Muhammed Hamidullah'ın Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih adlı eseri, din alanında öne çıkan çalışmalardan biridir. İlk kez 2016'da yayımlanmıştır. Eserin en çok paylaşılan satırları, beğeni sırasına göre burada listelendi.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih'ten En Beğenilen Alıntılar
Karanlıktan aydınlığa böyle birdenbire geçişe, bundan önceki çağların hiçbirinde rastlanmaz. Rivayete göre, İslamın doğduğu günlerde Mekke'de okuma yazma bilenlerin sayısı 17 kişiden fazla değildi.
📖 Sayfa 22 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
En eski yazarların yazma eserleri gelecek için muhafaza edildi. Bunlar zamanın tahriplerine Abbasi Bağdat'ın, Kurtuba'nın ve Moğol Delhi'nin kütüphanelerinin milyonlarca yazma eserleri muzaffer düşmanlar tarafından kasten yapılan imhalarıyla yok edildi.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ve Resulullah (s.a.v) buyurdu: Cenab-ı Hak, kâinatı yaratmaya karar verdiği zaman bir yazı yazı ve o, O'nun yanında arşın üstündedir:
📖 Sayfa 115 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
"Muhakkak ki rahmetim gazabıma üstündür."
1. Ve O (Elçi) kendiliğinden konuşmaz. O ancak vahyedilen bir vahiydir. 53/3-4
📖 Sayfa 160 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
2. Ve elçinin size verdiğini alınız, sizi men ettiği şeyden kaçınınız! 59/7
3. De ki, Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin. 3/31
4. Allah'a ve elçisine itaat ediniz. 4/59 8/46
5. Kim elçiye itaat ederse, şüphesiz Allah'a itaat etmiş olur 4/80-82
6. Ve şayet O (Elçi) aleyhimize bazı sözler uydursa şüphesiz biz onu sağ elle yakalar, sonra mutlaka onun şahdamarını keseriz. Sonra sizden hiç kimse de buna engel olamaz. 69/44-47
Kalküta Universitesi'nden Prof. Muhammed Zübeyir Sıddiki bu konuda yazdığı dikkat çekici bir makalede, doğrudan doğruya bir kaynakla yetinmeyerek rivayet edenle son arasındaki bütün kaynakları ayrıntılarıyla gösterme metodunun, daha eski medeniyetlerde, hatta zamanımızda dahi bilinmeyen birşey olduğunu ve Müslümanlar tarafindan ortaya konulduğunu göstermektedir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Dünyanın dört bir tarafındaki kütüphanelerde Sahih'in binlerce yazma nüshası vardır. Kitabın müellif nüshası bize ulaşmadı. İlk zamanların nüshaları da ulaşmadı. Bunun sebebi basittir: Bu nüshalar her dönemin talebesi tarafından çok fazla kullanılmışlardır. Günümüze kadar ulaşan en eski nüshaların, biri tam, diğeri eksik iki tane olduğu görünüyor.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Mekke döneminin sonunda azami 500 kadar Müslüman vardı. Hz Peygamber Sav Veda haccına katıldığında 140.000 kadar Müslümana hitap etti. Zamanın bütün Müslümanları da oraya gelmemişti...
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
93- Ve Resulullah (s.a.v) buyurdu: sizden biriniz "kâinatı yaratan Allah'tır, fakat Allah'ı kim yarattı?" dediği müddetçe soru üstüne soru sormaktan geri kalmayacaksınız.
📖 Sayfa 141 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ebu Hureyre dedi: insanlar bana (kusur bulmak kastıyla) derler ki, Ebu Hureyre çok hadis rivayet ediyor. Mekkeli (muhacir) kardeşlerimiz çarşıda alışverişle ve (Medineli) Ensar kardeşlerimiz ziraat ve bahçıvanlıkla meşguller iken, Ebu Hureyre karnının (açlıktan) kazınmasını düşünmeden Allah'ın Resulü'nün yanında ayrılmadı. Başkaları Kendi işleriyle meşgul iken, o onunla beraberdi bilmediği şeyleri öğreniyordu.
📖 Sayfa 65 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Buhari 3:42
Ve Resûlallah SAV buyurdu:
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Muhtaç (miskin), insanların etrafında dolaşan, birkaç lokma veya birkaç hurma isteyen serseri dilenci değildir. Muhtaç odur ki, ihtiyacını karşılayacak asgari miktarı yoktur ve insanlardan istemeye de utanır; sadaka vermek için kimse onun halini bilmez.
Sizde mal ve servet çoğalmadıkça ve su gibi akmadıkça, servet sahibi kendisinden sadaka, zekat kim kabul edecek diye tasaya düşmedikçe, kıyamet kopmaz. Ve ilave etti: ilim kaybolmadıkça ve kıyamet zamanı daha fazla yaklaşmadıkça, fitne ortaya çıkıp herec çoğalmadıkça (kıyamet kopmaz). Sordular ya Resûlallah herec nedir? Şöyle buyurdu: katildir, katildir. (katliamlar, savaşlar)
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ve Resulullah (s.a.v.) buyurdu: Melekler namaz kıldığınız yerde namaz kıldığınız müddetçe her biriniz üzerine Salat ve selam getirirler, abdesti bozulunca ya kadar "Ya Rab ona mağfiret et ya Rab ona merhamet et" derler
📖 Sayfa 114 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
İnsan boşu boşuna bir şey uydurmaz, tahrifatta bulunmaz. İnsan bunu ancak, aksi takdirde reddedilen veya savunulamayan bir iddiayı desteklemek için yapar. Oysa İslam ümmeti içinde böyle bir tartışma noktası yoktu. Eğer dini ayrılıkların, sapkınlıkların ve mezheplerin tarihi incelenecek olursa fark edilir ki, ayrılık, çoğunlukla aynı hadisin, aynı metnin muhalif öğretilere bağlı kimselerin farklı yorumundan kaynaklanıyor. İslamda mezheplerin farklılıkları şahıs meselesidir, kural meselesi değildir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hadis ve Kur'anın birbirine karışmaması için Peygamber (Sav), Ebu Hüreyre'ye Kur'andan başka bir şey yazmasını yasak etti. Bunun üzerine deve ve koyun kemiklerinin üzerine yazılanlar yakıldı. Bu, İslama girişinin ilk günlerinde Kur'anı çok bilmediği ve hadisten ayrılmadığı bir zamanda idi. Sonraları Ebu Hüreyre Kur'anı iyi öğrendiği zaman yasağın kalkmış olması muhtemeldir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Resulullah (s.a.v) buyurdu: Kim ki Allah'a kavuşmayı sever, Allah da ona kavuşmayı sever. Kim ki Allah'a kavuşmayı sevmez Allah da ona kavuşmayı sevmez.
📖 Sayfa 117 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Genç ve alim dostum Mustafa Azmi Peygamberimiz Sallallahu Aleyhi ve Sellemin ashabından 50'sinin gelecek nesillere yazılı olarak hadis bıraktıklarını açık ve reddi mümkün olmayan delillerle ispat etmiştir
📖 Sayfa 12 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hicretin birinci çağının sonuna doğru, kendisi de büyük bir Alim olan Ömer b. Abdulaziz iktidara geldiğinde yönetim siyasetini kökten değiştirdi ve imparatorluğun her tarafındaki yöneticilerine, beldelerinin bütün alimlerinin hadis hakkındaki bilgilerini toplayıp başkente göndermelerine dair mektuplar yazdı: "Bilmeyenleri bilgilendirmek için ilim yayılsın, alimler toplantı yerlerinde bir araya gelsin. Çünkü ilim ancak saklandığı zaman sönüp gider."
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hatırı sayılır sayıda belge, zamanın başkenti Şama gönderildi ve oradan İslam imparatorluğunun her tarafına bunların kopyaları dağıtıldı.
Hz.Peygamber tarafından verilen resmi belgelerin, anlaşmaların ve beratların, Hicret'ten önce verilmeye başlandığını gösteren açık haberler vardır. Rivayet olunur ki, Hicret'ten önce Temim ed-Dari'ye Filistin'de Hebrun kasabası ve çevresi tımar olarak bir imtiyaz beratıyla ve açık bir şartla verilmişti: "Allah'ın lütfu ile bu şehir fethedildiği zaman o senin olacak."61
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
(61) Bkz. El-vesaik es-siyasiye, no.43, Halebi, Makrizi, Kastallani vd.ne dayanarak
21-Resulullah (s.a.v) buyurdu: Bana itaat eden Allah'a itaat etmiş olur, bana karşı asi olan Allah'a da asi olmuş olur...
📖 Sayfa 117 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Buhari hakkında yapılan bu tarafsız araştırmalar ilim dünyasını öyle etkiledi ki, komünist S.S.C.B bile, 1974 yılında Buharinin doğumunun 1200. yılını kutlamak için Buhara da uluslararası bir kongre çağrısı yapmayı uygun buldu.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Uydurma hadisler son derece azdır. Kötü anlaşılmış bir mananın dolaylı anlatımı ve hatiplerin biraz abartma arzusu da bazı sahteciliklere sebep olmuştur. Fakat bu sahtecilikler de sağlam ve sahih bir esasa dayanırlar. Nihayet hafızanın hata etmesi ve bir kimsenin tamamen iyi niyetle Hz Peygamber'e belki söylemediği fakat, konu hakkında gerçekten söylemiş olduğu genel manadan hareketle söyleyebileceğine hükmettiği şeyi atfetmiş olması mümkündür.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hazreti Peygamberin takip ettiği eğitim politikası, okuma yazma bilen sahabi sayısının çok kısa bir zaman içinde artmasını sağlamış ve bu suretle yazı, küçük çapta dahi olsa, hadislerin korunmasında hafızanın yardımcısı olmuştur. Hemmâm İbn Munebbih tarafından 138 hadisi ihtiva eden bir sahifenin meşhur sahabi Ebû Hureyre'den rivayet edilmesi, Abdullah İbn Amr İbni'l Âs, Câbir İbn Abdillah ve diğer bazı sahabenin aynı şekilde müteaddit hadisleri ihtiva eden sahifelerinden bahsedilmesi, yazının, hadis tesbitinde ne kadar erken bir devirde kullanılmaya başladığını gösterir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ve Resûlullah (sav) buyurdu; Kim ki Allaha kavuşmayı sever, Allah da ona kavuşmayı sever. Kim ki Allaha kavuşmayı sevmez, Allah da ona kavuşmayı sevmez.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
"Ebu Hureyre'nin şöyle dediğini işittim:
📖 Sayfa 46 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Resulullah'ın ashabı arasında benden fazla sayıda hadis rivayet eden yoktur, Abdullah bin Amr hariç. O, işittiğini anında yazardı, ben bunu yapmazdım."(Buhari 3:49)
Abdullah derlediği hadis koleksiyonuna doğru kitap veya belgeler anlamına gelen Es-Sahife-i es-sadıka adını verdi
Resulullah buyurdu: Zenginin para ödemeyi ertelemesi zulümdür; sizden birinizin bir zengine bu yolda işi düşerse onun peşini bırakmasın.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Meşhur Hanefi fıkıhçısı Şems'ül Eimme es-serahsi şöyle yazar :
📖 Sayfa 43 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Rivayet edilir ki, İranlılar Selman-ı Farisi 'ye bir mektup yazdılar ve ondan Fatiha suresinin çevirisini göndermesini istediler bu suretle o insanlar dilleri Arapça metne alaşıncaya kadar Fatiha suresinin çevirisini okudular. "
Es-sarahsi mebsut
Hz Muhammed, Medine o kadar küçük de olsa, bu devleti, dünyada türünün ilki olan yazılı bir anayasa ile donattı. Bu anayasa metni bize eksiksiz olarak ulaştı. Bunda dini hoşgörü, adalet yönetimi, savunma, sosyal güvenlik ve dönemin bütün ihtiyaçları ile ilgili meselelerden bahsedilmektedir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ve Resulullah (s.a.v) buyurdu: Ademoğlunun zinadan bir nasibi vardır, bundan kaçınması mümkün değildir. Ve sonra izah etti: gözün zinası bakmakladır, kuvveden fiile çıkarılması buluşmakla olur. Dilin zinası (çirkin) söz iledir. Kalbin zinası arzu etmekledir, bedensel birleşme ile icra edilse de edilmese de.
📖 Sayfa 144 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Resulullah buyurdu: İhtiyaçtan müstağni olmak, malın çokluğu ile değildir. İhtiyaçtan müstağni olması, insanın gözünün tok olmasındandır.
📖 Sayfa 130 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Ve Resulullah (s.a.v.) buyurdu: Benim ve benden evvel ki peygamberlerin misali (şunun gibidir ki) bir adam odalar inşa etti; sonra onları hoş, güzel ve mükemmel hale koydu; yalnız binanın köşelerinden bir köşesinde bir tuğla eksik bıraktı. İnsanlar etrafında dolaşıp yapısına hayran oldular ve şöyle dediler: Niçin oraya bir tuğla konulmadı; yapısı tamamlanmış olurdu. Muhammed (s.a.v.) o zaman şöyle buyurdu: (işte) o tuğla ben'im.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
(Buhari) Kendine saygılı bir insan olduğu için, öğretim maksadıyla bölgenin yöneticilerinin evine gitmeyi bile asla kabul etmeyecek ve zorba yöneticilerin üzücü neticelerine katlanacaktır. Aynı şekilde, hocalarının, hatta en itibarlılarının söyledikleri her şeye inanmayacak, karar verme bağımsızlığını koruyacaktır. Böylece o hocası ibni Hanbel'in aşırılıklarını da kabul etmeyecektir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Mesela Hemmam'ın aşağıdaki rivayetleri Buhari'nin ve Müslimin Sahihinde bulunabilir ve her ikisi de bizzat Hemmam'ın sahifesini kaynak olarak gösterirler, insanı etkileyen çok dikkat çekici bir olaydır ki hem Hemmam ile diğerleri hem de Buhari ve Müslim arasında bir nokta farkı dahi yoktur.
📖 Sayfa 78 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
İki büyük gurup birbiriyle savaşa girmedikçe kıyamet kopmaz: her iki taraf aynı şeyleri iddia etmelerine rağmen aralarında büyük bir savaş olacaktır.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Otuza yakın sahtekar ve deccal çıkmadıkça kıyamet kopmaz. Herbiri kendisinin, Allah'ın Resulû olduğunu iddia eder.
Birbirini takip eden kaynaklara atıfları eksiksiz olmayan bütün haberler, fazla uzatmadan, meçhul, ispatlanmamış denilerek reddedilmiştir. Eğer bir kimsenin kişiliği, hafızası veya zekası istenildiği gibi değilse, rivayetlerinin tamamı, içeriğine bakılmaksızın reddedilir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Enes uzun bir ömür (107 yaş) sürdü ve kutlu kayıpları (Hz Peygamber) hakkında büyük bir arzuyla bilgi almak isteyen çok öğrenciye sahip oldu. Öğrencileri ısrar ettiklerinde ve kalabalık olduklarında Enes eski defterlerini çıkarır ve şöyle derdi: "İşte yazdığım ve Hz Peygambere okuduklarım.!
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
İslamın ilk dönemindeki yazmaların hemen hemen tamamı Bağdat'ın Moğollar tarafından istilası sırasında yok edildi. Bu tahripten kurtulmuş ender eserlerden biri es-Sedusi'nin Nesebi Kureyşidir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
"Biz*hadis yazmakla meşgul iken Allah Resulu odasından çıktı, bize "ne yapıyorsunuz" dedi. "Senden işittiğimiz hadisleri yazıyoruz" dedik; şöyle buyurdular: Allah'ın kitabından başka bir kitap mı istiyorsunuz? Sizden önceki kavimler (dinlerine dair) Allah'ın kitabından başka bir kitap yazdıkları için yollarından saptılar.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hz Ömer; "Hadisleri yazdırmayı düşünüyordum; fakat sonra sizden evvel yaşamış olan kavimleri düşündüm. Onlar da kitap yazmış ve o kitapları öylesine çoğaltmışlardı ki, sonunda Allah'ın kitabını ihmal ve terk ettiler. Allah hakkı için ben, kendi hesabıma Allah'ın kitabının yanına bir şey ilave etmeyeceğim.'
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Enes bin Malik not ettiği defterleri çıkarır ve bunlar Peygamber'den işittiğim ve kendisine okuduğum hadislerdir, derdi.
📖 Sayfa 50 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Buhari: "Bir gün hocamız İbn Rahuyeh bize şöyle dedi: 'Hadis miktarı öğrenciler için çok büyük sayıya ulaştı. Sizden biri, sahih hadislerden seçme bir eser yazabilse!' bu benim gönlümde yer etti ve ben el-Camiu's-Sahih kitabımı yazmaya başladım." yazma işi 16 yılını aldı. "Bu kitaba, rivayetlerin her biri için özellikle gusül abdesti almadan ve iki rekat nafile namaz kılmadan hiçbir hadis yazmadım." Buhari bu kararında, içinde kendisini, Hz Peygamberin vücuduna konan sinekleri bir yelpaze ile kovarken gördüğü bir rüya ile de desteklenmişti.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
İbn Hanbel'e, ilerde ele alacağımız Hemmam'ın Sahifesi hakkında olduğu gibi, o paha biçilmez muazzam Müsned'ine, Abdullah İbn Amr (Es-Sahife-i es-sadıka) eserindekilerin hepsini kaydettiği ve aslının kaybından doğan zararı hafiflettiğinden ne kadar minnettar olsak azdır.
📖 Sayfa 47 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Salih kimsenin rüyası, Peygamberliğin kırk altıda biridir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Sabah ezanı okunduğu zaman sizden biri cunup ise o, o gün oruç tutmasın.
61- Ve Resulullah (s.a.v) buyurdu: ihtiyaçtan müstağni olmak, mal çokluğu ile değildir. İhtiyaçtan müstağni olmak, insanın gözünün tok olmasıdır.
📖 Sayfa 131 · Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hz Ali (ra)nın yazılı bazı belgelerinin olduğuna dair çeşitli haberler vardır. Onları bir tomar halinde sarar, kılıcına bağlı olarak yanında tutardı. "Bu sayfalarda neler var?" diye soruldu, "Fidye hakkındaki hükümler; savaş esirlerinin serbest bırakılması ve bir de hiçbir Müslümanın bir kafir uğruna idam edilemeyeceği hakkında hükümler var" dedi.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Hemmâm'ın eseri, el-Buhârî ve Muslim'in eserleriyle mukayese edildiği zaman, aralarında bir kaç asırlık bir fâsıla bulunmasına ve râviler nesli ile ayrılmış olmalarına rağmen, hadislerin herhangi birinde tek bir kelime değil, çok az bir mânâ değişikliği dahî görülmemesi, üzerinde ehemmiyetle durulacak bir noktadır.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah
Sıkça Sorulan Sorular
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih kimin eseridir?
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, Muhammed Hamidullah tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2016'da yayımlanmıştır. Türkçeye Kemal Kuşçu çevirmiştir.
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih kaç sayfadır?
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih, 208 sayfadır (Beyan Yayınları baskısı).
Muhtasar Hadis Tarihi ve Sahife-i Hemam ibn Münebbih'in en ünlü sözü nedir?
“Karanlıktan aydınlığa böyle birdenbire geçişe, bundan önceki çağların hiçbirinde rastlanmaz. Rivayete göre, İslamın doğduğu günlerde Mekke'de okuma yazma bilenlerin sayısı 17 kişiden fazla değildi.”