2009 tarihli Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı'nın en bilinen eserlerinden biridir. Türk Tarih Kurumu Yayınları baskısıyla 85 sayfadır. Tarih okuyucularının Çengiz-Nâme'den en çok alıntıladığı cümleler burada.
Çengiz-Nâme'den En Beğenilen Alıntılar
Hacı Tarhan, bugünkü Astarhan şehri olup, eski şehrin harabeleri Volga Nehri'nin sağ kıyısında yer alıp, Volga Nehri'nin suyuyla tamamen yok olmuştur.
📖 Sayfa 39 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
İbn Battuta ve birçok Batılı seyyah bu şehirden övgüyle söz etmişlerdir. İbn Battuta'nın nakline göre, Saray-Berke'nin çarşıları ve sokakları mamur olup, evlerin arasında boşluk ve viran yerler yoktu.
📖 Sayfa 34 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Onun başbuğluğu ile icra edilen ikinci Kıpçak Seferi ( 626/1229-640/1242) yeni teşekkül eden Cuci Ulusu'na İdil Irmağı ile Karpat Dağları ve Tuna Nehri'nin ağzına kadar uzanan Batı Deşt-i Kıpçak bozkırlarını açtığı için Batu, Altın Orda'nın ilk hanı olarak tanınır.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Çok adil ve kudretli, akıllı padişah idi. Mengü Timur zamanında halk büyük bir refah içindeydi. Onun aşırı iyi kalpliliğinden ( ona) Külüg Han adını verdiler.
📖 Sayfa 48 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Altın Orda ile İlhanlılar arasında bir asırdan fazla süren mücadelenin en önemli nedeni, Çengiz Han'ın uluslar arasındaki sınırları kesin olarak belirlemesi ve bundan dolayı da Altın Orda ile İlhanlıların zengin meralar bulunduran Azerbaycan ve Gürcistan topraklarını paylaşmamalarıdır.
📖 Sayfa 43 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Batu Han'ın ölümü sırasında Uluğ Hatunu'ndan dünyaya gelen oğlu Sartak, Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum'da bulunuyordu.
📖 Sayfa 39 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Melik Eşref'in zulmünden, kadınlara, kızlara tasallut ettiğinden, hatta bu arada kendi kızına bile dokunduğundan bahsetmiştir.
📖 Sayfa 55 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
624/1127 yılında Cuci'nin ölümünden sonra yerine Batu Han geçti.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Ayrıca bir çok vaatlerle bazı emirleri de kendi tarafına çekmişler, her şey hazırlandıktan sonra da Canibek'i boğmuşlardır.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Melik Eşref çok gaddar olup, herkese fenalığı dokunmuş, çeşitli bahanelerle adam öldürmüş, tebaasındaki ailelerin kızlarını ve kadınlarını kendi haremi zannetmiş bir kişidir.
📖 Sayfa 55 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Nikonovskaya Yıllığına göre 758/1357 yılında Altın Orda'da zuhur eden karışıklığın müsebbibi Tümen beği Tulubay idi. Canibek'in oğlu Berdibek'i '' Sen tahta çıkabilmek için babanı bertaraf etmelisin'' diyerek kandırmağa muvaffak olmuştur.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Hülagü'nün Berke Han'ın tacirlerini idam ettirmesi de iki ülke arasındaki mücadelenin dereceden sebebini teşkil etmektedir.
📖 Sayfa 43 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Mükemmel kumandanlığı ve tecrübeli devlet adamlığı sıfatlarıyla kendisini ispatlayan Cuci Han'a Altay Dağları ve Batı Sibirya'dan başlayarak İdil-Ural bölgesi ve ötesi verilmişti. Bunlara ilaveten Cuci Han'a batıda '' Moğol atalarının basabileceği her yer'i fethetme hakkı da verilmişti.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
İçen Han'ın nökerleri ( kendi) efendilerine isyan edip İçen Han'ı bütün oğullarıyla birlikte öldürdüler. Bu haber Sayın Han'a ulaştığında, büyük bir felaket oldu.
📖 Sayfa 37 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Altın Orda'daki atalık müessesesi,, Selçuklulardaki atabeg müessesesiyle eş anlamdadır. Küçük yaştaki şehzadeleri yetiştirmek ve işlerin idare etmek üzere onlara birer atabeg tayin ediliyordu.
📖 Sayfa 50 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Bundan dolayı kahinler ile bilgelerine baktırdılar. Onlar dediler ki '' Bu Muhammed'dendir. Muhammediler kafir kadınların sütünü emmezler'' dediklerinde, bir Müslüman kadını işe yaraması için getirdiler. Onun sütünü emmeye başladı.
📖 Sayfa 41 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Daruga veya darugacı, Moğol idari teşkilatında idari ve mali, hatta siyasi yetkilere sahip bir kısım büyük memurlara verilen bir isimdir.
📖 Sayfa 37 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Toktamış Han'ın diğer oğulları da tahta çıkmışlardı, fakat bitmek bilmeyen taht mücadeleleri kendi sonlarını da beraberinde getirmiştir.
📖 Sayfa 67 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Mengü Kağan, verasetin babadan oğula geçme hakkını savunuyordu.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Müslüman gaddarı Sartak, Batu'dan sonra tahta çıktı. Mengü Kağan'ın yanından dönerken amcası Berke'nin ordasına uğramadan geçti. Berke ise bir elçi göndererek, bunun sebebini öğrenmek istemiştir. Satrak da ona Berke'nin Müslüman, kendisinin ise Hristiyan olduğunu ve kendisi için bir Müslüman yüzünü görmek musibetlere yol açacağını bildirmiştir.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Bu bedbahtı ona aşık oldu. Hiç huzuru, rahatı kalmadı. Tebriz ulemalarından sordu ki: '' Bir kimse ağaç dikse ve ( ağacın) meyvesi yetişse kendisi mi yesin, başkasına mı versin'' Ulemalar dediler: '' Kendisi de yese olur, başka kişiye de verse olur.'' Bu bedbahtın asıl maksadı kendi kızı idi. Bu söze dayanıp kızını ( eş olarak) alır.
📖 Sayfa 55 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Emir subayı, hizmetkar anlamına gelen nöker, belirli bir sınıf veya tabaka adı olarak Moğol ve Türk devlet teşkilatında uzun süre kullanılmıştır.
📖 Sayfa 37 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Toktamış Han'ın oğlu Celaleddin Han, 1411 yılında darbe ile Saray'da tahta çıkmış ve 14 yıl boyunca yönetimde kalmıştır. Moskova Knezi Vasiliy hediyelerle Saray'a Celaleddin Han'ı ziyarete geldiği zaman Celaleddin Han kardeşi Kerim Birde tarafından öldürülmüştür.
📖 Sayfa 67 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Berke, Altın Orda Hanı'dır. Satrak ve Ulakçı hanların birkaç aylık aralarla ard arda ölmeleri üzerine, Altın Orda'da hanlık tahtına Batu Han'ın kardeşi Berke çıkmıştır.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Bizler Muhammediyiz ( Müslümanız) Allah Taala'nın emriyle, sizleri Müslüman yapmak için geldik.'' Bu esnada hanın şeyhleri bağırıp dediler: '' Bunlar, kötü kişilerdir. Bunları konuşturmak değil, öldürmek gerek.''
📖 Sayfa 53 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Ondan sonra Melik Eşref adlı Tebriz hakimi vardı. Şeytan onu yoldan çıkarıp öz kızıyla evlendi. Onun hikayesi şöyleydi ki: çok güzel bir kızı vardı.
📖 Sayfa 55 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Müslüman tüccar sınıfı ve şehir etti ise Cuci Ulusu'nda Büyük İmparatorluğa karşı koyabilecek güçlü iktidarın gelmesinden yana idi.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Olayların bu yönde gelişmesi, Cuci Ulusu ile kuruluş aşamasında olan İlhanlı Ulusu'nu karşı karşıya getirmiş ve telafisi mümkün olmayan muharebelerin sebeplerinden birini teşkil etmiştir.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Berke Han Allah'ın rahmeti onun üzerine olsun annesinden doğduğundan beri Müslüman idi. Dünyaya geldiği zamanda, öz annesinin sütünü ve başka kafir kadınlarını sütünü emmedi.
📖 Sayfa 41 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Oymak kelimesi Güney Türkçesi dışındaki Altay, Kazak vs Türkçelerinde oymak şeklindedir. Bu Türkçede kelime şu anlamlara gelir: halk, kavim, boy, soy, aile, köy, yabancı, yabancı göçebe, memleket vb. Moğolca'da büyük kavim birlikleri anlamını taşır.
📖 Sayfa 37 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Ondan sonra bu başı sıra sıra gezdirip bağırdılar: '' Kara ( avamdan) kişilerin bundan sonra han olmaları son bulsun'' deyip. Bacır Tok Buga'yı öldürdükleri için Hazret-İ Özbek Han'ı tahta çıkarıp han yaptılar.
📖 Sayfa 52 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Çengiz Han 617/1220 yılında başladığı Harezm seferi ile meşgul olurken 619/1222 yılında en seçme iki kumandanı Cene Noyan ile Subitay Noyan'ı Derbend üzerinden Kuzey Kafkasya ve Kıpçak Hanlığı üzerine sefer göndermişti.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Atamız Cuci Han öldükten sonra ulu babamız Çengiz Han'ın huzuruna, Atalarmız gittiklerinde, İçen ile Sayın'dan sonra bizim atamız Şiban Han için de orda kurdu.
📖 Sayfa 33 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Berke Han'ın İslamiyet'i kabul ettiğini, ancak daha sonra ahalinin İslamiyet'ten çıktığını, Özbek Han zamanında ise İslamiyet'in bölgede tamamen yayıldığını belirtmiştir.
📖 Sayfa 1111 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
On bin anlamına gelen tümen, on bin askerden oluşan bir askeri birlikti. Tümen, aynı zamanda idari ve coğrafi bir terim olarak da kullanılmıştır.
📖 Sayfa 50 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Tuy Hoca Oğlan, o dönemde Cuci Ulusu'nda hüküm süren Urus Han tarafından katledilince, Toktamış sıranın kendisine geldiğini anlar ve Çağatay Ulus'nda hakimiyeti ele geçiren Emir Timur'a sığınma kararı verir.
📖 Sayfa 65 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Sartak Han, Mengü Kağan'ın sarayındayken, Cuci Ulusu'nda başka bir taht talibi daha çıkmıştır. Batu'nun kardeşi Berke ve taraftarları Sartak'ın gıyabından faydalanmak istemişlerdir.
📖 Sayfa 40 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
1379 yılında Toktamış Han, Altın Orda tahtına çıktığı zaman, Altın Orda Devleti fetret devrini yaşıyordu.
📖 Sayfa 65 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Taydula Hatun, Özbek Han'ın dört eşinden en sevileni idi. Devlet işlerinde de etkili olan Taydula Hatın, Özbek Han'dan sonra tahta çıkan Tenibek ile Canibek'in annesidir.
📖 Sayfa 34 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Şiban, Cuci Han'ın oğlu, Batu'nun kardeşidir. Batu, Macaristan seferinin dönüşünden sonra Şiban'ın idaresine fethettiği bölgelerin bir kısmını ve Kuşçı, Nayman, Karluk ve Buyrak oymaklarını vermiştir.
📖 Sayfa 32 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Şayet ki han olursam senin eskisi gibi ( senin) yerini kabul etmeyeceğim. Ve aramızda savaş ve düşmanlık olacak.
📖 Sayfa 31 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Üç gün o mescitte oturup, hazırlık yapıp sefere çıktı. Ve ( Tebriz'e) gidip Melik Eşrefi öldürüp, Tebriz ve Irak illerini aldı.
📖 Sayfa 56 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Mengü Timur öldüğünde, oğullarının küçük yaşta olmaları sebebiyle küçük kardeşi Tuda Mengü, Altın Orda tahtına çıkmış ve 686/1287 yılına kadar hanlıkta kalmıştır. O tarihte de memleket işlerine bakmaktan vazgeçmiş; dervişler, şeyhler ile arkadaş olmuş ve Tula Buka için tahttan feragat etmiştir.
📖 Sayfa 46 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Berdibek, babasının bulunduğu yere vardığında Canibek Han kendisinin haberi olmadan oğlunun bu ani gelişinden dolayı kızmıştır. Buna karşılık Berdibek ile anlaşan Emir Tulubay'ın adamları Canibek Han'ın otağına giderek onu şehit etmişlerdir.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Saray şehri, İdil nehri kıyısındaki bir düzlükte Batu Han tarafından inşa ettirilmiştir.
📖 Sayfa 34 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Yarlık, eski Türk devletlerinde ve Moğollarda hükümdar buyrultusu ya da ferman yazısı anlamında kullanılmıştır.
📖 Sayfa 64 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Çengiz Han, bir tarafı Bağdad ve bir tarafı Hindistan ve bir tarafı Deşt-i Kıpçak, İdil Nehri olan illeri fethetti.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Batu Han'ın başkanlığındaki birliklerin ele geçirdikleri bölgedeki nüfusun çoğunu göçebe Kıpçaklar oluşturduğu için bu bölgeye Deşt-i Kıpçak, yani '' Kıpçak Bozkırı'' adı verilmiştir.
📖 Sayfa 28 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Onun İl Basar adında oğlu vardı. ( Tokta Han) ben öldükten sonra onun hanlığına ( başkaları) karışır, deyip kendi kardeşlerini ve kendi neslinin hepsini öldürdü.
📖 Sayfa 49 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Sen şimdi genç yiğitsin. Şimdi doğan oğlun aynı zamanda büyür, sen günden güne yaşlanırsın. O yiğit olur. Vakti gelince sen yaşlandıktan sonra hanlığına karışıp ( elinden) alacaktır. Şimdi bunları öldürüver. Ne zaman yaşlanmaya başlarsan ondan sonra ( onları) ( rahat) bırakırsın derdi. O zavallı da onun sözüne uyup ( kendi oğullarını) öldürdü. Bu sebepten ona kökünü kurutan han derler.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Altın Orda hanlarının izniyle Venedikliler ile Cenovalılar burada ticaret yapmışlardır. Daha sonra bu şehir, Azak ismini almıştır.
📖 Sayfa 69 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Ama Cuci Han, ( Çengiz Han'ın) bütün oğullarından daha büyüktü. ( Çengiz Han) ( onu) büyük bir ordu toplayıp Deşt-i Kıpçak iline gönderdi.
📖 Sayfa 30 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Canibek Han Azerbaycan'ı fethettikten sonra memleketine dönüşte rahatsızlandı. Bu haber ulaşınca, emirlerden Kanglı Tulubay, babasının fethettiği Azerbaycan'da kalan Berdibek'e mektup göndererek babasının ölmekte olduğunu ve bir an evvel gelerek tahta çıkmasını bildirmiştir.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
O halde insanlar arasında adaletle hükmet. Heva ve hevese uyma, sonra bu seni Allah'ın yolundan saptırır.
📖 Sayfa 27 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Bununla birlikte, Azerbaycan'ı zapt etmeye can ata Altın Orda Han'ı az sayıda askerle hareket etmemiş ve muhtemelen de kaynakların en az gösterdiği 100 bin askerle saldırmıştır.
📖 Sayfa 56 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Cuci Han, Deşt-i Kıpçak'a gittiğinde, meşhur Ulug Dağ'a ulaştı. Bir gün dağda av yaparken bir kısım maral geyik sürüsü ile karşılaştı. Onu kovalayıp ( ok) atarken attan düşüp boynunu kırıp vefat etti.
📖 Sayfa 31 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Bunca zamandan beri başkası yok diye beni Han yaptınız. Sizler de azap çektiniz, ben de azap çektim. Şimdi küçük kardeşim, çok şükür buraya kadar yetişti. Benim gönlüm sizlere karşı hoştur, küçük kardeşimi yan yapınız, deyip kendini hanlıktan azletti.
📖 Sayfa 48 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Berke Han üstünlük sağlamışsa da, kısa bir sonra inisiyatifi ele alan Hülagü Han, Berke Han'ı mağlup etmiştir. Aynı yıl Hülagü Han, Nogay komutasındaki Berke Han'ın ordusunu Derbende yakınlarında bozguna uğratmıştır.
📖 Sayfa 44 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
( Canibek Han'ın) oğlu Berdibek, atasının tahtında han oldu. Bu Berdibek çok akılsız ve düşüncesiz kişi idi. Kendi kardeşlerini ve yine kendi oğullarını bana hanlıkta karıştırlar diye öldürdü.
📖 Sayfa 57 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Yine insanlardan bir kısmını insanlar arasında doğrulukla hükümler verip kavgaya yönelmesinler ve birbirlerine çok zulmetmesinler diye padişah ve hakim kılmıştır ki, Yüce Allah buyurmuştur: Biz seni yeryüzünde halife yaptık.
📖 Sayfa 27 · Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı
Sıkça Sorulan Sorular
Çengiz-Nâme kimin eseridir?
Çengiz-Nâme, Ötemiş Hacı tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2009'da yayımlanmıştır.
Çengiz-Nâme kaç sayfadır?
Çengiz-Nâme, 85 sayfadır (Türk Tarih Kurumu Yayınları baskısı).
Çengiz-Nâme'nin en ünlü sözü nedir?
“Hacı Tarhan, bugünkü Astarhan şehri olup, eski şehrin harabeleri Volga Nehri'nin sağ kıyısında yer alıp, Volga Nehri'nin suyuyla tamamen yok olmuştur.”