Erik Jan Zürcher sözleri, okurların en çok paylaştığı alıntılar arasında yer alır. Bu sayfada 100 söz, alındığı eserle birlikte derlendi.
En Beğenilen Erik Jan Zürcher Sözleri
...Atatürk adlı başka bir Türk bulunmamaktadır.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlı devlet adamlarının gözünde adalet, her şeyden önce, istikrar ve ahengi temsil ediyordu.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
27 Nisan'da, halen birlikte toplantı halinde olan parlamentonun iki meclisi, Sultan Abdülhamit'i tahttan indirdi. Yerine, küçük kardeşi Mehmet Reşat, Sultan 5. Mehmet olarak tahtta çıktı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1867 ve 1895 yılları arasında gerek okul, gerek öğrenci sayısı iki kattan fazla artmıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Temmuz 1908 devrimi 3. (Makedonya) ve 2. (Trakya) Ordular'da ki İttihatçı subayların eylemlerinin sonucuydu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Abdülhamit’in en büyük zayıflığı, kendi geliştirdiği eğitim kurumlarından çıkmış yeni bürokrat ve subay kuşaklarına, yani Osmanlı aydın zümresine sadakat aşılayamamış olmasıydı.
📖 Sayfa 111 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Kemalizm, esnek bir kavram olarak kaldı ve dünya görüşleri çok farklı olan insanlar kendilerine Kemalist diyebildi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Büyük Millet Meclisi ilk kez 23 Nisan 1920'de toplandı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
... onun taktik ustalığı, acımasızlığı, gerçekçiliği ve azmi, emsalsiz biçimde birleştirilmiş kişiliği olmaksızın, Türkiye'nin bağımsız bir devlet olarak ayakta kalmasının çok zor olacağı doğrudur.
📖 Sayfa 218 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Ancak bu iş için Sultan uygun değildi, çünkü mizacı değişmekte ve kendini büyük görme hastalığı git gide artmaktaydı. Kontrolü elde tutmak için denediği yollardan biri, hiçbir memuru makamında sabit tutmayıp, yerlerini çılgınca bir süratte değiştirmekti.
📖 Sayfa 93 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
“Türkiye, sahip olduğu Osmanlı geçmişi hesaba katılmaksızın anlaşılamaz.”
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Mustafa Kemal'in ordu içerisindeki büyük ünü ve siyasal anlamda lekesiz oluşu, direniş önderliği için onu ideal bir aday haline getiriyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1934'te soyadının kabulü, nüfus kaydı açısından ileriye doğru büyük bir adımdı. Millet Meclisi Mustafa Kemal Paşa'ya soyadı olarak Atatürk adını armağan etti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Abdülhamit'in en büyük zayıflığı, kendi geliştirdiği eğitim kurumlarından çıkmış yeni bürokrat ve subay kuşaklarına, yani Osmanlı aydın zümresine sadakat aşılıyamamış olmasıydı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Pek çok kaynaktan da anlaşılmaktadır ki, bu sivil İttihatçı liderler, Mustafa Kemal'le Enver'i birbirine uyan tencere ve kapak olarak görmekte ve siyasal sistemde askerî liderlerin sürekli egemenliği olasılığından büyük kaygı duymaktaydılar
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Erik Jan Zürcher
Osmanlı milliyetçiliği de meşrutiyetçiliği de 1904-1905 Rus-Japon Savaşı'yla ve bu savaşın bitiminde ki birinci Rus Devrimi'yle bir canlılık kazanmıştı. Bu savaşta ilk kez bir Asya devleti Avrupa'nın büyük imparatorluklarından birini yenmişti. Japonya şimdi birçok Jön Türk için hayran olunacak ve örnek alınacak bir devlet haline gelmişti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
… siyasal muhalefetle devlete ihaneti birbirinden ayırt etmekte güçlük çekiyorlardı.
📖 Sayfa 247 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Son derece saldırgan bir muhalefetle, ağırlaşan bir ekonomik bunalımla, kentli ve okumuşların desteğinin azalmasıyla karşı karşıya olan DP, 1957 seçimlerinde kimi zaman , CHP'lileri komünist ve dinsiz diye tanımlayarak ve Demokratların zamanında açılmış cami ve imam hatip okullarının sayısından övünçle söz ederek , dini inanç ve duygulara seslenmiştir.
📖 Sayfa 338 · Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
2004'te Başbakan Erdoğan zinanın, belki de hapis cezası gerektiren bir suç olarak düzenlenmesi gerektiğini öne sürdü ve Adalet Bakanı tecavüze uğrayan kadınların tecavüzcüleriyle evlenmelerinin daha iyi olacağını söyledi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Bir konuya hakim olmanın en iyi yolu, onu öğretmeye çalışmaktır...
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Abdülhamit'in İslamcı politikalarının en büyük simgesi, hacıları Mekke'ye götürmek için büyük ölçüde gönüllülerin katkılarıyla 1901-1908 yıllarında kurulmuş olan Şam-Medine arasındaki Hicaz demiryoluydu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Zamanın tesiri ile altta kalanlar bir gün yine zamanın tesiri ile üste çıkabilir...
Milli Mücadelede İttihatçılık, Erik Jan Zürcher
12 Eylül 1980 askeri darbesi, Türk toplumunun entelektüel, siyasal ve kültürel genetiğini kökten değiştiren bir "sosyal mühendislik" projesidir.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Zamanın tesiri ile altta kalanlar bir gün yine zamanın tesiri ile üste çıkabilir. Hayat böyledir..
📖 Sayfa 97 · Milli Mücadelede İttihatçılık, Erik Jan Zürcher
Kırım Savaşı'ndan itibaren, Avrupa'nın Osmanlı İmparatorluğu ekonomisine olan katılımı, ticaretle kalmayarak genişledi ve borç vermeye de başlandı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Halkçılık, ulusal dayanışma ve bütün ulusun çıkarlarını topluluk ya da sınıf çıkarlarının üstünde tutma düşüncesi anlamına geliyor.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Gelecekte neler yaşanırsa yaşansın, Türklerin muazzam işler başarmış olduğunu teslim etmek gerekiyor. Şu güne kadar neredeyse iki yüzyıldır, çağın egemen uygarlığına erişmede, müthiş bir uyum yeteneği ve kararlılık gösterdiler. Savaşın, büyük çaptaki göçlerin ve ekonomik yıkımın sebep olduğu karışıklıklarla uğraşmak zorunda kaldılar. Ama yine de, dinamik bir ekonomisi olan güçlü bir ulus-devlet inşa edebildiler.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
"Bir konuya tam hakim olmanın en iyi yolu, onu öğretmeye çalışmaktır."
📖 Sayfa 16 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi. Cumhuriyetin ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal ve ilk Başvekili İsmet İnönü'ydü.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
30 Ağustos'ta savaş kazanıldı ve adından Yunan ordusunun denize ve deniz ötesine geri çekilişi bir kaçış halini aldı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Hep ayrıcalıklı kuşak ve tecrübeye sahip olan Osmanlı kültüründe, gençlerin geleceği daha iyi anlayabilecekleri düşüncesinin kendisi devrimciydi.
📖 Sayfa 162 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Ocak 1993'te arabada patlayan bir bomba, Türkiye'nin en ünlü gazetecisini, köktendincilerin İran ve Suudi Arabistan'la olan bağlantılarını ayrıntısıyla yazmış olan Uğur Mumcu'yu öldürdü.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
18. yüzyıl savaşlarında, Osmanlı ordusu, askerlerini esas olarak Müslüman Anadolu'dan, Balkan köylülerinden ve kasabalardaki serkeş genç erkeklerden toplar hale gelmişti ki bunların hepsine birden levend adı veriliyordu. Bu milisler tek bir sefer mevsimi için veya savaş süresince işe alınıyor ve ekseri kışın işlerine son veriliyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Kadınların boşanma hakları genişletilmiş, ancak çokeşlilik yasaklanmamıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Mustafa Kemal'in, faşizm, nasyonal sosyalizm, ya da Marksizm - leninizm gibi gözden düşebilecek çok kesin bir ideolojiyle ilişkilendirilemiyor oluşu, onun kişiliğinin yüceltilmesini, etkisinin ise siyasal iklimdeki değişmelere rağmen sürebilmesini sağlamıştır. Bu yüceltme, Türkiye resmi kültürünün hala önemli bir parçasıdır.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Montreux'de bir konferans toplandı ve yapılan sözleşmeyle, Türkiye boğazlar üzerindeki tam egemenliğini yeniden kazandı. Boğazlar komisyonu kaldırıldı. Bütün taraflar savaş gemilerinin Boğazlardan geçişine ilişkin birtakım kısıtlamaları kabul etti ancak Türkiye ile savaş halinde olmayan ülkeler için ticaret trafiği serbest olacaktı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Mahmut'un ardıllarının zamanında, İstanbul'da politika oluşturma sürecinde yabancıların, özellikle de İngilizlerin nüfuzu fazlasıyla artmıştı. İngiltere ikinci Mısır bunalımından itibaren bir kuşak boyunca, Osmanlı imparatorluğunun bekasını Londra’da sezilen Rus yayılmacılığı tehlikesine karşı bir kalkan olarak destekledi. Ruslardan nefret eden İstanbul’daki İngiliz Büyükelçisi Stratford Canning (1852’den itibaren Lord Stratford de Redeltffe) bu İngiliz desteğinde çok önemli bir rol oynamıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Eylül 1922'deki bağımsızlık savaşında alınan zafer, Mustafa Kemal'in konumunu fazlasıyla güçlendirmişti. O artık Hâlâskar Gazi idi ve bu durumdan savaş ertesi dönemdeki konumunu sağlamlaştırmak için yararlanmakta kararlıydı. 6 Aralık'ta Müdafaa-i Hukuk grubunu siyasal bir partiye, Halk Fırkası'na dönüştürme niyetini ilk kez açıkladı. Önde gelen bazı gazetecilerle olan görüşmelerde Halifeliğin kaldırılması ve bir Cumhuriyet kurulmasından da ilk kez söz etmişti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Son olarak, Türk örneğinin İtalyan örneğinden önemli bir başka farkı da, askeri söylem ve yayılmacı(ya da irredentist) propaganda ve politikalarının olmayışı ve Türk liderlerinin ihtiyatlı, savunmacı ve gerçekçi politikalarıdır.
📖 Sayfa 221 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1928 yazında bizzat Mustafa Kemal'in yönetimindeki bir komisyon konuya ilişkin bir rapor kaleme aldı ve Cumhurbaşkanı 9 Ağustos'ta ilk kez, Osmanlı alfabesinin yerini "Türk harflerinin" alacağını resmen açıkladı. Bir "alfabe seferberliği" ilan edildi ve Mustafa Kemal sonraki aylarda ülkeyi dolaşarak yeni harfler hakkında açıklama yapıp herkesin bu harflerin süratle öğrenmesini ve yurttaşlarına da öğretmesini ısrarla tavsiye etti. Yeni alfabeyi 1 Ocak 1929'dan itibaren kamu iletişiminde zorunlu hale getiren bir yasa 1 Kasım'da meclisten geçirildi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Türkiye'de akademik yaşam 1933'ten başlayarak, Hitler iktidara geldikten sonra Almanya'dan ayrılan Alman araştırmacılarının ve bilim adamlarının akınıyla güçlenmişti. Türk Hükümeti 63 Alman Profesörü Türkiye'ye gelip ders vermeleri için çağırdı. Bunlar, Türkiye'de akademik öğretiminin seviyesini çok çarpıcı bir biçimde yükselttiler ve birkaç öğrenci kuşağı üzerinde önemli bir etkileri oldu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Almanlar Sultan'ın pan-İslam siyasetini de destekliyordu. Kayzer 2. Wilhelm, Osmanlı imparatorluğu'na gerçekleştirdiği devlet ziyareti sırasında, kendini "dünyadaki 300 milyon Müslüman'ın dostu" ilân etmişti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1844'te, şeriatın İslamiyet'i terk edenlere şart koştuğu ölüm cezası kaldırıldı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Neticede Yunanistan’ın çok küçük bir devlet olmasının ve Yunan milliyetçilerinin tasarladığına hiç benzememesinin tek nedeni, İngiltere, Fransa ve Avusturya’nın uysal bir Osmanlı İmparatorluğu’nu Rusya’nın nüfuzu altındaki güçlü bir Yunanistan’a tercih etmiş olmalarıydı.
📖 Sayfa 52 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Tanzimat sınırlı olsa da kültürel bir devrim niteliği de taşıyordu. Tanzimat döneminde devlet egemen hale gelen kalemiye mensupları - artık bürokrattılar - yeni bir tipti. Bunların yükselmelerini sağlayan şey Avrupa'yı ve Avrupa dillerini bilmeleriydi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Jon Türk hareketinin doğuş sebeplerinden biri yönetici seçkin sınıfın genç mensuplarının imparatorluğun ekonomik açıdan hemen hemen sömürge durumuna düşmesine duydukları öfkeydi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlı ordusu 1916'da bir başarı daha kazandı. Dicle'den yukarıya Bağdat yönünde ilerlemekte olan İngilizlerin Hint kuvvetleri kuşatıldı; Temmuz ayında Kutü'l Amare'de teslime zorlandı ve 13 bin savaş tutsağı hapse atıldı. Komutan Genarel Townshend savaşın geri kalanını İstanbul'da geçirdi. Askerleri ise Anadolu'daki tutsak kamplarında tutuldular ve savaş esiri olarak çeşitli işlerde çalıştırıldılar.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
“Sultan 2. Mahmut taşradaki nüfuzunu güçlendirmek için, posta örgütünü ve yol yapımını başlatarak; haberleşmenin iyileştirilmesine de girişti. Ancak bu girişimler de başkentte en yakın bölgelerle sınırlı kalmıştı. Aynı maksatla, 1831’de ilk Osmanlı gazetesi, daha doğrusu resmî gazetesi olan Moniteur Ottoman, Osmanlıca karşılığı olan Takvim-i Vakâyi ile birlikte çıkarılmıştı”
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Balkan Savaşı biteli henüz bir yıl olmuştu ki Osmanlı imparatorluğu son kez olarak tekrar savaşa girdi. Zamanın İttihatçı Hükümetinin bu savaşta İttifak devletlerine nasıl ve niçin katılma kararı almış olduğu Birinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Türkiye'de tartışma konusu olmuştur.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
5 Aralık 1934'te kadınlara oy kullanma ve seçilme hakkının tanınmış olması, Türk kadınlarının erkeklerle eşit haklar kazanması yolunda yine de önemli bir adımdı. Mart 1935'ten itibaren Büyük Millet Meclisi'nde 18 kadın milletvekili yer aldı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Mustafa Kemal Paşa (Atatürk), 10 Kasım 1938'de İstanbul'da, son bir kaç aydır hasta yattığı Dolmabahçe Sarayı'nda oldu. 11 Kasım'da Millet Meclisi İsmet İnönü'yü Cumhuriyet'in ikinci Cumhurbaşkanı seçti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Mustafa Kemal, ulusun babası, kurtarıcısı, öğretmeni olarak sunuluyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
İnsan gücü sıkıntısı gitgide daha da vahim bir sorun haline gelmişti çünkü Anadolu çiftçisinin yüz binlerce erkek evladı Mezopotamya'da, Kafkasya'da, Çanakkale'de ve Filistin'de şehit olmuştu. Savaş bittiğinde İmparatorluğun ekonomisi harap haldeydi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
İttihat ve Terakki lider takımı, planlarını Anadolu'da ulusal bir direniş hareketinin oluşturulmasına dayandırmıştı. Bu planlar, İttihat ve Terakki liderleri dahil herkesin, İngiliz ve Fransız donanmalarının Mart 1915'te Çanakkale Boğazı'nı yarmasını beklediği sırada hazırlanmıştı. Eğer bu olsaydı, Osmanlı hükümeti İstanbul'dan ayrılıp Konya'ya gidecekti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Hünkar İskelesi Antlaşması esas itibariyle Rusya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında sekiz yıl süreli savunma amaçlı bir ittifaktı. Antlaşma, altı açık ve bir gizli maddeden oluşuyordu. Gizli madde, Osmanlı imparatorluğu'nu Rusya'yı askeri olarak destekleme zorunluluğundan atfediyordu ancak Rusya'yla bir diğer devlet arasındaki savaş durumunda, imparatorluğun Çanakkale boğazını Rusların ki hariç tüm savaş gemilerine kapatmasını şart koşuyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Yunan ordusunun Bursa'dan Eskişehir'e doğru ilk ilerleme girişimi, Albay İsmet (İnönü) komutasındaki Türk askerlerinin onları İnönü'de 10 Ocak 1921'de yenmeyi başarmasıyla önlenmişti. Bu düzenli ordunun Batı'daki ilk başarısıydı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Gerçekten de Tanzimat ıslahatlarının ana teması olan idari merkezleşme ancak Abdülhamid döneminde İmparatorluk'taki haberleşme araçlarında yapılan çarpıcı iyileştirmeler sayesinde gerçekleştirebilmişti. Bu araçların en önemlisi telgraftı. İstanbul'u Avrupa sistemine bağlayan ilk telgraf hatları, Kırım Savaşı sırasında döşenmişti. Ondan sonra telgraf ağı hızla yayılmış ve Abdülhamit döneminde her taşra kentine ulaşmış, böylece merkezi hükümete ilk kez taşradaki memurlarıyla haberleşme ve onları denetleme olanağını sağlamıştı. Ortaya usta bir telgrafçı ordusu çıkmıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Aslında Enver Paşa'ya kalsa savaş ilanını 1915 ilkbaharına kadar ertelemeyi ya da hep birlikte savaş dışı kalmayı tercih ederdi.
📖 Sayfa 140 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Önde gelen Osmanlı siyasetçilerinden oluşan bir grup, 30 Mayıs 1876'da bir hükümet darbesi yaptı ve Sultan Abdülaziz'i tahttan indirdi. Yerine, Yeni Osmanlılar'a yakın olan ve Namık Kemal ve Ziya Paşa vasıtasıyla Mithat Paşa ile resmen temas halinde bulunan veliaht, Murat. Sultan 5. Murat olarak tahtta geçti. Murat tahtta çıkmadan önce, mümkün olan en kısa sürede bir anayasa ilan etmeye söz vermişti. Yeni Osmanlı programı (anayasa ve parlamento) artık tam olarak gerçekleşmiş gibi gözüküyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Köy Enstitüleri devam ettikleri süre boyunca çok başarılı oldular, ancak İkinci Dünya Savaşı sonrasında siyasal çoğulculuğun gelişiyle birlikte hükümet için hassas bir konu haline geldiler. Muhalefet, enstitüleri komünizm propagandasını yaymakla suçluyordu. Hükümet 1948'de enstitüleri öğretmen yetiştiren sıradan kurumlara dönüştürdü. Demokrat Parti 1950'de iktidara geldiğinde hepsini birden kaldırdı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Abdulhamit döneminin niteliği ve başarıları hakkında yargıya varmak için, her şeyden önce bu dönemin uzun bir zaman, neredeyse Osmanlı İmparatorluğu'na son verecek bir bunalımın ardından gelen nekahet dönemi olduğu akılda tutulmalıdır. 1877-1878 yıllarındaki olaylar İmparatorluğa yıkım getirmişti. Berlin Konferansı'ndan sonraki toprak kaybı muazzamdı. Romanya, Sırbıstan, Karadağ, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Tesalya elden çıkmış ve Anadolu'dan ve Kıbrıs'tan toprak yitirilmişti. Toplam kayıp İmparatorluk topraklarının yaklaşık üçte birine ve nüfusunun %20'den fazlasına ulaşıyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
18. Yüzyılda hem başkentte hem de önemli eyalet merkezlerinde görevlendirilmiş olan yeniçeri ocakları, sayıca büyük (ve pahalı) ama askeri bakımdan fazlasıyla önemsiz bir topluluktu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
18. yüzyılın ikinci yarısında İmparatoriçe Katerina'nın Rusya'sı esas tehdit olarak ortaya çıkmıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlıların Balkan Savaş'ında uğradığı kayıp son derece önemliydi. İnsani, ekonomik ve kültürel açıdan durum feciydi. İmparatorluk Avrupa'daki toprakların neredeyse tamamını, yaklaşık 4 milyon insanın yaşadığı 150 bin kilometrekareden fazla toprağını yitirmişti. 1878'de olduğu gibi İstanbul yine her şeyini yitirmiş olan Müslüman mültecilerin akınına uğradı.
📖 Sayfa 135 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Tanzimat'ın reform politikaları hiçbir zaman halkın isteğine dayanamamıştı. Başı çeken bürokratlar gerekli gördükleri ya da bu bürokratlar büyük devletlerin temsilcilerince harekete geçmeye zorlanmış oldukları için, bu reformları Osmanlı toplumuna zorla kabul ettirmişlerdi. Bu nedenle reformların kitle desteği asla geniş olmadı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Ekim 1930'da Yunanistan ve Türkiye arasında bir dostluk antlaşması imzalandı. Birkaç Balkan Konferansından sonra 1934 yılında, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya ve Türkiye'nin üyesi olduğu bir Balkan Paktı gerçekleştirildi. 1937 yılında, Sâdâbad Paktı Türkiye'yi benzer şekilde Doğulu komşularına, Irak, İran ve Afganistan'a bağladı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Türk toplumundaki gerilimin derecesi ilk kez Eylül 1955'teki ayaklanmalarda belli oldu. Kıbrıs'ın geleceği konusunda İngiltere, Yunanistan ve Türkiye arasında Ağustos-Eylül aylarında yapılan görüşmeler, basının körüklediği artan bi milliyetçi coşkuya yol açmıştı. Türk kökenli bir Yunan vatandaşı, Selânik'teki Türk Konsolosluğuna, provokasyon amacıyla bir bomba yerleştirmişti. 6-7 Eylül'de İstanbul'da büyük çapta bir ayaklanma oldu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
...
Hükümet üç büyük kentte (İstanbul, Ankara, İzmir) sıkıyönetim ilan etmiş ve İçişleri Bakanı istifa etmek zorunda kalmıştı.
1975'te Beyrut'ta "Ermenistan'ın Kurtuluşu İçin Ermeni Gizli Ordusu (Asala) kuruldu. Kurucusu, 28 yaşındaki Bedros Ohannesyan idi. Musul'luydu ve "Agop Agopyan" takma adını kullanıyordu. Sonraki on yıl içinde Asala dünyanın çeşitli yerlerinde 30'un üzerinde Türk diplomatını katletti ve birçoğunu da yaraladı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Demir yolları taşımacılıkta devrime yol açmıştı.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Yaşamın bir şekilde şimdi daha iyiye doğru değişeceğine dair genel ama dile getirilmemiş bir beklenti vardı.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlı İmparatorluğu yabancı gözetimi ve yönetimi altında reformlar uygulamaya mecbur edildi.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
İttihat ve Terakki bir taraftan Anadolu'da silahlı direniş hareketi hazırlarken, aynı zamanda da Rum, Ermeni, Fransız, İtalyan ya da İngiliz orduları tarafından işgal edilme tehlikesi olan bölgelerdeki Müslüman Türk kesiminin haklarını savunmaya hazırlanıyordu. Bu girişim, yerel "müdafaa-i hukuk cemiyetleri" nin kurulması şeklini almıştı ki bu örgütler savaş sonrasında Anadolu ve Trakya'da ulusal direniş hareketinin oluşturulmasında hayati bir rol oynayacaklardı. İlk cemiyet Kasım 1918'de kurulmuştu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Kısa bir savaş olacağına dair beklentiler boşa çıkıp, Batı cephesindeki saldırı 1914 yılı sonlarında siper savaşına dönüşünce, Almanların gözünde Osmanlıların katkısın önemi arttı. Şeyhülislam'a danışıldıktan sonra Sultan tarafından 14 Kasım'da resmen cihat ilan edildi. Cihat ilanının itilaf devletlerinin sömürgelerinde ve Rus Orta Asya'sında yaşayan Müslümanlar üzerindeki etkisine dair beklenti (Osmanlıların çoğunda daha az olduğu halde) Almanlar arasında çok yüksekti ancak Osmanlı hükümetinin, bilhassa da Teşkilat-ı Mahsusa'nın büyük propaganda çabasına rağmen cihat ilanın etkisi az oldu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Tanzimat dönemi reformlarını sadece dış baskıya bağlamak yanlış olacaktır. 1839 Gülhane Hattı'nda olduğu gibi dış destek elde etmekte veya dış müdahaleyi önlemekte bu reformlardan yararlanılmıştı ama bunlar aynı zamanda imparatorluğu kurtarmanın tek yolunun Avrupai tarzda reformları başlatmak olduğu yönündeki içten bir inancın da sonuçlarıydı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1839 sonrasının reformları, 2. Mahmut'un programıyla aynı alanları kapsıyordu; ordu, merkezi bürokrasi, taşra yönetimi, vergilendirme, eğitim ve haberleşme. Yeni olan, adlı reforma ve dayanışmaya dayalı usullere çok daha fazla ağırlık verilmesiydi.
Gülhane Fermanı'nın yabancı güçlerin imparatorluğu kurtarma kararına ne denli katkıda bulunduğunu söylemek güç olsa da, kısa vadede kesinlikle maksada hizmet ettiği görülüyor.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Batla Limanı Antlaşması diye bilinen bu antlaşma, Osmanlı pazarını İngiliz ticaretine tamamen açmıştı. Her zaman olduğu gibi diğer bütün Avrupa devletleri de aynı hakları talep etliler ve 1838 ile 1841 yılları arasında benzer serbest ticaret antlaşmaları diğer bazı ülkelerle de imzalandı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Sultan II. Mahmut, Osmanlıların Nizip'te Mısırlılara yenildiği haberi İstanbul’a ulaşmadan önce 30 Haziran 1839'da veremden öldü. Yerine, 1839'dan 1861’e kadar saltanat sürecek olan büyük oğlu Abdülmecit geçti. Mahmut'un ölümü, 1807’de III. Selim’in ölümünde olduğu gibi, bir irtica döneminini başlatmadı. Merkezileşmeye ve modernleşmeye yönelik ıslahatlar aslında bir kuşak daha aynı şekilde sürdü. Gerçekten de 1839'dan 1876'ya kadar olan dönem Türk Tarih yazıcılığında tam bir Tanzimat (reformlar) dönemi diye bilinir.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
İsmet Paşa (İnönü) kendisi dahil kimsenin beklemediği şekilde Lozan'daki Türk heyetinin başkanlığına atandı. Mustafa Kemal'in onu seçme nedeni kısmen, İsmet'in kendisine en sadık ve güvenilir destekçisi olmasındandı ama bir nedeni de Başvekil Hüseyin Rauf'un (Orbay) İngilizci diye bilinmesi ve Hariciye vekilinin (Yusuf Kemal Tengirşenk) ise aşırı Sovyet yanlısı olmasıydı. İsmet, Misak-i Milli'den hiçbir şekilde sapmamak için sıkı talimatlar almış olarak Lozan'a gitmek üzere yola çıktı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Abdülhamit halifelik ünvan ve sembollerini kullanarak İslam dayanışmasına önceki Sultanlar'dan daha fazla başvurmaktaydı. Onun bu tercihi sadece yıkıcı ideolojilere karşı bir ağırlık bulma arzusunu şekillendirmiyor, aynı zamanda 1878'teki kayıpların sonucunda toprak açısından daha fazla Asyalaşmış ve nüfusu açısından giderek Müslümanlaşmış olan İmparatorluğun yeni durumunu da tam olarak yansıtıyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Eylül 1937 de, iki adam arasında, Atatürk'ün İsmet Bey'den istifasını istemesiyle sonuçlanan aleni bir kavga oldu. İsmet Bey, sağlık nedenlerini öne sürerek, derhal istifa etti. Yerine eski İzmir İTC sekreteri ve Teşkilat-ı Mahsusa başkanı, 1924'te kurulan Türkiye İş Başkası'nın ilk genel müdürü ve 1932'den beri iktisat vekili olan Mahmut Celal (Bayar) getirildi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Kemalistler, modern İslamcı siyasetçileri cumhuriyete ilk günlerinde direnen sakallı dervişlerin doğrudan ardılları olarak görme eğilimindeler.
📖 Sayfa 14 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Jön Türkler Avrupa'da sosyalist hareketlerin büyümesine tanıklık etmiş olmalılardı ama öyle olmuş olsa bile içlerinden hiçbiri ciddi şekilde sosyalizmin çekimine kapılmamıştı.
📖 Sayfa 114 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Yapılan reformların hiçbiri, para sorununun üstesinden gelinmesine yaramamıştı. Bunun sonucunda, devlet memurlarının ödemeleri kötü ve düzensiz şekilde yapıldı ve yolsuzluk devlet memurlarına has kalıcı bir hastalık olarak kaldı.
📖 Sayfa 64 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlı imparatorluğu ekonomik açıdan kapitalizm öncesi bir devletti. Devletin ekonomi politikaları, halka hayatta kalmasına yetecek kadar gıda temini, önemli nüfus merkezlerinin iaşesini ve vergilerin para olarak ya da aynı şekilde tahsilini amaçlamaktaydı. Osmanlı Devleti, İmparatorluk döneminin en sonuna dek, ekonominin belirli kesimlerini etkin şekilde koruyan ya da teşvik eden, merkantilist olarak tanımlanabilecek politikalar geliştirmemişti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Kanunlarımızı ihtiyacata göre ikmal ve ıslah ederek onların hakimiyetine istinaden memlekette istikrar ve emniyeti tesis etmeği her sınıf halkın huzur ve refahı ve Devletin tedri-i itibarı nâmına en müessir çare telakki ettiğimizden, bu cihete atf-ı ehemmiyet edecek ve memleketi sarsıntılara maruz kalmaktan tevakki eyleyeceğiz."
📖 Sayfa 139 · Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Erik Jan Zürcher
"Yeni Osmanlılar" diye tanınmaya başlayan Namık Kemal ve diğerleri, geçmişe, yani hem İslâmiyet'in altın çağına hem de imparatorluğun yükseliş dönemine aşırı özlemle bakan, sofu Müslüman oldukları kadar Osmanlı yurtseveri olan kişilerdi.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Dine hoşgörü ile davranılması düşüncesi laik yönelimli aydınları kuşkusuz korkutmaktadır, ama daha nesnel bakıldığında şu da söylenebilir: Modernleşme Türkiye'de o derece başarılı olmuştur ki, bunun kanıtı, laik ve pozitivist seçkinlerin entelektüel tartışmadaki tekellerini yitirmiş olmalarıdır.
📖 Sayfa 416 · Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlılar Almanya'yı, Avrupalı emperyalist güçler arasında tehdit gücü en zayıf olanı biçiminde yorumluyorlardı.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
İstanbul'da, artık İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) adını alan ve ilk yıllarda yavaş yayılan Ittihat-ı Osmanî Cemiyeti, 1894-1896 yıllarında birdenbire çığ gibi büyümeye başladı.
Milli Mücadelede İttihatçılık, Erik Jan Zürcher
Mustafa Kemal Birinci Dünya Savaşı sırasında, Çanakkale Savaşı'nda Anafartalar Cephesi komutanı olarak ün yapmış ve ardından Doğu Anadolu ve Filistin cephelerinde üstün şekilde savaşmış, savaşı Suriye cephesindeki tüm kıtaların komutanı olan bir Mirliva rütbesiyle bitirmişti. Ordu'da son derece yetenekli, gururlu ve kavgacı bir subay olarak ünlenmişti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Osmanlı tarihinde Vaka-i Hayriye olarak bilinen yeniçerilerin ortadan kaldırılışından sonra Sultan, yeni "Mansure" askerlerinin başındaki kişiyi Serasker olarak atamak ve böylece Osmanlı ordusundaki farklı kıtaların geleneksel özerkliğine son vermek suretiyle, kendisinin ordu üzerinde gelecekteki siyasal kontrolünü sağlama aldı. Bir zaman sonra Serasker, Harbiye Nazırı'na dönüşecekti.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Sultan Abdülaziz'in 1867'de Fransa ve İngiltere'ye yapmış olduğu seyahat görülmemiş türdendi. İlk kez bir Osmanlı Hükümdarı barışçıl amaçlarla yabancı toprağına ayak basıyordu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1856'da Osmanlı Bankası kuruldu. Bu banka, imparatorlukta faaliyet gösteren bankaların içerisinde en önemlisi olacaktı. Başlangıçta bir İngiliz girişimi olan işletme, pek başarılı olamamıştı ama 1863'te Fransız rakiplerinin tehditiyle karşılaşınca, Banque İmperiale Ottomone adıyla yönetim merkezleri Londra ve Paris'te olan bir İngiliz-Fransız şirketi olarak yeniden kuruldu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1926'da Batı takvim ve saatinin, 1928'de Batı rakamlarının ve 1931'de Batı ağırlık ve uzunluk ölçülerinin kabulü, Türkiye'ye sadece daha Batılı bir görüntü vermekle kalmamış, Batı dünyasıyla olan iletişimi de kolaylaştırmıştı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
1930'larda Türk siyasetine ve kamuoyuna egemen olan tek konu ekonomiydi. 1923 Şubat başlarında İzmir'de "Birinci İktisat Kongresinin" toplanmış olması, Türk lider takımının ekonomik sorunların önemini kavramış olduklarını gösteriyor. Kongre Mustafa Kemal'in bir nutkuyla açılmış, Mustafa Kemal siyasal bağımsızlık kazanılmış olduğu için artık ekonomik bağımsızlığın da önemli olduğunu vurgulamıştır.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
... Olağanüstü hal ilan edildi ve takip eden haftalarda istenmeyen kişilerin muazzam boyutlarda tasfiyesine girişildi. Gülen hareketiyle çok uzak da olsa bağı olduğundan kuşku duyulan herkes tasfiye edilmişti ve sonraki birkaç hafta içerisinde 80.000'den fazla kişi işinden atılmış, uzaklaştırılmış ya da tutuklanmıştı. [...] Hukukun üstünlüğü askıya alınmıştı ve hükümet ülkeyi kararnamelerle yönetiyordu.
📖 Sayfa 12 · Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Darbe başarıya ulaştığında İzmir'deki evinden askeri uçakla Ankara'ya getirildi. Ordu, iktidarın bundan böyle Orgeneral Gürsel başkanlığındaki Milli Birlik Komitesi'nin elinde olduğunu duyurdu.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Insani, ekonomik ve kültürel açıdan durum feciydi.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Şimdi ise en tepede kararlı bir sultanın bulunduğu bu dönemde, iktidar merkezi saraya, II. Mahmut zamanında olduğu yere kesin olarak geri dönmüştü.
Modernleşen Türkiye'nin Tarihi, Erik Jan Zürcher
Ocak 1915'te, Süveyş Kanalını almak isteyen 20 bin askerin Sina çölünü on günde geçtiği bir ilk girişim de oldu ama kanalı geçmeyi veya ablukayı almayı hedefleyen bu girişim yenilgiyle sonuçlandı. Mısır'da umduğu gibi cihadı destekleyecek İngiliz aleyhtarı bir ayaklanma da olmadı. Osmanlı ordusu nispeten az zayiatla Filistin'in güneyine doğru çekildi. Kanala 1916'da yapılan bir ikinci saldırı girişimi de başarısızlıkla sonuçlandı.
Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, Erik Jan Zürcher