İmam Gazali'nin Hidayet Rehberi adlı kitabı, بِدَايَةُ الْهِدَايَة [Bidâyetü'l-Hidâye] özgün adıyla 1994'te yayımlanmış, 103 sayfalık bir Araştırma-İnceleme eseridir. Kitabın en çok işaretlenen cümleleri, sayfa bilgileriyle birlikte aşağıda.
Hidayet Rehberi'den En Beğenilen Alıntılar
İbn-i Sina ve Farabi'nin bize aktardığına göre Aristoteles felsefesi, üç kısımdır.
📖 Sayfa 30 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
1. Bir kısmı tekfir gerektirir.
2. Bir kısmında bidat vardır.
3. Bir kısmının da inkarı gerekmez.
Farklılıklara rağmen bütün filozoflar 3 grupta toplanabilir: Dehriler (materyalist filozoflar), Tabiatçılar (tabiat filozofları) ve ilahiyatçılar (metafizikçi filozoflar)
📖 Sayfa 27 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Uzlete devam etmenin sebebi tembellik ve rahatlık olmamalıdır. Nefsi rahat ettirmek ve onu insanların eziyetinden korumak olmamalıdır.
📖 Sayfa 82 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Aklı zayıf olanlar gerçeği adamlara göre bilirler. Adamları gerçeğe göre bilmezler. Akıllı kişi ise Emirülmü’minin Ali b. Ebî Tâlib’in (ra) sözüne uyar. Alî b. Ebî Tâlib ( ra) şöyle buyurmuştur: “Gerçeği adama göre bilmeye kalkma, sen gerçeği öğren, o taktirde ehlini bilirsin.”
📖 Sayfa 40 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Filozofların ahlaka dair söylemlerinin tamamı nefis yani kişilik özellikleri ve ahlakı, nefislerin türleri ve çeşitleri, nefis terbiyesi ve nefis eğitimi ile ilgilidir. Filozoflar bu konudaki görüşlerini sufilerden almışlar
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Başlangıçlar, sonların tecelli ettiği yerlerdir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Kimin başlangıcı Allah ile olursa,
sonu da O'nunla O'na doğru olur.
İbn Atâullah İskenderi (k.s.)
...hakka uzak ve yakın olma noktasında büyük farklılıklar olsa bile hepsi “küfür ” ve “ilhâd ” kusuru taşımaktadırlar.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yüce Allah’ı bilmemek ölümcül bir zehirdir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Arzulara uyarak Yüce Allah’a asi olmak tüketici bir hastalıktır.
Yüce Allah’ı bilmek ise kalbin, hayat veren panzehridir.
Arzulara uymayarak Yüce Allah’a itaat etmek ise onun şifalı ilacıdır.
O (c.c), kalpleri ve durumları tersine çevirir. Zaten "müminin kalbi Rahman'ın iki parmağı arasındadır."
📖 Sayfa 84 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yüce Allah'ı bilmek kalbin, hayat veren panzehiridir.
📖 Sayfa 76 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Anlaşılmayan bir şey nasıl red veya kabûl edilebilir?
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Gazâlî, el-Münkiz
İbadetler de kalp hastalıklarının ilacıdır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
"O gözlerin hain bakışını, kalplerin gizlediği şeyleri bilir." (Mü'min, 40/19)
📖 Sayfa 26 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İnsanlar, hakkında iyi düşünceler besledikleri bir kişiye, bâtıl olsa bile her ne söz ve düşünce nispet edersen et, onu hemen kabul ederler. Oysa hakkında iyi düşünmedikleri bir kişiye isnat edersen, gerçek bile olsa, onu reddederler. Gerçeği mutlaka adamlara göre bilirler. Adamları gerçeğe göre bilmezler. Bu son derece cehalettir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
“Çaba göstermeden Allah’ın rahmetine kavuşabileceğini düşünen kimse boş kuruntulara saplanmıştır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yalnızca kendi çabası ile Allah’ın rahmetine kavuşabileceğini düşünen kimse ise Allah’a muhtaç olmadığına inanmıştır.”
“Büyük insan, Allah Teâlâ katında değerli olandır.” Bu da son nefeste ortaya çıkacak olan bir sırdır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Onlara göre insandaki akledici güç, onun mizacına da bağlıdır. Mizacın yok olması halinde bu güç de yok olur. Bu güç yok olduğu takdirde yok olanın tekrar var olması makul değildir. Bu iddialarına bağlı olarak “kişi ölür ve bir daha var olmaz” düşüncesini ürettiler.Böylece ahireti inkâr ettiler. Cenneti, cehennemi, yeniden dirilmeyi ve yeniden kalkmayı, kıyameti ve hesabı inkâr ettiler. Bundan dolayı onlara göre itaat karşılığında sevap yoktur, suç karşılığında da ceza yoktur. Böylece gemleri çözüldü, hayvanlar gibi şehvetlere daldılar.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Kişi içtihadına binaen fakir zannettiği bir kişiye zekât verebilir. Fakir zannedilen bu kişi dahi gerçekte durumunu saklı tutan bir zengin olabilir. Bu takdirde zekât veren kişi, hata etmiş olsa bile, sorumlu tutulmaz. Çünkü kişi sadece zannı gereğince sorumlu tutulabilir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Zaten insanlar ara ara mutlaka yanılgıya düşerler. Bu ise iman zayıflığını göstermez. Mümin elbette sınanır ancak sürekli tövbe eder. Mümin masiyette ısrar etmek ve ona dalmaktan uzak olur.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Muhammed (sav) son derece doğru söylemiştir: Kim bildiği ile amel ederse, Allah ona bilmediğinin bilgisini verir.
📖 Sayfa 72 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Arzulara uyarak yüce Allah'a asi olmak tüketici bir hastalıktır.
📖 Sayfa 75 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hidayet imanla başlıyordu, ardından iyi davranışlar ortaya koyarak, hakikate ermekle devam ediyordu...
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hidayete erişememek ise ebedi bedbahtlığın karanlığında kıvranmak demekti...
Kendi durumumu gözden geçirdim. Hakikaten dünya işlerine dalmış idim.
📖 Sayfa 59 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hz.Ali " Gerçi adama göre bilmeye kalkma, sen gerçeği öğren, O takdirde ehlini bilirsin."
📖 Sayfa 40 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yüce Allah'tan ilk önce beni ıslah etmesini, benim vesilemle de başkalarını ıslah etmesini, öncelikle beni hidayete erdirmesini; benim vesilemle de başkalarını hidayete erdirmesini dilerim.
📖 Sayfa 84 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yüce Allah'ın bana hakkı hak olarak gösterip ona tabi olmayı nasip etmesini, bâtılı bâtıl olarak gösterip ondan kaçınmayı nasip etmesini dilerim.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Bu arada aklın yolu birdir. Yani farklı kişiler birbirinden müstakil olarak aynı fikirleri geliştirmiş olabilirler.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Yüce Allah'ı bilmemek ölümcül bir zehirdir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Şunu iyi bilmek lazım ki, filozoflarda bulunan ahlâkî ilimler önceki peygamberlerden ve sûfîlerden onlara geçmiştir. O yüzden onların her söylediğini inkâr etmek akıl işi değildir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Bâtıl, bidat ve küfür olan sözleri dışındaki sözlerini kullanmakta bir sakınca yoktur.
İmâm-ı Gazâlî, el-Münkiz
Yüce Allah'ı bilmek ise kalbin, hayat veren panzehiridir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Taklitçi olmanın şartı, kişinin taklitçi olduğunu bilmemesidir.
📖 Sayfa 20 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Bir kişinin herhangi bir ilmin geçerliliğini değerlendirebilmesi için, o ilmi sonuna kadar öğrenmesi, sınırlarını aşacak derecede kavraması gerekir. Ben kesin olarak böyle inanıyorum. O kişi ancak bu şekilde o ilim berbabının göremediği bozuklukları ve sıkıntıları görebilir. Ancak bu takdirde onun söz konusu ilimle ilgili geçersizlik iddiası doğru olabilir. Oysa ben ilgisini ve gayretini tamamıyla buna yöneltmiş olan hiçbir İslam alimi göremedim.
📖 Sayfa 25 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Allah sizi güzellikle doğru yola erdirsin, gerçeğe yönelmeyi kolaylaştırsın. İnsanlar dinler ve mezhepler hakkında farklı görüşlere sahiptir. Ümmetin mezhepleri farklı farklıdır. Ayrıca pek çok grup mevcuttur. Ekoller birbirinden farklıdır. Bu konuda adeta derin bir denizdir. Çoğu kimse bu denizde boğulmuştur. Çok az kişi kurtulmuştur.
📖 Sayfa 8 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hakiki cevher ile sahte cevherin bir arada bulunmuş olması, hakiki olanı sahte yapmaz, sahteyi de hakiki yapmaz. Aynı şekilde hak ile batılın aynı yerde; birbirinin yakınında bulunmuş olması da ne hakkı batıl yapar, ne de batılı hak yapar.
📖 Sayfa 44 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
tamamını ve onlarla aynı düşünceye sahip olan bütün Müslüman filozoflar ı tekfir etmek gerekli olmuştur. İbn Sînâ , el-Fârâbî ve benzerleri bu grupta yer alan Müslüman filozoflardır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Anatomi ve organların işlevlerindeki harikuladelikleri inceleyen herkes canlıların özellikle de insan bünyesini kuran Yaratıcının yaratmasındaki mükemmelliği mutlaka görür.
📖 Sayfa 28 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Gerçeği adama göre bilmeye kalkma, sen gerçeği öğren, o takdirde ehlini bilirsin.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hz. Ali (r.a)
Mutasavvıfların söz ehli değil hal ehli olduklarına içtenlikle inandım.
📖 Sayfa 58 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Bir tanesi Sokrates'tir. Sokrates, Platon'un üstadıdır. Diğer biri Platon'dur. O da Aristoteles'in üstadıdır. Aristoteles da bu filozoflardan biridir. Mantık ilmini tasnif etmiştir. Felsefe ilimlerini geliştirmiştir. Daha önce mayalanmamış olan şeylere maya çalmıştır. Felsefe ilminde sorunlu olan hususları açıklığa kavuşturmuştur.
📖 Sayfa 29 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Her gün ömürleri azalırken mallarının çoğalmasına sevinerek aldanan ahmaklar gibi olma. Nasıl sevinilecek bir iş bu? Mal artıyor ancak ömür de azalmakta...
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
“Nihâyet anladım ki, bir görüşün hakîkatini tam anlamadan ve özüne vâkıf olmadan onu reddetmek, karanlığa taş atmak gibidir.”
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İmâm-ı Gazâli, el-Münkiz
İnsanlar ise yorumu ve dedikodu yapmaya başladı.
📖 Sayfa 61 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Zira bir kişinin herhangi bir ilmin geçerliğini değerlendirebilmesi için, o ilmi sonuna kadar öğrenmesi, sınırlarını aşacak derecede kavraması gerekir..
📖 Sayfa 25 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Gerçek dost, ikametinde ve yolculuğunda; uykunda ve uyanıklığında senden ayrılmaz.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hatta hayat boyu ve ölümünde bile seninledir. İşte o Rabbin, Efendin, Mevlân ve Yaratıcındır…
"Kim bir zalime yardım ederse, Allah, o zalimi ona musallat eder."
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Hz. Muhammed
Hz Muhammed (sav) son derece doğru söylemiştir: "Kim bildiği ile amel ederse, Allah ona bilmediğinin bilgisini verir." Hz.Muhammed'in (sav) şu sözleri ne kadar doğrudur: "Kim bir zalime yardım ederse, Allah, o zalimi ona musallat eder." Yine Hz.Muhammed(sav) şu hadislerinde ne kadar doğru söylemiştir: "Kim bütün kaygıları tek bir kaygı olmuş olarak sabahlarsa, Yüce Allah onun dünya ve ahiret kaygıları için yeterlidir."
📖 Sayfa 72 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Kendini beğenmek ve büyüklenmek tedavisi çok zor olan, amansız bir hastalıktır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Bir tanesi Sokrates ’tir. Sokrates, Platon ’un üstadıdır. Diğer biri Platon’dur. O da Aristoteles ’in üstadıdır. Aristoteles da bu filozoflardan biridir. Mantık ilmini tasnif etmiştir. Felsefe ilimlerini geliştirmiştir.Bu filozoflar bir bütün olarak “dehrîler” ile tabiat filozofları na karşı çıkmışlardır. Onların açıklarını ortaya koymaya çalışmışlardır.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İmam münadisi ise şöyle sesleniyordu: "Yolculuk var, yolculuk var, ömür tükendi, çok az kaldı, önünde uzun bir yolculuk var, sahip olduğun ilim ve amelin tamamı riyadır, gösteriştir. Eğer şimdi ahirete hazırlanmazsan, ne zaman hazırlanacaksın? Eğer bu ilişkilerini şimdi kesmezsen, ne zaman keseceksin?" Böylece ahiret isteği canlanıyor, kaçma ve uzaklaşma kararı ağır basıyordu.
📖 Sayfa 60 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Araştırmalarını tabiat alemine, canlıların ve bitkilerin harikulade durumlarına yoğunlaştıran ekoldür. Canlıların organlarını inceleme bilimi yani anatomi alanıyla çok ilgilenmişlerdir. Böylece Yüce Allah ’ın eserindeki harikuladelikleri, hikmetinin eşsizliğini görmüşlerdir. Bundan dolayı da hikmet sahibi bir yaratıcının varlığını kabul etmişlerdir.Bunlar da aynı şekilde zındıktır. Çünkü imanın aslı, Allah ’a, onun sıfatlarına ve ahiret gününe inanmaktır. Bunlar ise her ne kadar Allah’a ve sıfatlarına inanmışlarsa da ahiret gününü inkâr etmişlerdir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Özet olarak sufilerin yolu için kim ne diyebilir? İlk şartı olan temizlik, kalbin Yüce Allah dışındaki her şeyden tamamen temizlenmesidir. Tıpkı namazın iftitah tekbiri gibi, sufiliğe giriş anahtarı da kalbin tamamen Allah'ın zikrine gark olmasıdır. Sufiliğin sonu ise tamamen Allah'ta fena bulmaktır. Neredeyse tercihe ve seçime bağlı olan başlangıcına nispetle sonu budur. Bu aslında yolun başıdır. Bundan öncesi ise o yolu tutan için bir giriş gibidir.
📖 Sayfa 64 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İnsanlar öldüğünde her şey şu anda göründüğünden daha farklı görünecektir. Bu esnada ona şöyle denilir: "Biz senden örtünü kaldırdık, bu gün bakışın keskindir." (Kaf 22)
📖 Sayfa 16 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Çok sayıda felsefe ekolü bulunmaktadır. Bu ekoller birbirinden oldukça farklıdır. Bu farklılıklara rağmen bütün filozoflar üç grupta toplanabilir:
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Dehrîler (Materyalist Filozoflar)
Tabiatçılar (Tabiat Filozofları) ve
İlahiyatçılar (Metafizikçi Filozoflar).
Nübüvvetin imkanının delili, nübüvvetin varlığıdır. Varlığının delili ise alemde akıl ile elde edilmesi düşünülemeyen bilgilerin varlığıdır.
📖 Sayfa 70 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İyice anlamadan içeriğini iyice kavramadan felsefe ilmini reddetmenin karanlığa ok atmak gibi olduğunu anladım.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Sufilerin yolunun ancak ilim ve amel ile tamamlanabileceğini anladım.
📖 Sayfa 57 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Kalbin kötü huylarını temizleme yolu ise meşakkatlidir.
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
“Allah'ı bilmemek helak edici bir zehirdir.”
Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Uzlete devam etmenin sebebi tembellik ve rahatlık olmamalıdır.
📖 Sayfa 82 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
Aklın yolu birdir. Yani farklı kişiler birbirinden müstakil (bağımsız) olarak aynı fikirleri geliştirmiş olabilirler.
📖 Sayfa 41 · Hidayet Rehberi, İmam Gazali
İmâm-ı Gazâlî, el-Münkiz
Sıkça Sorulan Sorular
Hidayet Rehberi kimin eseridir?
Hidayet Rehberi, İmam Gazali tarafından yazılmıştır ve ilk kez 1994'te yayımlanmıştır.
Hidayet Rehberi kaç sayfadır?
Hidayet Rehberi, 103 sayfadır (İlk Harf Yayınevi baskısı).
Hidayet Rehberi'nin en ünlü sözü nedir?
“İbn-i Sina ve Farabi'nin bize aktardığına göre Aristoteles felsefesi, üç kısımdır. 1. Bir kısmı tekfir gerektirir. 2. Bir kısmında bidat vardır. 3. Bir kısmının da inkarı gerekmez.”