiş yasalarıdır, insanın içinde ise iyi fikir, huy ve davranışlara
melek, kötü fikir, huy ve davranışlara da şeytan denir.
Garibim hem zamanında asılmış, hem de zihinlerde hançerlenip
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
duruyor. Ben buna çok üzülüyorum, yüreğim paramparça olu-
yor. Böyle insanları meydanlara çıkıp bas bas bağırarak anlata-
sım geliyor.
Börklüce
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Mustafa, köylülerle ilişki kurdu ve görüşlerini kabul ettirdi. Böl-
gedeki Hıristiyan halkla da dostluk kurdu. Ve bir kısım topraklar-
dan ağa-bey takımını atarak, toprağı hep beraber işlemeye, sos-
yal adaleti uygulamaya, kardeşçe yaşamaya başladılar. Durumdan
endişelenen Sultan Mehmet, Saruhan (şimdiki Manisa) valisini
üzerlerine gönderdi. Teşkilatlanmış köylüler valinin kuvvetlerini
Karaburun’un dar geçitlerinde tepelediler
Böylesi
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
dinî bir söylem, Allah, melek, cennet söylemini, Peygamberin,
Mekke’deki Kabe çetesinin elinden çekip almasının ve tersine çe-
virmesinin aynısıdır.
Osmanlı’da tımar sistemi
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
vardı. Topraklar üçe ayrılırdı, bunlardan biri de tımardı. Sultana,
ağaya, paşaya, yerel beye ait topraklar ve bu topraklarda çalışan
köylüler arpa buğday ekiyorlar ve buralar vergiye bağlanıyor. Yani
toprak ağası ve onun marabası, feodalite. Osmanlı İmparatorluğu
kurulurken mülk Allah’ındır diye kurulmuştu, miri toprak siste-
mi getirilmişti.
Varidat, felsefi, ağır bir me-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
tindir. Dolayısıyla böyle bir metin ortadayken, “Tanrıyı, Allah’ı,
Peygamber i istemiyordu” diye, Şeyh Bedreddin in İslam ile, Allah
ile ilişkisini kesmeye, günümüzdeki ateist sol bir kimliğe sokmaya
kalkmak, Şeyh Bedreddin’i hem sırtından, hem göğsünden defa-
larca hançerlemek demektir, bunun yapılmaması gerekiyor.
İslam tarihi olmak üzere, tarihte din ile dinsizliğin mücadelesi yok, dine karşı din vardır. Allah ile Allahsızlığın, inananlar ile inanmayanların mücadelesi değil, “Allah” ile Allah’ın mücadelesi, yani bir Allah anlayışı ile öbür Allah anlayışının mücadelesi vardır. Bir zenginlerin Allah’ı var, bir de yoksulların Allah’ı var. Bir ezenlerin İslamı var (veya dini), bir de ezilenlerin İslamı (veya dini) var.
📖 Sayfa 14 · Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Bazı insanlar birbirlerine ibadet ederler ya da altınlara, paralara, yiyeceklere, üne, şana...
📖 Sayfa 27 · Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Bilmedikleri için de Allah'a ibadet ettiklerini sanırlar.”
Sorun neydi? Şu: O zamanki emeği
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ile geçinenler, yani ezilenler, sömürülenler, köylülerdi. Bugün na-
sıl ki işçiler, hizmet sektöründe çalışanlarsa, o zamanlarda temel
üretim aracı toprak olduğu için, toprakta çalışan köylüler, üre-
timin ana unsurunu oluşturmaktaydı.
İbni Haldun (1332-1406) “İnsan hayatında yegâne değer emektir” dedi. “Tarih aletlere (üretim araçlarına) sahip olan Hadarîler ile bunlara sahip olamayan Bedevilerin savaşından ibarettir” tespitini yaptı. Tarihin gidiş yasalarını sezdi ve bunları Mukaddimede dile getirdi. Şeyh Bedreddin Kahire yıllarında İbni Haldun ile görüşmüş ve ona büyük hayranlık duymuştu. İbni Haldun’un emek-değer teorisinden ve Hadarî-Bedevî savaşımı
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
fikrinden haberdardı
Ey nefs göz daima Allah’ın adını an ve kederden öliiver
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Yüce Allah’tan başka hiç kimseye ihtiyaç elini açma.
İlk çıktığında tasavvuf da böyleydi, devrimci sufi bir hareketti,
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
sonra tarikata dönerek, şeyhlerin maskaralığına dönüştü.
"Şeyh Bedreddin bir ortaçağ köylü sosyalizmini ortaya koymuştu. Bu konudaki görüşleriyle, kendinden iki asır sonra gelecek olan ütopik (hayali) sosyalizmin kurucusu Thomes Moore’dan daha ileri görüşlü ve gerçekçiydi"
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Dolayısı ile fetvayı verdiler ve bugünkü Yunanistan sınırları
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
içinde kalan Serez Çarşısı’nda, bir bakırcı dükkânı karşısında,
aşağılamak için çırılçıplak astılar. Osmanlı’da böyle vahşi gele-
nekler vardı. Osmanlı, tipik bir Roma İmparatorluğudur, İslam
ile falan alakası yoktur.
Şeyh Bedreddin de
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
tam böyle bir zamanda ortaya çıkmıştır. Son sahnede: Mehmet
Çelebi, oğlu Murat ve Beyazıt Paşayı, bu özyönetimlerin üzeri-
ne gönderdi, bunlarla çarpışıldı. On bin kişinin sekiz bini savaş
alanında öldürüldü, Börklüce Mustafa dâhil, iki bin kişiyi de esir
ettiler. Ve bu insanları sıraya dizerek, bizatihi Şehzadenin ve Beya-
zıt Paşa’nın denetiminde, Börklüce Mustafa’yı sağ bırakıp, ellerin-
den ayaklarından çivi çaktılar (çarmıha çivilediler).
Allah, melek ve cennet, güçlünün (saray,
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
medrese) dilinden ve elinden alınmakta, zayıfın: yoksulun, köylü
nün, yok sayılanların dili, çığlığı, protestosu ve ruhuna dönüştü
rülmektedir.
Şeyh Bedreddin’in sınıfsal karakterini inkâr etmek, onu göğ-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
sünden hançerlemektir. Şeyh Bedreddin’in Kuran’a dayalı bir
hareket olduğunu kabul etmemek, onu sırtından hançerlemektir.
Allah katında ise., Allah
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
yarattığını unutmaz olduğundan hep yaşar. Ruhun ölümsüzlüğü
bu demektir.
Altı mumla içim aydınlandı
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Ya bin meşaleyle gönül nice olur10
“Gönlü yasaklardan arınmış uyuyan bir kişinin rüyaları
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
sonuna kadar gerçekleşebilir. Alimler ruhun soyut varlıklarla
bağlantılı olduğunu ve onda olayların yansıdığını söylerler.
“İnsan için yeğane değer emektir, emekten başka bir değer yoktur, tarih bedeviler ile hadarilerin savaşından ibarettir…”
📖 Sayfa 17 · Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Dikkatli ol. Bir toplumun başları olan hatip, imam ve di-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ğerlerinin amaçlan, Hakk’a yönelik olmayabilir.
Bu, Osmanlı tarihçilerinin bilinçli yaptıkları bir şeydir.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Anadolu sultanların, beylerin, ağaların, müstelzimlerin zul-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
müyle inliyor, ağır vergiler, savaş, işgal, yağma ve talan köyleri ka-
sabaları mahvediyordu.
. Bayezid, genç Murad ile birlikte Saruhan ve havalisini (Asya
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ve Lidya), baştan başa dolaşarak rasgeldiği alem-i terk ve inzivada
yaşayan bütün Türk dervişlerini işkenceler ile idam etti.”8
Bende sığar iki cihan
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Ben bu cihana sığmazam!
Nesimi
“Ey cahiller! Ey gelenekçi âlimler! Sizler Allah’ın, peygam-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
berlerin ve velilerin söylediklerini anlamıyorsunuz. Akıllarını-
zın eksikliği, gönüllerinizin bulanıklığı, ahretle ilgili gafleti-
niz ve aşın derecede dünyaya düşkünlüğünüz, sizi gerçekler-
den uzaklaştırmış ve gerçeği öğrenmenizi engellemiştir. Fakat
hidayetiniz de delalet içinde.
“Bende sığar iki cihan/Ben cihana sığmazam"
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Şeyh Bedreddin 56 yaşında Serez çarşısında üryan (çırılçıplak) asıldı. Börklüce Mustafa’yla birlikte İzmir Karaburun’daki isyana katılanların sekiz bini savaş alanında, iki bini esir edildikten sonra kafaları kesilerek öldürüldü. Börklüce ise çarmıha gerilip deve üzerinde gezdirilerek öldürüldü. Torlak Kemal’in ise Manisa’da binlerce kişiyle birlikte kılıçla kafası uçuruldu.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Musa Çelebi tahttan indirilince Börklüce,
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Ege bölgesine gitmiş, orada kendi halinde yaşayan ortaklaşacı
topluluklar ve kendi kendilerini yönetme-özyönetim kurmuşlar
dı. Yine ilk yaptıkları iş, beylerin ve ağaların topraklarını yoksul
köylülere dağıtmak olmuştu. Yenilince bunların hepsi ellerinden
tekrar alınarak beylere ve ağalara iade edilmişti. Erol Toy'un Azap
Ortakları adlı roman çalışması bugün nüfusu 12 bin olan Aydının
Germencik ilçesine bağlı adı hâlâ Ortaklar olan kasabanın kıırıı
luşunu anlatı.
Müslüman olanlara, siyaseten katide, “sa-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
dece kanı helal, malı ve ırzı haram” fetvası verilir; zihniyete bakın!
Elisayos dinlerin vicdani birliğine inanıyor, ayin, tören, tapı-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
nak farklılıkları kaldırılınca aslında dinlerin hepsi birdir diyordu.
Onun bu sözü, döneminin Yahudi, Hıristiyan, saray uleması ve
Sünni din adamlarını çık kızdıran bir fikirdi. Çoktanrıcı bir put-
perest olmakla suçlandı. Bursa kadısı bile yakılmasına engel ola-
madı. Şeyh Bedreddin’de bu olay derin izler bırakmış ve vahdet-i
vücut düşüncesinde, dinlerin birliği, şeklin önemli olmadığı, dinî
hoşgörü, özü itibariyle dinlerin aynı şeyi söylediği fikrini görmüş
ve bu giderek zihin dünyasında yeşermiştir.
Börklüce Mustafa’yı Bizans tarihçisi Doukas
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
“köylü” diyerek şöyle anlatır:
“Mezkûr köylü, Türklere vaaz ve nasihatlerde bulunuyor ve
kadınlar müstesna olmak üzere erzak (yiyecekler), melbusât (el-
biseler), mevâşi (hayvanlar) ve arazi (toprak) gibi şeylerin kâffe-
sinin (hepsinin) umumun mal-i müştereki (herkesin ortak malı)
addedilmesini tavsiye ediyor idi. Diyordu ki: ‘Ben senin emlakine
(malına, mülküne) tasarruf edebildiğim gibi sen de benim emla-
kime aynı suretle tasarruf edebilirsin.’
Allah’ın iradesi ve seçimi kâinatın istidadına göredir.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Rüya, uyuyan kişinin düşündüklerinden ibaret olup, görüntülere dönüşür.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Bunlar zamanlarının sultanlarına karşı isyana girişmişler, hareket ve
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
muhalif bir duruş sergilemişlerdir.
Kur’an’da Ihlâs Suresi’ndc: Allıtlı
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
birdir, bütündür, doğmamış ve doğurulmamıştır denilirken de
kastedilen buydu. Yani kimse “Tanrı’nın oğlu, kızı, hanedanı, ıl
gesi”değildir. Kimseye böyle bir yetki verilmemiştir. Bütiiıı iııt.;iıı
lar Allah’ın önünde birdir ve eşittir, denmek istenmekledir.
Şeyh Bedreddin, zamanın egemen İslam yorumuna, saray islamına karşı çıkmıştı; islamın kendisine değil.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Şeyh Bedreddin zamanında yaşayanlardan biri de İbni Hal-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
dun’du ve büyük ihtimalle Mısır’da görüşmüşlerdi. Arkadaşlar,
Şeyh Bedreddin, isyanı planlamıştır. Bazılarının iddia ettiği gibi,
müritleri, Torlak Kemal ile Börklüce Mustafa isyanı yapmış da, o
da bunların belasına idama gitmiş değildir. Ta Mısır’dan döner-
ken, zihninde bir proje vardı.
Zamanın muktediri Osmanlı padişahını (Mehmet Çelebi)
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
bu kadar kızdıran ve kitapları da yakılmak suretiyle tamamen bu
topraklardan silinmek istenen fikir ne idi?
oraya gideceğiz, mezarı başında,
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
gelenlerin dinlemesi için Türkçe Yasin okuyacağız, sizi de davet
ediyorum. Şeyh Bedreddin’e Allah’tan rahmet dileyeceğiz, yolunu
sürdüreceğimizi, oradaki insanlara ilan edeceğiz, sözümüzü söy-
leyeceğiz. Kitaplarla, onun bıraktığı hatıralarla, ezeli olan ve onun
da sahip olduğu fikriyatı, çağımızda tekrar tekrar anmak suretiyle
devam ettireceğimizi söyleyeceğiz...
AzerbaycanlI İmadeddin Nesimi, 1418’de Halep’te diri diri
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
derisi yüzülerek idam edildi. İnsan huruf ile yani harfler ile uğ-
raştığı için derisi yüzülür mü, bunu aklınız alıyor mu?
Eğer bedenim ve kalbim demirden olsaydı içimde yanan bu ateş erir giderdi.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Dikkatli ol. Bir toplumun başları olan hatip, imam ve diğerlerinin amaçları, Hakk’a yönelik olmayabilir. Bu durum onlardan uzaklaşman için yeterlidir.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Firavunda da böyleydi, Babil’de de böyleydi, Asur’da da böyleydi.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Adem’den beri, daima, birbirinden farklı iki Allah anlayışı, daima
iki din yorumu olmuştur.
Bir ezenlerin n İslamı var (veya dini), bir de ezilenlerin İslamı (veya dini) var.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Kitap yazdığı için insan asılmaz.
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
“Hallacı Mansur, sırf Ene’l-Hakk dediği için asılmış.” Hayır!
Sözünden, şiirinden, kitabından dolayı kimse asılmamıştır.
Mesela Katarlar ve Begomiller Hıristiyandır. Diğerleri
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
Müslüman kültürü içinden çıkmışlardır ama benzer şeyleri savu-
nurlar. İbni Haldun’un ifadesi ile bunlar, merkeze karşı çevreyi
temsil ederler; yani hadârete karşı bedâveti temsil ederler. Mülk
sahiplerine karşı, emeğiyle, alın teriyle geçinenleri temsil ederler
Avrupa’da Katarlar, Trakya’da Begomiller, Ege’de Bedreddinî-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ler, Orta Anadolu’da Ahiler, Kalanderîler, Azerbeycan’da Hurufî-
ler, Irak’ta, Suriye’de, Ortadoğu’da Karmatiler’in ardılları; bunla-
rın hepsi aynı fikirleri savunurlar. Kendi yaşadıkları bölgelerdeki
sultanlara ve saraylara karşı çıkıp, ortaklaşacı bir mülkiyet çerçe-
vesinde, yârin yanağından gayri her şey ortak anlayışını savunan
gruplardır.
Şeyh Bedreddin, bir İslam âlimidir. Şeyh Bedreddin, Müslü-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
man, devrimci bir halk önderidir.
Oysa Şeyh Bedreddin, zamanın egemen Allah anlayışına, hâ-
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
kim olan din anlayışına karşı çıkmıştı. Zamanın egemen İslam
yorumuna, saray İslamına karşı çıkmıştı; İslamın kendisine değil.
Bazıları, saray İslamına karşı çıkmasını, İslamın kendisine karşı
çıkma gibi yansıtmaya çalışıyor. Sarayın Allah’ına karşı çıkmıştır, Allah' a değil.
Cami, kilise, havra, cemevi, mescit, bunlar sonradan
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık
ortaya çıkmıştır, bunların özü birdir, bunları kaldıralım dediğiniz
zaman, size en çok kim kızar? Bu tapınağın etrafındaki yöneti-
ciler sana ateş püskürür: “Bizim tezgâhımızı bozuyorsun” derler.
Sıkça Sorulan Sorular
Şeyh Bedreddin kimin eseridir?
Şeyh Bedreddin, Recep İhsan Eliaçık tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2018'de yayımlanmıştır.
Şeyh Bedreddin kaç sayfadır?
Şeyh Bedreddin, 104 sayfadır (Tekin Yayınevi baskısı).
Şeyh Bedreddin'in en ünlü sözü nedir?
“Bazı insanlar birbirlerine ibadet ederler ya da altınlara,paralara,yiyeceklere, üne, şana... Bilmedikleri için de Allah’a ibadet ettiklerini sanırlar. Şeyh Bedreddin”