Eski Türk Dini, din dünyasına İbrahim Kafesoğlu'nun kazandırdığı özel bir eserdir. Türkçe baskısı Kültür Bakanlığı Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Okurların yıllar içinde biriktirdiği en sevilen sözler burada bir arada.
Eski Türk Dini'den En Beğenilen Alıntılar
Kurt efsanesinin Türklerde bir umumîlik göstermesinin, kurt'un totem olmasından
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
ziyade, bozkırların korkulu bir hayvanı olarak, bilhassa hayvan sürüleri için büyük tehlike teşkil etmesi dolayısıyla, ona karşı duyulan korku ile karışık bir saygı hissinden ileri geldiği anlaşılıyor.
Asli Türk inancında puta tapıcılık olmadığı için, putları muhafaza ve tâzim maksadı ile yapılan (tapınaklar) inşa âdeti de yoktu. Eski Türklerin Gök-Tanrı'ya ibadet usülleri hakkında da açık bilgi bulunmamaktadır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Gök Türkler 5. ayın 2. yarısında Gök-Tanrı'ya ve atalara, kurt-ata mağarasının önünde tanrılara kurbanlar takdim ederlerdi. Ölüm hâlinde yas törenleri yapılırdı, matem sırasında saç-baş dağıtılır, yüz ve kulaklar bıçakla çizilerek kan akıtılırdı. Bundan sonra yemek vermek âdet hâlinde idi. Hunlarda, Gök Türklerde, Uygurlarda ve Oğuzlarda ölünün hâtırasına tertiplenen bu törenlere «Yoğ» denirdi.
📖 Sayfa 27 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Esasen şamanlığın en dikkate değer
📖 Sayfa 34 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
özelliği, girdiği bölgelerdeki halkın mâneviyatina, ruh dünyasina bürünme kabiliyetidir.
Yakutlarda en çok sayılan kuş, kartaldır. İlkbahar ve güz mevsimleri, kartalın temsil ettiği ruhun iradesine bağlıdır. Kartal kanatlarını bir defa sallarsa buzlar erimeğe başlar, ikinci defa sallarsa ilkbahar gelir. Kartal kültü ile ilgili geleneklerden anlaşıldığına göre, eski zamanlarda bu kuş güneş ve Gök Tanrı'nın sembolü sayılmıştır...
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türklerde kurt pek aziz, saygı değer bir mahluk sayılmış ise de, kendine tapılmamıştır.
📖 Sayfa 15 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Milletleri millet yapan ve millet olarak yaşatan milli kültürlerin temel unsurlarından birisi millî terbiyedir. Milletimizin bugün yaşadığı buhranın temelinde, hiç şüphesiz millî kültür ve terbiyenin ihmâl edilmiş olması vakıası yatmaktadır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Bozkır Türklerinin dinî inançlarını şu üç noktada toplamak mümkündür:
📖 Sayfa 42 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
a - Tabiat kuvvetlerine inanma
b - Atalar kültü
c - Gök-Tanrı
Atalara âit hatıraların kutlu sayılması, mezarlara yapılan tecavüzlerin ağır şekilde cezalandırılmasından da anlaşılıyor. Avrupa Hun tarihinde Attila'nın 2. Balkan seferinin (447) sebeplerinden biri olarak Hun hükümdar âilesi kabirlerinin Margos (Belgrad civarında Tuna üzerinde şehir-kale) piskoposu tarafından açılarak soyulması gösterilmektedir.
📖 Sayfa 47 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
...Zerdüşt dininde inek ve köpek kutsaldır. Bazı Hindu dinlerinde hayvan öldürmek yasaktır. Eski Mısır dini hayvana tapma şeklinde idi: meşhur Apis öküzü herkesçe mâlûmdur. Mısır'da timsah ve kartal'a da tapılırdı. Aşağı Mısırda köpek aynı durumda idi. Bu "tanrı" hayvanları öldürmek, îdamı gerektirirdi. Eski Yunan inancına göre "yer-altı"nı üç başlı bir köpek (Kerberos) beklerdi.
📖 Sayfa 17 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Bizanslı tarihçi Th. Simokattes (7. yüzyıl), Gök-Türk çevresinde Gök-Tanrı'nın tek yaratıcı varlık olduğunu ve Türklerin ateş, su gibi bazı şeylere kutsallık atfetmekle beraber, ancak «yer ile gök'ün yaratıcısı olan» Tanrı'ya taptıklarını kaydetmiştir.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Asli Türk inancında puta tapıcılık olmadığı için, putları muhafaza ve tâzim maksadı ile yapılan (tapınaklar) inşa âdeti de yoktu. Eski Türklerin Gök-Tanrı'ya ibadet usûlleri hakkında da açık bilgi bulunmamaktadır.
📖 Sayfa 67 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde «ruh»ların «insan» biçiminde tasavvuru olmadığı için, putlara da rastlanmaz. Türkler gizli kuvvetin bulunduğunu düşündükleri tabiat ârızalarını görüldükleri gibi kabul etmişler ve sadece onlara kutsallık atfetmekle yetinmişlerdir ki, bunun delilini Orhun kitabelerinde iki «yer-su» için tasrih edilmesi vermektedir : «Iduq ötüken» (=kutsal Ötüken)⁶⁷ ve «Tamıq iduq baş»⁶⁸
📖 Sayfa 45 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türkler çok kere kurt'un asıl ismini bile söylemezler. Türkçede kurt'un gerçek adı <böri>dir.
📖 Sayfa 15 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Bozkır Türk dininde, gökyüzü belirtileri (güneş, ay, yıldızlar) değil, yekpare gök'ün sembolleştirdiği tek «Tanrı» inancı temel teşkil etmektedir. Bu suretledir ki, «Gök-Tanrı» dini Türklere mahsus bir inanç sistemi olarak ortaya çıkmaktadır.
📖 Sayfa 62 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde en büyük kurban, bozkırlı Türkün kutsal bir duygu ile sarıldığı attır. Buna dair misâl pek çoktur. Orta Asya eski Türk bölgesinde özellikle Altaylardaki kurganlarda, birçok at iskeleti bulunmuştur. Diğer hayvanlardan erkek cinsi üstün kurban sayılırdı.
📖 Sayfa 50 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde Gök-Tanrı dini hakimdi. Gök-Tanrı bozkır kavimleri inancında tek yaratıcı olarak görünmekte ve din sisteminin merkezinde yer almış bulunmaktadır. Hunlar, Tabgaçlar, Gök-Türkler ve Uygurlar gibi târihî Türk topluluklarında, kurbanlar sunulan kutsal varlıkların başında ve hepsinin üstünde geliyordu.
📖 Sayfa 55 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Meşhur tarihçi Reşîd'üddin (ölm. 1318) Câmi'üt-tevârih'inde 24 oğuz boyunu sıralarken, her 4 boy için bir kuşu «ongon» olarak göstermiştir. Bu suretle şahin, kartal, tavşancıl, sungur, üç kuş ve çakır kuşları oğuzların «totem»leri arasında görünmektedir.
📖 Sayfa 12 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde «ruh»ların «insan» biçiminde tasavvuru olmadığı için, putlara da rastlanmaz.
📖 Sayfa 45 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
...Asya Hun topluluğunda "ölüyü takip etme"
📖 Sayfa 51 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
(yakınlarının ölü ile birlikte gömülmesi), Gök-Türklerin "Deniz tanrıçası ile münasebette bulunan dedelerinden birinin avda bir geyik öldürmesi üzerine onun kabilesi mensuplarının, geyik öldürmelerinden dolayı, o günden itibaren hep kurban için insan göndermek zorunda kaldıkları" gibi kayıtlar vardır.
1253 yılında Moğolistan'a giden rahip-elçi Rubruquis, orada bir Uygur tapınağında gördüğü putların neye delâlet ettiğini sorduğu zaman Uygurlardan
📖 Sayfa 48 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
şu cevabı almıştı: «Bunlar tanrı tasvirleri değildir. Bizimkilerden biri öldüğünde yakınları onun suretini yapar, tapınağa koyar. Biz de bunları ölünün hatırası olarak, hürmetle muhafaza ederiz.»
Türklerde ise «ata» kabul edilen hayvan sayısı tektir: Kurt.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türkçede (Gök-Türk, Uygur) ruh, can mânasında «tin» kelimesi kullanılıyordu. Bu, aynı zamanda «nefes» demekti, ölümü nefesin kesilmesi, ruhun bedenden çıkıp uçması şeklinde tasavvur ediyorlar, böylece bazen «öldü» yerine «uçtu» diyorlardı.
📖 Sayfa 47 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Asli Türk inancında puta tapıcılık olmadığı için, putları muhafaza ve tazim maksadı ile yapılan (tapınaklar) inşa âdeti de yoktu.
📖 Sayfa 67 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türkler kurt'u ata tanımışlardır.
📖 Sayfa 10 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde "ruh"ların "insan" biçiminde tasavvuru olmadığı için, putlara da rastlanmaz. Türkler gizli kuvvetin bulunduğunu düşündükleri tabiat ârızalarını gördükleri gibi kabûl etmişler ve sadece onlara kutsallık atfetmekle yetinmişlerdir...
📖 Sayfa 45 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türk hükümdarları ve kahramanları öldükleri zaman kabirlerinin başına, hayatta iken savaşıp öldürdükleri tanınmış kimselerin sayısı kadar, insan biçiminde yontulmuş taş (balbal) dikilirdi.⁴⁹ Ayrıca, Orta Asya'dan Tuna kıyılarına kadar uzanan bozkırlarda yaygın şekilde görüldüğü üzere, taşnene'ler (göbek hizasında tutulan sağ elde and kadehi taşıyan kaba taş heykeller) vardı.
📖 Sayfa 28 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Tabgaçlardaki (M. 3-6. yüzyıllar) kurtla alâkalı mağara kültü Gök-Türklerde «atanın yaşadığı yer»in ziyaret edilmesi ve orada törenler yapılması, kurt'un vücudu ile değil, fakat mazinin karanlıklarına karışmış felâketli günlerin, kurt'a saygı duygusu ile örülmüş hatıraları ile ilgilidir.¹⁷
📖 Sayfa 15 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
...insan kurbanının izleri Sâmî meşeli olan "semavî" dinlerde de devam etmiştir. Hz. İsa'nın insanlığı kurtarmak için, kendisini feda ettiği telâkkisi gibi. Bizzat İsa "Son Yemek" inde ekmeği kendi vücuduna, şarabı kendi kanına benzetmiştir ki, o kan insanlığın selâmeti uğruna dökülecektir.
📖 Sayfa 50 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Savaşlarda O'nun iradesi ile zafere ulaşılır. Şafak söktüren, bitkiyi meydana getiren Ulu Tengri'dir, yani o, hayat verici ve yaratıcıdır. Ölüm de, can veren Tengri'nin iradesine bağlıdır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Görülüyor ki,şamanlık bir dinden ziyade, temel prensibi ruhlara, cinlere, perilere emir ve kumanda etmek, gelecekten haber vermek düşüncesi olan bir sihirdir. Yalnız, Eski ve Orta çağlarda çok yaygın bulunan malum sihirden farkı, bunun ferdî ve şahsî olmasına karşılık, şamanlığın orta-ve kuzey Asya topluluklarında ve dünyanın birçok yerlerinde az veya çok kalabalık «cemaat»lere sahip olmasıdır.
📖 Sayfa 34 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Hunlar, Gök-Türkler, Uygurlar yapacakları işte başarı şansını ayın, yıldızların hareketleri ile kontrol ederlerdi. Tabgaçlar da, Hunlar gibi, ilkbahar ve sonbaharda atalara kurban keserlerdi ve tapınak yeri olan bir «taş-ev» içinde sundukları kurbandan sonra, civara kayın ağacı dikerlerdi ki, bunlardan kutlu orman meydana gelirdi.
📖 Sayfa 27 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türkçede kurt'un asıl adı "böri"dir. Türkler bunun yerine küçük bir haşere olan "kurt"u kullanmışlardır. Bu da herhâlde "böri" ye karşı duyulan saygı-korku hissinden ileri gelmektedir.
📖 Sayfa 15 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türk dininde ruhlara inanışın diğer bir belirtisi de kâhinlik veya falcılığın Türkler arasında itibar görmesidir. Avrupa Hunlarındaki falcılığa Lâtin kaynaklarında işaret edilmiştir. Uygurlardan kalma mühim dil yadigârlarından biri de «Irk Bitik» adlı ve kâhinlikle ilgili eserdir. Ancak falcılık ve kâhinlik de bütün Eski ve Orta çağlarda umumi idi. Eski Mısır, Yunan, Bâbil kâhinleri meşhurdur. Romalılar da fala ve kâhinlere inanırlardı.
📖 Sayfa 46 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Mütehassıslarınca belirtildiği üzere, bu Orta Asya rivayetleri, Hind, İran, Yunan, Yahudi efsaneleri ile -belki eski Türk telâkki ve menkıbelerinden bazı kırıntıların da katıldığı- ve Moğol devrinde peydahlanan birtakım hikâyelerin karışmasından doğmuş oldukları için, bunlardan Altaylı ve Yakut şamanlığındaki hakiki tasavvuru, yâni şaman Türk'ün kendi «dini» düşüncesini bulup çıkarmak hemen hemen imkânsız görünmektedir.
📖 Sayfa 23 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türkler öbür dünyada ikinci bir hayatın varlığına (âhiret) ve ruhların ebediliğine inanıyorlardı. Eski Türkçede (Gök-Türk, Uygur) ruh, can mânasında «tin» kelimesi kullanılıyordu. Bu, aynı zamanda «nefes» demekti, ölümü nefesin kesilmesi, ruhun bedenden çıkıp uçması şeklinde tasavvur ediyorlar, böylece bazen «öldü» yerine «uçtu» diyorlardı". Ruhları öbür dünyaya göçen ataların orada rahatsız edilmemeleri, iyi yaşamaları lâzımdı.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde Gök-Tanrı dini hâkimdi.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Gök-Tanrı bozkır kavimleri inancında tek yaratıcı olarak görünmekte ve din sisteminin merkezinde yer almış bulunmaktadır. Tanrı tam iktidar sahibi idi. Aynı zamanda «semavî» mâhiyeti hâizdi. Bundan dolayıdır ki, eski Türk vesikalarında çok kere «Gök-Tanrı» adı ile zikredilmiştir.
Eski Türk inanç sisteminin 2. esasını atalar kültü teşkil eder. Ölmüş atalara tâzim, onlar için kurbanlar kesilmesi «pederşahî (patriarcale) aile» de baba hâkimiyetinin inanç sahasındaki belirtisi sayılmaktadır. Telâkkiye göre, baba ve umumiyetle atalar, öldükten sonra dahi, ruhların vasıtasıyla, aile efradını korumağa devam ettiklerinden, onlara karşı duyulan minnet hissi türlü şekillerde ortaya konmaktadır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türkçede (Gök-Türk, Uygur) ruh, can mânasında "tin" kelimesi kullanılıyordu. Bu, aynı zamanda "nefes" demekti. Ölümü nefesin kesilmesi, ruhun bedenden çıkıp uçamsı şeklinde tasavvur ediyorlar, böylece bazen "öldü" yerine "uçtu" diyorlardı.
📖 Sayfa 47 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Konfucius (M.ö 5. yüzyıl)'un eserlerinde gökten, tanrıdan bahsederken kullandığı "T'ien" tâbiri Türkçe "Tanrı" kelimesinden başkası değildir.
📖 Sayfa 66 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Bazı Orta Asya topluluklarında "Ak şaman", "Kara şaman" ayırımındaki ikilikde İran tesirini görmek mümkündür.
📖 Sayfa 38 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
bozkır Türk dininde, gökyüzü belirtileri (güneş, ay, yıldızlar) değil, yekpare gök'ün sembolleştirdigi tek «Tanrı» inancı temel teşkil etmektedir. Bu suretledir ki, «Gök-Tanrı» dini Türklere mahsus bir inanç sistemi olarak ortaya çıkmaktadır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Yunan mitolojisinde "toprak ana" Gea'nin kendi çocuklarını öldürüp yemesi, Zeus'un oğlu gösterilen sarhoşluk ve verimlilik tanrısı Dionysos (Romada Bakhus)'un Titanlar tarafından keza öldürülüp yenmesi ve Zeus'un da onun yüreğini yemek suretiyle yeni bir Dionysos meydana getirmesi insan kurbanı âdetinin izleri sayılabilir.
📖 Sayfa 49 · Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde «ruh»ların «insan» biçiminde tasavvuru olmadığı için, putlara da rastlanmaz. Türkler gizli kuvvetin bulunduğunu düşündükleri tabiat arızalarını görüldükleri gibi kabul etmişler ve sadece onlara kutsallık atfetmekle yetinmişlerdir.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Eski Türklerde en büyük kurban, bozkırlı Türkün kutsal bir duygu ile sarıldığı at'tır.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Türkler çok kere kurt'un asıl ismini bile söylemezler. Türkçede kurt'un gerçek adı «böri»dir. Türkler bunun yerine, küçük bir haşere olan «kurt»u kullanmışlardır. Bu da herhalde «böri»ye karşı duyulan saygı-korku hissinden ileri gelmektedir.
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu
Sıkça Sorulan Sorular
Eski Türk Dini kimin eseridir?
Eski Türk Dini, İbrahim Kafesoğlu tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1980'de yayımlanmıştır.
Eski Türk Dini kaç sayfadır?
Eski Türk Dini, 80 sayfadır (Kültür Bakanlığı Yayınları baskısı).
Eski Türk Dini'nin en ünlü sözü nedir?
“Kurt efsanesinin Türklerde bir umumîlik göstermesinin, kurt'un totem olmasından ziyade, bozkırların korkulu bir hayvanı olarak, bilhassa hayvan sürüleri için büyük tehlike teşkil etmesi dolayısıyla, ona karşı duyulan korku ile karışık bir saygı hissinden ileri geldiği anlaşılıyor.”