Ali İhsan Yitik'in kaleme aldığı Doğu Dinleri, hikmetli sözleriyle okurların sıkça başvurduğu bir eserdir. İlk kez 2018'de yayımlanmıştır. Doğu Dinleri için okurların en çok beğendiği sözler bu sayfada bir araya getirildi.
Doğu Dinleri'den En Beğenilen Alıntılar
1. Bağımlı Varoluş Yasası
📖 Sayfa 126 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Hinayana ekolüne göre varoluş yasası, eşyayı oluşturan atomların (dharmalar) ortaya çıkmalarını ve yok olmalarını düzenleyen bir çeşit nedensellik yasası olarak algılanır. Mahayanistlere göre ise bu, 2500 yıl önce dile getirilmiş bir çeşit izafiyet teorisidir; yani eşyanın ve onu oluşturan temel unsurların (dharmalar) varoluşu gerçek ve sabit değil, bilakis geçici ve görecelidir.
Bir Din Olarak Budizm
📖 Sayfa 2147483647 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
C. Sekiz Dilimli Yol:
1. Doğru Bilgi veya Kesin İman
2. Doğru Amaç / Düşünce
3. Doğru Konuşma
4. Doğru Davranış
5. Doğru Meslek
6. Doğru / Sürekli Çaba
7. Doğru / Sürekli Gözetim
8. Doğru / Tam Konsantrasyon
IV. Sihizm'de İnanç Esasları
📖 Sayfa 182 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
6. Ajuni: Ajuni, Hindu avatara inancının, yani Tanrı'nın değişik bedenlerde (insan,hayvan vb.) dünyaya geldiği ve insanlık tarihine müdahale ettiği düşüncesinin reddini ifade eden bir kavramdır. Çünkü Sihler'e göre Tanrı, kendisini fiziken değil, hakikat söz ve isim olarak ifşa eder. Burada bütün semavi varlıklar, efsanevi-beşeri kahramanlar olarak kabul edilir ve Tanrı dünyevî işlerini bunlar aracılığı ile yürütür. Bu görevi Tanrı adına genellikle gurular icra eder.
Budizm, Hinduizm'deki karma yasasının yanı sıra bunun doğal bir sonucu kabul edilen "reenkarnasyon" öğretisini de benimser. Hindu öğretisinden farkı,Budist "anatta-anatman" öğretisinden kaynaklanır. Anatman, varlığın özünü oluşturduğu düşünülen, "ruh" veya "ben" adı verilen sabit bir cevherin yokluğunu ifade eder.
📖 Sayfa 105 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Şiva, hem öldüren hem de yaratan tanrıdır; iyiliğe ve iyilere yer açmak için kötüleri yok eder.
📖 Sayfa 72 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
"İnsan da duyularını kontrol edip onlara egemen olduğunda huzurlu bir hayat sürebilir."
Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
IV. Başlıca İbadet ve Uygulamaları
📖 Sayfa 153 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Herkesin yerine getirmek ile yükümlü olduğu beş temel ahlâkî kural şunlardır:
1. Hiçbir canlıya zarar vermemek (ahimsa)
2. Doğru sözlü olmak veya doğruluktan ayrılmamak ( satya)
3. Başkalarına ait bir şeyi almamak (asteya)
4. Cinsel ilişkiden kaçınmak veya zinadan uzak durmak (brahmacarya)
5. Az ile yetinmek veya kanaatkar olmak (aparigraha)
Bunlara keşiş ve keşişeler için "geceleyin hiç bir şey yiyip içmemek" şeklinde altıncı bir kural daha ilave edilir.
Hinduizmin tarihsel gelişimi:
📖 Sayfa 34 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
1 - Vedalar Dönemi: (tahminen m.ö. 2000 veya 1500 - m.ö. 400)
2 -Sutralar Dönemi: (m.ö. 500 veya 400 - m.ö. 200)
3 - Destanlar Dönemi: (m.ö. 200 - m.s. 300)
4 - Puranalar Dönemi: (m.s. 300 -m.s 700)
5 - Son Darsana Dönemi: (m.s. 750 - m.s. 1000)
II. Guruluk ve On Guru
📖 Sayfa 174 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
8. Har Krishan (1656-1664): Har Krishan, ağabeyi Ram Rami'nin Babür sarayında gururlara rakip olarak tutulmasından dolayı 1661 yılında henüz beş yaşında iken guru ilan edilmiş ve daha güvenli bir yer olduğu düşüncesiyle Delhi'ye gönderilmiştir. Burada çiçek hastalığına yakalanmış ve küçük yaşta ölmüştür.
Dinler tarihi ile ilgilenenler, yeterli belge ve kanıtın olmamasından ötürü Mahavira'dan önceki tirthankaralara dair rivayetlerin çoğunu kabul etmezler. Sadece 22, 23 ve 24. tirthankaraların tarihî şahsiyetler olabileceğini varsayarlar. Onların muhtemelen m.ö IX-VI. asırlar arasında yaşamış ve Vedalar'dan farklı bir din anlayışı savunan, nihai kurtuluş için kurban törenleri yerine katı züht ve riyazet hayatı öneren kimseler olduğuna, diğer tirthankaraların ise mitolojik varlıklar olabileceğine inanırlar.
📖 Sayfa 142 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Lumbini: Buda'nın doğduğu yerdir ve günümüzde Nepal sınırları içerisinde, Hindistan'a yakın bir bölgede yer alır.
📖 Sayfa 123 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Bodh Gaya: Buda'nın tahminen otuz beş yaşlarında iken aydınlanmaya kavuştuğu yerdir.
Sarnath: Buda'nın aydınlanmaya ulaştıktan sonra beş müridine ilk vaazı verdiği yerdir.
Kushinagar: Uttar Pradeş eyaletinde Kasia şehri yakınlarında bulunan ve Buda'nın öldüğü kabul edilen yerdir.
II. Guruluk ve On Guru
📖 Sayfa 171 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
2. Guru Angad (1504 - 1552): İkinci guru Angad, Hindu ateş törenini icra eden bir rahip ve Durga taraftarı iken, yirmili yaşlarda Sihizm'e girmiştir. Nanak, yerine iki oğlundan birini değil, 1549 yılında Angad'ı guru tayin etmiştir. Angad, meditasyon uygulaması, inziva hayatı ve kötülükten kaçınması ile tanınan bir şahsiyettir. Adi Grand'ın altmış iki ilahisi ona aittir.
III. Temel Öğretileri
📖 Sayfa 148 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
2. Jainizm, Budizm ve Advaita düşüncesinden farklı olarak âlemi ve oradaki fenomenlerin reel gerçekliğini kabul eder. Başka bir ifadeyle Jainizm'de sunyavada, anatma ve maya öğretileri yoktur. Fiziki dünya, sınırsız sayıdaki pudgala (madde) ve jiva (ruh) atomlarının birbiriyle teması sonrasında oluşmuştur. Böyle bir birleşme ise, dharma (hareket etme), adharma (sükunet), akaşa (mekân) ve kâla (zaman) ilkeleri sayesinde gerçekleşmiştir. Varoluşun başlangıcı jiva atomlarının hareketiyledir, fakat bunun tarihini belirleme imkanı yoktur, çünkü o anadi, yani ezelidir.
II. Guruluk ve On Guru
📖 Sayfa 172 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
4. Ram Das (1534-1581): Amar Das ölmeden önce damadı Ram Das'ı (Tanrı'nın kölesi) 1574 yılında dördüncü guru olarak atamıştır. O, Hükümdar Ekber ile olan yakın ilişkisi neticesinde Amritsar şehrini kurmuştur. Delhi-Kabil ticaret yolu üzerinde kurulması sebebiyle Sihizm'in gelişmesinde etkili olan bu şehir, daha sonraki guruların da faaliyetleriyle kutsal konuma yükselmiştir. Ram Das, dul kadınların yakılmasını yasaklamış, onların yeniden evlenmelerine izin vermiş ve bir de evlilik ilahisi bestelemiştir.
JAİNİZM
📖 Sayfa 152 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
5. Jainizm'de karma inancı, jivanın hareketi sonucu ona nüfuz ederek, onun asli özelliklerini örten, kirleten ezelî pudgala atomlarını da ifade eder. Bundan dolayı onun bu dini sistemde ifade ettiği anlam, Hinduizm ve Budizm'den kısmen farklıdır. Her şeyden önce Jainizm'de karma, diğer iki dinî sistemde olduğu gibi sadece insan davranışları ile ilgili ahlâkî bir yasaya veya iradi bir eylem sonucunda ortaya çıkan yeni bir unsura değil, aynı zamanda fiilin icrasından çok önce âlemde mevcut ezelî bir maddeye de delalet eder.
Hindular için yoga, insanı dünyevi sıkıntılar ve varoluşlardan kurtaran yolların adıdır. Başka bir deyişle, o seçkinlerin ibadet tarzıdır. Yoga çeşitleri:
📖 Sayfa 2147483647 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Karma, jnana, bhakti, raja, hatha, laya, mantra.
Nedensellik ilkesinin ilk ve temel halkası avidyadır. Avidya, eşyanın hakikatine dair yanılgıyı, cehaleti ifade eder. Her türlü varoluşun yanı sıra hayattaki acı ve ıstırabın sebebi de avidyadır. Bunu eylem, bilinçlilik, zihinsel ve fiziksel varlıklar (biçim ve form), beş duyu organı ve zihinden oluşan altı hassa (yeti), formlarla temas, algılama, varolma/yaşam arzusu, kavrama, oluş, doğuş ve ölüm basamakları izler. Demek oluyor ki her durum ve her yeni varoluş, kendisinden öncekinin bir sonucu, daha sonraki durumun ise sebebidir.
📖 Sayfa 100 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
HİNDUİZM
📖 Sayfa 37 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Karma-tenasüh öğretisi dinin temel öğretisidir. Karma-tenasüh inancı, kısaca, ferdin bu hayatındaki yapıp etmelerine bağlı olarak ölümden sonra yine bu dünyada yeniden bedenleşmesi anlamına gelir. Bu yeniden bedenleşmenin insan formunda meydana gelebilmesi mümkün olduğu gibi, bitki, hayvan veya - geçici bir süre de olsa - cansız varlık formunda gerçekleşmesi de söz konusudur.
2. Nirvana Anlayışı
📖 Sayfa 127 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Mahayanistlere göre nirvana, bireysel arzuların sona ermesi veya aşkın bir hikmet ve barış şeklinde tanımlanması söz konusudur.
Hinayanistlere göre ise nirvana, bilincin berrraklaşması, nefsin dharma-kaya'nın iradesine mutlak teslimiyeti, egoizm kaybolup bireyin dış dünyaya karşı sevgi ve merhametle dolması veya bireyin mutlaklaşmasıdır.
4. Nirvanaya Ulaşma Vasıtaları
📖 Sayfa 127 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Hinayanistler, bireyin "ruh" veya"nefs" (pudgala) denen bir "ben"e sahip olmadığını idrak etmesiyle nihai kurtuluşa ulaşabileceğine inanırlar. Buna karşılık Mahayanistler, nihai kurtuluşun sadece pudgalanın değil, onu oluşturan unsurlarların (dharmalar) da sabit bir cevher olmadıklarının idrak edilmesiyle gerçekleşebileceğini iddia ederler.
Budizm'in bilhassa ilk dönemlerinde yaratıcı tanrı fikri yoktur. Ayrıca varlığın kendiliğinden veya yokluktan tesadüfi bir biçimde varoluşu da kabul edilmez. Her şey görecelidir, bir şeyin varlık dünyasına çıkışı, bazı ön şartlara ve diğer faktörlere bağlıdır. Budizm'de bu durum, on iki halkalı "nedensellik" veya " bağımlı varoluş yasası" şeklinde tanımlanır.
📖 Sayfa 100 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
1. Doğru Bilgi veya Kesin İman
📖 Sayfa 104 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
2. Doğru Amaç / Düşünce
3. Doğru Konuşma
4. Doğru Davranış
5. Doğru Meslek
6. Doğru / Sürekli Çaba
7. Doğru / Sürekli Gözetim
8. Doğru / Tam Konsantrasyon
Gandi'ye göre, dinlerin özünde bir farklılık söz konusu değildir. Farklılık sadece bu hakikati algılamaya çalışan kişinin gözündedir. Kişi, özü/temeli yakalamaya çalışmalıdır ki, dini hayatta bir gelişme olsun.
📖 Sayfa 254 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Budizm, m.ö. VI. asırda Kuzey Hindistan'da yaşadığı kabul edilen Siddharta Gautama Sakyamuni'nin öğretilerine dayalı olarak gelişen inanç sisteminin ifade eder. Mensuplarınca Budda dharma (Buda şeriatı), Budda vacana (Buda'nın sözleri) veya Budda sasana (Buda'nın öğretileri ve mesajı) diye bilinen bu inanç sistemi, günümüzde dünyanın dört bir yanında mensupları bulunan ve en hızlı gelişen dinlerden biridir.
📖 Sayfa 81 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Budizm’in milâdî III. asra doğru Hindistan’daki varlığı tamamen sona
Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
ermiş, buna karşılık Türkistan’da kurulan viharalar ve buralarda yetiştirilen keşişler vasıtasıyla bu din önce Horasan’a ve bilâhare İpek yolu boyunca doğuya yayılarak günümüze ulaşabilmiştir. Aynı şekilde Türkler’in Çinlilerle uzun yıllar komşu oldukları, birbirleriyle kıyasıya mücadele ettikleri hatta tarihî Çin Seddi’nin Türk akmlarından bunalan Çinli yöneticiler tarafından inşa edildiği, bilinen ve sıkça tekrar edilen bir gerçektir.
Başlıca Hindu Mezhepleri:
📖 Sayfa 2147483647 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
1. Şivacılık: Şiva'yı "Yüce Tanrı" kabul eden ve ona tapınmayı temel dini görev sayan bir mezheptir. 9. asır Hint filozoflarından Şankara ve Kumarila'nın görüşleriyle ortaya çıkmıştır.
2. Vişnuculuk: Şivacılığın aksine, asketizm ve öte dünyaya yönelik eylemlere fazla ilgi göstermez. 10. asır Hint düşünürlerinden Ramanuja ve takipçisi Madhva'nın görüşlerinden bir akımdır.
3. Sakti: Tanrıların sakti denilen ve çoğunlukla eşleriyle temsil edilen dişil/feminen güce inanırlar. Bugün yaklaşık 50 milyon Hindu'nun bu tanrıçalara tapındığı tahmin edilmektedir.
"Kişi sadece yaptıklarıyla karşılaşır ve ektiğini biçer"
📖 Sayfa 180 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
…uyanınca
📖 Sayfa 119 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
“Dilerim ki bütün varlıklar cehaletten kurtulur”
elbise giyerken de
“Dilerim ki bütün varlıklar ahlâk elbisesini giyer"
….
…bir Budist için günlük yaşamının her anında aklıselimle davranmak ve serinkanlı olmak da bir çeşit ibadettir.
6. Dharma Anlayışı
📖 Sayfa 128 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Hinayanistlere göre, eşyayı oluşturan en küçük parça atomlar veya onun daha küçük parçaları denebilecek dharmalardır. Âlem ve içindekiler, en küçük ve en temel gerçeklik kabul edilen dharma atomlarının sürekli akışıyla oluşmuştur. Mahayanistlere göre ise, bunların varlığı gerçek değil muhayyeldir, zihinsel bir kurgudur. Çünkü eşya sunyadır, gerçekliği yoktur.
Hindulara göre hayatın dört temel gayesi vardır. Bunlar dharma, artha, kama,mokşadır. Özetle; dharma, dini ve ahlaki kuralların benimsendiği bir hayat sürdürmeyi; artha, ferdin en azından kendine ve ailesine yetecek kadar mal mülk sahibi olmasını; kama, şehevi arzularını meşru çerçevede tatmin edilmesini; mokşa ise, yukarıdaki üç gayeyi bir yana bırakarak samsara çarkından kurtulup mutlak kurtuluşa ulaşmayı hayatın yegane gayesi edinmeyi ve buna ulaşmayı ifade eder.
📖 Sayfa 49 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
kazılar, İndus havzasında yaşayan yerli halkın Hinduizmle örtüşen birçok inanç ve uygulamaya sahip olduğunu göstermiş tir. Bunlar arasında sakti kültü, Şiva tapımı ile aslan, boğa, yılan, keçi vb. hayvanlar etrafında gelişen inanç ve uygulamalarla peepul ve neem denilen ağaçların kut sanması sayılabilir. Aynı şekilde kazı bulgulan arasın da yer alan boynuzlu tanrı Ma’nın Hindular’ın Kali ve Uma’sının, dört kollu ve üç başlı tasvirlerin de Hindu Brahma, Vişnu veya Şiva tanrılarının habercileri olarak yorumlanması mümkündür
Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
...Buda dünyaya gelmeden önce Tusita cennetinin otuz üçüncü katında yaşayan tanrısal bir varlıktır. İnsanlara olan merhamet ve düşkünlüğü sebebiyle onlara hayatın kötülükleri ve sıkıntıları karşısında çıkış yolu göstermek için belli bir süre insan bedeninde yaşamıştır.
📖 Sayfa 83 · Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik
Sıkça Sorulan Sorular
Doğu Dinleri kimin eseridir?
Doğu Dinleri, Ali İhsan Yitik tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2018'de yayımlanmıştır.
Doğu Dinleri kaç sayfadır?
Doğu Dinleri, 315 sayfadır (İslam Araştırma Merkezi Yayınları baskısı).
Doğu Dinleri'nin en ünlü sözü nedir?
“1. Bağımlı Varoluş Yasası Hinayana ekolüne göre varoluş yasası, eşyayı oluşturan atomların (dharmalar) ortaya çıkmalarını ve yok olmalarını düzenleyen bir çeşit nedensellik yasası olarak algılanır. Mahayanistlere göre ise bu, 2500 yıl önce dile getirilmiş bir çeşit izafiyet teorisidir; yani eşyanın ve onu oluşturan temel unsurların (dharmalar) varoluşu gerçek ve sabit değil, bilakis geçici ve görecelidir.”