Din alanına Hikmet Yağlı Mavil'in kazandırdığı Eş'arî, 2017'de yayımlanmıştır. Bu derlemede yer alan sözler, kitabı okuyanların ortak beğenisini yansıtıyor.
Eş'arî'dan En Beğenilen Alıntılar
Bana şahitlik et ki, ehli kıble'den hiç kimseyi tekfir etmedim. Çünkü herkes tek bir mâbûdun varlığını kabul ediyor. Bunun dışındakilerin hepsi yorum farkından ibarettir.
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Dengi yoktur Eş'ari'nin
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Üstad, imam, âlim, fakih;
Mezhebidir tevhîd, tenzih
Ötekiler nefiy, teşbih.
Konuşur yaldızsız yalın,
Hepsi zeki ashabının;
Doğruya çağrıdır sözleri,
Her biri makbul muhterem;
Delidir, onları azımsayan,
Divânedir, yollarını yanlışlayan.
(İbni Asâkir- et Tebyan)
Eserimize İbn Asâkir'in Tebyînü kezibi'l-müfterî isimli kitabında yer alan İmam Eş'arî sevgisinin dile getirildiği şu beyitlerle son vermek istiyoruz:
📖 Sayfa 103 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Her kimin varsa bir hazırlığı yanında,
Nice fayda verir ona mahşer meydanında;
Benimse, Hidayet Peygamberi'nin sevgisidir tek hazırlığım,
Sonra da Eşarî'nin mezhebine olan içten bağlılığım.
Böylelikle Eş'ari'nin sisteminde akıl, kendi bağlamından alınarak vahyin denetimine verilmekte, vahiy birinci derecede önemli iken akla da yeterince pay ayrılmaktadır.
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Duyu algısı, mütevâtir haber gibi bilen kimse için herhangi bir fikir, nazar ve istidlâl gerektirmeden meydana gelen bilgi zarûrîdir. Kesbî veya iktisâbî bilgi ise nazar, fikir ve istidlâl sonucu ortaya çıkan bilgidir.
📖 Sayfa 69 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Aşağıdakı mısralar, bağlılarının Eş'arî'ye olan sevgisini göstermesi bakımından dikkat çekicidir:
📖 Sayfa 36 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Dengi yoktur Eş'arî'nin
Üstat, imam, âlim, fakih;
Mezhebidir tevhîd, tenzih
Ötekiler nefiy, teşbih.
Konuşur yaldızsız yalın,
Hepsi zeki ashabının;
Doğruya çağrıdır sözleri,
Her biri makbul muhterem;
Delidir, onları azımsayan,
Divânedir, yollarını yanlışlayan.
İbn Asakir, Allah'ın insanların dinini tecdit etmek üzere üçüncü yüzyılın başında Eş'ari'yi gönderdiğini söyler.
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Hatib el-Bağdadî "Tam da Mu'tezile başını göğe kaldırmıştı ki, Allah Eş'ariyi ortaya çıkardı. O da onları yerin dibine geçirdi. "
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Yine tövbe eden Allah'a karşı vefalı olursa tövbesi makbuldür
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Eş'arî'nin sisteminde nasıl iman kalp ile tasdîkten ibaretse kalbin bir eylemi olan küfür de imanın zıddı olarak tasdîk etmemektir. Küfür dilde örtmek anlamına geldiğine göre Allah'ı kalbiyle inkâr eden ve onu haberlerinde yalanlayan kimse aslında kendisini inkâr etmiş ve yalanlamış demektir. Bu kimseye kendini Allah'ın nimetlerinden örttüğü için de örten mânasında kâfir denilmektedir.
📖 Sayfa 84 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Şüphesiz her âlim yaşadığı çağın ve toplumun bir ürünüdür. Bir âlimin düşünce dünyasını doğru şekilde okuyabilmek için o çağı ve toplumu iyi değerlendirmek gerekir.
📖 Sayfa 11 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Hz. Muhammed (s.a.s.)'in vefatından sonra genişleyen İslâm topraklarıyla birlikte ilâhî sıfatlar, kaza ve kader, âhiret halleri gibi önemli itikâdî meseleler etrafında tartışmalar yapılmaya başlanmıştır. Liderlerinin bu itikâdî problemlere akıl ve nakil açısından getirdiği çözümlere göre bazı düşünce hareketleri zamanla yok olup giderken bazı sistemli görüşler ise mezheplere dönüşerek takipçileri sayesinde geniş coğrafyalara yayılıp tarih sahnesindeki yerini almıştır.
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Allah'ın varlığına ancak akıl yürütme yöntemiyle ulaşılabileceğini ve insanın Allah'ı bilmesi için mutlaka çaba harcaması gerektiğini savunan ve bu uğurda taklidi redden Eş'ari Allah'ı bilmenin veya O'nun varlığı hakkında şüphe duymanın hiçbir mazereti olamayacağını kabul eder.
📖 Sayfa 69 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Eş'ari insanın fiillerinin yine insan tarafından yaratıldığını iddia eden Mutezil'yi eleştirerek "Biz ise fiillerimizin Allah tarafından yaratıldığını ispat ederiz" sözüyle kader hakkındaki düşüncesini ortaya koyar. Nitekim ilgili ayetler insan fiillerinin yaratıcısının kendisi değil Allah olduğunu yaratılmış olan insanın bir şeyi yaratmaktan da aciz olması gerektiğini belirtmektedir. ("Oysa sizi de yaptıklarınızı da Allah yarattı."(Saffat/96))
📖 Sayfa 77 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Bir alimin düşünce dünyasını doğru şekilde okuyabilmek için o çagı ve toplumu iyi değerlendirmek gerekir.
📖 Sayfa 11 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
İman ve İslam kelimelerini iki farklı kavram olarak değerlendiren Eş'ari'ye göre iman dilin kullanımına göre tasdik iken İslam hükme boyun eğmek emre tabi olmak ve teslim olmak demektir. Bu nedenledir ki her mümin müslimdir, fakat her müslim mümin değildir. Çünkü bir kişi kalben inanmamış olsa dahi tasdik ve iman olmadan müslim ismini alabilmekte ancak mümin olamamaktadır.
📖 Sayfa 85 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Allah'ın emrini hafife alarak küçümsemek küfür olduğu gibi, peygamberi küçümsemek de küfürdür..
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
İnsan kendi fiilinin gerçek yaratıcısı olmadığı gibi, gerçek fâili de değildir. Gerçekte bir fiilin Allah'tan başka fâili ve onu yoktan var eden kudret sahibi yoktur.
📖 Sayfa 78 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
“Mihne hâdisesi Abbâsî halîfesi Me’mûn, Mu‘tasım ve Vâsık’ın Mu‘tezile’nin “Kur’an-ı Kerîm’in yaratılmış olduğu” (halku’l-Kur’ân) fikrini, devletin resmî görüşü olarak benimsemesi ve halkı sorguya çekerek bu görüşü kabullenmeye zorlaması olarak bilinir. Yaklaşık 198-232/813-846 yıllarını kapsayan bu süreç, İslâm tarihinde mihne olarak bilinmektedir.”
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
“Nitekim “Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse, bilsin ki Allah öyle bir kavim getirir ki Allah onları sever, onlar da Allah’ı severler.” mealindeki Mâide sûresinin 54. âyeti nüzûl olduğunda Hz. Peygamber (s.a.s.) Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’yi işaret ederek “Onlar işte bunun! Yani Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin kavmidir.” şeklinde açıklamada bulunmuştur. Dolayısıyla güzîde sahâbî Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin torunlarından olan Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî, İslâm’a önemli hizmetlerde bulunmuş bu seçkin soydan gelmektedir.”
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Şüphesiz her âlim yaşadığı çağın ve toplumun bir ürünüdür. Bir âlimin düşünce dünyasını doğru şekilde okuyabilmek için o çağı ve toplumu iyi değerlendirmek gerekir. Kendisinden önce İslâm âleminde yaşanan hadiseler ve kendi döneminin ilmî, siyasî ve kültürel yapısı bir taraftan Eş'arî'nin düşünce dünyasını şekillendirirken aynı zamanda onun görüşlerinin toplum içerisinde kabul görmesine zemin hazırlamıştır.
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Kendi isteğiyle inkar eden kalbindeki küfürle kafirdir, onun inkarı küfrüne delalettir. Güneşe secde eden kimse secdesi sebebiyle kafir olmaz, ancak bu secde onun kalbindeki küfre delalet eder bir delil niteliği taşır. Bir kimsenin peygamberi öldürdüğü düşünülse bu kimse öldürme fiilinden ötürü değil, kalbindeki küfrü sebebiyle kafir sayılır. Allah'ın emrini hafife alarak küçümsemek küfür olduğu gibi PEYGAMBERİ KÜÇÜMSEMEK ONU HAFİFE ALMAK DA KÜFÜRDÜR.
📖 Sayfa 85 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Vefatı öncesinde ateşli bir hastalığa yakalanan Eş'arî, öğrencisi Ebû Ali es-Serahsî'yi (ö. 389/999) Bağdat'taki evine çağırarak tüm Müslümanları kucaklayıcı şu ifadeleri dile getirmiştir: "Bana şahitlik et ki, Ehl-i kıble'den hiç kimseyi tekfir etmedim. Çünkü herkes tek bir mâbûdun varlığını kabul ediyor. Bunun dışındakilerin hepsi yorum farkından ibarettir."
📖 Sayfa 29 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Şüphesiz her âlim yaşadığı çağın ve toplum bir ürünüdür. Bir alimin düşünce dünyasını doğru şekilde okuyabilmek için o çağı ve toplumu iyi değerlendirmek gerekir.
📖 Sayfa 11 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Eş'ari ömrünün büyük bir bölümünü Mutezile içerisinde geçirerek bu mezhep içerisinde önemli bir konuma erişen İmam Eş'ari bu dönemde Mutezile'den ayrılarak Ehl-i Sünnet kelamının kuruculuğunu üstlenmiştir. Eş'ari böylelikle Mutezile mezhebi içerisinde edinmiş olduğu tüm bilgi ve birikimi ve ilmi tecrübesini hem Mutezile fikirlerini çürütmek hem de İslam dışı fırkaların hatalı bulduğu görüşlerini eleştirmek için kullanılmıştır. Böylece Eş'ariyye mezhebinden olan ve olmayan çoğu alim onun bu birikiminden bir şekilde istifade etmiştir.
📖 Sayfa 99 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
İnsan kendi fiilinde kâsib, Allah ise Haliktir.
📖 Sayfa 76 · Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil
Eş’arî
Sıkça Sorulan Sorular
Eş'arî kimin eseridir?
Eş'arî, Hikmet Yağlı Mavil tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2017'de yayımlanmıştır.
Eş'arî kaç sayfadır?
Eş'arî, 112 sayfadır (Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları baskısı).
Eş'arî'ın en ünlü sözü nedir?
“Bana şahitlik et ki, ehli kıble'den hiç kimseyi tekfir etmedim. Çünkü herkes tek bir mâbûdun varlığını kabul ediyor. Bunun dışındakilerin hepsi yorum farkından ibarettir.”