İmam Gazali'nin Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar adlı kitabı, din konusunda dikkat çekici bir bakış sunar. İlk kez 2019'da yayımlanmıştır. Kitaptan seçilen bu sözler, okur oylarıyla sıralanarak burada toplandı.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar'dan En Beğenilen Alıntılar
Dünya sevgisi, her hatanın başı, her günahın kaynağıdır.
📖 Sayfa 187 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kişi ancak Allah katında bir yer istemeli ve orada bir yer edinmelidir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
''Bana göre en korkunç üzüntü, sahibinin yakında yok olacağını bildiği bir şeyle mutluluk duymasıdır.''
📖 Sayfa 78 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
~Şair Mütenebbi
Hz. Peygamber (s.a.v) hadisi şeriflerlerinde Hz. Ali'ye şöyle buyuruyor:
📖 Sayfa 28 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
"Doğrusu insanların helâki, heva ve arzularına uymakladır, bir de övülmeyi sevmekledir."
“De ki: Allah’ın lütfu ve rahmetiyle; işte ancak bununla sevinsinler.”
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Yunus 10/58
Hürriyet, kişinin şehevi isteklere ve dünya tasalarına esir olmaktan kurtulmasıdır.
📖 Sayfa 54 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Ki O, amellerin ancak en mükemmel ve en yeterli olanlarını kabul eder. Bu ameller gösteriş ve riya şaibesinden, şirkten arınmış bir amel olmalıdır.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
︎︎
İlmî anlamdaki kemâl ve üstünlük ölümden sonra da kul ile beraber bâkidir.
📖 Sayfa 53 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Ölüm rüzgarının sürüp attığı her şey dünya hayatının süsü ve zinetidir. Ancak ölüm rüzgarının kökünden kesip atamadığı ve yıpratamadığı şeylerse baki kalacak olan salih amellerdir.
📖 Sayfa 57 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kul, ciddiyetini, doğruluğunu ve ihlasını göstersin ki Allah Teala da onu rahmetine, şefkatine, keremine ve cömertliğine yaklaştırmaktan alıkoymasın!
📖 Sayfa 270 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Dinin temeli kanaattir. İnsan kanaat sayesinde mal, mevki ve şöhretten ilgisini keser ve bunlara umut bağlamaz.
📖 Sayfa 87 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kendini gizli tut, ün peşinde koşma, yiyeceğinin temiz ve helal olmasına özen göster.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Nice insanlar vardır ki, amelinde ihlas sahibidir, samimidir, riya olsun istemez ve hatta bundan iğrenir ve bunu red eder, amelini de böylece bitirmeye çalışır. Fakat bütün bu şeylere rağmen insanlar adamın bu halini öğrenirlerse adam bundan memnun kalır ve hoşnutluk duyar. Bu hal, adamı daha çok ibadete düşkün hale getirir. İşte adamdaki bu sevinç ve mutluluk ondaki gizli riyaya ve gösterişe işaret eder. Çünkü mutluluğunun ve sevincinin kaynağı bu olmaktadır. Şayet adamın kalben halka bu manada bir rağbeti olmasaydı halkın bunu öğrenmesinden memnunluk duymayacaktı.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
"Makam ve mevki hırsı her türlü fesadın kaynağıdır."
📖 Sayfa 24 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
İki aç gözlü var ki , bunlar hiç doymak bilmezler .
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Birisi ilme düşkün olan , diğeri de mala düşkün olan .
Hadis-i Şerif
Kim senin gıybetini yapıyorsa, o kimse gerçekte iyiliklerini sana bağışlıyor demektir.
📖 Sayfa 87 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Övgüye değer olan bir kimse, aslında Allah'a yakın bir kimsedir.
📖 Sayfa 82 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
"Bana bir karış yaklaşana bir kulaç yaklaşırım. "
📖 Sayfa 271 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Hadis-i Kutsi
Kalpler ancak sevgiyle fetholunurlar.
📖 Sayfa 46 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Makam hırsı denince, insanın ün salması ve şöhret bulması anlaşılır. Bu, gerçekten kötüdür. Aksine övgüye değer olanı, şöhret bulmamak ve sessiz bir hayat sürdürmektir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Bazı kimseler var ki, dünya hayatına dâir sözleri senin hoşuna gider. Üstelik o, pek azılı bir düşman olduğu halde kalbindekine, sözünün özüne uygunluğuna Allah’ı da şâhit tutar.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Arkasını dönüp gidince veya bir işin başına geçince yeryüzünde bozgunculuk yapmak, ürünleri ve nesileri yok etmek için koşturur durur. Oysa Allah, bozgunculuğu asla sevmez.
Bakara/204-205
Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallahu anh şöyle dedi:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Nebî sallallahu aleyhi ve sellem, bir adamın bir kişiyi övdüğünü ve övmede çok ileri gittiğini işitti. Bunun üzerine:
"Adamı mahvettiniz (veya adamın bel kemiğini kırdınız)" buyurdu.
(Buhârî, Şehâdât 17, Edeb 54; Müslim, Zühd 67)
"Şeytan seni tereddüt halinde gördüğünde senden ümitli olur. Seni azimli ve yolunda devam eder gördüğünde senden usanır ve sana kızar!"
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Çünkü kerim olan Allah, ümitli bir kimsenin çalışmasını boşa çıkarmaz. Seven bir kimsenin emelini mânasız bırakmaz.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Bil ki, Allah, kullarına ancak güçlerinin yeteceğini yükletir."
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Resulullah (s.a.v) şöyle buyurmuştur:
📖 Sayfa 8 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
''Ümmetim adına en çok endişe duyduğum şey, riya ve gizli şehvettir.
Ki bu, simsiyah bir karıncanın zifiri karanlıkta kara bir taş üzerinde devinişinden daha da sinsi bir şekilde devinerek (insanın damarlarında) hareket eder.''
~Hadis-i Şerif, (İbn Mâce)
İbrahim et-Teymi buyurdu:
📖 Sayfa 191 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
''Şeytan seni tereddüt halinde gördüğünde senden ümitli olur. Seni azimli ve yolunda devam eder gördüğünden, senden usanır ve sana kızar!''
Dikkat buyurun !
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Size kimin cennetlik olduğunu bildireyim mi ?
Her zayıf ve ezilen kimsedir. Sayet bu kimse Allah adına bir şeye yemin etse Allah kesinlikle onu doğrulayip temize çıkarır.
Cehennemliklerse , her büyüklenen ve başkasına karşı da büyüklük taslayan, şişman, yürürken de yalpalayarak yürüyen kimselerdir.
Hadis-i Şerif
Ölüm rüzgârının sürüp attığı her şey dünya hayatının süsü ve zinetidir.
📖 Sayfa 57 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
İbrahim et-Teymi buyurdu:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
“Şeytan, bir kulu, bir günah kapısına davet eder. Kul ona itaat etmemekle beraber, aynı zamanda bir de hayır yapsın. Çünkü şeytan onu böyle gördüğünde onun yakasını bırakır (zira hasenatını artırmasından korkar).”
Allah'ı, sıfatlarını, fiillerini, göklerdeki ve yerdeki melekutunun hikmetini, dünyanın ve ahiretin tertibini ve buna bağlı şeyleri bilmek, işte gerçek manada kemal, yani Kamil-i Hakiki budur. İşte bu vasıfla nitelenen bir kimse Allah'a oldukça yaklaşır. Bu, aynı zamanda nefis için ölümden sonra da bir kemal ve üstünlük olarak devam eder, kalıcı olur.
📖 Sayfa 50 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Doğrusu insanların çevresinde ayak seslerinin duyulması, ahmaklarin kalplerinin yönelmesine yol açar.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kişiye gereken namaz, sadece ve sadece Allah’ın cemali için kılınan namazdır. Bu namaz ise, içine hiçbir şeyin karışmadığı namazdır.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kuldan mücahede, Allah'tan hidayet, kuldan kapıyı çalmak, Allah'tan açmak vardır:
📖 Sayfa 183 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
وَاصْبِرْ فَاِنَّ اللّٰهَ لَا يُضٖيعُ اَجْرَ الْمُحْسِنٖينَ
''Sabırlı ol! Çünkü Allah ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.''
~Hud Suresi, 115
Riyanın tanımı da şöyledir: Allah’a ibadet ediyor görünümüyle kullara gösteriş yaparak onları avlamak. Müraî, yani gösterişçi kimse, sözde âbid olan kimsedir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Öyle bir kimse düşünün ki tek başına kaldığında namaz kılmaz. Halkı gördüğünde namaza tekbir getirip başlar. Öyle ki kıyafeti pis bile olsa halk için, halk görsün diye namaz kılar. İşte bu namazda niyet yoktur. Çünkü niyet dinden gelen bir teşvike katılmaktan ibarettir. Burada ise ne teşvik ne katılım vardır.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Peygamber efendimiz (s.â.v.) şöyle buyurmuştur;
📖 Sayfa 41 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" İki aç gözlü kimse var ki, bunlar hiç doymak bilmezler. Birisi ilme düşkün olan, diğeri de mala düşkün olandır."
Acaba halkın övmesinde ne hayır vardır, eğer sen Allah katında kötü ve ateş ehliysen?...
📖 Sayfa 184 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Allah nezdinde mahmud ve rahmetine yakınsan, halkın aşağılamasından da sana ne zarar gelir?
Hiç kuşkunuz olmasın ki, riyakâr olan kimse,’ Allah’a itaat ediyorum’ diye çalışırken aslında Allah’ın gazabını üzerine çekmektedir. Bu hem nakil bakımından hem de kıyas yönünden böyledir. İşte bu, kişi eğer bir ecir peşinde değilse böyledir. Fakat riyakâr, verdiği sadakayla, kıldığı namazla aynı zamanda ecir peşindeyse, bir de bununla övülmeyi istiyorsa, bu, şirktir, ihlas ve samimiyetle çelişiktir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Abdülaziz’in oğlu Ömer diyor ki:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
“Allah’ın benim hakkında vermiş olduğu hiçbir hüküm yoktur ki, onun dışında beni sevindirmiş olsun. Benim isteklerim ancak Cenab-ı Hakk’ın kader merkezlerinde olur!”
Cenab-ı Hak buyuruyor:
📖 Sayfa 270 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
''Yemin olsun, iyi kulların bana kavuşma arzusu arttı. Benim onlara kavuşma şevkim ise daha çoktur.''
~Hadis-i Kutsi
Peygamber efendimiz (s.â.v) Hz. Ali (r.a.) şöyle demiştir;
📖 Sayfa 30 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Doğrusu insanların helâkı, heva ve arzularına uymakladır, bir de övülmeyi sevmekledir."
İbrahim b. Ethem de şöyle söylemiştir:
📖 Sayfa 16 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Kim şöhret peşindeyse, o kimse, Allah'ı tasdik etmemiş demektir."
Lokman, oğluna şöyle diyor:
📖 Sayfa 254 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Halka, sana ikram etsinler diye Allah'tan korktuğunu, kalbin yalancı olduğu halde gösterme!"
Bir kimse eğer amacını sadece istek ve zannı bakımından değerlendirir ve tüm vaktini bu yollara harcarsa o kimse gerçekten cahildir.
📖 Sayfa 57 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Nitekim Ebu Tayyip el-mütenebbi Ahmed bin Hüseyn şu beytiyle bu noktaya işaret eder.
''Kim fakirlik endişesiyle tüm vaktini varlık edinmek için harcarsa
Gerçekten bu kimse bizzat fakirlik
peşinden koşmuş bir insandır.''
Adem (aleyhisselam) sadece bir ağaçtan men edilip diğer yemekler kendisine serbest bırakıldığı halde, emniyet ve mutluluk evi olan cennette şeytanın hilesinden emin olmadı, acaba zorluklar, fitneler, yasaklanan şehvet ve lezzetlerin evi olan dünyada bulunan bir kimse nasıl emin olur? O kör olası şeytanın hilesinden...
📖 Sayfa 196 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Ey dünyanın köleleri!
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Dünyadan şehvetini kısmayan, rağbetini kesmeyen bir kimse, ahireti nasıl elde edebilir?
Dünya ehlinin gösterişi ve riyası; büyüklenmek, sallana sallana yürümek, etrafa caka satmak, el-kol hareketi yapmak, kısa adımlar atmak, yalpalayarak yürümek kendini beğenmek gibi şeylerdir. Bu sayede halk nazarında büyük gözükmek ve üstünlüklerini göstermek isterler.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kul, kalbine şeytandan sakınmayı ve şeytanın düşmanlığını yerleştirmelidir. Kalbi buna inandığı, tasdik ettiği ve sakındığı zaman Allah zikriyle meşgul olur ve bütün hikmetiyle zikre yönelir. Şeytanın emri kalbinde huzur bile vermez çünkü şeytanın düşmanlığını bildikten sonra onu anmayla uğraşılırsa şeytan derhal uyanır, uyandığındaysa onu uzaklaştırır ve Allah’ın zikriyle meşgul olur.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Ey Âdemoğulları. Şeytan, ana babanızı, ayıp yerlerini onlara göstermek için elbiselerini soyarak cennetten çıkardığı gibi, sizi de (şaşırtıp) bir belaya düşürmesin! Çünkü o ve kabilesi, sizin onları göremeyeceğiniz yerden sizi görürler. Biz, şeytanları, inanmayanların dostu yaptık.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Araf 7/27
İbadet aracılığıyla mal ve mevki edinmek, dine yardım adıyla servet edinmeye kalkışmak haramdır. Çünkü bu, sakıncalı olan riya ve gösteriş türünden bir şeydir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Bişr b. Haris(r.a.) şöyle söylemiştir:
📖 Sayfa 19 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Bir kimse şayet halk nezdinde ünlü olmayı istiyorsa bu kimse ahiret hayatındaki nimetlerin zevkine eremez."
Fudayl b.İyad diyor ki:
📖 Sayfa 26 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Eğer tanımamak senin elindeyse bunu yap. Çünkü tanınmamak aleyhinde bir şey değildir, aynı şekilde övülmemen de aleyhinde bir durum değildir. İnsanların katında senin kötü olarak tanınman da senin aleyhinde bir gelişme değildir. Yeter ki sen, Allah katında övülenlerden olasın."
Riyanın üç temel rüknü vardır: Kendisiyle riya yapılan, kendisine riya yapılan ve riyanın kendisi.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
a) Kendisiyle riya yapılan: Riyakâr kimsenin halkı aldatmak için başvurduğu tüm hasletler.
b) Kendisine riya yapılan: Gönüllerinde yer edinilmesi istenen halk.
c) Bizzat riyanın kendisi, gösteriş
İkrime de şöyle konuşuyor:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
“Allah, kuluna ameline göre vermediğini niyetine göre verir. Çünkü niyette riyakârlık, gösteriş yoktur.”
Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
“Azîz ve Celîl olan Allah Halîm’dir, hayâ sahibidir, ayıp ve kusurları örtendir. Hayâyı ve örtünmeyi sever.”
(Nesâî, Gusül, 7)
Ebu Hâzım dedi ki:
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
“Nefsinden gelen kötü bir şey nefsin için çirkin görürse, ondan sana zarar gelmez. Nefsinden gelen kötü şeye, nefsin senin için razı olursa, onu ondan dolayı azarla!...”
Rububiyet, varlıkta bir tek olmaktır. Bu ise kemâldir.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
Kuldan mücahade Allah'tan hidayet, kuldan kapıya çalmak, Allah'tan açmak vardır:
📖 Sayfa 185 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
"Sabırlı ol! Çünkü Allah İhsan edenlerin mükafatını zayi etmez."
Hud sûresi:115. Ayet
Hz. Ali (r.a.) de şöyle söylemiştir:
📖 Sayfa 16 · Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali
" Dağınık bir hayat yaşamak, şöhret bulmaktan daha iyidir. Seni ansınlar diye yükselmeye çalışma. Bilgili ol, fakat ağzını tutmasını bil, susmayı bil ki, kurtulasın. İşte bu iyi kimseleri mutlu kılar ve kötü kimseleri de çileden çıkarır."
Sıkça Sorulan Sorular
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar kimin eseridir?
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, İmam Gazali tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2019'da yayımlanmıştır.
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar kaç sayfadır?
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar, 270 sayfadır (Çelik Yayınevi baskısı).
Câh ve Riya - İnsanı Helâka Götüren Hâl ve Davranışlar'ın en ünlü sözü nedir?
“Dünya sevgisi, her hatanın başı, her günahın kaynağıdır.”