Hüseyin Gökalp'ın 2023'te yayımlanan Moriskolar adlı eseri, Araştırma-İnceleme türünün önemli örneklerindendir. Türkçe baskısı İnsan Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Moriskolar'ı okuyan herkesin işaretlediği sözler, aşağıda bir arada.
Moriskolar'dan En Beğenilen Alıntılar
Düşman beldesinde kalmayı tercih eden, onların İslam üzerinde hakimiyetini de kabul etmiş demektir. Böyle bir ikamet Mümin'in dinini bozar. Reşitlerin kendilerini koruyabileceklerini düşünsek bile kadınları ve çocukları; evlilik, onların kılık kıyafetlerini ve dillerini kabullenme ile riske atmış olur. Bir Müslüman Arapçayı kaybederse, onun bağlı olduğu tüm ibadetleri kaybeder.
📖 Sayfa 50 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
İspanya'da yaşanan olaylar zorbalar için büyük bir tecrübe, mazlumlar için büyük bir trajedidir. Batılı hemen hemen tüm tarihçiler Müslümanların hakim olduğu dönemde İspanyollar üzerinde herhangi bir din baskısının olmadığını teyit ederler. Ancak Hristiyanların Müslümanlardan etkilendiğini de dönemin bilim, edebiyat tarihine baktığımızda, yerel halkın kılık kıyafetlerini gözlemlediğimizde rahatlıkla anlayabiliriz.
📖 Sayfa 73 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
... Böyle bir durumda olan Müslümanları huzursuz etmek hiç kimsenin faydasına değildi. Ne Hristiyan ahalinin ne de toprak ağalarının Müslümanlarla hiçbir problemi yoktu. Dahası onlara olan ihtiyaçları dini ikinci plana itiyordu. Ancak İspanyol yönetimi Büyük İspanya için bazı kararlar vermek zorundaydılar. Ya Osmanlılarla anlaşacaklar ve İngilizlerle mücadelelerine devam edecekler ya da Vatikan'ı yanlarına alıp hem İngilizlere hem de Osmanlılara karşı duracaklar ve buralardan gelecek tehlikeleri bertaraf etmiş olacaklardı...
📖 Sayfa 35 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Endülüs tarihi romantik, nostaljik veya
📖 Sayfa 7 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
turistik bir ilgiden daha fazlasını hak ediyor.
İber Yarımadası'nın tekrar İspanyolların eline geçişiyle İspanya'da veya Portekiz'de Müslümanlıktan Hristiyanlığa dönmüş ya da zorla döndürülmüş olan bir millete İspanyollar tarafından verilen isimdir.
📖 Sayfa 15 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Örneğin Moro (Moor), bir zamanlar Kuzey Afrika'da yaşayan halk kitlesi için kullanılırken zamanla sadece Müslümanlara verilen bir isim olmuş; daha sonra da hakaret anlamı yüklenmiş bir ifade haline gelmiştir.
📖 Sayfa 14 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Domuz eti de Moriskolar'a ikram edilen yiyecekler arasındaydı. Bunları reddetmenin cezasız kalmayacağı engizisyon kayıtlarında mevcuttur. Daha sonra Moriskolar'ın günlük hayatından vereceğimiz örnekler ve yapacağımız analizlerle konuyu somutlaştırmamız daha kolay olacaktır. Özellikle domuz konusunu bayraklaştıran İspanyolların bugün dahi domuz ve domuz ürünlerinde diğer Avrupa ülkelerinden kıyaslanamayacak kadar ileride olduklarını hatırlatmak gerekmektedir.
📖 Sayfa 64 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
.. Kısaca din, yaşam koşullarını belirleyen en önemli faktördü ve siyaset bu durumu en güzel şekilde değerlendirmeye çalışmaktan çekinmiyordu.
📖 Sayfa 43 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Çok genel olarak Morisko ibaresi, tarihçilerce 16. yüzyıldan önce İber Yarımadası'na gelmiş Müslümanların tehciri esnasında Hristiyanlığa geçenlere verilen isim olarak ele alınır. İspanyol Kraliyet Akademisi'nin sözlüğüne göre de İspanya'nın yeni yapılandırıldığı dönemden kalma vaftizli Morolar'a denir. Buradaki Moro'dan kasıt hem Kuzey Afrikalılar hem de Müslümanlardır. Morisco, Moro'dan türer ve küçültme anlamı taşır. Modern dilde Morocco'ya yani Fas'a ait, Faslı, Arap-Berberi karışımı gibi anlamlara gelse de o dönemde pagan olmayan, vaftiz olmuş esmer insanlar anlamında kullanılmıştır.
📖 Sayfa 15 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Morisko tarihini "Holokost" tarzı bir istismar malzemesi haline getirmeden, nostaljik ya da trajedik indirgemelere kapılmadan, gerçekte neler olup bittiğini sonraki nesillere aktarmak ve İslam hakimiyeti sırasında ve sonrasında bölgede yaşayan insanları doğru anlamak için çaba sarf etmek, hepimiz için ağır ancak zorunlu bir yükümlülüktür.
📖 Sayfa 74 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Endülüs'te İslam'ın hızla yayılmasının en büyük sebebi fatihlerin birer savaşçıdan çok davetçi olarak hareket etmeleriydi.
📖 Sayfa 25 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Moriskolar resmi olarak Katolik idiler. Vaftizden başlayarak, ibadetler, evlilik törenleri ve bunlara benzer Katolikliğin kuşatabileceği sınırlı alanlarda bu resmi dinin ritüellerini tatbik etmeye çalışırlardı. Ancak inandıkları ve gizledikleri yaşam tarzı İslam idi.
📖 Sayfa 44 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Bugünkü İspanyolcada Arapça kökenli sayısız kelime mevcuttur. İspanyolcanın İtalyanca ve Fransızcadan farklı olmasının sebeplerinden biri de bölgede dokuz asır yaşamış Arapça konuşan Müslümanlardır.
📖 Sayfa 73 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
İslam'ın haram kıldığı yiyecek ve içeceklerle ilgili de Moriskolar'ın ciddi bir baskı altında olduğunu söyleyebiliriz.
📖 Sayfa 65 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
(...) domuz eti Moriskolar'a ikram* edilen yiyecekler arasındaydı. Bunları reddetmenin cezasız kalmayacağı engisizyon kayıtlarında mevcuttur.
Özellikle domuz konusunu bayraklaştıran İspanyolların bugün dahi domuz ve domuz ürünlerinde diğer Avrupa ülkelerinden kıyaslanmayacak kadar ileride olduklarını hatırlatmak gerekmektedir. İspanya'da domuz eti yaşamın bir parçası, vitrinleri süsleyen bir sembol haline gelmiştir.
Hristiyanların Moriskolar'la ilgili çalışkanlık, güvenirlik gibi tanımlamalarının yanında ailelerine bağlı oldukları tespitini de görüyoruz. Moriskolar, evliliklerinde ve aile hayatlarında İslam'ın kurallarına riayet etmemek gayret göstermişlerdir. Düğün daha çok sivil bir etkinlikti. Moriskolar, kilisede gerçekleştirdikleri resmi törenden sonra evde akraba ve dostlar arasında gerçek düğünlerini yaparlardı.
📖 Sayfa 52 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
1676'da ölen Sevi ile Seferad Yahudilerinin bir İspanya mirası olarak takıyyeyi Sevi'ye kazandırmış olduklarını düşünmek, takıyye halinin sanki ilk kez İspanya'da başlayıp etrafa yayılmış alternatif ve gizemli bir yaşam olduğunu düşünmektir ki bu algı pek çok hatayı beraberinde getirir. Ne sosyokültürel ve dini zemin olarak ne de siyasi strateji olarak Moriskolar'la Sabataistleri karşılaştırmak mümkün değildir.
📖 Sayfa 59 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Vâdiilekke zaferinin ardından Musa b. Nusayr 18.000 kişilik orduyla 712'de İspanya'ya hareket etti. Bir yıl sonra Musa ve oğlu Abdülaziz, Murcia, Granada, Sagunto'yu fethetti. Sevilla ve Toledo direniş gösterdi ancak Abdülaziz'e teslim olmak zorunda kaldı. Târık b. Ziyâd ve Musa b. Nusayr'ın komuta ettiği ordular iki koldan İspanya'yı fethetti. Müslümanların bölgeye tamamen hakim olmasıyla birlikte Musa b. Nusayr, İspanya'ya vali olarak oğlu Abdülaziz'i bıraktı. Bu atama olayı ile Endülüs'te Valiler Dönemi başlamış oldu.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Moriskolarla ilgili belki de en hassas konu çocuktur. Çocuklarını kilisenin istediği şekilde eğitime gönderirler, dua ve Hristiyan geleneklerini öğrenmelerine izin verirlerdi.
📖 Sayfa 54 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
İspanya'da sınıfları, idare biçimini ve sosyal yaşamla ilgili tüm alanları belirleyen din faktörüydü.
📖 Sayfa 43 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Morisko tarihini tarzı bir istismar malzemesi haline getirmeden, nostaljik ya da trajedik indirgemelere kapılmadan, gerçekte neler olup bittiğini sonraki nesillere aktarmak ve İslam hakimiyeti sırasında ve sonrasında bölgede yaşayan insanları doğru anlamak için çaba sarf etmek, hepimiz için ağır ancak zorunlu bir yükümlülüktür.
📖 Sayfa 74 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Alfabe aslında kökenler yapılan atıftı. Arap alfabesinin yerini Latin alfabesinin alması sonucu İspanya'da İslam'ın kültürel açıdan büyük bir akamete uğradığını söyleyebiliriz.
📖 Sayfa 66 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Târık b. Ziyâd komutasında 7.000 kişilik ordu 711 yılında İspanya'ya ayak bastı. Ülkenin içlerine doğru ilerleyen ordu ek kuvvetlerle birlikte Vâdiilekke'de Rodrigo'yu mağlup etti. Böylelikle İspanya üzerindeki Vizigot hakimiyeti büyük bir darbe aldı. Bu durum yerlileri derinden etkiledi. Rodrigo için ağıtlar söylediler:
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Dün İspanya'nın Kralı idim
Bugün bir köyün bile emiri değilim
Dün köyler ve de kaleler benim idi, şimdi ise hiçbiri...
Gün battı artık benim mülküme
Şafak bir iz bulamayacak bende bu koca arazide.
Endülüs İspanya'sı Avrupa'yı ilmî olarak beslemiş ve Avrupa biliminin gelişimine katkıda bulunmuştur.
📖 Sayfa 73 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Müslümanlar Endülüs'te Avrupa'ya
aydınlanma çağını yaşatmışlardır.
İspanyolların Moriskolar'ı Osmanlılar'ın potansiyel muhbirleri olarak görmeleri, onlara karşı önlemler almaları ve onları sürgün etmeleri İspanyol siyasetinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
📖 Sayfa 40 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Moriskolar resmi olarak Katolik idiler. Vaftizden başlayarak, ibadetler, evlilik törenleri ve bunlara benzer Katolikliğin kuşatabileceği sınırlı alanlarda bu resmi dilin ritüellerini tatbik etmeye çalışırlardı. Ancak inandıkları ve gizledikleri yaşam tarzı İslam idi.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Morisko; İber Yarımadası'nın tekrar İspanyolların eline geçişiyle İspanya'da veya Portekiz'de Müslümanlıktan Hristiyanlığa dönmüş ya da zorla döndürülmüş olan bir millete İspanyollar tarafından verilen isimdir. Bu isim aslında Hristiyanlığı kalben benimsemeden ikrar etmek zorunda kalmış; itikadi ve ameli olarak Müslüman olmayı gizli bir şekilde sürdürmüş insanlar için kullanılan bir tabirdir. Benzer şekilde İspanya'da Hristiyanlığı kabul etmiş görünen fakat Yahudilik inancını sürdüren insanlara "Marranos" ya da "Seferad Yahudileri" denirdi.
📖 Sayfa 8 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Endülüs tarihi romantik, nostaljik veya turistik bir ilgiden daha fazlasını hak ediyor. Özellikle Müslümanların neredeyse dokuz asır yurt edindiği bir bölgenin kaybedilişi pek çok açıdan ciddiyetle ele alınmalıdır. Bir tarihçinin işi ağıt yakmaktan ziyade, geçmişte "Ne oldu?" ve "Nasıl oldu?" sorularının cevabını bugün için anlamlı hale getirmektir. Biz de Endülüs Müslümanlarının zirveden hızla aşağıya inmeye başladıkları bir dönemi ele almayı tercih ederek Müslümanların Endülüs'ü nasıl kaybettiklerini anlamaya çalıştık.
📖 Sayfa 7 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Müslümanların neredeyse dokuz asır yurt edindiği bir bölgenin kaybedilişi pek çok açıdan ciddiyetle ele alınmalıdır.
📖 Sayfa 7 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Ne sosyokültürel ve dinî zemin olarak ne de siyasi strateji olarak Moriskolar'la Sabataistleri karşılaştırmak mümkün değildir. Detaylar görüldüğünde bu konu daha net bir şekilde anlaşılabilir.
📖 Sayfa 59 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Düşman beldesinde kalmayı tercih eden,
📖 Sayfa 50 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
onların İslam üzerinde hakimiyetini de
kabul etmiş demektir.
Böyle bir ikamet Mümin'in dinini bozar.
İkinci fetva 1495'te sorulan "Eğer bir Müslüman, iyi İspanyolca bilmeyen bir Müslüman kardeşini Marbella hükümetine karşı savunmak amacıyla kalmasında bir sakınca var mıdır?" sorusuna karşılık geldi. Cevap olarak ancak cahil bir insan böyle bir sebep sunup yardım ister diyerek bir saat kalmasının bile iyi olmadığını söyledi.
📖 Sayfa 50 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
… halen İspanya'nın kırsal kesimlerinde insanlar yerde yemek yerler ve düğün geleneklerinde de İslam'ın izleri vardır. Ataları Müslüman olanları tespit etmek ya da bu hatırayı canlı tutmak isteyen kurum ve kuruluşların çabaları sürmektedir.
📖 Sayfa 72 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Arap alfabesinin yerini Latin alfabesinin alması sonucu İspanya'da İslam'ın kültürel açıdan büyük bir akamete uğradığını söyleyebiliriz.
📖 Sayfa 66 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Domuz eti de Moriskolar'a ikram edilen yiyecekler arasındaydı. Bunları reddetmenin cezasız kalmayacağı engizisyon kayıtlarında mevcuttur.
📖 Sayfa 64 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Müslümanları Hristiyanlaştırmak için önce davet yoluna gidildi. İlk olarak Hristiyanlığa ait dini kitabeler ve dualar Arapçaya çevrildi. Fakat herkes aynı fikirde değildi. Bazılarına göre "kâfirlerle" dostluk Mesih'i inkâr demekti. Müslümanların zorla Hristiyanlaştırmaları gerekmekteydi. Devlet de Müslümanların üzerine ağır yükler yükleyerek, ancak Hristiyan olduklarında rahata erebileceklerini onlara bildirmeliydi. Roma, İspanyol Hristiyanlarının Müslümanlarla dostane yaşamasına şiddetle karşı çıktı. Çünkü bu, Hristiyanlığı zayıflatabilirdi.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
İmtiyazlardaki ilk ihmal, bir Yahudi dönmesi olan Don Pedro Venagas'ın Alguazil/Alvazir tayin edilmesi ile başladı. İlk icraatı Tenevin Camiisini San Juan de los Reyes dile bilinen kiliseye dönüştürmesi idi. Göç etmek isteyenlerin arazilerini satma hakkı inkâr edildi. 1495 ve 1499'da sadece Müslümanların ödeyeceği ek vergiler getirildi ve yine bu dönemde mescitler kapatıldı. Yeni tebaa Müdeccen olarak anılmaya başlandı. 1487'de Malaga alındığında Hristiyanlıktan Müslümanlığa geçmiş herkes sivri uçlu kamışlarla öldürülünceye kadar işkence gördü ve yakıldı.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Sadece Moriskolar değil, Avrupa'nın kadınlarla ve Yahudilerle mücadelesi, keşfedilen yeni kıtadaki yerlilerle pek de insani olmayan ilişkileri, yeni sömürge bölgelerindeki istila metotları da yeni nesillere bırakılan bir tür kümülatif mirastır. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı'nı çıkaran bir coğrafyanın istifade ettiği bu gelenek, sonraki dönemlerde Bosna'da yaşanan olaylardaki ruh haliyle bağlantılıdır. Batılı araştırmacıların zorlama bir yaklaşım olarak değerlendirecekleri bu olgu, genel anlamda Avrupa'nın kendisinden kabul etmediği uluslara tarih boyunca uygun gördüğü genetik reaksiyondur.
📖 Sayfa 40 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Artık Endülüs yoktu, İspanya vardı. Ancak bu yok oluş hiçbir zaman tam manasıyla gerçekleşmedi ve görünüşe göre de gerçekleşmeyecek. Bugün halen İspanya'nın kırsal kesimlerinde insanlar yerde yemek yerler ve düğün geleneklerinde de İslam'ın izleri vardır. Ataları Müslüman olanları tespit etmek ya da bu hatırayı canlı tutmak isteyen kurum ve kuruluşların çabaları sürmektedir.
📖 Sayfa 72 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
... Endülüs tarihi ve İslam medeniyeti konusunda telifler ve çeviriler konusunda çalışan bu cemiyetler aynı zamanda Moriskolar'ın iadeiitibarı için de gayret sarf etmektedirler. Bu çalışmalar sonucunda İspanyol hükümetinden resmî bir özür almayı da başarmışlardır. İkinci adım olarak da Tunus, Fas, Cezayir gibi ülkelerde Morisko olduğu belirlenen ailelere de İspanyol vatandaşlığı verilmesi konusunda çalışmalar yürütmektedirler.
📖 Sayfa 70 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Abdest gizlenmesi kolay ibadetlerdendi. Artık kiliseye dönüşmüş camilerin hemen yanında hamamlar bulunurdu. Gusül için denize, göle ya da ırmağa girmek yeterliydi. Durumun sıkıntılı ve tehlikeli olduğu durumlarda ise teyemmüm yaparlardı.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Hristiyanların Moriskolar'la ilgili çalışkanlık, güvenirlik gibi tanımlamalarının yanında ailelerine bağlı oldukları tespitini de görüyoruz. Moriskolar, evliliklerinde ve aile hayatlarında İslam'ın kurallarına riayet etmeye gayret göstermişlerdir. Düğün daha çok sivil bir etkinlikti. Moriskolar, kilisede gerçekleştirdikleri resmi törenlerden sonra evde akraba ve dostlar arasında gerçek düğünlerini yaparlardı. Verilen fetvaları uyguladıklarını farz ederek en azından 16.yüzyılda mümkün olduğunca kızlarını Hristiyan erkeklerle evlendirmemeye çalıştıklarını tahmin edebiliriz.
Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Bugün İspanya diye bir yer varsa bunda İslam'ın da katkısı vardır. Hatta denilebilir ki Endülüs İspanya'sı Avrupa'yı ilmî olarak beslemiş ve Avrupa biliminin gelişimine katkıda bulunmuştur. Müslümanlar Endülüs'te Avrupa'ya aydınlanma çağını yaşatmışlardır. Bu aydınlanma Avrupa'nın kendi aydınlanması gibi sadece ışık saçmakla kalmamış aynı zamanda da ısıtmıştır. Hoşgörü ve merhameti olan bir medeniyetin inşası gerçekleşmiştir. İspanya bu ışığı söndürdüğü zamandan beri bir türlü dirilmeyi başaramamıştır.
📖 Sayfa 73 · Moriskolar, Hüseyin Gökalp
Sıkça Sorulan Sorular
Moriskolar kimin eseridir?
Moriskolar, Hüseyin Gökalp tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2023'te yayımlanmıştır.
Moriskolar kaç sayfadır?
Moriskolar, 78 sayfadır (İnsan Yayınları baskısı).
Moriskolar'ın en ünlü sözü nedir?
“Düşman beldesinde kalmayı tercih eden, onların İslam üzerinde hakimiyetini de kabul etmiş demektir. Böyle bir ikamet Mümin'in dinini bozar. Reşitlerin kendilerini koruyabileceklerini düşünsek bile kadınları ve çocukları; evlilik, onların kılık kıyafetlerini ve dillerini kabullenme ile riske atmış olur. Bir Müslüman Arapçayı kaybederse, onun bağlı olduğu tüm ibadetleri kaybeder.”