Rita Felski'nin 2019'da yayımlanan Edebiyat Ne İşe Yarar? adlı eseri, Araştırma-İnceleme türünün önemli örneklerindendir. Emine Ayhan çevirisiyle Metis Yayıncılık tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Eleştiri meraklılarının Edebiyat Ne İşe Yarar?'dan seçtiği en etkileyici satırlar aşağıda.
Edebiyat Ne İşe Yarar?'dan En Beğenilen Alıntılar
Okumak bütünüyle yalnız olmadığımı, benim gibi düşünen veya hisseden başkalarının da var olduğunu doğrulayarak, başka hiçbir yerde bulunamayacak bir teselli ve dinginlik sunabilir.
📖 Sayfa 48 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
... şok, aşırı şok edici olduğunda, etkilerini vaktinden önce sonlandırarak kamikaze misali kendi kendini devre dışı bırakır.
📖 Sayfa 160 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Estetik esrimeyi mümkün kılan şey, bakıştır.
📖 Sayfa 91 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Paul de Man' ın çokça alıntılanan sözleriyle, edebiyat "dolaysız anlatım yanılgısından kurtulmuş yegane dil biçimidir.
📖 Sayfa 104 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"Öfkeli bir rüzgar gibiyiz, felaket, yangın ve çürümenin muhteşem manzarasını hazırlıyoruz."
📖 Sayfa 136 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Pablo Neruda "Şeylere Övgü" şiirinde "Delice / delice aşığım şeylere," der ve devam eder: "bütün hikayeyi anlatmam için / kumpas kurdu bana birçok şey. / Dokunmakla kalmadılar bana/ ya da ellerim dokunmakla kalmadı onlara: / öyle yakındılar ki / varlığımın/ bir parçasıydılar/ öyle canlıydılar ki benimle / hayatımın yarısını yaşadılar/ ve ölümümün yarısını ölecekler
📖 Sayfa 126 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyat ideolojyi kullanmak suretiyle ona meydan okur,
📖 Sayfa 102 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
.. tasvir öykülemeyi büyük ölçüde köstekler yahut bozar.
📖 Sayfa 125 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Proust meşhur gözleminde şöyle der:
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"Her okur, okuma esnasında kendi benliğini okur. Kitabın söylediği şeyin okur tarafından kendi benliğinde fark edilmesi kitabın doğruluğunun kanıtıdır."
Kuşkuculuk rutinleşmiş, savunmacı, hatta şüphe giderici bir hal aldığında, kalıplaşmış kuşkularımızdan kuşku duymaya başlamanın, teşhis koyma yetkinliğimizin güvenilirliğini sorgulamanın ve kendi ilgilerimizin gücüyle kesin bir biçimde yüzleşmenin vakti gelmiş demektir.
📖 Sayfa 34 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Aynanın bize gösterdiği şey görmeyi umut ettiğimiz yahut beklediğimiz şey değildir her zaman.
📖 Sayfa 164 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Geçmiş, biz geleceğe doğru yol alırken pervasızca terk edilmesi gereken, yerini yenilerine bırakmış hatalar ve hükümsüz geleneklerin kaydı olmak şöyle dursun, bizim kendi oluşumuzun, "önce"nin "sonra"yı birçok şekilde etkileyip biçimlendirmeye devam ettiği o dolambaçlı yolun canlı bir hatırlatıcısı olarak iş görür. Böyle bir düşünce silsilesi metinsel zamansallığa ve sözcüklerin tek bir tarihsel anın sınırları dışında nasıl yankılandığına dair daha geniş kapsamlı soruları tartışmaya açmak için ruhun ötesine geçer.
📖 Sayfa 147 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"...dünya artık büyülü olmasa da, biz büyülenme deneyimini yaşamaya yatkınız hâlâ."
📖 Sayfa 77 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Eser ancak okunarak hayat kazanır, eserin ifade ettiği anlam okurun ondan ne anladığından ayrı tutulamaz.
📖 Sayfa 110 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyat yokluğu varlığa dönüştürme, birtakım hayaletimsi figürleri yoktan var etme, sanrısal bir yoğunluk ve canlılıktaki imgeleri hayalde canlandırma ve okuru içine çeken kocaman dünyalar yaratma gücü bakımından büyücülüğe yakın görünür.
📖 Sayfa 80 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Renkli sözcükler birden parlayıverip düş gücümü harekete geçirdi. Zihnimde birtakım resimler çizdiler. Sözcükler büyülü bir hal alıp, ruhları çağıran sihirli sözlere, abrakadabralara dönüştü ... Burada, kitaplarda kendime saklayabileceğim sınırsız bir dünya vardı. Okyanusun dibinden çıkıp dünyayı ilk kez görmeye benziyordu bu.
📖 Sayfa 79 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Popüler sanatın ideolojinin zorlamasını gizleyen bir peçeden ibaret olduğu şeklindeki kanı, büyük ölçüde "sanat"ı "kültür"den kesin biçimde ayıran disiplinler-arası ayrımdan kaynaklanmaktadır.
📖 Sayfa 86 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Beckett'in "Oyun Sonu"nun kapağını açmak, adeta kıyametten sonraki bir karabasana, bacakları olmayan ebeveynlerin çöp tenekelerine tıkıldığı, sözcüklerden ve anlamdan soyutlanmış klostrofobik bir dünyaya girmek demektir.
📖 Sayfa 133 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Kişinin kendini bir özne olarak tanıması, kendi tabiiyetine rıza göstermesine karşılık gelir: benlik kendisinin özgür olduğuna inanır, ama her yerde zincire vurulmuş durumdadır.
📖 Sayfa 42 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Algıların açıklığının ve savunmasızlığının somut örneği gözden çok kulaktır; kulak her yandan içine girilebilecek, istendiğinde kapatılamayacak olan. en hoş yahut en ağza alınmaz seslerin istilasına açık bir deliktir. Müzik dinlemek genellikle, benliğin merkezsizleşmesi yahut yer değiştirmesi, Ben'in sınırlarının yok olması yahut bulanıklaşması, okyanusa karışma hissiyle yahut Oidipal dönem öncesi mutlulukla özdeşleştirilir. En etkileyici büyülenme betimlemelerinden bazılarının opera üzerine yazan eleştirmenlerden gelmesi bu anlamda şaşırtıcı değildir.
📖 Sayfa 91 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyat metinlerine potansiyel içgörü kaynakları olarak bakmak, onların yanlış bilgi veremeyeceği yahut mistifıye edemeyeceği anlamına gelmez: Dünyevi birer nesne olarak edebiyat metinlerinin algı yaratma mekanizmaları yanlışsız değildir - elbette yanılabilirler. Fakat önemli olan, edebiyatın. yaratıcı yahut kurmaca yazı sıfatıyla sahip olduğu genel statüden ötürü. bilme pratiklerinde pay almaktan otomatik olarak alıkonamayacağıdır. Kuşkusuz edebiyat metinlerinin barındırdığı hakikatler çok farklı kılıklarda karşımıza çıkmaktadır.
📖 Sayfa 130 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"İnsanın bir kitapta kendini bulması, tanıması ne anlama gelir?"
📖 Sayfa 37 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Benlik kendisinin özgür olduğuna inanır, ama her yerde zincire vurulmuş durumdadır.
📖 Sayfa 42 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Uzun vadede, hepimiz Ricoeur'ün kuşku duyma isteği ile kulak verme arzusunu birleştirme öğüdüne kulak vermeliyiz; okumalarımızın tahlil ile bağlanmayı , eleştiri ile sevgiyi harmanlamaması için hiçbir neden yoktur.
📖 Sayfa 34 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Kant'a göre, çirkinlik sanatta hoş görülebilir ama, kendini bize denetimimizin dışındaki duygusal bir tepki olarak dayatmasından ötürü, tiksindirici olan için aynı şey söz konusu değildir. Dahası, Kant estetik beğeninin düşünümsel olarak daneyimlenmesi ile fiziksel beğeninin kaba duyumsal uyarımı arasında net bir ayrım yapmayı amaçlar
📖 Sayfa 145 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Modern toplumlarda, büyü ritüel lerinin gizemleri yerini hesap makinesi ve bilgisayarın hükmüne bırakmıştır. Teknik sorun çözme yeteneği bize giderek daha karmaşık cep telefonları tasarlama becerisi kazandırsa da, hayatlarımıza ve ölümlerimize amaç katamaz. Tanrılar yok edildiğine göre, bizim için en önemli soru olan "Ne yapacağız ve nasıl yaşayacağız?" sorusuna cevap veremez bir halde, manevi anlamda terk edilmiş durumdayız.
📖 Sayfa 76 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Özbilinç, yani kişinin kendini kendi düşüncesinin nesnesi kılabilmesi ancak benliğin ötekilikle karşılaşmasıyla mümkün hale gelir.
📖 Sayfa 45 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyatın dünyevi bilgiyle ilişkisi sadece negatif yahut muhalif bir nitelik taşımaz; edebiyatın, şeylerin nasıl olduğuna dair algımızı geliştirme, genişletme veya yeniden düzenleme gücü de vardır.
📖 Sayfa 106 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Tanıma beraberinde hiçbir garanti getinnez; vahiy dünyasında değil, insan eyleminin dağınık ve smıdan dünyasında vuku bulur. Diğer taraftan, tanıma -tanımanın sınırlarının üzüntüyle farkına varılması da dahil olmak üzere- girdiği sayısız kılıkla, metinleri ve dünyayı anlamlandınnanın vazgeçilmez bir aracı olmayı sürdürür.
📖 Sayfa 67 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
imgeler ve sözcükler son derece somut etkilerini, sanki gizemli bir uzaktan kumandayla yönetiliyonnuşçasına, belli bir mesafeden bedenimize nakşeder; ancak hayal meyal algılayabildiğimiz güçler tarafından harekete geçirildiğimizi hissederiz. Ruhun koruma kalkanı delinir; özerklik ve bağımsızlık hissimiz yara alır; tepkimizin denetimi bütünüyle bizim elimizde değildir artık. Tepkilerimizin o kaskatı fizikselliğine yenik düşmüş, doğa ile kültürün tehlikeli sınırına çakılıp kalmış olduğumuzu yeni fark etmiş halde, kendimizi zillet alanında buluruz.
📖 Sayfa 146 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Boone'a göre, yakın okuma demek tarafsızlıktan çok mest oluş, çıkar gözetmezlikten çok esriklik demektir. Yakın okuma, her şeyden önce, teslim olmayı kendini bırakmayı öğrenmeyi gerektiren, gurursuz ya da onur kırıcı değil, esriklik yaratıcı ve erotik anlamlarla yüklü bir boyun eğiştir. Eleştirmene bakılırsa okuma edimiyle "insandaki yoğun koyuverme -feragat, bir 'öteki'ye teslim olma- arzusunu işler kılan, mutlak bir güçsüzlük" halini deneyimleyebiliriz.
📖 Sayfa 68 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Öznellik daima öznelerarasılığın etkisi altındadır, kişisel deneyimse toplumsal ve siyasi anlamlarla yüklüdür.
📖 Sayfa 27 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Okumak bütünüyle yalnız olmadığımı, benim gibi düşünen veya hisseden başkalarının da olduğunu doğrulayarak, başka hiçbir yerde bulunamayacak bir teselli ve dinginlik sunabilir.
📖 Sayfa 48 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
... yabancı "tanımayı başaramadığımız değil, zaten 'yabancı' diye tanıdığımız şey olarak üretilir." Aynı şey edebiyat metinlerinin ötekil iği için de aynı ölçüde geçerlidir; eleştirmenler bir eserin radikal tekilliğine hürmet gösterirken dahi, edebiyatın tarif ve tercüme edilemezliğine dair Cleanth Brooks vasıtasıyla ta Romantizme kadar uzanan kökleşmiş fikirleri yankılar. Edebi ötekilik çok bilindik bir dizi eleştirel manevra ve sınıflandırma aracılığıyla tanımlanır.
📖 Sayfa 54 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Proust meşhur gözleminde şöyle der:
📖 Sayfa 40 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Her okur, okuma esnasında kendi benliğini okur. Yazarın elinden çıkan eser okurun, bu kitap olmasaydı, kendi başına belki de hiç kavrayamayacağı şeyi fark etmesini sağlamak için yazarın okura sunduğu bir çeşit optik araçtan ibarettir. Kitabın söylediği şeyin okur tarafından kendi benliğinde fark edilmesi kitabın doğruluğunun kanıtıdır.
"Eleştirel okuma uzmanlık gerektiren bir mesleğin halk ideolojisidir ve bize öylesine yakındır ki, pek açıklama gereği duymayız."
📖 Sayfa 11 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Bugün şokun kendisi rutinleştiği için biz de şoka karşı bağışıklık kazanmış durumdayız; doymak bilmez bir yenilik ve sansasyon talebinin hükmündeki bir kültüre gırtlağına kadar batmış olan şiddetli bir değişim ve hummalı bir ritimler dünyasında yaşıyoruz.
📖 Sayfa 135 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
“Bir şeyin önemini gerekçelendirmek istiyorsak, onun biricikliğini gözler önüne sermekten daha iyi bir yol olabilir mi?”
📖 Sayfa 13 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Bir şeyi tanıdığımızda, onun ayırdına vardığımızda, onu tam anlamıyla "yeniden biliriz."
📖 Sayfa 39 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
İdeoloji kavramına yönelen eleştirmenler ise, edebiyatı doğrudan toplumsal dünyaya yerleştirme derdindedir. Bir metnin daima daha büyük bir şeyin parçası olduğunu vurgular; edebiyatın edebiyat olmayanla ilişkisine ışık tutarlar. Dolayısıyla ideoloji kavramı taktik anlamda, o daha geniş çaplı toplumsal bütünle ilişkiye işaret etmenin bir yolu olarak iş görür.
📖 Sayfa 15 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Başkalarının betimlenişinde kendi yanlarımızı bulmak, kurmaca bir eserde kendi algı ve davranışlarımızın yankılandığını görmek suretiyle, ayırıcı ama eşsizlikten uzak olan birikmiş deneyimlerimizin farkına varırız
📖 Sayfa 55 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Fenomenolojinin meşhur şiarı "şeylerin kendisine dönmek"tir: Burnumuzun dibinde duran şeyi görmeyi -gerçek anlamda görmeyi- öğrenmemiz gerektiğine yapılan bir vurgudur bu.
📖 Sayfa 28 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Öteki, benlik için bir sınır değil, onun bir koşuludur.
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyat teorisinin bize öğrettiği şey, eserin kendisine dikkat kesilmenin eleştirel bir tercih değil. pratik bir imkansızlık olduğu, okumanın karmaşık bir önkabuller, beklentiler ve bilinçdışı peşin hükümler örgüsüne dayandığı, anlam ve değerin daima bir yerde, birisi tarafından tayin edildiğidir. Böyle olduğu halde, okuma tek yönlü bir yol olmaktan uzaktır; nasıl edebiyat metinlerine kendimizi yansıtmamak elimizde değilse, aynı şekilde metinlerin etkisine açık olmamız da kaçınılmaz.
📖 Sayfa 11 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Bir kitabın gerçekten benim hakkımda olduğunu düşünmek narsisizmin doruk noktası değil midir?
📖 Sayfa 41 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Kişinin bir edebiyat eserini kendi ikilemlerinin ve yaşadığı kişisel güçlüklerin alegorisi olarak okumasında fena halde çıkarcı bir yan yok mudur?
Metinleri kendi aynamıza dönüştürmeye başlayınca. sanatın alanını önemsizleştirme ve sınırlandırma gibi bir risk belirmez mi?
Edebiyat eserlerinde kendimize ait yanları bulmamızın nedeni, bu eserlerin, muhafazakar eleştirmenlerin ileri sürdüğü gibi, insanlık durumuna dair değişmez hakikatleri bünyelerinde toplamaları değildir. Her tür tanıma anı metinler ile okurların inişli çıkışlı inanç, umut ve korkularının etkileşiminden doğar; dolayısıyla edebiyat eserlerinin sağladığı içgörüler de zaman ve mekana göre büyük farklılık gösterir.
📖 Sayfa 63 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Her okur. okuma esnasında kendi benliğini okur. Yazarın elinden çıkan eser okurun, bu kitap olmasaydı. kendi başına belki de hiç kavrayamayacağı şeyi fark etmesini sağlamak için yazarın okura sunduğu bir çeşit optik araçtan ibarettir. Kitabın söylediği şeyin okur tarafından kendi benliğinde fark edilmesi kitabın doğruluğunun kanıtıdır.'
📖 Sayfa 40 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"... bilmek ile sürekli kuşkuculuk ve keskin şüphe barındıran bir duruş şeklinde anlaşılan bilmişlik arasında dağlar kadar fark vardır."
📖 Sayfa 12 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Her okur, okuma esnasında kendi benliğini okur.
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Kuşkusuz kimi durumlarda edebiyat eserleri fark edilir bir toplumsal etki yaratmış olmakla övünebilir.
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Kişi aynı şeyi yapan başkalarını örnek alarak kendisi olmayı öğrenir.
📖 Sayfa 40 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
... edebiyatın takdir edilmesinin nedeni taşıdığı ötekilik nitelikleri. yani olağan varsayımlarımız ve sağduyu ürünü kanılarımızın yanı sıra analitik yahut kavram güdümlü siyasi veya felsefi düşünce tarzlarına sırt çevirmesidir
📖 Sayfa 13 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
"Edebiyat eserlerine, öz-saygımızı destekledikleri için değil, tam da bizi -çoğu zaman affedicilikten uzak biçimde- kendi kusur ve kör noktalarımızla yüzleşmeye zorladıkları için kıymet verebiliriz."
📖 Sayfa 65 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Edebiyat incelemeleri yirmi birinci yüzyıldan sağ çıkacaksa, ayrıcalıklı bir statüsü olduğu yönündeki gitgide mesnetsizleşen hak iddialarına sadık kalmak yerine, diğer iletişim araçlarıyla daha yakın bağlar kurarak kendi tutku ve yöntemlerini yenilemek durumundadır.
📖 Sayfa 34 · Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Sözcükler, eleştirmenlerin bugün kabul ettiği gibi, su götürmez şekilde başka sözcüklerle bağlantı içinde olsa da, şeylerin gizli hayatlarına da gönderme yapma, işaret ettikleri suskun maddeyi az çok açığa vurma potansiyeline de sahiptir.
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski
Sıkça Sorulan Sorular
Edebiyat Ne İşe Yarar? kimin eseridir?
Edebiyat Ne İşe Yarar?, Rita Felski tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2019'da yayımlanmıştır. Türkçeye Emine Ayhan çevirmiştir.
Edebiyat Ne İşe Yarar? kaç sayfadır?
Edebiyat Ne İşe Yarar?, 176 sayfadır (Metis Yayıncılık baskısı).
Edebiyat Ne İşe Yarar?'ın en ünlü sözü nedir?
“Okumak bütünüyle yalnız olmadığımı, benim gibi düşünen veya hisseden başkalarının da var olduğunu doğrulayarak, başka hiçbir yerde bulunamayacak bir teselli ve dinginlik sunabilir.”