Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak'ın 2016 tarihli Araştırma-İnceleme alanında öne çıkan eseridir. Tasavvuf dünyasından Kalenderiler'den seçilen bu sözler, okur beğenisiyle sıralandı.
Kalenderiler'den En Beğenilen Alıntılar
Kaygusuz Abdal'a göre; Hz. Muhammed "akıl bazarının sultanı", Hz.Ali ise; " ışık bazarının sultanı"dır.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
"Kalenderîler halk arasında hoşgörülü ve herkesle kolay geçinen kimselerdir. Bu sebeple bu huylara sahip kişilere 'kalender-meşrep' denir."
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Mah-ı Muharrem irdi yakup dâğ-ı ğam gönül
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kan akıdur bu dîde-i giryân ya Hüseyin
XV. Yüzyılda Osmanlı topraklarında Kalenderi zümreler arasında belirgin Şîî tesirler olarak nitelendirebileceğimiz yaygın bir Hz. Ali kültürüne, Hz Hüseyin ve Kerbela ile ilgili matem geleneklerine ve buna bağlı olarak Hz Hüseyin kültüne rastlanabilmektedir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Abbâsi İmparatorluğu'ndaki Mevali tabakasına mensup esnaf kesiminin içinden doğup gelişen güçlü bir mistik harekettir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kalender kelime anlamı olarak büyük bir ihtimalle Sanskritçe kalandara (kanun,nizam dışı, düzeni bozan) kelimesinden alınmış olabileceği büyük bir ihtimaldir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Ve XI. yüzyılda iyi e ortalıkta isim yaptığı görülmektedir.
Gam-ı dünya bizi bilmez, Veli Muharrem'de,
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Sehid-î Kerbelâ için bir ah u vahamız vardır.
Model olarak Budist ve Maniheist rahipleri taklit ettikleri gözlenmektedir. (Eşya ve elbiselerinin dışında hiçbir şeye sahip bulunmamak bekar ve gezgin olmak)
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kendisi de bir Kalenderî olan Kaygusuz Abdal eserlerinde oldukça hakim bir Hz.Ali kültü görünmektedir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
3-5 kişilik gruplar halinde dolaşıp gezmek, günlük yiyeceklerini dilenerek sağlamak, vücut ve başlarındaki bütün tüyleri kazıtmak ve acayip kılıklarda dolaşmak gibi hemen her devir ve memlekette kalenderiye zümrelerinin ortak vasıfları olan bu hususlar söz konusu mistik çevrelere yönelmeye zorlamaktadır.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Farklı lider ve farklı anlayışlara sahip olan Kalenderelikte, hepsinde müşahede olunan ortak zihniyet, dünyevi olan her şeyi arkaya atmak, yalnız ilahi aşkı önemseyerek İslami emir ve kaideleri bu açıdan değerlendirmekti.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Fazlullah-ı Hurûfî’ııin en tanınmış ve en ileri gelen halifesi olup bir ara Anadolu’ya da gelmiş bulunan ve ulûhiyet iddia ettiği gerekçesiyle 1418 yılında Halep’te diri diri derisi yüzülerek öldürülmüş bulunan Nesîmî’nin, hemen hemen bütün Kalenderi zümrelerin de takdis edildiğini, divanının el kitabı niteliğini taşıdığını ve hattâ içindeki bazı parçaların İlâhî tarzında Kalenderi âyinlerinde okun duğunu, XVI. ve XVII. yüzyıllardaki Avrupalı seyyah ve gözlemcilerin eserlerinden anlıyoruz.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Her gedâ bir padişaha bend olmuştur velî,
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Biz de Rum Abdalıyız bizim Alí dür Şah'ımız.
Kalenderelik geniş ölçüde eski Hint ve İran, ama özellikle de Hint mistisizminden ve mistik çevrelerinden etkilenmiş kabul edilebilir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kalenderîlik bir tasavvuf akımı olarak en az X. yüzyıldan beri mevcut bulunduğu halde, bir Kalenderiyye Tarikatından söz etmek ancak Cemâlü’d-Dîn-i Sâvî’den itibaren mümkün olabilir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Osmanlı'nın anarşist sufileri (Ahmet Yaşar Ocak)
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
İslamiyet Türkler arasında önemli ölçüde Melamet cereyanı ile girmeye başlamış ve onuncu yüzyılda Mevarün nehirde, Buhara ve Semerkant ve Fergana bölgesi bu cereyana mensup Türk şeyhleri ile dolmaya yüz tutmuştur.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Başlarda Hind-İran mistizmi ile yoğrulan bu çıkışlar zamanla İslami tasavvufa kaymıştır.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Avrupalı seyyahların ifadelerine göre Haydariler, tarikatlarının temel prensibi uyarınca bekiret ve iffete kendilerini adamış olmakla birlikte, çoğu buna uymaz; hatta aralarında eşcinseller de bulunur. İffetlerine riayet edenler ise, tıpkı Vahidi’nin anlattığı üzere, erkeklik organlarına pirinçten, gümüş veya demirden halkalar takmışlardır.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Gerek Aydın taraflarında Börklüce Mustafa ve Manisa havalisinde Toprak Kemal tarafından yönetilen ayaklanmaların gerekse bizzat Şeyh Bedru'd-Din isyanlarına katılanların geniş çapta Kalenderi zümreler olduğunu görürüz.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
İşte XV. yüzyıl başlarına kadar Fakr, tecerrüd ve nihayet çeşitli yorum ve boyutlarıyla Vahdet-i Vücûd prensipleri Osmanlı dönemi Kalenderliğinin doktrin temellerini oluştururken, bu tarihten itibaren yeni bir unsur daha bu doktrine nüfûz etti ki bu, Hurûfîlik’tir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Dönemlerinin çeşitli sebeplerle kendilerine yabancılaşan toplumsal düzenine, toplumsal ve siyasal krizlerin yaratıcı sonuçlarının kendi hayatları üzerindeki olumsuz yansımalarına duydukları tepki sebebiyle kalender oldular.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Hindistan ve İran’da Nurbahşîlik; İran’da Hâksârîlik, Ehl-i Hak mezhebi; Anadolu’da Mevlevîlik, Bektaşîlik ve hattâ Halvetîlik, Kalenderî eğilimlerin belli ölçüde ortaya çıktığı tasavvufî ve mezhebî teşekküllerdir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Müslümanlar'la Hristiyanlar'ın eşit olduğunu, mülkiyetin ortak olması gerektiğini savunan Börklüce Mustafa, Sehzade Murat idaresindeki Osmanlı kuvvetleri tarafından kıstırılarak öldürüldü.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Ricaut Kalenderiler'in zaviyeleri hakkında da ilgiye değer bilgiler vermektedir. Ona göre bu ziviyeler imparatorluğun en seçkin yerlerinde bulunmakta, çok uzak yerlerden gelen Kalenderi dervişlerinin buluşma mekanı hizmetini görmektedir. Bu dervişler, İslamiyet'i yayma bahanesiyle İran'dan Moğolistan'a, hatta Çin'e kadar seyahat ederek aslında casusluk yapmaktadırlar. Onlar Doğu dünyası nın en mükemmel casuslarıdırlar.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
"Kanâat, yani, insanın hayatını sürdürebileceği kadar dünyalıkla
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
yetinmesi, kendini başka şeylerden alıkoyabilmesi, gerçek zenginliğin
ta kendisidir.
Zaten Hz. Ali'de kanâatin tükenmeyen
bir hazine olduğunu söylemiştir."
1240 yılındaki Babaî İsyanı, bugünkü bilgilerimize göre Anadolu'daki muhtelif Kalenderî zümrelerinin katıldıkları ve hatta teşkilatlanmasına ön ayak oldukları ilk ayaklanma hareketidir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Anadolu'daki Abdâlân-ı Rûm denilen Kalenderî denilen Şeyh ve dervişlerinin Osmanlı beyliğinin teşekkül döneminde yönetim çevreleriyle ilişkilerinin cihat ve kaza ideolojisi ve ganimet elde etmek gibi iki motif güdümünde ve karşılıklı yarar sağlama çizgisinde başladığını söylemek gerekir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Orhan Padişah "baba mey-hordur" deyü iki yük arakı ve iki yük şarap gönderüb Baba dahi yanındaki Baba Sultan'a cevab virüp padişah bize iki yük bal ve iki yük yağ göndermişler deyü. Bir kazan getürdüp ateş yakdırup kaynatdırur ve içine pirinç koyup ala zerde olup getüren adam nazarında ve hem anınile bu zerdeden padişaha gönderüp ve hem ateşde yanan ateşden biraz kor bir penbe içine koyup padişaha göndermiş.
📖 Sayfa 250 · Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kaygusuz Abdal’a göre Hz. Muhammed “akıl bazarının sultanı”, Hz. Ali ise “ışk bazarının sultanı”dır. O, Şâh-ı Evliya dır; bütün peygamberlerin sûretlerinde bu dünyaya gelen odur. Yüz yirmi dörtbin peygamber, cemîi enbiyâ ve evliyâ Hz. Ali’ye tahsîn ederler.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Bu çölde neyi kaybettin neyin peşindesin? Eğer Allah’ı bulmak istiyorsan, O senin bütün vücûdunu kaplamıştır.... Senin dışında hiç bir şey yokdur, ne varsa sendedir”
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
“Pes ışk eri oldur ki aklı mîzan ide, ışkı delîl ide, nefsi zelîl ide. Özini bile, ârif ola, Hakk’ı kendi vücûdunda bula
Kalenderilerin en büyük zaviyesi Seyyid Gazi Zaviyesidir. (Sultanönü-Eskişehir)
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Şeyh Bedreddin = Şeyh Bedru'd-Din
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kalanderîlîk daha teşekkül ederken Ortodoks tasavvufa ve siyasi ve toplumsal nizama karşı bir muhalefet, bir mistik tepki temelinde yola çıktığı için zihniyet yapısı da bu doğrultuda bir nitelik kazanmıştır.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Mahbupperestlik, kuvvetli bir ihtimalle eski Iran kültürü kanalıyla Kalenderîliğe girmiş olmalıdır. Zira bunun Budist mistik telâkkileriyle bir ilgisi henüz görülememiştir. Kaynaklar özellikle, İran ve daha sonra da Anadolu sâhalarında mevcut Kalenderi zümrelerinde, genç ve güzel yüzlü, mütenasip endamlı delikanlılardan mahbub veya maşuk edinmekle ilgili pek çok malzeme ihtiva etmektedirler. İran’da bu geleneğin, Kalenderîlik dışında da çok eskiden beri mevcut bulunduğu anlaşılıyor.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Kalenderilerin tasavvuf doktrini hep muhalif bir unsur olarak kalmıştır. Yerleşik düzene tepki ve muhalefet ruhuna dayalı gelişim göstermiştir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Osmanlı merkezi yönetiminin Kalenderler üzerindeki baskı ve takip siyasetinin temel sebebi; Kalenderilerin, Osmanlı yönetiminin ana ideoloji olan ehl-i sünnet ve cemaat meshebine aykırı inanç ve hareketleridir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
16. yüzyıl başlarından itibaren Osmanlı merkezi yönetiminin Kalenderilere karşı sertleşmesinin belki daha önemli bir başka sebebi ise Anadolu'da bu sıralarda başgösteren Şii-Safevi propagandası olmuştur.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
1416 yılında vuku bulan Şeyh Bedru'd-Din isyanı, Babailer isyanından sonra Kalenderi zümrelerinin iştirak ettiği, hazırlanmasına katkı bulundukları İkinci büyük ayaklanma hareketidir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
İslam kültür ve düşünce tarihini derinden etkileyen hiçbir tasavvuf cereyanının, İslamiyet'in beşiği olan Arabistan'da doğmamış, gelişmemiş ve yerleşmemiş olması tasavvufun yapı itibariyle, İslamiyet'i kendi eski kültürleri dahilinde algılayan Mevali orta tabakasının, kitabî ve nasçı İslam anlayışını temsil eden hakim Arap sınıfına karşı geliştirdiği mistik bir tepki hareketi olmasının bizce en reddedilmez delilidir.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Anadolu’ya XIII. yüzyıl başlarında, Baba îlyas’ın şeyhi olan ve ilerde Bektaşi geleneğinde dc önemli bir yer tutacak bulunan Dede Garkın isimli bir Türkmen şeyhi tarafından getiril di. Şimdiki bilgilerimize göre, esaslı olarak, Dede Garkın’ın vefatı ile yerine geçen Baba Ilyas tarafından bugünkü Amasya yakınla rında bulunan llyag köyü (eski adıyla Çat köyü) ndc kurulan zâ viye ile temsil edildi. Vefâılik bu zâviye yoluyla kısa zamanda Türk- menler arasında yayıldı vc muhtemelen Orta Anadolu’nun muh telif yerlerinde açılan diğer zâviyeler bu yayılışa hizmet etti.
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak
Sıkça Sorulan Sorular
Kalenderiler kimin eseridir?
Kalenderiler, Ahmet Yaşar Ocak tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2016'da yayımlanmıştır.
Kalenderiler kaç sayfadır?
Kalenderiler, 384 sayfadır (Timaş Yayınları baskısı).
Kalenderiler'in en ünlü sözü nedir?
“Kaygusuz Abdal'a göre; Hz. Muhammed "akıl bazarının sultanı", Hz.Ali ise; " ışık bazarının sultanı"dır.”